Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Hàng Ngàn Ngôn Ngữ Đang Trên Đà Tuyệt Chủng

20/06/200100:00:00(Xem: 4015)
Dưới đây là bản tin AP do VietCatholic dịch, cho biết có tới một nửa trong tổng số 6,800 ngôn ngữ của thế giới sẽ có thể bị khai tử vào năm 2100.

BạÏn có bao giờ nghe ai nói thứ tiếng như là Udihe, Eyak hay Arikapu không" Và hầu chắc là sẽ không bao giờ có ngày đó. Các nhà nghiên cứu cho rằng một nửa trong tổng số 6,800 ngôn ngữ của thế giới và có thể có tới 90% sẽ bị mất biệt đi vào cuối thế kỷ này.

Viện Worldwatch một tổ chức tư coi chừng về các dòng ngôn ngữ cho biết: “Lý do bị tiêu diệt là vì một nửa số ngôn ngữ trong tổng số đó hiện nay chỉ còn một số ngưới ít ỏi chừng dưới 2,500 nói mỗi thứ tiếng đó mà thôi”.

Theo kinh nghiệm thì các ngôn ngữ nếu muốn được truyền từ đời này đến đời kia phải có ít nhất là chừng 100,000 người sử dụng. Đó là nhận định của tổ chức UNESCO, Cơ quan Liên Hiệp Quốc về Giáo Dục, Khoa Học và Văn Hóa. Chiến tranh và sự diệt chủng, thiên tai, việc ngôn ngữ thống trị đè trên ngôn ngữ thiểu số như tiếng Hán tại Trung hoa hay tiếng Nga tại Nga sô, hoặc có khi chính quyền cấm không cho nói ngôn ngữ thiểu số cũng là lý do làm diệt chủng các ngôn ngữ thiểu số.

Ông Payal Sampat thuộc viện Worldwatch cho hay “Nó cũng giống như sự diệt chủng đang đe dọa các loài thú”.

Tỉ dụ điển hình là ngày nay chỉ còn khoảng 100 người còn biết nói tiếng Udihe, 6 người nói tiếng Arikapu, và 1 người duy nhất nói tiếng Eyak mà thôi. Đó là Marie Smith, ở Alaska, biết nói tiếng Eyak, và câu 'awa'ahdah có nghĩa là “cám ơn”.

Sự mất mát về ngôn ngữ ảnh hưởng sâu rộng vượt cả ngoài cộng đồng nói ngôn ngữ đó. Một khi ngôn ngữ nào đó chết và biệt tăm, các nhà ngôn ngữ học, nhân chủng học và các chuyên gia ngành cũng mất đi nguồn sung mãn về chất liệu đễ họ có thể tiếp tục làm việc trưng bằng chứng về lịch sử, tìm ra và khám khá làm thế nào dân đó chuyển từ nơi này tới nơi kia và họ sinh sống ra sao.

Ông Manx, một người sống tại đảo Isle of Man trong biển Irish Sea, ông mất tích vào năm 1974 nên tiếng nói của ông cũng mất theo. Vào năm 1992, một nông dân sống tại Thổ nhĩ kỳ nói tiếng Ubykh, một ngôn ngữ miền Caucasus với số âm chính kỷ lục thế giới là 81 âm vận cũng đã chết theo ông.

Một ngôn ngữ chết đi và biệt tích cũng không phải là điều lạ và mới mẻ gì, vì đã có đến hàng ngàn ngôn ngữ đã chết trước đây rồi. Điều mới lạ là trong thời buổi văn minh hiện nay số ngôn ngữ đang chết dần đi ở một mức độ báo động. Các nhà ngôn ngữ học tin rằng có từ 3,400 đến 6,120 ngôn ngữ có thể bị biệt tích vào năm 2100. Điều này cũng có nghĩa là từ nay tới cuối thế kỷ cứ trung bình chừng 2 tuần lễ thì sẽ có một ngôn ngữ bị diệt chủng.

Trong khi đó một vài ngôn ngữ như Trung Hoa, Hy lạp và Do Thái có trên 2000 năm lịch sử , thì cũng có vài ngôn ngữ đã chết nay lại hồi sinh. Tỉ dụ như vào năm 1983, người thổ dân Hawaii lập nên tổ chức có tên là 'Aha Punana Leo và muốn tái tạo lại thứ ngôn ngữ bản xứ của họ và muốn thâm nhập vào cả các trường công lập. Thứ ngôn ngữ bản xứ của họ hầu như bị diệt vong khi Hoa Kỳ cấm học sinh trong các trường ở Hawaii nói thứ tiếng này khi Hoa Kỳ tiếp thu hải đảo vào năm 1898.

