Hôm nay,  

Chì Có Ảnh Hưởng Gì Đến Sức Khỏe Của Chúng Ta?

15/03/202400:00:00(Xem: 871)

Bột-Than-Chì
Từ hàng ngàn năm nước, chì là một trong những kim loại đầu tiên được con người khai thác và sử dụng cho nhiều mục đích khác nhau. Nhưng nhiễm độc chì hiện đang là mối lo lớn cho sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là đối với trẻ em. Hình: bột than chì.


Không thể nhìn thấy bằng mắt thường, không có mùi và cũng chẳng có vị, những lượng nhỏ chì (lead) hiện diện trong các vật dụng mà chúng ta sử dụng hàng ngày, trong nhà chúng ta ở, và cả trong nước chúng ta uống. Thậm chí, chì còn xuất hiện trong các bình nước tái sử dụng, như việc phát hiện ra chì trong đáy ly Stanley. Vụ việc đã làm dấy lên nhiều tranh cãi và khơi dậy sự chú ý của người tiêu dùng đối với một vấn đề đã tồn tại từ rất lâu.
 
Các nguồn tự nhiên như những trận phun trào núi lửa chỉ góp một phần không đáng kể vào lượng chì có trong môi trường, còn thủ phạm chính gây ra tình trạng ô nhiễm chì toàn cầu – khiến khoảng 5.5 triệu người chết mỗi năm – là các hoạt động của con người.
 
Alexander More, khoa học gia về khí hậu và sức khỏe tại Đại học Massachusetts và Đại học Harvard, người dẫn đầu các nghiên cứu về chủ đề này, cho biết: “Trên thực tế, lượng chì trong không khí xuất phát từ các nguồn tự nhiên thường rất là ít, trừ khi quý vị đang ở ngay sát một ngọn núi lửa. Chì mà quý vị hít vào thở ra hàng ngày chủ yếu đến từ các hoạt động của con người.”
 
Nguồn ô nhiễm chì phổ biến nhất là các hoạt động khai thác mỏ và các quy trình công nghiệp như lò chế biến chì và lò đốt chất thải, tiếp theo là việc thêm chất phụ gia (có chứa chì) trong quá trình sản xuất xăng và sơn. Ngoài ra, quá trình sản xuất pin và một số dịch vụ công cộng khác cũng góp phần gây ra ô nhiễm chì.
 
Chì được dùng để làm gì?
 
Chì là một trong những kim loại đầu tiên con người khai thác từ quặng hàng ngàn năm trước, và kể từ đó kim loại này đã được sử dụng cho nhiều mục đích khác nhau. Tiền xu cổ, mỹ phẩm, đồ gốm và đạn dược… đều là những thứ từng được làm từ chì. Thậm chí, chì còn được người La Mã cổ đại sử dụng trong hệ thống cung cấp nước, trong quá trình sản xuất và lên men rượu, và dùng để thêm vị ngọt cho thức ăn.
 
Con người có thể đã biết được những nguy hại cho sức khỏe từ việc tiếp xúc với nhiễm chì từ thời Đế chế La Mã. Tuy nhiên, thế giới vẫn tiếp tục sử dụng kim loại này cho nhiều mục đích khác nhau, từ việc nghiên cứu giả kim thuật (alchemy) ở thời Trung cổ cho đến chất phụ gia xăng dầu trong thế kỷ XX. Từ đó cho đến gần cuối thế kỷ 20, Hoa Kỳ đã trở thành quốc gia hàng đầu trong sản xuất và tiêu thụ chì tinh luyện, thải ra hàng triệu tấn chì vào môi trường thông qua các loại nhiên liệu dùng để vận hành các phương tiện giao thông.
 
Phải đến cuối thế kỷ 20, ngay sau khi Quốc Hội ban hành Đạo Luật Không Khí Sạch, Hoa Kỳ mới bắt đầu hạn chế sử dụng chì. Năm 1973, Sở Bảo Vệ Môi Sinh Hoa Kỳ thực thi các quy định đầu tiên nhằm giảm dần lượng chì trong xăng, nhưng phải mất gần nửa thế kỷ trước khi xăng dầu có chì bị cấm bán trên toàn thế giới, theo Tổ Chức Y Tế Thế Giới (WHO). Việc loại bỏ chì khỏi xăng đã làm giảm đáng kể nồng độ chì trong máu của người dân trên toàn thế giới, bao gồm cả Hoa Kỳ.
 
