Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Mất Cân Bằng Trong Kinh Tế Toàn Cầu: Tại Sao Mác Vẫn Chưa Chết? (Bài 24)

12/07/202015:54:00(Xem: 1387)

Tư tưởng Mác phá sản. Chủ nghĩa Mác bị chôn vùi trong đám tro tàn lịch sử. Vậy mà Mác đang đội mồ sống dậy và trở nên thời thượng (fashionable) trong giới trí thức Tây Phương, khi báo chí mỗi ngày nêu nổi bật khoảng cách giàu nghèo (wealth gap) và bất công (inequality) xã hội. Giới cấp tiến mà tiêu biểu là Thomas Piketty (Pháp) hay Bernie Sanders (Mỹ) dù có hay không tự nhận là Mác-xít, tuy sự nghiệp chính trị chưa thành nhưng tư tưởng và trào lưu xã hội do họ vực dậy không hề suy giảm mà có khả năng làm thay đổi cấu trúc tư bản Âu-Mỹ trong vài thập niên sắp tới. 


Căn bản của Mác là phản kháng chống lại những quá độ của chủ nghĩa tư bản. Cho nên vào đầu thế kỷ thứ 20 và 21 khi tư bản phát triển nhanh chóng dẫn đến hai cuộc Đại Khủng Hoảng 1929, 2008 cộng thêm nỗi bất mãn do chênh lệch giàu nghèo quá đáng thì tư tưởng của Mác lại trở nên thịnh hành. Nói cách khác, Mác và Tư Bản như Âm và Dương, Thiện và Ác, bóng đêm giữa ban ngày: khi tư bản lên đến tột đỉnh thì Mác lồm cồm trổi dậy!

Chủ trương của Mác là dùng nhà nước để xây dựng bình đẳng kinh tế. Ở Âu-Mỹ ngày nay mọi người dân đều được bảo đảm mực sống tối thiểu và có quyền đi bầu nên không ai (hay chưa ai) hô hào cách mạng vô sản lật đổ dành chính quyền. Thay vào đó trào lưu Dân Chủ Xã Hội [1] dùng lá phiếu quần chúng để đưa nhà nước (thay vì tư nhân) nắm vai trò trọng tâm trong kinh tế. Nhưng nhà nước nắm giữ kinh tế tức là có thêm quyền lực; quyền lực tăng thì cơ nguy lạm dụng quyền hành cũng tăng. Cho nên dù trí thức cánh tả có tự xem là cấp tiến (liberal) đi chăng nửa thì chính họ lại cấm đoán tư tưởng tự do (liberty) nếu mang quan điểm đối nghịch với mục tiêu bình đẳng tuyệt đối. Dùng thí dụ cho dễ hiểu, nếu tôn giáo và văn hóa ngăn cản hôn nhân đồng tính thì cánh cấp tiến đả phá tôn giáo và bôi nhọ truyền thống. Dù chưa nắm được chính quyền nhưng cánh tả đã áp dặt bình đẳng tuyệt đối - nay không chỉ giới hạn trong kinh tế - bằng cách đe dọa và kiểm duyệt quyền tự do ngôn luận trên báo chí và học đường.


Nhà nước hứa hẹn sẽ mang lại bình đẳng bằng cách bảo đảm y tế, giáo dục, nhà ở và thu nhập cho mọi người: health care for all, education for all, basic housing for all, universal basic income for all. Vì vậy đối với người viết FOR ALL không gì khác là tiếng lóng (codeword) của xã hội chủ nghĩa. Chủ nghĩa xã hội đặt trọng tâm vào phân phối của cải (wealth distribution) thay vì tạo ra của cải (wealth creation) khiến xã hội trở nên nghèo khó.


