Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Một Sự Hiếp Đáp Có Tên Là Franz Kafka

14/06/200300:00:00(Xem: 4204)
Une agression nommée Franz Kafka.
Primo Levi người Ý gốc Do Thái, kẻ sống sót Lò Thiêu, tác giả "Đây có phải một người", "Những kẻ chết đuối và những người được cứu thoát", đã từng dịch Vụ Án, của Kafka. Sau đây là bài phỏng vấn, (lược dịch, qua bản tiếng Pháp) khi cuốn sách dịch của ông, cuốn dầu tiên của tủ sách mang tên Nhà văn dịch Nhà văn, ra mắt độc giả Ý. Người phỏng vấn là Federico De Melis, cho báo Il Manifesto, số đề ngày 5 tháng Năm 1983.

Cơ duyên nào đưa đến chuyện dịch này"

Đây là ý định của nhà xb Einaudi, muốn lăng xê một tủ sách những nhà văn cổ điển được dịch bởi những nhà văn hiện đại. Sau Vụ Án, tới Bà Bôvary của Flaubert. Đúng là một ý nghĩ thông minh, thuộc loại zin, và ngược ngạo. Có thể nói, Những tác phẩm là bất hợp pháp vì có tới hai tác giả.

Franz Kafka-Primo Levi, tại sao"

Không phải tôi chọn, mà là nhà xb. Họ đề nghị và tôi chấp thuận. Kafka không phải là tác giả ruột của tôi. Tôi phải nói thêm: Không có gì là chắc chắn, về chuyện, những tác phẩm ruột có gì giông giống với của mình, mà thường là ngược lại. Kafka đối với tôi còn hơn cả chuyện dửng dưng, hoặc buồn bực, mà là một thứ tình cảm thủ thế. Tôi nhận ra điều này khi dịch Vụ Án. Tôi cảm thấy như bị cuốn sách hiếp đáp. Và tôi phải bảo vệ, phòng thủ. Bởi vì đây là một cuốn sách rất tuyệt. Nhưng nó đâm thấu bạn, giống như một mũi tên, một ngọn lao. Độc giả nào cũng cảm thấy như bị đưa ra xét xử, khi đọc nó. Ngoài ra, ngồi thoải mái trong chiếc ghế bành với cuốn sách ở trên tay khác hẳn chuyện hì hục dịch từng từ, từng câu. Trong khi dịch tôi hiểu ra tại sao tôi tỏ ra thù nghịch (hostile) với Kafka. Đó là do bản năng tự vệ trước nỗi sợ. Ngoài ra còn một lý do xác đáng hơn: Kafka là người Do Thái, tôi cũng là Do Thái. Vụ Án bắt đầu bằng một chuyện bắt giam không dự đoán trước được, và chẳng thể nào biện minh. Bắt là bắt, vậy đó. Kafka là một tác gi\ả mà tôi ngưỡng mộ, tuy không ưa. Cứ như thể, bị sao quả tạ giáng cho một cú bất thình lình, hoặc bị một nhà tiên tri nói cho bạn biết, bạn chết vào ngày nào tháng nào.

Xin ông nói sơ qua về "kỹ thuật" dịch Kafka của ông.

Tôi cố làm sao cho độc giả người Ý không bị đè nặng bởi tiếng Đức, vốn là một thứ tiếng rất đa dạng, rất rắc rối về ngữ pháp. Khi Vụ Án được dịch vào năm 1973, Giorgio Zampa đã tôn trọng nguyên bản. Tôi thì không luôn luôn như vậy. Một khi nắm được nghĩa, tôi sẵn sàng bẻ gẫy câu văn tiếng Đức. Kafka là một tác giả không ngần ngại chuyện lập lại: chỉ trong 10 dòng, ông lập lại ba hoặc bốn lần, cùng một từ. Tôi tránh làm vậy, bởi vì độc giả Ý sẽ không chịu nổi, qui ước của tiếng Ý là như vậy. Tôi cảm thấy thương hại họ, khi phải đọc một tác phẩm rõ ràng là dịch phẩm.
Có hai cực đối chọi nhau, trong việc dịch. Ở một cực này, người ta có Vincenzo Monti, khi dịch Iliade: Ông ta kể cùng những sự việc, bằng một ngôn ngữ chiều theo khiếu thưởng ngoạn đương thời, và chẳng mắc mớ gì với nguyên ngữ trong nguyên tác. Ở cực điểm kia, dịch giả cố bám nguyên tác trong khi cố làm sao giữ được ý nghĩa. Cách dịch thứ nhất làm cho độc giả cảm thấy mình đang thưởng thức một cái gì quen thuộc, cách kia, họ luôn luôn có cảm tưởng, đang đọc một cuốn sách dịch. Trong hai cách, tôi chọn cách ở giữa, nó cho phép có tôi, như một nhà văn ở trong đó, nghĩa là còn giữ được cái gọi là văn phong của tôi. Như vậy, những nhân vật của tôi, bắt đầu bằng Josep K., họ nói tiếng Ý bây giờ.

Trong ghi chú về Vụ Án, ông có nói về sự thiếu thân quen (un manque d'affinités), với Kafka...

