Hôm nay,  

Vào Mùa Bệnh “Lyme”, Một Số Điều Cần Biết

09/06/202300:00:00(Xem: 1770)
 
Lyme-Disease
Một số vắc xin và phương pháp điều trị mới vẫn đang được nghiên cứu trong khi bọ ve đang mang mầm bệnh Lyme lây lan khắp nơi. (Nguồn: pixabay.com)
 
Hoa Kỳ đang bước vào mùa bệnh “Lyme”, và nguy cơ lây nhiễm loại bệnh do bọ ve cắn đang gia tăng, đặc biệt là khi có một nửa số người dân hiện đang sống ở những nơi có bọ ve.
 
Nếu không được điều trị bằng kháng sinh kịp thời, bệnh Lyme có thể gây ra các vấn đề về tim mạch và hệ thần kinh, viêm khớp và các biến chứng khác, khó mà chữa trị. Mặc dù nhiều loại vắc xin đang được phát triển, nhưng số ca nhiễm đã đạt đến mức độ nạn dịch ở Hoa Kỳ. Có khoảng 476,000 ca nhiễm Lyme được báo cáo mỗi năm, tiêu tốn khoảng 1 tỷ MK chi phí y tế.
 
Paul Mead, trưởng khoa bệnh do vi khuẩn tại CDC Hoa Kỳ cho biết, Lyme đã trở thành ‘một mối đe dọa thực sự cho sức khỏe’ và “Rõ ràng chúng ta cần có những biện pháp can thiệp và phòng ngừa mới.”
 
Với nhiều loại vắc xin đang được phát triển, các nhà nghiên cứu lạc quan rằng chỉ trong vài năm nữa, chúng ta sẽ có thể ngăn ngừa bệnh Lyme. Một loại vắc xin được phát triển bởi Pfizer và đối tác công nghệ sinh học Pháp, Valneva, đang trong giai đoạn thử nghiệm thứ 3. Moderna đang nghiên cứu một loại vắc xin mRNA. Các nhà nghiên cứu tại MassBiologics của UMass Chan Medical School cũng đang phát triển một phương pháp điều trị dành cho bệnh Lyme.
 
Đừng bỏ qua các vết cắn
 
Vết cắn của bọ ve thường không được quan tâm đủ và bị bỏ qua.
 
Tháng 3 năm 2005, ở Maryland, sau khi dọn dẹp nhà kho sau nhà, Earle Baily, phát ngôn viên của Sirius XM Radio, nhận thấy trên người mình có vết cắn và nghĩ là nhện cắn. Vài tuần sau, ông phải vật lộn với những cơn đau hành hạ tứ chi. Trong những tháng tiếp theo, ông gặp các vấn đề về thần kinh: lảo đảo nghiêng sang bên phải khi đi lại, xương khớp thì đau nhức, còn da thì nhạy cảm đến mức chạm nhẹ cũng có cảm giác đau như bị dao cắt. Cử động tay thì run rẩy. Đến một ngày, Bailey không thể mở nổi khóa cửa!
 
Ông đã đi khám qua sáu bác sĩ và được chẩn đoán sai khá nhiều lần.
 
Cuối cùng, Bailey nhận ra chắc hẳn mình đã bị bọ ve cắn và nhiễm bệnh Lyme. Rồi một chuyên gia nội khoa ở North Bethesda, B. Robert Mozayeni, đã xác nhận rằng nghi ngờ của ông là đúng, và kê toa một hỗn hợp thuốc kháng sinh nặng đô, rượu thuốc và vitamin. Đó là một cơn ác mộng kéo dài hai năm, nhưng Bailey đã hồi phục và hiện vẫn đang làm phát ngôn viên.
 
Việc các bác sĩ khó nhận ra tình trạng của Earle Baily vào 18 năm trước là bình thường, vì thời điểm đó bệnh Lyme là một căn bệnh tương đối mới, và nhiều nơi mới ghi nhận nó lần đầu tiên. Tuy nhiên, chẩn đoán bị sót vẫn là một vấn đề phổ biến cho tới ngày nay.
 
Bệnh Lyme được phát hiện và lây lan như thế nào?
 
