Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Góc Nhạc Cổ Điển (12/09/2006)

09/12/200600:00:00(Xem: 9705)

Chúng tôi mong nhận được mọi ý kiến đóng góp và bài vở của bạn đọc về mọi vấn đề liên quan đến nhạc cổ điển như ca kịch opéra, ballet, kỹ thuật (recording), album mới, concert bạn mới đi nghe...Thư từ bài vở xin gởi về

classical@vietbao.com

Với trí tưởng tượng phong phú và mạnh mẽ, nhà soạn nhạc người Nga Rimsky-Korsakov đã phù phép nguồn sinh khí vào Scheherazade.

Scheherazade

- Trần Công Đài

Tuần rồi Việt Báo có mời một số người thường viết cho mục Góc Nhạc Cổ Điển trong đó có kẻ viết bài này đi nghe chương trình nhạc tại thính đường mới của thành phố L.A. "Walt Disney Hall". Thính đường này tân kỳ, âm thanh nghe tinh xảo. Chúng tôi ngồi ở những hàng ghế trung bình nhưng âm thanh nghe chính xác, rõ từng điểm nên mọi người thấy khá lôi cuốn. Kỹ thuật âm thanh không nằm trong phần hiểu biết của người viết,  hơn nữa chúng tôi có mặt nơi đây là bị hấp dẫn bởi bài bản của chương trình, nhất là bài "Scheherazade", nên xin có đôi điều về tác phẩm này.

Như tất cả các nhà soạn nhạc lừng danh, Rimsky-Korsakov có những bài "độc" -và những bài không lấy gì làm "độc" lắm, thì trong đó Scheherazade là bài tuyệt nhất. Tác phẩm này dựa theo tinh thần "Ngàn Lẻ Một Đêm", mang nhiều chất thần thoại Trung Đông, nên đối với ai đã mê chuyện ma nữ rắn tinh Ấn Độ, nghe mấy cái tên Ali Baba và 40 Tên Cướp hay Aladdin và Cây Đèn Thần là không thể bỏ qua.

Câu chuyện thần thoại Ả Rập này có lẻ tất cả chúng ta đều ít nhiều biết đến. Chuyện nàng công nương Scheherazade đêm đêm thỏ thẻ kể một chuyện thần thoại, chuyện luôn luôn bị gián đoạn vì trời sáng, nên đành dành lại kể tiếp vào đêm sau. Vì chuyện hấp dẫn quá, nhà vua không thể chém đầu nàng như lời nguyền. Trái lại những chuyến phiêu lưu kỳ bí như tiếp nối liên miên bất tận. Vô tình nhà vua bạo ngược này bị cảm hóa "giáo dục" bởi chính người đẹp thành Bá Đa. Đây mới chính thực là dụng tâm của nàng.

Nhà phê bình Barbara Heninger cho rằng tuy bản Scheherazade dựa trên huyền thoại Ả Rập nhưng mang nhiều tính Nga. Một nửa tinh thần Nga là Á châu, nếu bà Heninger cho là nó mang tính Nga thì chắc cũng là phần Nga châu Á này mà thôi. Bỏ qua nhận định dở hơi của nhà phê bình này, Scheherazade là một tác phẩm program music rõ nét, mỗi chương ông đều cho tựa đề rất "ấn tượng" như "Chuyến Đi của Sinh Bá", "Hoàng tử", "Công chúa Sheherazade" và "Lễ hội thành Bá Đa và Bão tố biển khơi". Với những tiêu đề như thế thì nghe rất "bắt", thực sự dòng nhạc còn mang trí tưởng tượng của người nghe còn đi xa hơn nữa. Cho nên, Rimsky-Korsakov cho rằng tựa đề như thế thật ra lại giới hạn sực tưởng tượng của người nghe, ông loại bỏ những tiêu đề này.

