Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Esther Bejarano Sống Sót Từ Trại Tù Đức Quốc Xã Dùng Âm Nhạc Chống Kỳ Thị Chủng Tộc và Phát Xít

16/07/202100:00:00(Xem: 495)
Esther-Bejarano-01

Esther Bejarano đã qua đời tại một bệnh viện Do Thái ở Đức vào sáng ngày 10 tháng 7 năm 2021 hưởng thọ 96 tuổi. (nguồn: https://www.dw.com)

  
Nhiều người có thể suy nghĩ âm nhạc là ủy mị không hùng dũng, nhất là không phải là thứ khí giới sắt thép để chống lại các thế lực hung hãn như chủ nghĩa phát xít hay chủ nghĩa kỳ thị chủng tộc. Nhưng người nữ ca nhạc sĩ nạn nhân sống sót của Đức Quốc Xã Esther Bejarano đã chứng minh suy nghĩ đó không hoàn toàn đúng. Bà đã vận dụng âm nhạc để chống lại các thế lực phát xít và kỳ thị chủng tộc trong suốt hơn nửa thế kỷ qua.

Esther Bejarano, người sống sót của trại tù giết người Auschwitz của Đức Quốc Xã là người đã dùng sức mạnh của âm nhạc để chiến đấu chống lại chủ nghĩa bài Do Thái và kỳ thị chủng tộc thời hậu chiến của Đức, đã qua đời ở tuổi 96, theo bản tin của Đài NPR tường thuật hôm Thứ Bảy, 10 tháng 7 năm 2021.

Bejarano chết một cách an lành vào sáng Thứ Bảy tại Bệnh Viện Do Thái ở Hamburg, báo Đức DPA trích lời của Helga Obens, thành viên hội đồng quản trị của Ủy Ban Auschwitz tại Đức, đã nói như thế. Nguyên nhân của cái chết thì chưa rõ.

Ngoại Trưởng Đức Heiko Maas đã bày tỏ sự kính trọng đối với Bejarano, gọi bà là “một tiếng nói quan trọng trong cuộc chiến chống chủ nghĩa kỳ thị chủng tộc và bài Do Thái.”

Sinh năm 1924 là con gái của thị trưởng Do Thái Rudolf Loewy trong vùng Pháp chiếm đóng Saarlouis, gia đình của bà sau đó đã dời tới Saarbruecken, nơi Bejarano theo học nhạc và trưởng thành cho đến khi Đức Quốc Xã nắm quyền và thành phố được trở về lại Đức năm 1935.

Cha mẹ và chị Ruth của bà cuối cùng đã bị trục xuất và giết chết, trong khi Bejarano phải làm lao động cưỡng bức trước khi được gửi tới Auschwitz-Birkenau vào năm 1943. Ở đó, bà đã tình nguyện trở thành thành viên của dàn nhạc những người con gái, chơi đàn accordion (đàn xếp) mỗi khi những chuyến tàu lửa chở đầy người Do Thái từ khắp Châu Âu tới.

Bejarano sau đó kể rằng âm nhạc đã giúp giữ mạng sống của bà trong trại giam giết người của Đức Quốc Xã tại Ba Lan bị chiếm đóng và trong những năm sau Holocaust.

“Chúng tôi trình diễn với nước mắt ràn rụa,” theo bà kể lại trong cuộc phỏng vấn vào năm 2010 với Hãng Thông Tấn Mỹ AP. “Những người mới đến vẫy tay và hoan hô chúng tôi, nhưng chúng tôi biết họ sẽ bị chở thẳng tới các phòng hơi ngạt.”

Bởi vì bà nội của bà là tín đồ Thiên Chúa Giáo, Bejarano sau đó đã được chuyển tới trại tập trung Ravensbrueck và sống sót khỏi bị giết tập thể vào cuối cuộc chiến tranh.

Trong hồi ký, Bejarano kể rằng việc bà được cứu bởi các binh sĩ Hoa Kỳ là những người đã cho bà cây đàn accordion, mà bà đã chơi vào ngày binh sĩ Mỹ và những người sống sót của trại tập trung nhảy múa chung quanh tấm hình bị đốt cháy của Adolf Hitler để ăn mừng Đồng Minh chiến thắng Đức Quốc Xã.

