Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Những Nghi Vấn Khi FDA phê Duyệt Remdesivir Trong Việc Điều Trị Covid-19

30/10/202000:00:00(Xem: 1218)
 
Lời tòa soạn: The Interpreter | Người Thông Dịch là một nhóm biên soạn tổng hợp thông tin, với các thành viên gồm những người Mỹ trẻ gốc Việt, có sứ mệnh nhìn lại và đóng góp cho cộng đồng qua cách chọn lọc tin tức từ các cơ quan phương tiện truyền thông tiếng Anh có uy tín và cân bằng, và dịch bài sang tiếng Việt. Người Thông Dịch nhắm thực hiện hai điều: 1)Thu hẹp khoảng cách thông tin do rào cản ngôn ngữ tạo ra, bằng cách dịch các bài báo, sáng kiến, và ý kiến từ hãng tin chuẩn mực quốc tế sang tiếng Việt; và 2) Cung cấp cho độc giả người Mỹ gốc Việt các tài liệu tiếng Việt để giúp bắt đầu những cuộc đối thoại khó khăn về công bằng xã hội, sự tàn bạo của cảnh sát, sự đoàn kết và lịch sử phân biệt chủng tộc ở Mỹ.

***
 
Các nhà nghiên cứu đang lo ngại loại thuốc chữa Covid-19 đầu tiên được FDA phê duyệt chính thức chưa được nghiên cứu đầy đủ.

HINH CHO BAI THE INTERPRETER

Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm đã cấp phép cho remdesivir để điều trị Covid-19. Đây là loại thuốc đầu tiên cho Covid-19 được phê duyệt chính thức. Fadel Dawood/Picture Alliance via Getty Images

 
Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm hôm thứ Năm lần đầu tiên đã chính thức cấp phép thuốc kháng vi-rút remdesivir là thuốc điều trị Covid-19. Nhưng một số nhà nghiên cứu cho biết FDA một lần nữa đang quảng cáo một liệu pháp chữa Covid-19 dựa trên những bằng chứng mơ hồ.
 
Được phát triển bởi Gilead Sciences và quảng bá dưới tên thương hiệu Veklury, remdesivir trước đây đã nhận được giấy phép sử dụng khẩn cấp (EUA) từ FDA vào tháng 5, cho phép thuốc được sử dụng để điều trị bệnh nhân bị Covid-19 nặng. Vào tháng 8, FDA đã nới lỏng hướng dẫn của mình để cho phép thuốc được sử dụng trong các trường hợp ít nghiêm trọng hơn. Tổng thống Donald Trump cũng đã dùng thuốc này trong quá trình điều trị khi ông được chẩn đoán bị Covid-19 hồi đầu tháng 10.
 
Sự cấp phép chính thức của FDA thúc đẩy remdesivir trở thành cách chữa trị tiêu chuẩn cho bệnh nhân nhập viện. Điều này có nghĩa là kết quả nghiên cứu lâm sàng của các phương pháp điều trị tiềm năng khác trên bệnh nhân Covid-19 sẽ cần được so sánh với kết quả của phương pháp dùng thuốc remdesivir.
 
“Hôm nay, sự cấp phép này dựa trên các dữ liệu từ nhiều thử nghiệm lâm sàng mà cơ quan đã đánh giá nghiêm ngặt và ghi dấu cho một cột mốc khoa học quan trọng trong đại dịch Covid-19,” ủy viên FDA Stephen Hahn trong một tuyên bố hôm thứ Năm. Quyết định của FDA dựa trên ba nghiên cứu lấy mẫu ngẫu nhiên có đối chứng. (Nghiên cứu lớn nhất trong số đó xem xét 1.062 bệnh nhân nhập viện.) Kết quả cho thấy rằng remdesivir làm rút ngắn thời gian nằm viện của một số bệnh nhân nhiễm Covid-19.
 
Tuy nhiên, không lâu trước khi được phê duyệt, một nghiên cứu của Tổ chức Y tế Thế giới đã công bố kết quả sơ bộ cho thấy thuốc này không ảnh hưởng đến sự tử vong và - khác với phát hiện của FDA - thuốc có ảnh hưởng không đáng kể đến thời gian bệnh nhân nằm viện. Nghiên cứu này, được gọi là Solidarity Trial (tạm dịch Thử nghiệm Hợp nhất), đã thu nhận gần 12000 bệnh nhân, trở thành nghiên cứu điều trị Covid-19 lớn nhất trên thế giới cho đến nay. Các nhà nghiên cứu nói rằng kết quả nghiên cứu này đáng lẽ phải khiến FDA tạm dừng quá trình cấp phép.
 