Trong cuốn hồi ký "Đời Âm Nhạc của Tôi" (1909) ông viết: "Những tiêu đề này chỉ nên coi như một chút hướng dẫn…người nghe nên để trí tưởng tượng của mình bềnh bồng trên muôn ngàn chuyện thần thoại diệu kỳ thay vì chỉ chỉ vỏn vẹn với vài hình ảnh mà bốn tiêu đề này ám chỉ."

Mặt khác, tại sao ông lại dùng tên của nàng Scheherazade để đặt tên cho toàn bộ tác phẩm này, thay vì lấy tên là "Ngàn Lẻ Một Đêm". Ông viết "Nàng là người thêu dệt nên những câu chuyện thần thoại này để hằng đêm mua vui cho người chồng đau khổ." Về mặt nhạc lý, nét nhạc tượng trưng cho Scheherazade do vĩ cầm trình bầy luôn là nền tảng quán xuyến không khí âm nhạc cho toàn tác phẩm, nó xuất hiện ở chương 1, 2 và 3, và ở chương cuối, sau bao phong ba bão táp, nó lại trở về nỉ non trước khi tan biến khi trời rạng sáng.

Trong khi đó, nhà vua chồng nàng được tượng trưng bởi nhạc cụ của dàn gỗ, có khi bởi horn. Đây cũng là câu nhạc chính của tác phẩm. Câu nhạc này nghe sao rất Trung Đông, nên có nhiều lúc nó được dùng trong nhiều sản phẩm sau này, như trong một video game hoàng tử đánh khủng long cứu công chúa mà người viết còn nhớ, dù rằng tài tử-giai nhân trong đó thì da trắng tóc vàng rất "tây".

Hai câu nhạc này là chủ đề được quay đi quay lại nhiều lần ở những góc độ khác nhau, có khi trình bầy bằng một nhạc cụ khác hay nhóm nhạc cụ.

Như khi mở đầu tác phẩm với chương Những Chuyến Đi của Sinh Bá, sau vài nốt nhạc trang trọng, thì giọng nỉ non của cây vĩ cầm rón rén từng bước yểu điệu ra mắt. Hay như trường hợp kết thúc có nhắc ở phần trên, chương Lễ Hội thành Bá Đa mở ra với ý nhạc mới, rồi bao nhiêu dâu bể kéo đến, khi biển lặng sóng êm, nàng lại ngập ngừng rón rén tha thiết ngân nga trước khi mọi âm thanh dần dần tan biến hết vào không gian và thời gian vô tận.

(Cái cách với một hay hai ý nhạc chính đưa ra, rồi quần thảo và khai triển thêm từ đó, được gọi là leifmotif của trường phái Wagner.)

Scheherazade là đỉnh cao nghệ thuật viết hòa âm cho dàn nhạc và tài phối khí của Rimsky-Korsakov. Với trí tưởng tượng phong phú và mạnh mẽ, nhà soạn nhạc người Nga này đã phù phép nguồn sinh khí vào Scheherazade.

Trong 45 phút cuốn theo dòng nhạc, người nghe như thấy hiện ra trong trí bao nhiêu hình ảnh, kinh qua bao nhiêu biến cố và bao niềm xúc động. Tác phẩm này có số Opus 35, viết cho dàn nhạc đầy đủ có thêm harp và được trình diễn lần đầu vào tháng 11 năm 1888 tại St. Petersburg dưới sự điều khiển của chính Rimsky-Korsakov.