Bejarano đã di cư tới Do Thái sau chiến tranh và lập gia đình với Nissim Bejarano. Cặp vợ chồng này có 2 người con, Edna và Joram, trước khi trở về Đức vào năm 1960. Sau một lần nữa chống chủ nghĩa bài Do Thái công khai, Bejarano quyết định hoạt động chính trị, đồng sáng lập Ủy Ban Auschwitz vào năm 1986 để giúp những người sống sót nền tảng cho những câu chuyện của họ.

Bà đã cùng các con của mình trình diễn những giai điệu Do Thái và những bài hát kháng chiến của người Do Thái trong ban nhạc có trụ sở tại Hamburg mà họ đặt tên là Coincidence, và cùng với nhóm nhạc hip-hop Microphone Mafia truyền bá thông điệp chống kỳ thị chủng tộc tới giới trẻ Đức.
“Tất cả chúng tôi đều yêu thích âm nhạc và chia xẻ một mục đích chung: Chúng tôi chiến đấu chống lại chủ nghĩa kỳ thị chủng tộc và phân biệt đối xử,” theo bà nói với AP về sự hợp tác của bà qua các nền văn hóa và các thế hệ.
Bà đã vận động chống lại điều mà bà gọi là “Đức Quốc Xã xưa và nay,” trích lời của người sống sót Holocaust Primo Levi cảnh báo rằng “nó đã xảy ra, do đó nó có thể xả ra nữa.”
Khi gửi thông điệp cho giới trẻ tại Đức và các nơi, Bejarano nói rằng, “Các bạn không có tội lỗi về những gì đã xảy ra trước đây. Nhưng các bạn sẽ trở thành tội lỗi nếu các bạn từ chối lắng nghe những gì đã xảy ra.”
Trong một lá thư chia buồn gửi tới các con của mình, Tổng Thống Đức Frank-Walter Steinmeier đã viết rằng Bejarano đã “trực tiếp trải nghiệm việc bị phân biệt đối xử, ngược đãi và tra tấn có ý nghĩa như thế nào,” và ca ngợi công tác giáo dục của bà.
“Chúng ta đã đau khổ vì sự mất mát quá lớn trong cái chết của bà,” theo ông viết. “Bà sẽ luôn luôn có chỗ đứng trong trái tim của chúng ta.”
 
Vài chấm phá của cuộc đời

Esther-Bejarano-02

Bejarano ở tuổi 90 còn trình diễn trên sân khấu với ban nhạc Microphone Mafia. (nguồn: https://www.dw.com)

 
Esther Béjarano tên khai sinh là Esther Löwy, sinh ngày 15 tháng 12 năm 1924, theo www.en.wikipedia.org. Cha của bà khuyến khích bà trong việc thích thú âm nhạc và Esther đã học chơi đàn dương cầm. Ở tuổi 15 bà đã rời khỏi nhà cha mẹ để cố di cư tới Palestine, nhưng đã bất thành. Bà đã phục vụ 2 năm lao động cực nhọc tại trại ở Landwerk Neuendorf, gần Fürstenwalde/Spree của Đức.

Ngày 20 tháng 4 năm 1943, mọi người trong trại đều bị trục xuất tới trại tập trung Auschwitz. Ở đó bà đã phải kéo đá cho đến khi bà tham gia vào Dàn Nhạc Auschwitz Của Những Phụ Nữ, nơi bà chơi đàn accordion. Dàn nhạc này có nhiệm vụ trình diễn cho các cuộc diễn hành hàng ngày của các nhóm gần cổng trại. Sau chiến tranh, bà đã di cư tới Palestine vào ngày 15 tháng 9 năm 1945 và vào năm 1960 thì trở lại Đức với chồng và 2 con.

Vào đầu thập niên 1980s, với người con gái Edna và người con trai Joram, bà đã thành lập nhóm âm nhạc Coincidence. Họ đã hát những bản nhạc từ khu người Do Thái bằng tiếng Do Thái cũng như các bản nhạc chống phát xít.