Eric Topol, giáo sư về y học phân tử tại Viện Nghiên cứu chuyển giao Scripps (Scripps Research Translational Institute) cho biết: “Tôi nghĩ thực sự không nên cấp phép chính thức cho loại thuốc này bởi vì vẫn chưa chứng minh được tác dụng của thuốc”. “Thay vì cấp phép sử dụng thuốc, những gì [FDA] lẽ ra phải làm chính là tạm dừng lại.”
 
Chưa có vaccine, khi nỗ lực tìm kiếm một phương pháp điều trị hiệu quả cho Covid-19 gần như vô vọng, thì sự chấp thuận của FDA đối với thuốc remdesivir cuối cùng đã cho các bác sĩ một lựa chọn. Tại Hoa Kỳ, số trường hợp mắc bệnh Covid-19 đang tăng trở lại, đối với các bang như Wisconsin, các bệnh viện dã chiến đã mở để đối phó với số ca đang tăng vọt.
 
Tuy nhiên, việc phê duyệt remdesivir đã làm dấy lên lo ngại không chỉ vì kết quả thử nghiệm của WHO đã đưa ra. Quy trình cấp phép đối với các phương pháp chữa Covid-19 khác của FDA cũng có nhiều nghi vấn khi dường như nó bị ảnh hưởng bởi áp lực chính trị từ Nhà Trắng.
 
Hiện nay, một số nhà nghiên cứu và bác sĩ lo ngại rằng remdesivir có thể ít hiệu quả hơn so với những gì chúng ta kỳ vọng. Hơn nữa, việc cấp phép chính thức thuốc này có thể làm giảm những nỗ lực phát triển những liệu pháp chữa trị Covid-19 tốt hơn.
 
Cách remdesivir hoạt động chống lại Covid-19 - và tại sao tác dụng của nó bị hạn chế
 
Remdesivir dường như có hiệu quả nhất khi điều trị tức thời cho bệnh nhân nhập viện với tình trạng nặng. Để giúp chống lại bệnh tật, thuốc này can thiệp vào quá trình nhân bản của SARS-CoV-2, loại vi rút gây ra Covid-19. Virus có bộ mã di truyền dưới dạng RNA, được kết hợp bởi các phân tử mã hóa bằng các chữ cái A, U, G và C. Thuốc bắt chước phân tử có mã là A- adenosine và đóng giả chúng. Adenosine giả này ngăn chặn virus tự sao chép nhưng không đánh lừa được các tế bào của con người. Kết quả là virus không thể sinh sản nhiều trong cơ thể bệnh nhân.
 
Thuốc kháng virus remdesivir ban đầu được phát triển để điều trị virus Ebola và nó đã nhận được khoản đầu tư khổng lồ từ chính phủ Hoa Kỳ trong gần hai thập kỷ, theo Ekaterina Cleary, trưởng nhóm phân tích dữ liệu và hợp tác nghiên cứu tại Trung tâm Tích hợp Khoa học và Công nghiệp- Center for Integration of Science and Industry, viết cho Stat News:
 
Nghiên cứu từ Trung tâm Tích hợp Khoa học và Công nghiệp, nơi mà tôi hợp tác làm việc, xác định rằng NIH đã đầu tư tới 6,5 tỷ đô la từ năm 2000 đến năm 2019 cho việc thu thập kiến ​​thức đằng sau cấu trúc hóa học của remdesivir và những phân tử mà chúng nhắm đến.
 
Điều trị bằng remdesivir không phải là không có rủi ro. Nó đã được chứng minh là gây ra vài tác dụng phụ ở một số bệnh nhân, chẳng hạn như tăng men gan, có thể là dấu hiệu của tổn thương gan. Thuốc cũng có thể gây ra các phản ứng dị ứng, dẫn đến sốt, khó thở, thở khò khè, sưng tấy, lượng oxy trong máu thấp và thay đổi huyết áp.
 
Đối với một bệnh nhân có bảo hiểm tư nhân, thuốc tiêm tĩnh mạch có thể có giá $3,120 cho một đợt điều trị kéo dài 5 ngày.
 