Đã gần nửa thế kỷ trôi qua kể từ khi bệnh Lyme được phát hiện lần đầu tiên ở Old Lyme, Connecticut vào năm 1975. Thời điểm đó, có một nhóm trẻ em phát triển các triệu chứng giống như viêm khớp dạng thấp mà không rõ nguyên nhân. Năm 1982, Wilhelm Burgdorfer, nhà côn trùng y học và tự gọi mình là “bác sĩ phẫu thuật bọ ve,” đã xác định được thủ phạm: đó là Borrelia burgdorferi, một loại vi khuẩn xoắn ốc chưa từng được phát hiện trước đây. Mầm bệnh truyền sang người qua vết cắn của bọ ve chân đen (hay còn gọi là bọ ve hươu – deer tick), và cũng không phải tất cả bọ ve đều mang mầm bệnh. Sau đó, người ta tìm thấy một loại vi khuẩn Lyme thứ hai ở Hoa Kỳ, ít phổ biến hơn, là B. mayonii; hai loài khác – B. afzelii và B. garinii – là nguyên nhân gây ra hầu hết các bệnh nhiễm trùng ở Châu Âu. Ở Tây Âu, mỗi năm có hơn 200,000 ca nhiễm.
 
Bọ ve nhiễm vi khuẩn B. burgdorferi khi hút máu các vật chủ bị nhiễm bệnh, bao gồm cả chuột chân trắng (vật chứa bệnh chính), các động vật có vú nhỏ khác và hươu đuôi trắng. Vi khuẩn nằm trong bọ ve trong nhiều tháng cho đến khi nó bám vào và hút máu nạn nhân mới. Khi máu chảy vào, vi khuẩn sẽ biến đổi. Chúng ngừng sản xuất OspA, một loại protein bề mặt giúp chúng neo vào ruột bọ ve. Rồi vi khuẩn di chuyển đến tuyến nước bọt của ve, đi qua vết thương và vào vật chủ mới.
 
Quá trình từ khi cắn đến khi lây nhiễm thường mất từ 36 đến 48 giờ – vì vậy phát hiện và làm sạch vết cắn là rất quan trọng. Triệu chứng bị nhiễm thường thấy nhất là nổi vết tròn đỏ trên da, còn gọi là ‘phát ban mắt bò’ (bull’s eye rash), nhưng không phải lúc nào cũng sẽ có triệu chứng này. Ban đầu, vi khuẩn có thể chỉ tập trung ở vết cắn, nhưng nó có thể nhanh chóng lan rộng khắp cơ thể.
 
Ngăn ngừa nhiễm bệnh
 
Trong cuộc hẹn đầu tiên của Bailey với bác sĩ Mozayeni, bác sĩ đã nói rằng vắc xin phòng bệnh Lyme chỉ mới có cho loài chó thôi. Vắc xin Lyme dành cho chó đã có từ nhiều thập niên.
 
Cũng có một loại vắc xin dành cho người là LYMErix, được FDA chuẩn thuận vào năm 1998. Tuy nhiên, nó đã bị đình chỉ sử dụng sau ba năm. Các chiến dịch chống vắc xin và các vụ kiện cáo đã giết chết LYMErix, dù cuộc điều tra của FDA không tìm thấy dấu hiệu nào cho thấy vắc xin này gây hại.
 
Vì sự bác bỏ này, các nhà sản xuất thuốc men đã tránh nghiên cứu vắc xin Lyme mới cho người mãi cho đến gần đây. Obadiah Plante, người đứng đầu nhóm vi khuẩn học tại Moderna cho biết, thách thức hiện nay là tạo ra vắc xin bảo vệ chống lại 7 chủng bệnh Lyme trên toàn cầu.
 
Cả hai loại vắc xin cho người được kỳ vọng nhất hiện nay đều nhắm mục tiêu đến protein OspA của vi khuẩn, tạo ra các kháng thể ngăn chặn không cho chúng ức chế OspA nữa. Điều này sẽ khiến chúng bất động, bị giam cầm trong bọ ve và không thể lây nhiễm cho vật chủ là người.
 