Cái thiếu đó, theo tôi là do sự kiện này: Kafka là nhà văn hoang tưởng. Ông kể hoài những hoang tưởng đó. Chúng thật tuyệt vời. thật đáng nể. Ông chẳng khi nào rời khỏi đề tài này. Ông chẳng hề dang tay để giải thích cho bạn, những cơn hoang tưởng đó che giấu cái gì, nghĩa của chúng ra sao. Ông để cho độc giả tự mình xoay sở, về ý nghĩa những câu chuyện có tính hoang tưởng đó, làm sao giải thích chúng, và thực như thế, những giải thích thì thật vô cùng. Chỉ riêng cuốn Vụ Án có chừng 20 cách giải thích. Ý thức được sự khác biệt giữa tôi và Kafka, tôi chọn một con đư\ờng khác trong những cuốn sách của tôi. Tôi kể hoài về những gì xẩy ra cho tôi,

Levi_K

và cố gắng giải thích chúng, cho chính mình. Người ta thường chê cách viết của tôi có vẻ mô phạm. Cả nửa cuốn Đây có phải một ngư\ời là để cố gắng giải thích cho chính tôi, và là cho độc giả, những lý do của cái khác thường ở trong trại tập trung Đức quốc xã. Tôi không chọn con đường của Kafka, tạm gọi là con đường của vô thức.

Người ta cho rằng Kafka là một nhà văn giết đời sống (un écrivain qui tue la vie), ca ngợi sự trống vắng, và hoài nhớ cuộc đời, tình yêu. Những trạng thái hiếm hoi của cái tinh túy, của một cuộc đời đã mất. Ngư\ời ta không hề thấy điều này trong những tác phẩm của Primo-Lévi, cho dù ông ta nói về những trai tập trung...

Chúng tôi có những số mệnh khác hẳn nhau. Kafka lớn lên trong một môi trường, có thể nói, luôn luôn đối nghịch với người cha, ông là kết quả của ba nền văn hóa trộn vào nhau – văn hóa Do Thái, Prague, và Đức. Ông là người khốn khổ vì những liên hệ tình cảm, bực bội ở nơi làm việc, và sau cùng bị bịnh nặng. Ông chết trẻ. Còn tôi, mặc dù quãng đời ở trại, tôi có môt đời sống khác hẳn, đỡ khốn khổ hơn so với Kafka. Với tôi, là chuyện cái gì tốt thì kết cục tốt, cái chuyện tôi sống sót Lò Thiêu làm cho tôi lạc quan một cách kỳ cục, nếu có thể nói, ngu đần. Bây giờ tôi không còn lạc quan nữa. Nhưng khi đó, tôi đã lạc quan. Khi đó, tôi cứ dàn trải ra, một cách không lô gíc, những gì cá nhân tôi trải qua, như thể tôi hạnh phúc vì có nó trong đời, nhờ nó mà tôi trở thành nhà văn, cho dù tất cả những thảm kịch nhân gian như vậy.

Cho dù nói về những chuyện bi thương, nhưng Đây có phải một người của tôi thực là xa cách với Kafka. Rất nhiều độc giả nói rằng, đây là một cuốn sách lạc quan, và thanh thản (serein). Thật là phi lý, khi nghĩ rằng, từ cái hố sâu là Lò Thiêu, lại đẻ ra cái gọi là "lạc quan". Bây giờ tôi quan niệm khác: Lò Thiêu chỉ đẻ ra Lò Thiêu. Rằng một kinh nghiệm như thế chỉ đẻ ra cái xấu, cái ác. Khi người ta thấy rằng, một Nhà Nước hiện đại như thế, có tổ chức, có kỹ thuật, có tính hành chính cao như thế, mà lại đẻ ra Lò Thiêu, người ta có một ấn tượng khủng khiếp, rằng Lò Thiêu có thể tiếp tục xuất hiện...

Ông đã từng chứng kiến sự dã man của trại tập trung. Liệu Kafka có thể có được cái kinh nghiệm đó, dù không sống"

Phải nhìn nhận là Kafka có được những cái tài, cái khiếu (don) vượt ra ngoài những lý luận. Rõ ràng là ông có được, cái mà tôi gọi là bản năng, cảm tính hầu như chỉ loài vật mới có, thí dụ như những con rắn biết trước những cơn động đất. Sống những năm đầu thế kỷ, trải qua Thế Chiến I giống như một người cưỡi ngựa xem hoa, vậy mà ông đoán trước được rất nhiều điều. Giữa một đống hỗn mang những dấu hiệu lẫn lộn, những ý thức hệ, ông tách riêng ra, chỉ cho thấy những dấu hiệu mang trên chúng cái gọi là số mệnh Âu Châu hai mươi năm sau đó, hai mươi năm sau khi ông mất.

