Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Quyền Tự Do Hiến Định Là Gì?

25/01/202115:17:00(Xem: 2695)

Quyền tự do hiến định là các quyền căn bản của người dân được hiến pháp quy định mà nhà nước pháp quyền có nhiệm vụ phải tôn trọng và bảo vệ. Hiện nay, tại hầu hết các quốc gia dân chủ phương Tây, các quyền này đều được quy định với nội dung giống nhau.

Lược sử


Nhìn lại lịch sử, quyền tự do có nhiều nguồn gốc khác nhau, các lý giải đến từ triết học, thần học, nhân chủng học, chính trị và xã hội học, nhưng rõ rệt nhất là trong luật học.

Bản văn Magna Carta Libertatum năm 1215 của nước Anh là xa xưa nhất. Trong điều khoản 39 có ghỉ rõ: "Không một người tự do nào bị bắt, bỏ tù, tước đoạt tài sản, xét xử, trục xuất, tiêu diệt theo bất kỳ cách nào. Chúng ta sẽ không tiến hành chống lại người dân hoặc để tiếp tục tìm cách chống họ, ngoại trừ khi nào dựa trên cơ sở phán quyết hợp pháp theo luật của quốc gia."

Trước các biện pháp chuyên quyền của nhà nước Anh, Quyền Thỉnh nguyện (Petition of Right, 1628) ghi dân quyền là một hình thức quyền tự tại và cố hữu.  Đến 1679, văn bản Hebas Corpus Act minh thị là không ai bị tống giam khi không có án toà.

Tác phẩm "Two Treaties of Goverments" của John Locke hệ thống và cá nhân hoá dân quyền. Theo Locke, khi mọi ngưòi dân tự nguyện sống chung nhau mà một công đồng chính trị được hình thành. Người dân kết hợp tất cả quyền lực cá nhân và đồng thuận trao quyền cho nhà lập pháp, do đó, nhà nước có được quyền lực chung.

Nội dung


Nói chung, trong hiến pháp các nước xã hội dận chủ, quyền tự do liên hệ đến sinh hoạt chính trị của cộng đồng trong tinh thần bảo vệ công lý và bình đẳng. Các khái niệm này đều liên hệ nhau.

Cách mạng Mỹ và Pháp đã gây ảnh hưởng sâu đậm đến việc hình thành và phát triển dân quyền, cụ thể là tạo điều kiện cho người dân chống đối chế độ độc tài của hoàng gia, tham gia vào các sinh hoạt công quyền và phát triển nhân cách.

Trong thực tế, các hình thức của tự do tôn giáo, lương tâm, đi lại, nghề nghiệp, bảo vệ tài sản lần lượt được hình thành. Khi xã hội tiến bộ hơn, quyền tự do được chi tiết hoá trong các phạm vi bảo vệ như quyền riêng tư, không được vi phạm thư tín hay xâm nhập gia cư bất hợp pháp.

Dù mang nội dung cụ thể nào, dân quyền  mang hai sắc thái chính: Một là, tự do có nghĩa là cá nhân tự do trong hành động, làm những gì mà luật pháp cho phép và không gây thiệt hại cho người khác, đôi khi còn hiểu theo nghĩa tiêu cực là tự do chồng đối mọi sự can thiệp bất hợp pháp của chính quyền. Hai là, cho phép người dân tham gia tích cực trong sinh hoạt dân chủ, thí dụ như đi bầu, tự do ngôn luận, báo chí, hội họp và lập hội. Kết hợp hai sắc thái này trong đời sống hằng ngày, người dân có một cơ hội đồng đều như một loại quyền bình đẳng.
  

Trước các nhu cầu mới ngày càng tăng lên, có quan điểm khác cho rằng, ngoài việc tôn trọng và bảo vệ dân quyền, chức năng của nhà nước phải thay đổi. Các quyền cơ bản của người dân không phải chỉ là giới hạn và kiểm soát các quyền lực của nhà nước, mà có quyền đòi hỏi  những yêu sách về mặt phúc lợi xã hội, thí dụ trợ cấp, bảo hiểm y tế và hưu bổng. Nhà nước trở thành một cơ quan quản lý các nguồn tài sản chung của đất nước và chịu trách nhiệm phân phối phúc lợi xã hội theo tiêu chuẩn bình đẳng. Vấn đề này hiện nay được thảo luận trong một sắc thái mới hơn, có quan điểm cho rằng, người dân có quyền được hưởng một loại chu cấp cơ bản không điều kiện và không phân biệt.