Dù vậy, vẫn chưa có quy định cấm chì trong nhiên liệu dành cho máy bay, vậy nên đây là nguồn phát thải chì lớn nhất còn sót lại trên toàn quốc. Tháng 10 năm ngoái, EPA đã xem xét và xác định rằng việc tiếp tục sử dụng xăng máy bay có chứa chì là mối nguy hiểm cho sức khỏe cộng đồng.
 
Theo giáo sư Tomás Guilarte, nhà nghiên cứu chất độc thần kinh tại Đại học Quốc tế Florida, không giống như nhiều hóa chất khác, chì không phân hủy sinh học theo thời gian – đây phần nào là lý do tại sao tiếp xúc với chì là một vấn đề nghiêm trọng về công bằng môi trường.
 
Các cộng đồng thu nhập thấp và người gốc da màu ở Hoa Kỳ đang phải đối mặt với mức độ tiếp xúc với chì cao nhất, chủ yếu là do môi trường và nơi sinh sống của họ là những nơi nằm gần đường cao tốc hoặc các khu vực có đất bị ô nhiễm chì nặng nề.
 
Trẻ em có bị ảnh hưởng gì không?
 
Olivia Halabicky, khoa học gia về sức khỏe môi trường tại Đại học Michigan, cho biết: “Với chì thì chẳng có mức độ nào là an toàn cả.”
 
Bà khuyến khích mọi người nên thực hiện kiểm tra nồng độ chì không chỉ trong máu mà còn trong nguồn nước, nhà ở và thậm chí là trong đất đai xung quanh. Các sản phẩm tiêu dùng chứa chì như thực phẩm, đồ trang sức và đồ chơi trẻ em cũng là một vấn đề đáng lo ngại. Halabicky cho biết thêm: “Chúng ta cần phải ngăn chặn mọi người khỏi nguy cơ tiếp xúc với chì hoặc hết thảy những thứ liên quan đến chì.”
 
Theo Guilarte, trẻ em đặc biệt dễ bị tổn thương nhất bởi chì, vì bộ não của trẻ còn đang trong giai đoạn phát triển, và chì có thể gây ảnh hưởng tiêu cực và nghiêm trọng đến sự phát triển này.
 
Tiếp xúc với chì ở mức cao có thể gây tổn thương nghiêm trọng cho bộ não và hệ thần kinh trung ương của trẻ, khiến trẻ lâm vào tình trạng hôn mê, co giật và thậm chí là tử vong. Dù may mắn sống sót sau khi bị nhiễm độc chì nghiêm trọng, trẻ vẫn có thể bị suy giảm trí tuệ và rối loạn hành vi suốt đời. Ngay cả việc tiếp xúc với chì ở mức thấp cũng có thể làm giảm chỉ số IQ, khiến trẻ bị sa sút khả năng học tập cùng kết quả yếu kém.
 
Guilarte giải thích: “Thử tưởng tượng một cửa hàng gốm sứ đang bày bán rất nhiều món quý hiếm và dễ vỡ. Rồi bất ngờ, một con bò ở đâu lao vào khiến cho mọi thứ tan hoang. Đó chính xác là những gì xảy ra khi bộ não tiếp xúc với chì.”
 
Chì còn gây hại cho cơ thể như thế nào?
 
Chì không chỉ gây hại cho bộ não, nhiều nghiên cứu phát hiện ra rằng tiếp xúc với chì ở mức cao có thể gây ảnh hưởng đến nhiều cơ quan khác, chẳng hạn như tim.
 
Và không chỉ nồng độ cao mới có tác hại.
 
Một nghiên cứu năm 2018 cho thấy khoảng 400,000 trường hợp tử vong mỗi năm ở Hoa Kỳ có thể liên quan đến việc tiếp xúc với chì ‘mức độ nhẹ’ – hơn một nửa là do bệnh tim mạch. Theo một tuyên bố khoa học năm 2023 của Hiệp Hội Tim Mạch Hoa Kỳ, việc tiếp xúc lâu dài với chì chỉ cần ở mức nhẹ hoặc trung bình cũng đã có thể làm tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch.
 