Thuốc kháng virus như remdesivir có hiệu quả nhất trong giai đoạn sớm của quá trình tiến triển bệnh Covid-19, khi phần lớn thương tổn do chính virus gây ra. Nó kém hiệu quả hơn trong các giai đoạn sau, khi vấn đề không chỉ là do virus. Angela Rasmussen, nhà virus học tại Trường Y tế Công cộng Mailman, Đại học Columbia, cho biết: “ Các biểu hiện bệnh nặng là do phản ứng miễn dịch đã mất kiểm soát đối với sự nhiễm trùng.”
 
Nếu hệ thống miễn dịch đáp ứng quá mức, nó có thể gây ra nhiều tổn thương hơn so với SARS-CoV-2 và cần nhiều biện pháp can thiệp mạnh mẽ hơn như đặt nội khí quản, lúc đó cần có một phương pháp tiếp cận khác. Đó là lý do chính tại sao corticosteroid như dexamethasone, làm giảm các hoạt động của hệ thống miễn dịch, là loại thuốc duy nhất cho đến nay thực sự làm giảm tỷ lệ tử vong do Covid-19.
 
Nhưng việc cho bệnh nhân dùng steroid quá sớm khi bị nhiễm trùng có thể làm cho hệ thống miễn dịch không thể chống lại SARS-CoV-2 một cách hiệu quả.
 
Việc đưa ra một phác đồ điều trị hiệu quả đòi hỏi phải xem xét kỹ bệnh nhân đang trong giai đoạn bệnh nào và tình trạng bệnh của họ nghiêm trọng ra sao. Nhưng thực tế rất khó xác định chính xác khi nào bệnh nhân bắt đầu bị nhiễm- chưa kể đến việc xác nhận lại các chẩn đoán và bắt đầu quy trình điều trị trong khoảng thời gian thích hợp - các nhà nghiên cứu gặp khó khăn trong việc tìm ra biện pháp can thiệp nào hiệu quả nhất.
 
Đó là lý do tại sao các thử nghiệm lâm sàng có đối chứng ở quy mô lớn lại rất quan trọng. Và với các kết quả không thống nhất đến từ các nghiên cứu được thực hiện cho đến nay, một số nhà khoa học không nghĩ rằng bằng chứng về hiệu quả của remdesivir là đủ để FDA cấp phép.
 
“Tôi thực sự ngạc nhiên khi xem tin tức đó,” Rasmussen nói.
 
Việc cấp phép cho remdesivir thực sự có thể làm phức tạp thêm cho quá trình nghiên cứu và điều trị Covid-19
 
FDA đã đưa ra một số quyết định gây tranh cãi về thuốc điều trị Covid-19. Cơ quan này đã cấp giấy phép sử dụng khẩn cấp- EUA cho loại thuốc chống sốt rét hydroxychloroquine vào tháng 3, sau khi Trump gọi nó là “kẻ thay đổi cuộc chơi”. FDA đã thu hồi EUA vào tháng 6, nói rằng hydroxychloroquine “không có hiệu quả” và có thể gây ra các vấn đề về tim.
 
Sau đó vào tháng 8, cơ quan này đã cấp EUA cho việc dùng huyết tương từ người đã khỏi bệnh để điều trị Covid-19. Nhưng NIH cho biết bằng chứng mà FDA sử dụng là “không đủ”.
 
Có nhiều bằng chứng cho thấy remdesivir chữa bệnh hiệu quả hơn dùng huyết tương, nhưng cũng không nói lên nhiều điều. Jeremy Faust, bác sĩ chuyên khoa cấp cứu tại Bệnh viện Brigham and Women’s ở Boston và là giảng viên tại Trường Y Harvard, cho biết “Có nhiều bằng chứng cho thấy hiệu quả của remdesivir hơn huyết tương dù nó không theo chuẩn. Số liệu thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng cho thấy [rằng] đối với một nhóm nhỏ bệnh nhân, remdesivir có thể làm giảm thời gian nằm viện. Còn trường hợp cấp phép cho huyết tương như thế thì chưa từng xảy ra.”
 