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
(Tin VOA) - Tổ chức Phóng viên Không Biên giới (RSF) vào ngày 13/9 ra thông cáo lên án Việt Nam tiếp tục lạm dụng hệ thống tư pháp để áp đặt những án tù nặng nề với mục tiêu loại trừ mọi tiếng nói chỉ trích của giới ký giả. Trường hợp nhà báo tự do mới nhất bị kết án là ông Lê Anh Hùng với bản án năm năm tù. RSF bày tỏ nỗi kinh sợ về bản án đưa ra trong một phiên tòa thầm lặng xét xử ông Lê Anh Hùng hồi ngày 30 tháng 8 vừa qua. Ông này bị kết án với cáo buộc ‘lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước’ theo Điều 331 Bộ Luật Hình sự Việt Nam
Từ đầu tuần đến nay, cuộc tấn công thần tốc của Ukraine ở phía đông bắc đã khiến quân Nga phải rút lui trong hỗn loạn và mở rộng chiến trường thêm hàng trăm dặm, lấy lại một phần lãnh thổ khu vực đông bắc Kharkiv, quân đội Ukraine giờ đây đã có được vị thế để thực hiện tấn công vào Donbas, lãnh phổ phía đông gồm các vùng công nghiệp mà tổng thống Nga Putin coi là trọng tâm trong cuộc chiến của mình.
Tuần qua, Nước Mỹ chính thức đưa giới tính thứ ba vào thẻ thông hành. Công dân Hoa Kỳ giờ đây có thể chọn đánh dấu giới tính trên sổ thông hành là M (nam), F (nữ) hay X (giới tính khác).
Sau hành động phản đối quả cảm của cô trên truyền hình Nga, nữ phóng viên (nhà báo) Marina Ovsyannikova đã kêu gọi đồng hương của cô hãy đứng lên chống lại cuộc xâm lược Ukraine. Ovsyannikova cho biết trong một cuộc phỏng vấn với "kênh truyền hình Mỹ ABC" hôm Chủ nhật: “Đây là những thời điểm rất đen tối và rất khó khăn và bất kỳ ai có lập trường công dân và muốn lập trường đó được lắng nghe cần phải nói lên tiếng nói của họ”.
Mạng Lưới Nhân Quyền Việt Nam cử hành Ngày Quốc tế Nhân Quyền Lần Thứ 73 và Lễ Trao Giải Nhân Quyền Việt Nam lần thứ 20.
Sau hơn 30 năm Liên bang Xô Viết sụp đổ, nhân dân Nga và khối các nước Đông Âu đã được hưởng những chế độ dân chủ, tự do. Ngược lại, bằng chính sách cai trị độc tài và độc đảng, Đảng CSVN đã dùng bạo lực và súng đạn của Quân đội và Công an để bao vây dân chủ và đàn áp tự do ở Việt Nam. Trích dẫn chính những phát biểu của giới lãnh đạo Việt Nam, tác giả Phạm Trần đưa ra những nhận định rất bi quan về tương lai đất nước, mà hiểm họa lớn nhất có lẽ là càng ngày càng nằm gọn trong tay Trung quốc. Việt Báo trân trọng giới thiệu.
Tác giả Bảo Giang ghi nhận: “Giai đoạn trước di cư. Nơi nào có dăm ba cái Cờ Đỏ phất phơ là y như có sự chết rình rập." Tại sao vậy? Để có câu trả lời, mời bạn đọc vào đọc bài viết dưới đây của nhà văn Tưởng Năng Tiến.
Người cộng sản là những “kịch sĩ” rất “tài”, nhưng những “tài năng kịch nghệ” đó lại vô phúc nhận những “vai kịch” vụng về từ những “đạo diễn chính trị” yếu kém. – Nguyễn Ngọc Già (RFA).. Mời bạn đọc vào đọc bài viết dưới đây của phó thường dân/ nhà văn Tưởng Năng Tiến để nhìn thấy thêm chân diện của người cộng sản.
Hoan hỷ chào nhau cầu xưa quá bước Dặm đường im kẽ tóc với chân tơ Tan hợp cười òa. Kia vòm mây trắng Và bắt đầu. Và chấm hết. Sau xưa… . 4.2021 (Gửi hương linh bạn hiền Nguyễn Lương Vỵ, lễ 49 ngày)
Trong mọi hoàn cảnh Anh vẫn không ngừng hoạt động, Anh vẫn cứ đứng ở ngoài nắng - chữ của Mai Thảo. Với tôi, Nhật Tiến - Én Nhanh Nhẹn RS, vẫn cứ mãi là một Tráng Sinh Lên Đường
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.