Bejarano sống tại Hamburg, Đức. Bà là đồng sáng lập và chủ tịch của Ủy Ban International Auschwitz Committee và chủ tịch danh dự của Liên Minh Của Những Người Bị Chế Độ Đức Quốc Xã Hành Hạ (Union of Persecutees of the Nazi Regime).

Bejarano qua đời vào ngày 10 tháng 7 năm 2021 ở tuổi 96 tại Hamburg, Đức.

Bejarano đã được trao huy chương Carl von Ossietzky và được trao Huy Chương Công Trạng Hạng Nhất của Cộng Hòa Liên Bang Đức. Bà đã được vinh danh với Giải Thưởng Blue Planet Award vào năm 2013 vì “hoạt động không ngừng nghỉ của bà cho hòa bình và chống lại chủ nghĩa bài Do Thái, kỳ thị chủng tộc và chủ nghĩa phát xít.”
 
Dùng âm nhạc để chiến đấu chống kỳ thị chủng tộc
 
Lúc còn là vị thành niên, bà đã trình diễn trong dàn nhạc của những cô gái Auschwitz. Nhưng Bejarano không bao giờ ngưng yêu thích âm nhạc hay chống lại chủ nghĩa kỳ thị chủng tộc, theo báo Đức Deutsche Welle (DW) tường trình.

Thật là một người phụ nữ ấn tượng! Không cao hơn 5 feet, bà có vẻ tràn đầy năng lực hơn một người đàn ông lực lưỡng. Thí dụ, như con trai của bà là Joram, là người cùng trình diễn nhạc với Bejarano. Dù bà thường dựa vào cánh tay của người con trai, nhưng không có nghi ngờ về ai là người chịu trách nhiệm: dĩ nhiên Bejarano, luôn luôn biết bà muốn gì.


Ngay cả ở tuổi 90, Bejarano đã xuất hiện trên sân khấu và ca hát, cùng với ban nhạc Microphone Mafia. Những người đàn ông gốc Cologne thì hát rap, Joram chơi bass, và Bejarano thì hát điệp khúc.

Trong những năm cuối đời, giọng của bà đã mất đi sức mạnh trước đây mà đã đưa đẩy bà đi trình diễn khắp thế giới. Bejarano đã chấp nhận điều đó và đồng ý để ban nhạc Microphone Mafia chơi những bản nhạc của bà được thu âm trong các buổi hòa nhạc.

Ngoài ra, các trình diễn của bà thường gửi đi thông điệp: hãy chấm dứt sự kỳ thị chủng tộc, chủ nghĩa bài Do Thái và chủ nghĩa phát xít. Thật khó có người nào khác có thể đã chuyên chở thông điệp này với nhiều đam mê và năng lực như Bejarano đã làm.

Từ lúc nhỏ, Bejarano đã chứng kiến đảng National Socialists nắm quyền cai trị Đức. Sự thay đổi chính trị đã ảnh hưởng đến cuộc đời của bà.

“Một trong những năm tốt nhất khi còn trẻ là những năm từ 16 tới 20 tuổi. Nhưng loại tuổi trẻ gì mà chúng tôi đã có? Không, thực sự. Một tuổi trẻ kinh  hoàng,” theo bà nói với báo DW ngay trước sinh nhật 90 tuổi của bà. Đức Quốc Xã đã cướp mất phần tuổi trẻ của bà. Sự sách nhiễu tại trường học, chia cách với cha mẹ, 3 trại tập trung và giết chết tập thể -- Esther Bejarano đã phải gánh chịu tất cả những điều đó.

Như bà đã viết trong Hồi Ký, bà đến Auschwitz cùng với nhiều người khác, bị kiệt sức hoàn toàn sau nhiều ngày đi bằng xe bò. Bejarano đã được đón bởi các viên chức an ninh của Đức Quốc Xã với lời dọa: “Bây giờ, hỡi những người Do Thái bẩn thỉu, chúng tôi sẽ cho các người thấy thế nào là ý nghĩa của lao động.”