VLA15, vắc xin của Pfizer/Valneva, có hiệu quả cao nhất và đang được thử nghiệm lâm sàng giai đoạn ba, được triển khai từ mùa hè năm 2022. Tham gia thử nghiệm có khoảng 6,000 người từ 5 tuổi trở lên trong 50 cộng đồng có bệnh Lyme ở Hoa Kỳ, Phần Lan, Đức, Hà Lan, Ba Lan và Thụy Điển. Họ đang thử nghiệm tính an toàn và hiệu quả của vắc xin ba liều, cùng với một liều tăng cường, được thiết kế để chống lại các chủng vi khuẩn Lyme phổ biến ở cả Bắc Mỹ và Châu Âu.
 
Tuy nhiên, các cuộc thử nghiệm tại các địa điểm nghiên cứu ở Nantucket và Martha's Vineyard đã bị dừng lại vào tháng 2. Trong một email, phát ngôn nhân của Pfizer cho biết nghiên cứu dự kiến sẽ kết thúc vào tháng 12 năm 2025, nhưng công ty từ chối trả lời phỏng vấn cho đến khi có kết quả báo cáo mới.
 
Moderna hiện đang áp dụng công nghệ mRNA – đã được chứng minh là thành công với vắc xin COVID – cho các loại vắc xin phòng ngừa vi khuẩn, và trọng tâm ban đầu là bệnh Lyme. Công ty sẽ tiến hành thử nghiệm trên người vào mùa hè này, với 800 người tham gia trong độ tuổi từ 18 đến 70 ở Hoa Kỳ. Họ sẽ thử nghiệm hai loại vắc xin: loại đầu tiên, được đặt tên là mRNA-1982 để tôn vinh công trình của Wilhelm Burgdorfer, chứa một mRNA duy nhất nhắm vào các loài vi khuẩn Borrelia gây ra hầu hết các trường hợp mắc bệnh Lyme ở Hoa Kỳ. Loại vắc xin thứ hai, được đặt tên là mRNA-1975 để kỷ niệm năm phát hiện ra bệnh Lyme, chứa hỗn hợp 7 mRNA nhắm vào loài Borrelia gây ra hầu hết các ca nhiễm bệnh Lyme ở cả Hoa Kỳ và Châu Âu.
 
Còn MassBiologics đang sử dụng một cách tiếp cận khác. Thay vì kích thích cơ thể tạo ra kháng thể như vắc xin, phương pháp này giới thiệu một kháng thể đơn dòng duy nhất nhắm vào OspA. Mark Klempner, giáo sư y khoa của MassBiologics tại UMass Chan Medical School, cho biết lợi ích là: “Trong vòng vài ngày sau khi được tiêm dưới da, quý vị đã hấp thụ đủ lượng kháng thể để được miễn dịch ngay lập tức.” Trong khi đó, các loại vắc xin hiện đang được phát triển có thể mất sáu tháng để tạo ra khả năng miễn dịch.
 
Theo nhiều nghiên cứu trong phòng thí nghiệm, khi cho khoảng 20 con bọ ve bị nhiễm bệnh lên các loài linh trưởng không phải người, phương pháp điều trị bằng kháng thể này mang lại khả năng bảo vệ 100%. Klempner hy vọng rằng họ sẽ có thể nộp đơn xin FDA chuẩn thuận vào năm 2025.
 
Vào mùa Lyme, nên làm gì để phòng?
 
Bệnh Lyme là loại bệnh theo mùa và Hoa Kỳ đang bước vào thời điểm quan trọng nhất. Klempner cho biết: “Hơn 80% ca nhiễm xảy ra trong khoảng thời gian từ tháng 5 đến tháng 9. Nhưng bọ ve có thể bắt đầu ‘ra quân kiếm ăn’ khi nhiệt độ môi trường khoảng 45° F. Cần phải hết sức cảnh giác bởi vì ấu trùng bọ ve sẽ phát triển thành dạng nhộng nhỏ vào thời gian tháng 6 và tháng 7: chúng có kích thước bằng hạt anh túc và có thể đã bị nhiễm vi khuẩn.
 
Trong khi đó, Sam Telford, chuyên gia về bọ ve và giáo sư về bệnh truyền nhiễm và sức khỏe toàn cầu tại Trường Tufts cho biết, sự phân bố và tỷ lệ mắc bệnh Lyme vẫn đang tiếp tục mở rộng và gia tăng.
 