Tóm lại, đối với chính quyền, người dân có ba hình thức tự do. Một là tự do tham gia vào các sinh hoạt công quyền trong cơ hội đồng đều, hai là phản đối chính quyền khi vi phạm tự do cá nhân và ba là quyền đòi hỏi phân phối các phúc lợi xã hội.

Nhận xét


Quyền tự do hiến định là một lý tưởng cao đẹp, nhưng không dễ thực hiện trong thực tế. Theo Rousseau, trong một nền dân chủ, người dân vừa có quyền tự do mong muốn và hành động, vừa phải tuân thủ luật pháp. Do đó, ý chí cá nhân phải tuân phục ý chí chung thể hiện qua các cuộc bầu cử. Các vần đề quyền của đa sồ, tự do của cá nhân, quyền tham gia sinh hoạt công quyền, quyền cai trị của chính quyền khi nhân danh bảo vệ luật pháp và thi hành công vụ, tất cả các phạm vi này không thể hoà hợp trong thực tế để đem lại việc điều hành đất nước được ổn thoả. Tìm cách giải quyết các xung đột qua luật pháp phải là vai trò của cơ quan tư pháp.

Alexis de Tocqueville và John Stuart Mill có cảnh báo chung là trong xã hội dân chủ, độc tài của đa số là một tình trạng nguy cơ và cần phải tôn trọng ý kiến thiểu số.

Quyền tự quyết cá nhân không thể thực thi khi không có can thiệp của nhà nước về hai khía cạnh vật chất và tinh thần. Do đó, giới hạn việc can thiệp của nhà nước luôn là một đề tài để thảo lụận. Ngoài việc tạo cho cá nhân phát huy cơ hội tham gia, nhà nước phải bảo vệ tài sản của người dân và phân phối phúc lợi trong tinh thần công bình xã hội.

Tự do là điều kiện cơ bản cho con người chung sống trong xã hội. Tự do cho tất cả mọi người trong xã hội là nền tảng cho luật pháp.Tự do nghĩa là khả năng của từng cá nhân tự quyết định cho hành động của mình trong tinh thần trách nhiệm cho bản thân và cộng đồng. Tự do có một nội dung khác là phải tôn trọng tự do của người khác trong tinh thần dung hoà xã hội và tôn trọng luật pháp. Vấn đề an bình trong mọi sinh hoạt xã hội phải được tôn trọng. Nhưng luật pháp không thể thi hành hoàn hảo khi không có biện pháp cưởng chế trong trường hợp vi phạm.

Tóm lại, quyền tự do hiến định là quyền tự do hành dộng nhưng phải tôn trọng quyền tự do của người khác trong khuôn khổ luật hiến pháp.

Triển vọng


Tại các nước dân chủ phương Tây, lý tưởng cao đẹp này ngày nay không còn nửa khi mô hình dân chủ  đang suy tàn. Vấn đề cải cách thể chế cho phù hợp với tình hình mới đang được đặt ra. Nhưng khó khăn chính là dân chúng đang bất mãn cao độ vì bất công kinh tế do trào lưu toàn cầu hoá và phát minh của kỳ thuật số. Sự trỗi dậy và uy hiếp của Trung Quốc, phong trào di dân toàn cầu và kỳ thị chủng tộc là nguy cơ cho hoà bình. Tất cả mọi biến động dồn dập làm cho phong trào dân túy trỗi dậy khắp nơi. Dịch bịnh lan tràn làm cho các biện pháp hạn chế tự do trong mọi sinh hoạt bình thường có lý do để biện minh. Triển vọng hồi phục kinh tế còn nhiều thử thách làm cho giá trị cao cả các quyền tự do hiến định khó phát huy

Tại Việt Nam, vấn đề tụt hậu trầm trọng hơn và hoàn toàn khác hằn khi so với tình trạng của các nước dân chủ phương Tây.

Hiến pháp Việt Nam chỉ tuyên bố công nhận các giá trị tự do cơ bản này, nhưng không cho người dân có tố quyền trực tiếp từ hiến pháp khi chính quyền vi phạm.

Cụ thể là ông Lê đình Kình không có tố quyền hiến định để yêu cầu chính quyền phải tôn trọng luật thủ tục tố tụng. Trong tranh chấp đất đai, bao lâu chưa có phán quyết, chính quyền không có quyền cưởng chế cho đến tử vong.