Bằng chứng thuyết phục nhất có lợi cho remdesivir cho thấy những bệnh nhân nhận được thuốc có thời gian hồi phục trung bình là 10 ngày, so với 15 ngày đối với những người dùng giả dược. Đó là một khác biệt đáng kể, nhưng nó không quá lớn và chắc chắn không phải là cách chữa trị cho Covid-19, cũng không phải là cách để đảm bảo ít tử vong hơn.
 
Faust cho biết một trong những mối quan tâm của ông ấy với việc phê duyệt remdesivir của FDA là một hiện tượng được gọi là leo thang chỉ định, trong đó một phương pháp điều trị chỉ có hiệu quả trong một số trường hợp hạn chế được kê đơn cho ngày càng nhiều người. Điều đáng lo ngại ở đây là remdesivir, chỉ được chấp thuận cho bệnh nhân Covid-19 trên 12 tuổi, những người cần nhập viện, sẽ có thể bắt đầu được sử dụng ở những bệnh nhân Covid-19 nhẹ hơn hoặc trong những trường hợp bệnh nặng nhưng lại quá thời điểm nó có thể có hiệu quả.
 
Faust nói: “Điều gì sẽ xảy ra, tôi đảm bảo, là mọi người sẽ bắt đầu sử dụng thuốc nhiều hơn mức họ cần”. Vì quá trình điều trị là năm ngày, nên nó cũng có thể kéo dài thời gian nằm viện ở những bệnh nhân mà lẽ ra được xuất viện sớm hơn, khiến họ gánh thêm những chi phí không cần thiết.
 
Một mối quan tâm khác là sự phê duyệt cho remdesivir, đặc biệt là với các bằng chứng mơ hồ về hiệu quả của nó, có thể làm giảm các nghiên cứu trong tương lai.
 
Topol lưu ý rằng với việc remdesivir hiện là loại thuốc duy nhất được phê duyệt chính thức, việc tiến hành các nghiên cứu về các liệu pháp khác trở nên khó khăn hơn nhiều vì chúng phải được so sánh với kết quả của cả remdesivir lẫn giả dược.
 
Điều đó làm tăng chi phí và sự phức tạp của các thử nghiệm, làm chậm trễ kết quả. Những so sánh như vậy là chính đáng nếu cách chữa trị tiêu chuẩn có hiệu quả. Ngược lại, nó sẽ tạo thêm những biến chứng không cần thiết.
 
Nó cũng khiến việc thu nhận người vào các bước thử nghiệm lâm sàng tiếp theo nhằm đánh giá thêm về hiệu quả của thuốc sẽ khó hơn. Mọi người có thể lưỡng lự hơn khi tham gia vào một thử nghiệm có sử dụng giả dược vì họ biết rằng họ có thể nhận được loại thuốc thực sự theo tiêu chuẩn chữa bệnh thông thường.
 
Topol nói: “Vấn đề lớn nhất, nghiêm trọng nhất là chúng ta sẽ không được biết sự thật.”
 
Cần lưu ý rằng remdesivir vẫn có thể là một phương pháp điều trị khả thi cho Covid-19, nhưng các bằng chứng được đưa ra còn mâu thuẫn và cần phải điều tra thêm để làm rõ hiệu quả của nó. Vậy tại sao FDA lại vội cấp phép?
 
Thật khó để nói, nhưng Herschel Nachlis, trợ lý giáo sư nghiên cứu về chính phủ tại Đại học Dartmouth, cho rằng việc phê duyệt có thể là một động thái chiến lược của cơ quan này nhằm làm giảm áp lực chính trị cho vaccine Covid-19. Trump đã dùng vaccine cho chiến lược tranh cử của mình và đổ lỗi cho FDA vì đã làm chậm quá trình cấp phép. Sự xuất hiện của vaccine Covid-19 nhằm đáp ứng nhu cầu chính trị có thể khiến mọi người miễn cưỡng tiêm vaccine, vì vậy các nhà quản lý không muốn bị lôi kéo vào chiến dịch bầu cử năm 2020.
 
“Nếu trong thời hạn ngắn, việc phê duyệt remdesivir mang lại cho Tổng thống chiến thắng và làm giảm bớt một số áp lực từ Tổng thống lên vaccine, thì điều đó sẽ giúp FDA mua được thời gian quan trọng,” Nachlis nói với Vox trong một email. “Nó có thể mang mục tiêu khác, giống như huyết tương từ người đã khỏi bệnh, họ bỏ qua những chi tiết nhỏ nhặt để có thể giành chiến thắng trong cuộc chiến rộng lớn hơn.”
 