Bà đã bị buộc phải lao động cực nhọc gồm việc kéo những viên đá nặng. Hôm nọ, bà nghe nói rằng an ninh Đức Quốc Xã đang tìm những cô gái cho dàn nhạc của trại. Bà đã may mắn để vào trong nhóm người chơi đàn accordion – dù bà chưa bao giờ chơi loại nhạc cụ này trước đó. Tuy nhiên, năng khiếu mà bà đã có khi chơi đàn dương cầm trong lúc sống ở nhà, khả năng âm nhạc của bà và ý chí sống còn đã được chứng minh là hữu ích rất lớn.

Dàn nhạc tự nó là về sự sống còn hoàn toàn: 40 người phụ nữ trẻ phải trình diễn bất cứ khi nào những tù nhân của trại tập trung đi làm hay khi những chuyến xe lửa mới chở người Do Thái đến từ khắp Châu Âu.

“Bạn biết rằng họ sẽ bị giết bởi hơi ngạt, và tất cả điều bạn có thể làm là đứng đó và chơi nhạc,” theo Bejarano kể với Báo DW vào năm 2014. Điều đó là tồi tệ nhất mà bà đã phải chịu đựng tại Auschwitz, theo bà kể.

Tuy nhiên, kinh nghiệm về cách Đức Quốc Xã lạm dụng âm nhạc cho các mục đích kinh khủng của chính họ, không bao giờ là tác động tiêu cực lên cảm thức của bà về vẻ đẹp của âm nhạc. Những bản nhạc phổ biến và những cuộc tuần hành mà bà đã trình diễn tại Auschiwitz, theo bà kể, đã không làm gì với âm nhạc thực sự. Bà đã trình diễn nhạc được soạn bởi Mozart và Beethoven trong các trại tù mà không nghĩ về những tội ác kinh hoàng phạm phải bởi Đức Quốc Xã. Đối với bà, âm nhạc tượng trưng cách sống khác.

Sau chiến tranh, Bejarano, người cũng đã trải qua thời gian trong trại tập trung phụ nữ tại Ravensbrück, cuối cùng đã biến ước mơ thời thơ ấu thành hiện thực: trở thành một ca sĩ.

Esther-Bejarano-03

Bejarano ở tuổi 90 còn trình diễn trên sân khấu với ban nhạc Microphone Mafia. (nguồn: https://www.dw.com)

Bà đã học cách hát tại Tel Aviv và, ngay trong lúc học, bà đã đi lưu diễn tại Do Thái và hải ngoại. Rồi bà đã gặp người cha tương lai của mấy đứa con của bà. Cuộc đời hậu chiến tranh của bà là hạnh phúc, theo bà kể. Tuy nhiên, vào thập niên 1970s, bà quyết định trở lại Đức vì vấn đề sức khỏe của chồng bà.

 Bà đã chọn Hamburg vì thành phố này không giữ một ý nghĩa đặc biệt nào đối với thời thơ ấu của bà. Trước hết, bà nói với báo DW, bà thường tự hỏi những người bà đã thấy trên các đường phố đã làm gì trong thời chiến tranh. “Khi tôi thấy người trông già hơn tôi một chút, tôi thường tự hỏi có phải họ đã là những kẻ giết cha mẹ và chị của tôi không.”

Nhưng thay vì oằn mình dưới gánh nặng, bà quyết định tranh đấu. Mục tiêu của bà là để giúp ngăn chận “một ý thức hệ bất nhân” khỏi lan truyền thêm lần nữa, và phương pháp của bà là kể lại câu chuyện cuộc đời của mình.

Cùng với Anita Lasker-Wallfisch, Bejarano là một trong những người sống sót của dàn nhạc của những cô gái ở Auschwitz. Cũng là đồng sáng lập của Ủy Ban Auschwitz Quốc Tế, bà đã thường xuyên được mời tới những buổi hội luận để nói về các kinh nghiệm của bà. Bà cũng thuyết trình tại nhiều trường học và đã tỏ ra là vị khách nổi tiếng khi bà đã gây cảm hứng cho giới trẻ với âm nhạc của bà.

Bejarano giữ cam kết mạnh mẽ đế chống lại chủ nghĩa bài ngoại cho đến cuối cuộc đời bà, thường gây ra những cuộc tấn công và chỉ trích từ các nhóm hữu khuynh. Tuy nhiên, bà đã không im lặng trước vấn đề. Vào năm 2004, bà tạo ra náo động khi bà báo cáo rằng cảnh sát đã nhắm thẳng vòi rồng vào toa xe mà bà đang đứng trong cuộc biểu tình chống chủ nghĩa cực đoan của cánh hữu.