Trong khi đó, một nghiên cứu khác năm 2022 phát hiện rằng hơn 170 triệu người ở Hoa Kỳ hiện nay, tương đương với hơn một nửa dân số Hoa Kỳ, đã từng tiếp xúc với chì ở mức cao khi còn nhỏ. Khoảng 10 triệu người có thể đã từng tiếp xúc với chì ở mức cao gấp 7 lần ngưỡng mà các chuyên gia y tế lo ngại.
 
Theo Guilarte, để giải quyết một vấn đề ‘không chỉ của riêng ai’ như thế, chúng ta cần phải xem xét lại về cách kiểm tra độ an toàn của sản phẩm, cũng như cách sàng lọc và đánh giá mức độ chì trong cơ thể.
 
Ông nói: “Ở Hoa Kỳ có quy định là mọi trẻ em dưới hai tuổi đều phải được xét nghiệm kiểm tra xem có bị nhiễm chì hay không. Và rất nhiều tiểu bang không làm đúng theo quy định đó. Chúng ta còn nhiều việc phải làm lắm.”
Nguyên Hòa biên dịch
 
Nguồn: “This is what you need to know about lead and your health” được đăng trên trang Nationalgeographic.com.
 

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
)
Hàm răng của bệnh nhân có vẻ như được chăm sóc khá tốt, nhưng nha sĩ James Mancini, giám đốc lâm sàng của Trung Tâm Nha Khoa Meadville ở Pennsylvania, cảm thấy phần nướu có vấn đề. Tình cờ, Mancini có quen biết với bác sĩ của bệnh nhân đó nên đã liên lạc để chia sẻ sự lo ngại – và rồi họ ‘lần’ ra bệnh thật! Mancini cho biết: “Thực ra, Bob mắc bệnh ung thư bạch cầu (leukemia). Dù ông ấy không thấy mệt mỏi hay có các triệu chứng khác, nhưng vấn đề xuất hiện ở phần răng miệng. Khi bác sĩ của Bob biết được tình trạng, Bob đã được điều trị ngay lập tức.”
Thời nay, nhiều người thường bị đau cổ vai gáy, lại còn kèm theo cả đau đầu. Nỗi đau này có thể gây ra thêm nỗi đau khác, không chỉ về mặt vật lý mà còn về mặt tâm sinh lý. Xét về mặt sinh lý, ngày càng có nhiều nghiên cứu chứng minh rằng những cơn đau ở cổ thường khiến cho người ta bị thêm chứng đau đầu. Một nghiên cứu mới được công bố trên tạp chí The Journal of Headache and Pain là nghiên cứu đầu tiên cung cấp những dấu hiệu khách quan về sự liên quan của cơ bắp với tình trạng đau nhức đầu.
Một nghiên cứu mới cho thấy thiếu ngủ không chỉ ảnh hưởng đến tâm trạng và hiệu suất làm việc trong ngày, mà còn có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh tiểu đường loại 2. Theo nghiên cứu được công bố trên tạp chí JAMA Network Open, so với những người ngủ từ 7 đến 8 tiếng mỗi ngày, những người ngủ ít hơn 6 tiếng/ngày có nguy cơ mắc bệnh tiểu đường type 2 cao hơn khi về già.
Khi nói đến việc giữ cho xương khỏe mạnh, nhiều người sẽ nghĩ ngay đến vitamin D, chất dinh dưỡng giúp cơ thể hấp thụ lượng canxi cần thiết để giúp cho bộ xương chắc khỏe. Nhưng dù rằng vitamin D đúng là một chất dinh dưỡng thiết yếu, trong những năm gần đây, các nhà nghiên cứu đã nhận thấy tầm quan trọng của các loại vitamin khác trong việc chống gãy xương (fractures) và bệnh loãng xương, hay bệnh xương xốp (osteoporosis).