'Aha Punana Leo, có nghĩa là tổ ngôn ngữ, được thâm nhập lại các trường tiểu học vào năm 1984, theo sau là trung học và người đỗ đạt đầu tiên toàn bằng ngôn ngữ này là vào năm 1999.
Hiện nay có từ 7,000 tới 10,000 người Hawaii nói tiếng bản xứ của họ, mà vào năm 1983 chỉ có độ 1,000 người nói mà thôi.

Tại Comwall bên Anh quốc người ta đang phục hồi thứ ngôn ngữ có tên là Cornish của dân Cornwall, mà vào năm 1777 ngôn ngữ này đã chết. Cũng vậy ngôn ngữ của người cổ thượng Mayan bên Mexico đã chết nay đang được phục sinh.

Tiếng Hebrew từ thế kỷ qua đã trở thành ngôn ngữ của người Do thái hiện nay có tới 5 triệu người nói thay vì trước đây chỉ là ngôn ngữ trong sách vở, viết và tra cứu mà thôi.

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Sự rạn nứt nghiêm trọng nhất trong nhiều thập niên giữa Hoa Kỳ và Pháp dường như đang được vá lại hôm Thứ Tư, 22 tháng 9 năm 2021, sau khi Tổng Thống Pháp Emmanuel Macron và Tổng Thống Joe Biden có cuộc điện đàm hôm Thứ Tư để làm liền lạc mọi thứ, theo bản tin của Hãng Thông Tấn Mỹ AP tường thuật hôm Thứ Tư. Trong nửa giờ điện đàm mà Bạch Ốc mô tả là “thân thiện,” 2 nhà lãnh đạo đã đổng ý gặp mặt vào tháng tới để thảo luận phương cách đi tới sau khi Pháp chống đối mạnh mẽ khi Hoa Kỳ, Úc và Anh tuyên bố hiệp ước quốc phòng mới Ấn Độ-Thái Bình Dương vào tuần rồi làm Pháp mất một hợp đồng tàu ngầm trị giá hàng chục tỉ đô la. Pháp cũng đồng ý sẽ gửi đại sứ của họ trở lại Washington.
Tổng Thống Joe Biden đã kêu gọi các nước trên thế giới giải quyết một cách mạnh mẽ các vấn đề nhức nhói trên toàn cầu về đại dịch Covid-19, biến đổi khí hậu và vi phạm nhân quyền trong bài diễn văn đầu tiên của ông trước Đại Hội Đồng Liên Hiệp Quốc hôm Thứ Ba, 21 tháng 9 năm 2021, theo Hãng Thông Tấn Mỹ AP tường thuật hôm Thứ Ba. Ông đã chê bai xung độc quân sự và nhấn mạnh rằng Hoa Kỳ sẽ không tìm kiếm “Chiến Tranh Lạnh mới” với Trung Quốc.
Úc ngày càng dấn thân nhiều hơn vào các hoạt động bảo vệ vùng tài nguyên và con đường hàng hải huyết mạch Biển Đông và cùng lúc muốn trấn an các nước Đông Nam Á về việc Úc gia nhập hiệp ước AUKUS với Mỹ và Anh để chống lại TQ mà cụ thể mới đây nhất là việc 3 tàu chiến Úc đến Cảng Cam Ranh của Việt Nam hôm 20 tháng 9 năm 2021 để thực hiện nhiều cuộc tập dợt được phối hợp giữa 2 nước, theo bản tin của Đài Á Châu Tự Do (RFA) tường thuật hôm Thứ Ba, 21 tháng 9.
Giải thưởng được coi là một trong những giải thưởng quan trọng nhất trong nghiên cứu y học cơ bản. Nhiều người trong số những người đoạt giải này sau đó đã nhận được giải Nobel Y học. Tuereci, người lớn lên ở Lastrup thuộc quận Cloppenburg và cộng sự của bà là Sahin đã làm việc để phát triển Vaccine chống ung thư từ những năm 1990, dựa vào mRNA, theo Hội đồng quản trị. Để áp dụng nghiên cứu của mình, họ đã thành lập công ty Biontech vào năm 2008 để có thể áp dụng cho nghiên cứu của mình. Karikó đã tham gia vào năm 2013.