Vẫn chưa rõ giả thuyết của Nachlis có đúng hay không. Nhưng điều rõ ràng là bằng chứng về hiệu quả của remdesivir không nhất quán, đó là lý do tại sao FDA cần tổ chức một cuộc họp công khai để thảo luận về bằng chứng, một bước cơ bản cần làm để dược phẩm được cấp phép chính thức.
 
Vì có thể mất vài tháng trước khi có vaccine cho Covid-19, nên các biện pháp điều trị vẫn vô cùng cần thiết trong khi các phương pháp tiếp cận khác vẫn đang được nghiên cứu. Tổng thống Trump cũng đã trải qua một đợt điều trị kháng thể đơn dòng do công ty Regeneron thử nghiệm khi ông bị Covid-19. Có nhiều thử nghiệm lâm sàng về các loại thuốc chữa Covid-19 đang được tiến hành, nhưng hiện tại chúng phải cạnh tranh lẫn nhau.
 
Người dịch: May Huynh
Biên tập: Châu Trần
 
**Nguồn: Người Thông Dịch chuyển ngữ từ link bài gốc The FDA approved remdesivir to treat Covid-19. Scientists are questioning the evidence 
 

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
29/11/202014:25:00
Có một lý do sâu xa và đã đẫm sâu vào tiềm thức Trump khi dùng kiện tụng như phương châm sống và kinh doanh cho đến việc điều hành quốc gia sau này, nếu soi rọi lại cả cuộc đời Trump. Người ảnh hưởng và mang đến cho Donald Trump triết lý và nhân sinh quan trọn đời này là luật sư huyền thoại Roy Cohn. Roy Cohn là ai?
20/11/202000:00:00
Vào tháng Tám, tôi được mẹ chuyển tiếp cho một email với tiêu đề: “Chính quyền Trump chọn người tị nạn gốc Việt làm giám đốc mới của ICE.” Mở email, tôi đọc được rằng anh họ tôi, Tony Phạm, vừa được bổ nhiệm làm lãnh đạo cơ quan Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Hoa Kỳ (ICE). Việc Tony được thăng chức lên vị trí này là một niềm tự hào lớn với gia đình tôi, đặc biệt là những người lớn tuổi với tư tưởng chính trị nghiêng về phía bảo thủ. Nhưng tôi lại thấy ghê tởm khi anh đem cái mác dân tị nạn của mình che đậy cho những chính sách di cư ngày một tàn nhẫn và mất nhân tính hơn. Và tôi cũng nghi ngờ khi anh nói rằng mình đã tuân theo “con đường hợp pháp để được quyền công dân.” Chuyện không đơn giản như thế.
13/11/202000:00:00
Để thúc đẩy một vụ kiện có triển vọng sau bầu cử, ứng cử viên tổng thống cần có một tiểu bang với mức phiếu cách biệt khít khao đủ để người đó còn hy vọng rút ngắn khoảng cách giúp số phiếu đại cử tri vượt mức 270. Đồng thời, ứng cử viên đó phải đưa ra một lập luận rõ ràng. Tổng thống Donald Trump thiếu cả hai điều kiện trên. Thay vào đó, khi Joe Biden tuyên bố chiến thắng vào ngày thứ năm của cuộc kiểm phiếu, những chiến lược pháp lý mà ông Trump dùng làm cơ sở cho nỗ lực cuối cùng nhằm giữ vững Nhà Trắng có vẻ “thừa lượng thiếu chất”:
11/11/202011:35:00
Đó là câu hỏi thâm thúy nhưng không kém phần chua xót mà một người trong gia đình tôi đã đưa lên facebook sau khi kết quả bầu cử cho biết Joe Biden đã thắng. Đó cũng là câu hỏi mà bản thân tôi đã đánh vật với nó từ 4 năm nay.
11/11/202011:07:00
Đó là lời bài hát "Don't be a chump for Trump" được phổ biến rộng rãi vào năm 2016 từ Phong Trào LaRouche (LaRouche Movement), một phong trào chính trị đi theo đường lối và tư tưởng của dị nhân chính khách Lyndon H. LaRouche, Jr. trên chính trường Hoa Kỳ và lan rộng sang một số nước trên thế giới trong vài chục năm qua.