Vào năm 2013, bà đã lên tiếng ủng hộ những người tị nạn, gọi việc cảnh sát kiểm soát người Phi Châu tại Hamburg là “vô nhân đạo và không thể chấp nhận được” như chính sách tị nạn của Châu Âu nói chung.

Vào tháng 8 năm 2015, một người sử dụng Facebook đã cáo buộc bà trong một bài đăng về “sự đồng lõa trong vụ giết người hàng loạt” trong khi “để cho những người khác đi vào cõi chết” với con mắt mở lớn của bà bởi vì bà đã “tình nguyện tham gia vào việc sáng lập dàn nhạc ở trại tù.” Bejarano đã phản ứng bằng việc nạp hồ sơ kiện.

Sau cùng, bà đã kể lại thường xuyên và đau lòng về cách các an ninh Đức Quốc Xã đứng ngay phía sau ban nhạc trong lúc những cô gái đã khóc và run rẩy trong thời gian trình diễn của họ. Bà đã kể cho đài truyền hình công cộng NDR của Đức vào lúc đó rằng bà trước đó chưa bao giờ cảm thấy bị xúc phạm hoàn toàn và rằng tuyên bố của người dùng Facebook đã phỉ báng “tất cả những người đã ở tại Auschwitz.”

 Bejarano đã theo dõi kỹ các phiên tòa pháp lý của nhiều giám thị và bảo vệ của Auschwitz và gọi những sự xuất hiện nơi công cộng của người phủ nhận Holocaust Ursula Haverbeck tại Detmold là “sự miễn tội.” Bejarano nói rằng bà nên bị mang ra công lý.

“Không bao giờ để Auschwitz tái diễn lần nữa” –sự cuồng nhiệt đó là điều kiện tiên quyết quan trọng đối với quyết định của Bejarano để trở lại Đức. Nhưng chỉ nghe các tuyên bố như thế về những ngày tưởng niệm không thôi thì không đủ đối với bà. Bà đã xem nó là thái độ đã được hòa quyện vào cuộc sống hàng ngày.

Bà đã ra đi bình an vào sáng sớm Thứ Bảy, 10 tháng 7 năm 2021, tại một bệnh viện Do Thái.

Người phụ nữ nhỏ thó này có tràn đầy nghị lực và tinh thần này sẽ để lại một khoảng trống tại Đức.  
 