Hôm cuối tháng Hai vừa qua, Tòa Tối cao của bang Alabama phán quyết rằng: “Phôi đông lạnh là trẻ em.” Tuyên án này tuy chỉ có uy lực theo Hiến pháp và luật pháp ở Alabama, tuy nhiên, sự bắt đầu này tạo ra tiền lệ cho tất cả những vụ án vế sau của tất cả các bang khác và kề cả hiến pháp Hoa Kỳ, ảnh hưởng đến thời kỳ cho phép phá thai. Nhiều người và nhiều cơ quan sẽ phải chịu trách nhiệm, sẽ bị trừng phạt nếu làm hỏng phôi thai, như một tội giết trẻ em. Phán quyết của Alabama, được công bố hôm thứ Sáu, bắt nguồn từ hai vụ kiện của ba nhóm cha mẹ đã trải qua thủ tục thụ tinh trong ống nghiệm (IVF) để sinh con và sau đó chọn đông lạnh số phôi còn lại. Giáo sư Nicole Huberfeld của Trường Luật Đại học Boston cho biết, đó cũng là một quyết định có thể gây ảnh hưởng lan rộng đến việc sử dụng các phương pháp điều trị sinh sản như thụ tinh trong ống nghiệm (IVF).
Thử tưởng tượng rằng chỉ cần uống một viên thuốc là quý vị sẽ tràn trề năng lượng, da dẻ mịn màng, và tim mạch khỏe re? Các viễn cảnh hấp dẫn này vẫy gọi mãnh liệt mỗi khi chúng ta dạo quanh qua các quầy hàng bán các loại thực dược phẩm bổ dưỡng trong hiệu thuốc, từ các loại viên uống dầu cá (fish oil), bột collagen (collagen powder), kẹo bổ sung ma-giê và muôn hình vạn trạng các loại vitamin.
Hơn một thập niên từ sau cái chết bất ngờ của mẹ, Sehrish Sayani mắc chứng rối loạn tâm thần hậu chấn (PTSD). Suốt những năm đó, những cơn hoảng loạn dữ dội nhất đã giảm dần, nhưng các triệu chứng như nghi ngại thái quá (hypervigilance), trở nên đặc biệt nhạy cảm với một số yếu tố và những giấc ngủ chập chờn đã trở nên quen thuộc trong cuộc sống của cô.
Trong cuốn tiểu thuyết Chuyện Hai Thành Phố (A Tale of Two Cities) của Charles Dickens, được xuất bản năm 1859 và lấy bối cảnh thời Cách Mạng Pháp, có đoạn viết: “Đó là thời đại tốt đẹp nhất, cũng là thời đại tồi tệ nhất, đó là thời đại của sự khôn ngoan, cũng là thời đại của sự ngu xuẩn.” Đại dịch COVID-19 cũng là một thời đại như thế. Một mặt, khoa học đã cứu sống được nhiều người. Chưa đầy một năm sau khi phát hiện virus, Hoa Kỳ đã tạo ra và thử nghiệm vắc xin, rồi cho sản xuất, phân phối và triển khai tiêm chủng hàng loạt miễn phí cho người dân. Ước tính vắc xin COVID đã cứu được ít nhất 3.2 triệu người chỉ riêng ở Hoa Kỳ. Những thành tựu này tạo ra hy vọng về việc chúng ta có thể nhanh chóng ứng phó với đại dịch trong tương lai.
Hơn một thập niên trước, Shria Kumar, bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa và là chuyên gia nghiên cứu tại Đại học Miami, bắt đầu chú ý đến một dấu hiệu đáng lo ngại. Có một số bệnh nhân ung thư dạ dày đến gặp bà ở độ tuổi rất trẻ, và rất nhiều người là phụ nữ. Khuynh hướng này vẫn tiếp diễn cho đến ngày nay. Các khoa học gia đang nỗ lực tìm hiểu tại sao điều này lại xảy ra. Vào mùa xuân năm ngoái, họ đã xác nhận rằng hiện tượng này đang diễn ra ở Hoa Kỳ. Sau khi kiểm tra hệ thống các cơ sở dữ liệu chứa các thông tin chi tiết về các trường hợp ung thư ở nhiều tiểu bang trên toàn quốc, các nhà nghiên cứu nhận thấy ung thư dạ dày đang gia tăng nhanh hơn ở phụ nữ trẻ.
Wegovy, Ozempic và Mounjaro là các loại thuốc giảm cân và điều trị tiểu đường đã gây được tiếng vang lớn trong lĩnh vực tin tức y tế. Chúng nhắm vào các con đường điều tiết liên quan đến cả bệnh béo phì và tiểu đường, và được nhiều người coi là bước đột phá trong việc kiểm soát cân nặng, đường và huyết áp. Nhưng liệu những loại thuốc này có giải quyết được nguyên nhân gốc rễ của hội chứng chuyển hóa (metabolic disease) không? Điều gì đã thúc đẩy sự phát triển của chúng từ ban đầu?
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.