02/11/202014:28:00
Mục đích của phong trào da trắng độc tôn: [1] chuyển nước Mỹ thành “quê hương dành riêng cho người da trắng,” và [2] lật đổ chính quyền Mỹ bằng bạo lực nhân danh dân tộc chủ nghĩa của người da trắng.
02/11/202009:30:00
Cuộc tái tranh cử của Donald Trump đặt ra mối nguy hiểm lớn nhất cho nền dân chủ của nước Mỹ kể từ đệ nhị thế chiến đến nay. Nhiệm kỳ đầy tàn phá của Trump đã làm thiệt hại nước Mỹ tại quốc nội và trên toàn thế giới.
31/10/202011:11:00
Đây là bài thứ sáu trong loạt bài đăng nhiều kỳ tìm hiểu hồ sơ thuế của tổng thống Donald Trump của nhóm phóng viên điều tra tờ New York Times. Đề tài chính kỳ này là phân tích những mánh khóe ông ta đã dùng để các chủ nợ phải tha cho các khoản nợ đáo hạn lên tới mấy trăm triệu đô la và những luồn lách ông ta đã sử dụng để khỏi phải trả thuế lợi tức cho chính phủ trên số nợ được tha.
29/10/202014:40:00
Nước Pháp thật bất hạnh. Do nghiệp chướng? Thực tế từ nhiều năm nay, khủng bố ám sát liên tục xảy ra, nối tiếp nhau làm như nước Pháp là mục tiêu lý tưởng của Hồi Giáo nhằm tiêu diệt? Chỉ vì Pháp là quốc gia của Ánh Sáng (pays des Lumìeres), quê hương của Nhơn quyền và Dân quyền!
28/10/202009:50:00
Không có một cái la bàn đạo đức từ Văn phòng Oval dẫn đường, đất nước chúng ta đã trôi giạt một cách vô cùng nguy hiểm. Nhưng tháng 11 này, chúng ta có thể chọn một hướng khác. Tháng 11 này, đoàn kết và đồng cảm sẽ được thể hiện trên lá phiếu của chúng ta. Kinh nghiệm và thông minh ở trên lá phiếu. Tôi tin rằng Joe Biden sẽ mang được những giá trị đã mất trở về với White House. Tôi không có thói quen nói ra trước công chúng chọn lựa của mình trong bầu cử. Nhưng kỳ bầu cử này thật khác biệt. Tôi tin Biden là lựa chọn tốt cho thời điểm này. Ông ta dẫn dắt đất nước với cả trái tim. Tôi không muốn nói đến từ này với ý nghĩa như sự yếu đuối hay cảm tính, mà tôi muốn nói đến một lòng trắc ẩn mãnh liệt đã thúc đẩy ông đấu tranh chống lại sự kỳ thị và các bất công về kinh tế.
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
Người Việt Phone
Một lỗi bảo mật lớn cho phép kẻ tấn công kiểm soát toàn bộ iPhone từ xa trong phạm vi WiFi. Hacker sẽ có thể tải về toàn bộ dữ liệu trên iPhone, thậm chí là kích hoạt camera lẫn microphone của máy để theo dõi người dùng trong thời gian thực.
Chính quyền Trump đã cấm nhập khẩu bông từ Tổ chức Sản xuất và Xây dựng Tân Cương, với lý do tổ chức bị cáo buộc sử dụng lao động cưỡng bức.
Hôm thứ Tư (02/12/2020), các quan chức an ninh hàng đầu của Mỹ cho biết, hơn 1.000 nhà nghiên cứu Trung Quốc đã rời đi trong bối cảnh nước Mỹ bắt đầu xử lý những cáo buộc đánh cắp công nghệ.
Hôm thứ Tư (02/12/2020), tổng thống Nga Vladimir Putin đã ra lệnh cho các cơ quan y tế bắt đầu triển khai tiêm vaccine Covid-19 trên diện rộng từ tuần thứ hai của tháng 12/2020, đồng thời cho biết Nga đã sản xuất khoảng hai triệu liều Sputnik V.
Cựu tổng thống Mỹ Barack Obama cho biết ông có thể tiêm vaccine Covid-19 tương lai ngay trên truyền hình để xây dựng lòng tin của người Mỹ về tiêm chủng.