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Trầm Tử Thiêng đã hiến trọn một đời cho âm nhạc, ông được hàng triệu người thương yêu mến mộ. Kho tàng nghệ thuật của ông là 200 ca khúc tình yêu, thân phận, quê hương và chiến chinh. Hành trình sáng tác cũng như tác phẩm của Trầm Tử Thiêng gắn liền với thời cuộc của đất nước và mối tình của chính cuộc đời ông…
Không hiểu vì lý do gì mà nhạc sĩ Lan Đài sáng tác nhiều ca khúc mang nỗi buồn man mác xa xôi trong khi nghề nghiệp và tình yêu với cuộc sống cũng là niềm ước mơ của nhiều người. Trong thời gian qua, tôi đã viết nhiều về thơ văn nơi phố cổ Hội An, càng về già càng nhớ nơi chốn với bao nhiêu kỷ niệm của thuở học trò. Hai đêm qua, tôi nghe lại những ca khúc của nhạc sĩ Lan Đài và viết những dòng nhạc về ông với niềm thương cảm.
Steven Spielberg, người viết truyện mà bộ phim “The Goonies” dựa vào đó để đóng, nói với Variety rằng Donner là “thiên tài về rất nhiều thể loại.” “Ở trong quỹ đạo của ông ấy giống như đi chơi với người huấn luyện yêu thích của bạn, giáo sư thông minh, nhà động viên quyết liệt, người bạn đáng mến nhất, đồng minh trung thành nhất, và – dĩ nhiên – Goonie vĩ đại nhất,” theo Ông Spielberg cho biết. Sinh tại Quận Bronx, New York, Donner đã bắt đầu vào ngành truyền hình vào đầu thập niên 1960s, với nhiều uy tín gồm loạt phim “The Twilight Zone” và phim kinh dị tình báo “The Man From Uncle.” Nhưng phải đợi đến giữa thập niên 1970s ông mới ghi dấu ấn tại Hollywood. Tác phẩm “Superman” năm 1978 của ông với sự tham gia của ngôi sao Christopher Reeve thường được xem như là phim siêu anh hùng hiện đại đầu tiên.
Spears đã chỉ trích cách mà gia đình của cô, gồm cha cô là ông Jamie Spears, đã hành xử quyền giám quản đối với cô và phản ứng với những quan ngại của cô về việc chăm sóc của cô. “Gia đình tôi đã chẳng làm điều gì cả,” theo cô nói. “Bất cứ điều gì xảy ra đối với tôi cũng phải được chấp thuận bởi cha tôi… ông là người chấp thuận mọi thứ. Cả gia đình tôi đã không làm gì cả.”
SANTA ANA - Đại Hội Điện Ảnh Việt Nam Quốc Tế (Viet Film Fest) hiện đang trình chiếu loạt phim ngắn đoạt giải mang chủ đề “Cùng Dưới Mái Nhà” (“Under the Same Roof”) trên mạng online miễn phí tại trang nhà https://vietfilmfest.eventive.org/welcome cho đến hết ngày 30 tháng 6, 2021. Loạt phim ngắn bao gồm các phim Ngày Giỗ (The Anniversary) của Hàm Trần, Hiếu của Richard Văn, Chez Moi (My Home) của Phương Mai Nguyễn, Like Mother, Like Daughter của Kady Lê, Xe Tải Của Bố (My Father’s Truck) của Mauricio Osaki,và Walk Run Cha-Cha của Laura Nix. Các phim này đã từng đoạt giải ở Viet Film Fest hoặc ở các đại hội điện ảnh quốc tế.
Sau màn ra mắt ấn tượng tại 19 rạp vào cuối tuần dịp Lễ Memorial Day, lọt vào “Top 10” phim mới phát hành đạt doanh thu phòng vé cao nhất tại Hoa Kỳ, và xếp thứ nhất xét theo doanh thu trung bình mỗi rạp, Bố Già (Dad, I'm Sorry) đã vượt mốc 1 triệu USD chỉ sau ba kỳ nghỉ cuối tuần, trở thành phim Việt Nam đầu tiên trong lịch sử đạt mức doanh thu phòng vé này tại Hoa Kỳ.
Lần đầu gặp anh Trường Hải năm 1982 tại Calgary Canada, lúc đó anh qua trình diễn mấy ca khúc phổ từ thơ Nguyễn Chí Thiện Tiếng Vọng Từ Đáy Vực. Lần thứ nhì tại Quận Cam, cuối tháng 11 năm 2014 để phỏng vấn viết bài về anh. Mời đọc để tưởng nhớ ca nhạc sĩ Trường Hải vừa từ giã nhân thế sáng ngày 11 tháng 6 năm 2021 tại Nam California, Hoa Kỳ, hưởng thọ 83 tuổi.
Có những tiếng hát và lời ca mà chỉ cần một lần nghe qua cũng đủ cho dư âm của nó đọng lại tận đáy sâu của ký ức và lòng mình. Trong số đó, đối với tôi nó chính là tiếng hát của người nữ ca sĩ Thu Vàng.
Chỉ với 19 rạp, Bố Già (Dad, I'm Sorry) gây chú ý khi lọt top 10 phim đạt doanh thu phòng vé cao nhất Hoa Kỳ dành cho các bộ phim mới phát hành vào cuối tuần dịp Lễ Memorial Day năm nay, và xếp hạng nhất xét theo doanh thu trung bình mỗi rạp
Cái tên Trung Nghĩa Tây Ban Cầm được giới yêu nhạc biết tới từ cuốn Cassette đầu tiên phát hành ở hải ngoải năm 1976 là cuốn Khi Tôi Về với tiếng hát Khánh Ly và một cây đàn ghi ta Trung Nghĩa.
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.