Hoa Kỳ đã chở những người Haiti đã cắm trại tại một thị trấn biên giới Texas trở về lại quê nhà của họ hôm Chủ Nhật, 19 tháng 9 năm 2021, và cố gắng chận những người khác vượt biên từ Mexico trong một cuộc biểu thị lực lượng lớn ra dấu hiệu của việc bắt đầu điều có thể là một cuộc trục xuất di dân hay những người đi tìm tị nạn quy mô, nhanh chóng nhất của nước Mỹ trong nhiều thập niên, theo Hãng Tin Mỹ AP tường thuật hôm Chủ Nhật.
Đồng minh lâu năm của Mỹ là Pháp đã triệu hồi đại sứ Pháp tại Hoa Kỳ hôm Thứ Sáu, 17 tháng 9 năm 2021, trong một thái độ chưa từng có cho thấy sự giận dữ mà nhiều thập niên không có, theo bản tin của AP tường thuật hôm Thứ Sáu. Mối quan hệ có được trong các cuộc cách mạng của thế kỷ 18 có vẻ ở vào thời điểm nghiêm trọng sau khi Mỹ, Úc và Anh đã xa lánh Pháp trong việc lập ra liên minh an ninh Ấn Độ-Thái Bình Dương. Đây là lần đầu tiên từ trước tới nay Pháp đã triệu hồi đại sứ tại Mỹ của họ, theo bộ ngoại giao Pháp cho biết. Paris cũng đã triệu hồi đại sứ tại Úc.
Ngũ Giác Đài hay Bộ Quốc Phòng Mỹ đã rút khỏi sự biện hộ của họ về cuộc không kích do máy bay không người lái đã giết nhiều thường dân tại Afghanistan trong tháng rồi, tuyên bố hôm Thứ Sáu, 17 tháng 9 năm 2021, rằng việc duyệt xét cho thấy rằng chỉ có các thường dân bị giết trong cuộc tấn công, không có kẻ cực đoan của Nhà Nước Hồi Giáo như đã được tin trước đây, theo bản tin của Hãng Thông Tấn Mỹ AP tường thuật hôm Thứ Sáu.
Pháp sẽ mất thỏa thuận trị giá 100 tỉ đô la để chế tạo các tàu ngầm chạy bằng dầu diesel cho Úc theo các điều khoản của sáng kiến, mà sẽ thấy Hoa Kỳ và Anh giúp Úc chế tạo các tàu ngầm chạy bằng nguyên tử lực. Như thế, sự giận dữ của Pháp trên bình diện thương mại là điều dễ hiểu, đặc biệt bởi vì Pháp, kể từ khi Anh trao Hồng Kông lại cho TQ vào năm 1997, là nước Châu Âu duy nhất sở hữu lãnh thổ đáng kể hay hiện diện quân sự thường trực tại Thái Bình Dương. Nhưng các viên chức Pháp và Liên Âu đã đi xa hơn, nói rằng thỏa thuận nêu ra nghi vấn về nỗ lực hợp tác toàn diện để giảm ảnh hưởng đang gia tăng của TQ và nhấn mạnh sự quan trọng của việc trì hoãn các kế hoạch tăng cường các khả năng phòng thủ và an ninh của chính Châu Âu.
Bách Khoa Từ Điển Mở (Wikipedia) đã bị một “cuộc xâm nhập” nhằm tìm cách thúc đẩy các mục tiêu của Trung Quốc, theo tổ chức bất vụ lợi của Hoa Kỳ làm chủ trang mạng từ điển bách khoa biên tập tình nguyện đã cho biết, theo bản tin của BBC News tiếng Anh tường thuật hôm Thứ Năm, 16 tháng 9 năm 2021. Tổ Chức Wikimedia Foundation nói với BBC News rằng một cuộc xâm nhập đã đe dọa “chính tổ chức Wikipedia.” Tổ chức này đã cấm 7 biên tập viên liên hệ với nhóm Hoa Lục.
Đức Giáo Hoàng Francis hôm Thứ Tư, 15 tháng 9 năm 2021, nói rằng các vị giám mục Công Giáo phải làm mục vụ với “tình thương và sự tử tế,” không phải sự lên án, đối với những chính trị gia là những người ủng hộ quyền phá thai và cảnh báo rằng các vị giáo sĩ không nên để chính trị chen vào vác vấn đề về việc nhận Lễ Ban Bí Tích Thánh Thể, theo Hãng Tin Mỹ AP tường thuật hôm Thứ Tư.
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.