Cô Phạm Đoan Trang cũng gặp trường hợp tương tự, không có quyền hiến định để phản đối khi chính quyền sai phạm việc bắt giử. Một cư dân tại TP HCM không thể giao nạp cho Toà Hả Nội thụ lý vì bất cứ lý do gì. Cô Trang cũng không thể dùng quyền tự do ngôn luận, một dân quyền hiến định, để phản bác các cáo buộc của chính quyền trong khi toà án chưa có khả năng phân biệt các khái niệm đồi lập chính trị và chống phá chế độ.

Về mặt tự do chính trị, các dân quyền quan trọng như tự do lập ra báo chí tư nhân (nghĩa là không cần liên kết với báo chí quốc doanh),, tự do ngôn luận, lập hội, lập công đoàn, tự do biểu tình đều chưa thành hình. Các tự do kinh tế đã có nhưng không phải là toàn diện để cho nền kinh tê thị trường vận hành hoàn hảo.

Nhìn chung, ý nghĩa của tự do không phải là một quyền cơ hữu và bầm sinh của con người mà là một món quà do Đảng bố thí, chiếu cố trong thái độ ban phát của gia trưởng trong từng giai đoạn và hoàn cảnh. Các ý nghĩa cao đẹp của dân quyền hiến định không thể đặt ra.

Cụ thể là Đảng ủy và chính quyền một số địa phương như Hà Nội và Phú Yên tự quyền ra chỉ thị về việc người dân và cán bộ, đảng viên nên tổ chức đám cưới bao nhiêu mâm, mời bao nhiêu khách, tổ chức tiệc mấy lần, đi phong bì.

Còn việc viếng người chết thì Đảng chỉ đạo cụ thể hơn: người dân chỉ nên thắp một thẻ hương và chia buồn cùng tang chủ, hạn chế viếng bằng vòng hoa, các bức trướng để tránh lãng phí và đảm bảo vệ sinh môi trường.

Việc tổ chức ăn uống trong lễ tang Đảng chăm lo chu đáo: chỉ thực hiện trong nội bộ gia đình, dòng họ và phải đảm bảo vệ sinh, an toàn thực phẩm.

Đây là một thái độ gia trưởng dạy cho dân chúng về mặt đạo đức và văn hoá, không phải là mối quan hệ khách quan của một chính quyền với người dân trong tinh thần trưởng thành về thượng tôn luật pháp.

Dân chúng vô cảm và vô tâm trước các vi phạm của chính quyền về quyền tự do hiến định, còn chính quyền, do kết quả thảm hại của hệ thống giáo dục Đàng trị, nên cũng không có ý thức về vai trò của mình. Dân chúng chỉ là thế lực thù địch hoặc là các đối tượng cần được Đảng giáo dục mọi mặt. Trong ánh sáng văn  minh của thế kỷ XXI, đây là một bất hạnh cho cả hai và còn  kéo dài.

***

Giới thiệu trang nhà của tác giả:

https://kimthemdo.com/

 