Các tiểu bang vùng Đông Bắc, Trung-Đại Tây Dương và thượng lưu Trung Tây là những tâm điểm lây lan bệnh Lyme. Phần lớn các ca nhiễm được báo cáo từ Maine đến Virginia, và ở Wisconsin, Minnesota và Michigan. Những con bọ ve mang mầm bệnh cũng đang ‘tiến quân’ về phía bắc, nam và tây.
 
Khi biến đổi khí hậu làm mùa đông ấm áp hơn, những ký sinh trùng tám chân này có thể định cư ở những nơi mà chúng vốn không thể ở được trước đây. Tuy nhiên, sự thay đổi cảnh quan của con người – như là việc phát triển ngoại ô mới là nguyên nhân chính. Rừng bị tàn phá và chia cắt tạo ra môi trường sống lý tưởng cho chuột, các loài gặm nhấm khác và hươu nai chứa vi khuẩn gây bệnh Lyme. Ngày nay, hơn 50% dân số Hoa Kỳ đang sống chung với bọ ve. Bệnh Lyme là bệnh lây truyền phổ biến nhất ở Bắc Bán Cầu.
 
Theo CDC, số ca nhiễm vẫn ổn định trong một thập niên qua, nhưng có một thực tế là các tiểu bang bị ảnh hưởng nặng nề như Massachusetts và New York đã giảm nỗ lực giám sát do thiếu nguồn lực để kiểm đếm số ca nhiễm.
 
Có những điều mọi người có thể làm ngay bây giờ để tự bảo vệ mình cho đến khi có các biện pháp phòng ngừa mới: sử dụng các loại thuốc chống côn trùng, tắm rửa sau khi ra ngoài, và dọn sân vườn sạch sẽ. Và một điều quan trọng nữa là cần nắm rõ các dấu hiệu của bệnh: sốt hoặc phát ban không rõ nguyên nhân, và nhanh chóng tìm kiếm sự chăm sóc y tế. Phần lớn các trường hợp mắc bệnh Lyme có thể được điều trị khá hiệu quả bằng thuốc kháng sinh, nếu được phát hiện sớm.
 
Nguyên Hòa phỏng dịch
Nguyên Hòa phỏng dịch theo bài viết “Lyme disease is spreading fast—but a vaccine may be on the way” của Sharon Guynup, được đăng trên trang Nationalgeographic.
 