Ông Bernie Sanders và bà Elizabeth Warren tuy không còn tranh chức Tổng Thống nhưng ảnh hưởng của hai người rất lớn có thể làm thay đổi chính sách kinh tế của Hoa Kỳ nếu đảng Dân Chủ thắng lớn. Bà Elizabeth Warren vẫn tự nhận là tư bản đến xương tủy (capitalism to the bone) nhưng chủ trương phải tăng cường vai trò của nhà nước để ngăn chận những quá độ (excessive) của xã hội tư bản; vào đầu thập niên 2010 bà tranh đấu chống giới ngân hàng giăng ra bẫy nợ tín dụng làm khốn đốn nhiều gia đình trung lưu. Ông Bernie Sanders theo xã hội chủ nghĩa tranh đấu bảo vệ giới công nhân ở Mỹ mất việc do toàn cầu hóa quá nhanh chóng (runaway globalization). Nhưng hai người này khi ra tranh cử năm 2020 không những tranh nhau vẽ bùa chú ngân sách để hứa hẹn các chương trình xã hội khổng lồ cho mọi người dân (for all) mà còn ngã theo cánh cấp tiến ủng hộ giáo điều bình đẳng tuyệt đối từ LGBTQ, Me Too, Black Live Matter,… kể cả mở cửa biên giới cho di dân bất hợp pháp. Ông Sanders và bà Warren tiêu biểu cho cánh tả tuy bắt đầu với những đòi hỏi cải thiện đời sống kinh tế nhưng rồi tiến đến xóa bỏ mọi bất công từ màu da, phái tính, v.v… Vai trò của chính quyền dần dần phình to ra kiểm soát mọi sinh hoạt và tư tưởng trong xã hội, dân chúng đừng suy nghĩ đừng có no để nhà nước lo hết. 


Thomas Piketty phân tích vốn tư bản (capital) bao giờ cũng tích tụ theo chiều hướng tự nhiên như nước dồn vào lổ trũng; dần dần lợi nhuận đầu tư sẽ bỏ xa lương bổng; vốn tư bản lại thừa hưởng từ đời này sang đời khác tạo ra một tầng lớp ăn trên ngồi trước (rent seekers) đào sâu khoảng cách giàu nghèo trong xã hội. Cho nên Piketty chủ trương nhà nước đánh thuế lũy tiến để tái phân phối tài sản trong xã hội. MMT (Modern Monetary Theory hay thuyết Tân Tiền Tệ) đi xa hơn nửa với lập luận nhà nước nắm độc quyền (mononopoly) in tiền nên phải in và mượn càng nhiều càng tốt để đầu tư vào y tế, giáo dục, tạo công ăn việc làm, v.v…; giá trị đồng tiền (lạm phát) không còn do thị trường tự do quyết định mà nơi nhà nước ban hành[2]. Nói chung Bernie Sanders, Elizabeth Warren, Thomas Piketty hay MMT đều chủ trương tăng vọt vai trò của chính quyền: nhà nước xóa bỏ các quá độ của tư bản chủ nghĩa để tạo quân bình trong xã hội; nhà nước phân phối của cải; nhà nước in tiền; nhà nước độc quyền. Chủ trương này hoàn toàn trái ngược với quan điểm của Ronald Reagan và bà Margarett Thatcher 40 năm trước đây rằng chính nhà nước mới là nguyên nhân tạo ra hư hại (Government is not the solution to our problem, government is the problem – Reagan.) Bernie Sanders, Elizabeth Warren, Thomas Piketty hay MMT đều là những cành cây to mộc từ góc rễ Mác nhằm biến đổi cấu trúc tư bản.


Một khuynh hướng khác nhưng không bắt nguồn từ Tây Phương là mô hình phát triễn của Trung Quốc vốn nêu cao tính chính danh (legitimacy) của nhà nước không nơi do dân bầu mà dựa trên khả năng hiệu quả (efficiency) của chính quyền đưa đất nước giàu mạnh [3]. Quả thật mô hình này có sức thu hút nếu so sánh với tình hình chính trị hổn loạn ở Mỹ hay Anh (Brexit), giữa bàn tay sắt nhưng hữu hiệu của Bắc Kinh trong đối phó đại dịch Vũ Hán, và nhất là bước phát triển nhảy vọt về kinh tế cải thiện đời sống của người dân Hoa Lục trong suốt 30 năm nay (nhiều độc giả sẽ phản đối nêu lên những thất bại của Bắc Kinh nhưng trong phạm vi vài ba câu viết không thể nào phân tích sâu xa thêm nửa.) Hơn nửa, Trung Quốc là đầu tàu tăng trưởng không những cho các nước đang phát triển mà cả Âu Châu, Úc, v.v…Cho nên ở Tây Phương có quan điểm tương tự thịnh hành rằng bàn tay vô hình (invisible hand hay laissez-faire) của thị trường tự do đã thất bại nên cần thay vào đó bàn tay lông lá của nhà nước điều hành đưa ra sách lược công nghiệp quốc gia tạo phát triễn bền vững (sustainable growth) và đồng bộ (equitable growth) nhằm mang lại công ăn việc làm và phúc lợi xã hội (welfare) đến mọi người dân mà không sinh ra bất công (inequalities) hay phá hủy môi trường.