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Tin tức từ báo Huffpost ở UK ngày 21 tháng 9, 2022, đặt câu hỏi chung cho mọi người trên thế giới. Ngày 20 tháng 9 vừa qua, tổng thống Nga Vladimir Putin đã có bài phát biểu hiếm hoi trước công chúng rằng, ông không nói dối khi cảnh cáo có thể sử dụng vũ khí nguyên tử. Tuy mọi người hiểu ẩn ý của câu nói gửi đến các quốc gia Âu Châu và Hoa Kỳ đang giúp vũ khí cho Ukraine tiếp tục chống lại quân đội Nga và bắt đầu giành được ưu tiên trên chiến trường. Putin còn hé màn quốc phòng cho biết, Nga có nhiều vũ khí nguyên tử hiện đại hơn NATO. Ông nói: “Nếu có mối đe dọa đối với sự toàn vẹn lãnh thổ của đất nước chúng tôi và để bảo vệ người dân của chúng tôi, chúng tôi chắc chắn sẽ sử dụng tất cả các phương tiện có sẵn cho mình - và tôi không lừa dối”. Trực tiếp đối thủ với Nga là Ukraine, ngoại trưởng Dmytro Kuleba dường như không nao núng trước những lời đe dọa.
Không bàn đến các lực lượng Nga thậm chí còn không kiểm soát hoàn toàn các vùng lãnh thổ mà Putin cho treo cờ Nga. Không bàn đến “các cuộc trưng cầu dân ý” dàn dựng trắng trợn của Nga – người ta phải bỏ phiếu trước họng súng. Không bàn đến sự thật rằng, số người trốn chạy khỏi Nga hiện nay còn nhiều hơn con số 300,000 quân lính bổ sung được “huy động một phần” để hỗ trợ cho nỗ lực chiến tranh của Putin. Và cũng không cần phải nói, các lực lượng Nga đang rút lui ở nhiều vùng lãnh thổ họ mới giành được, như thành phố Lyman vừa được Ukraine giải phóng chưa đầy 24 giờ sau tuyên bố sáp nhập
Càng sống lâu, đảng Cộng sản Việt Nam càng chứng minh đã tàn lụi tư tưởng và cạn kiệt đường lối xây dựng đất nước và chỉnh đốn đảng. Bắng chứng này xuất hiện tại Hội nghị Trung ương 6/XIII ngày 03/10/2022, qua phát biểu của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng và 5 nội dung thảo luận...
Mọi cuộc cách mạng luôn luôn có cái giá riêng của nó. Riêng cái thứ cách mạng (thổ tả) của những người cộng sản Việt Nam thì đòi hỏi mọi người đều phải trả cái giá (hơi) quá mắc mà thành quả – xem ra – không có gì, ngoài tộc ác!
Mùa hè năm 2022, Hoa Kỳ đã chứng kiến một sự thay đổi đáng kể về cách đa số các thẩm phán Tối Cao Pháp Viện luận giải về Hiến pháp.Vào cuối nhiệm kỳ, tòa án đã bác bỏ quyền phá thai theo hiến pháp lâu đời, mở rộng quyền sử dụng súng và phán quyết rằng tôn giáo có thể đóng vai trò lớn hơn trong các tổ chức công cộng.
Bài này được viết theo lời đề nghị của bạn Tâm Thường Định --- một nhà giáo, một huynh trưởng Gia Đình Phật Tử, và là một nhà văn trong nhóm chủ biên Tạp chí Phật Việt --- rằng “nhờ anh viết bài gì để giúp hoằng pháp.” Bản thân người viết không có đủ tầm nhìn để viết về những suy nghĩ chiến lược; việc đó xin để các bậc tôn túc như Thầy Tuệ Sỹ và nhiều vị khác suy nghĩ. Trong khi đó, trong và ngoài nước đang có hàng ngàn bậc thiện tri thức, ở cả tứ chúng tăng ni cư sĩ, nơi người muốn học Phật có thể tìm nghe pháp, tìm học pháp, cũng như đã có hàng trăm ngàn bài viết giá trị về Phật học trên mạng… do vậy bài này sẽ dựa vào Kinh Phật để nói về một đề tài ít được chú ý: thiền tập với pháp ấn, câu hữu với định. Pháp định nơi đây sẽ tập trung vào sơ thiền. Những sai sót có thể có, xin được sám hối.
Hiến pháp có một giá trị tự tại, nghĩa là, không cần quy chiếu hay trưng dẫn các luật khác để tạo ra giá trị chấp hành...
Lâu nay ta thường nghe nói thanh niên là rường cột của Quốc gia, nhưng tuổi trẻ Việt Nam thời Cộng sản đã xuống cấp trên mọi phương diện từ thể chất đến tinh thần và từ gia đình ra xã hội. Vậy đâu là nguyên nhân?
Rõ ràng toàn là những đòi hỏi quá đáng và … quá quắt. Ngay đến bác Hồ mà còn không bảo vệ được cả vợ lẫn con, bác Tôn cũng chỉ có mỗi một việc làm là… sửa xe đạp cho nó qua ngày đoạn tháng thì bác Quang biết làm sao hơn và làm gì khác được?
✱ VOA: Trên cương vị tổng thống, ông Trump đôi khi chia sẻ thông tin, bất kể mức độ nhạy cảm của nó. Ông ngẫu hứng cung cấp thông tin bảo mật cấp độ cao cho bộ trưởng ngoại giao Nga ✱ VOA: Những tài liệu này cần được bảo mật là việc rất nghiêm trọng- đặc biệt là đối với Mar-a-Lago, những khách nước ngoài ở đó - tạo ra một mối đe dọa đến an ninh quốc gia ✱ VOA: John Kelly khởi động một nỗ lực để cố gắng hạn chế những người có quyền tiếp cận ông Trump tại Mar-a-Lago, nhưng nỗ lực này thất bại khi Trump từ chối hợp tác...
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.