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
)
Nhiều phụ nữ không nhận ra rằng những ly rượu, ly bia mà họ thường uống cùng bạn bè, hoặc để thư giãn trong “giờ nhậu của mẹ” (wine mom moment, một số bà mẹ thích nhâm nhi vài ly rượu hoặc lon bia để thư giãn sau khi bận rộn chăm sóc con cái và gia đình) có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh ung thư vú. Tuy điều này có vẻ không vui, nhưng lại là sự thật: Rượu, bia thực sự có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh ung thư vú.
Cảm giác từ việc bẻ các khớp ngón tay cho kêu rôm rốp có thể rất khác nhau tùy theo từng người. Có người thấy rất ‘đã,’ thậm chí là bị ghiền, cũng có người thấy khó chịu hoặc sợ hãi. Dù việc bẻ khớp thường được nhiều người coi là một thói quen không tốt, nhưng nếu có thể hiểu được cơ chế hoạt động đằng sau việc bẻ khớp, ta sẽ hiểu tại sao lại có nhiều người ‘ghiền’ đến vậy.
Cael là một thiếu niên 15 tuổi bình thường – cho đến khi cậu được phát hiện có cột sống bị cong vẹo bất thường. “Em cảm thấy mình giống như Thằng Gù ở Nhà thờ Đức Bà vậy đó,” Cael nói với CBC News, nhớ lại quãng thời gian hai năm chờ đợi để được phẫu thuật cột sống, đầy cảm xúc và khốc liệt, và trong thời gian đó, đường cong cột sống của cậu đã phát triển lên tới 108 độ.
Vào những năm 1990, sau khi tốt nghiệp trung học ở Bồ Đào Nha, công việc đầu tiên của Ricardo Da Costa là vận động viên ba môn phối hợp (triathlete) chuyên nghiệp – bao gồm bơi lội, đạp xe, và điền kinh. Trong quá trình tham gia các cuộc thi, một trong những vấn đề lớn nhất mà anh và các vận động viên khác phải đối mặt là các vấn đề về tiêu hóa, nhưng không có ai để tâm hoặc tìm cách giải quyết vấn đề này.
Aspirin nổi tiếng với khả năng giảm đau từ các cơn đau cơ và đau đầu; giúp giảm sốt; và liều lượng thấp có thể làm loãng máu, giảm nguy cơ đông máu gây đột quỵ và đau tim. Tuy nhiên, một nghiên cứu mới phát hiện ra rằng Aspirin cũng có thể giúp ngăn chặn sự phát triển của ung thư ruột kết
Tháng 4 năm 2024, một phụ nữ ở Sacramento, California, Mỹ bị ngộ độc chì nghiêm trọng và tử vong sau khi sử dụng thuốc mỡ trị trĩ của Việt Nam có tên “Cao Bôi Trĩ Cây Thầu Dầu”. Thử nghiệm thuốc mỡ bôi trĩ này cho thấy nó chứa 4% chì (cứ 100 gram thuốc thì có 4 gram chì), đây là lượng rất nguy hiểm. Chì là một chất kim loại nặng độc hại cho cơ thể. Tiếp xúc với bất kỳ lượng chì nào cũng có thể gây hại cho sức khỏe.
Rụng tóc (alopecia) thường xảy ra trên da đầu, nhưng cũng có thể xảy ra ở bất kỳ nơi nào trên cơ thể. Rụng tóc là một tình trạng phổ biến và không phải là vấn đề đáng lo ngại. Ở Úc, khoảng một nửa đàn ông ở độ tuổi 50 thường có dấu hiệu hói đầu, và hơn 1/4 phụ nữ trong cùng độ tuổi cho biết tóc họ bị thưa đi. Thường thì vấn đề này là do di truyền. Nếu thấy mình đang bị rụng tóc và đang lo lắng về điều đó, quý vị nên đi khám hoặc hỏi ý kiến bác sĩ để được chẩn đoán trước khi thử bất kỳ phương pháp điều trị nào. Rất nhiều sản phẩm được quảng cáo là có khả năng đảo ngược tình trạng rụng tóc, nhưng lại có rất ít sản phẩm đã được kiểm nghiệm khoa học về hiệu quả.
Hàm răng của bệnh nhân có vẻ như được chăm sóc khá tốt, nhưng nha sĩ James Mancini, giám đốc lâm sàng của Trung Tâm Nha Khoa Meadville ở Pennsylvania, cảm thấy phần nướu có vấn đề. Tình cờ, Mancini có quen biết với bác sĩ của bệnh nhân đó nên đã liên lạc để chia sẻ sự lo ngại – và rồi họ ‘lần’ ra bệnh thật! Mancini cho biết: “Thực ra, Bob mắc bệnh ung thư bạch cầu (leukemia). Dù ông ấy không thấy mệt mỏi hay có các triệu chứng khác, nhưng vấn đề xuất hiện ở phần răng miệng. Khi bác sĩ của Bob biết được tình trạng, Bob đã được điều trị ngay lập tức.”
Thời nay, nhiều người thường bị đau cổ vai gáy, lại còn kèm theo cả đau đầu. Nỗi đau này có thể gây ra thêm nỗi đau khác, không chỉ về mặt vật lý mà còn về mặt tâm sinh lý. Xét về mặt sinh lý, ngày càng có nhiều nghiên cứu chứng minh rằng những cơn đau ở cổ thường khiến cho người ta bị thêm chứng đau đầu. Một nghiên cứu mới được công bố trên tạp chí The Journal of Headache and Pain là nghiên cứu đầu tiên cung cấp những dấu hiệu khách quan về sự liên quan của cơ bắp với tình trạng đau nhức đầu.
Một nghiên cứu mới cho thấy thiếu ngủ không chỉ ảnh hưởng đến tâm trạng và hiệu suất làm việc trong ngày, mà còn có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh tiểu đường loại 2. Theo nghiên cứu được công bố trên tạp chí JAMA Network Open, so với những người ngủ từ 7 đến 8 tiếng mỗi ngày, những người ngủ ít hơn 6 tiếng/ngày có nguy cơ mắc bệnh tiểu đường type 2 cao hơn khi về già.
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.