Trong Vụ Án, người ta thấy một trực giác sớm sủa, qua nó, là điều này: rằng cái hung bạo, bạo động đến từ bàn giấy, hành chánh: thứ quyền lực cứ thế tăng lên mãi, thứ quyền lực không thể cưỡng lại được và là kết quả (le fruit) của thế kỷ chúng ta. Mấy chị em của Kafka đều chết ở trại tập trung, nạn nhân của một bộ máy ti tiện, thối rữa mà ông đã tiên đoán. Tôi phải nói thêm là cách giải thích Vụ Án là hoàn toàn mang tính cá nhân, người ta có thể đưa ra những giải thích khác. Với một số người, không phải là cái tòa án mang tính hành chánh, chính nó quyết đoán, nhưng mà là sự kết án, chính là căn bệnh mà Kafka cảm thấy ở trong ông. Với những người khác nữa, phải mở ra cuốn sách bằng cái chìa khóa thần học, tòa án ở đây là một ông trời lạ hoắc, chẳng ai biết.

Những tác phẩm của Kafka, chúng đều mang tính mâu thuẫn, nhất là cuốn Vụ Án. Joseph K cảm thấy lúc thì vô tội lúc thì có tội. Con người chẳng bao giờ bằng với (égal) chính mình. Người ta có thể liên tiếp, hoặc cùng một lúc, cảm thấy mình vô tội và có tội. Tìm một sự hữu lý, một sự hài hòa trong một bản văn như Vụ Án, là làm cho nó biến chất, chối từ nó, hủy diệt nó.
JT

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Tuần qua, Nước Mỹ chính thức đưa giới tính thứ ba vào thẻ thông hành. Công dân Hoa Kỳ giờ đây có thể chọn đánh dấu giới tính trên sổ thông hành là M (nam), F (nữ) hay X (giới tính khác).
Sau hành động phản đối quả cảm của cô trên truyền hình Nga, nữ phóng viên (nhà báo) Marina Ovsyannikova đã kêu gọi đồng hương của cô hãy đứng lên chống lại cuộc xâm lược Ukraine. Ovsyannikova cho biết trong một cuộc phỏng vấn với "kênh truyền hình Mỹ ABC" hôm Chủ nhật: “Đây là những thời điểm rất đen tối và rất khó khăn và bất kỳ ai có lập trường công dân và muốn lập trường đó được lắng nghe cần phải nói lên tiếng nói của họ”.
Mạng Lưới Nhân Quyền Việt Nam cử hành Ngày Quốc tế Nhân Quyền Lần Thứ 73 và Lễ Trao Giải Nhân Quyền Việt Nam lần thứ 20.
Sau hơn 30 năm Liên bang Xô Viết sụp đổ, nhân dân Nga và khối các nước Đông Âu đã được hưởng những chế độ dân chủ, tự do. Ngược lại, bằng chính sách cai trị độc tài và độc đảng, Đảng CSVN đã dùng bạo lực và súng đạn của Quân đội và Công an để bao vây dân chủ và đàn áp tự do ở Việt Nam. Trích dẫn chính những phát biểu của giới lãnh đạo Việt Nam, tác giả Phạm Trần đưa ra những nhận định rất bi quan về tương lai đất nước, mà hiểm họa lớn nhất có lẽ là càng ngày càng nằm gọn trong tay Trung quốc. Việt Báo trân trọng giới thiệu.
Tác giả Bảo Giang ghi nhận: “Giai đoạn trước di cư. Nơi nào có dăm ba cái Cờ Đỏ phất phơ là y như có sự chết rình rập." Tại sao vậy? Để có câu trả lời, mời bạn đọc vào đọc bài viết dưới đây của nhà văn Tưởng Năng Tiến.
Người cộng sản là những “kịch sĩ” rất “tài”, nhưng những “tài năng kịch nghệ” đó lại vô phúc nhận những “vai kịch” vụng về từ những “đạo diễn chính trị” yếu kém. – Nguyễn Ngọc Già (RFA).. Mời bạn đọc vào đọc bài viết dưới đây của phó thường dân/ nhà văn Tưởng Năng Tiến để nhìn thấy thêm chân diện của người cộng sản.
Hoan hỷ chào nhau cầu xưa quá bước Dặm đường im kẽ tóc với chân tơ Tan hợp cười òa. Kia vòm mây trắng Và bắt đầu. Và chấm hết. Sau xưa… . 4.2021 (Gửi hương linh bạn hiền Nguyễn Lương Vỵ, lễ 49 ngày)
Trong mọi hoàn cảnh Anh vẫn không ngừng hoạt động, Anh vẫn cứ đứng ở ngoài nắng - chữ của Mai Thảo. Với tôi, Nhật Tiến - Én Nhanh Nhẹn RS, vẫn cứ mãi là một Tráng Sinh Lên Đường
Lời dịch giả: Đây là bức tâm thư của cựu tổng thống George W. Bush gởi người dân Mỹ trong lúc cả nước đang sôi sục sau cái chết của George Floyd.
NYC với mình như căn nhà thứ hai, thế mà đã hơn một năm rồi mới lên lại. Thường thì hay lên mùa Giáng Sinh, hay Tháng Hai mùa đông để coi tuyết ở Central Park, và tháng Mười Một để coi lá vàng. Lần nầy chỉ mới tháng ba, nhưng có lý do
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.