Quốc gia nào cũng có nhà nước nên vai trò của chính quyền không thể tránh. Nhưng quả lắc khi nghiêng về nhà nước quá xa thì bóp nghẹt thị trường tự do còn khi chuyển sang tư nhân quá mức lại tạo ra bất ổn (khủng hoảng kinh tế) và hố sâu giàu nghèo. Một nghịch lý khác là khi xã hội xáo trộn, kinh tế suy trầm thì một bên là Mác Xít trỗi dậy, bên kia là Phát Xít nổi lên như xảy ra vào các thập niên 1930 hay 2010. 


***


[1] Các nước Bắc Âu được xem như mô hình tiêu biểu của Dân Chủ Xã Hội. Người viết không biết về Bắc Âu nên không dám lạm bàn, nhưng có vẽ dân chúng nơi đây sống tự do, bình đẳng và hạnh phúc – đúng là giấc mơ của thế giới còn lại. Câu hỏi là mô hình Bắc Âu có thể áp dụng tại nhiều nước khác hay không, và tại sao? Xin mời độc giả góp ý trả lời.


[2] Lý luận MMT thoạt nghe kỳ quặc nhưng thực tế là chính quyền và Ngân Hàng Trung Ương Hoa Kỳ in tiền ồ ạt để cứu cấp nền kinh tế những tháng gần đây trong đại dịch Vũ Hán. Ngược lại nhiều nước không thể in tiền vì lệ thuộc vào đô-la, Euro, Yen, v.v… dễ lâm vào khốn đốn. 


 [3] Dù là nước cộng sản nhưng mô hình Trung Quốc lại mang màu sắc Khổng Giáo: dòng dõi vua chúa (đảng Cộng Sản) là tối thượng nhưng ở giữa có tầng lớp quan chức và sĩ phu (đảng viên và chuyên viên) tài giỏi làm gạch nối với quần chúng và lèo lái đất nước. Cho đến khi quan lại và đảng viên tha hóa tột cùng thì triều đại bị lật đổ!

 

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Với bối cảnh này, Tổng thống Biden thừa nhận ông sẽ phải đối phó với một nước Mỹ phân hóa trầm trọng hơn bao giờ hết, cộng thêm với nạn dịch Thế kỷ và một nền Kinh tế suy thoái với 6.7% người Mỹ thất nghiệp. Con số này tương đương với khoảng 40 triệu người cần được trợ giúp khẩn cấp. Tổng thống Biden nói với nhân dân Mỹ rằng ông biết rất rõ phải làm gì trong cương vị Tổng thống để hàn gắn vết thương chia rẽ do các khuynh hướng bạo lực và cường quyền gây ra, nhanh chóng ngăn chặn dịch Covid 19 và phục hồi kinh tế.
Một nền dân chủ lâu đời, bén rễ hơn ba trăm năm qua của một cường quốc hàng đầu thế giới bỗng dưng trở thành nền “cộng hòa chuối” (banana republic)[1] qua cuộc bầu cử tổng thống 2020, với tố cáo gian lận, kiện tụng rồi trở thành bạo loạn sau đó, tưởng như chỉ có thể xảy ra ở một nước độc tài kém phát triển nào đó ở Nam Mỹ hay mãi tận châu Phi xa xôi. Tại sao lại có thể xảy ra những chuyện kỳ lạ như thế với một nền dân chủ được xem như mẫu mực để thế giới noi theo?
Khi Facebook và Twitter quyết định đóng cửa vĩnh viễn tài khoản của Tổng thống Trump, sau nhiều lần cảnh cáo, dư luận bùng lên tranh luận về quyền tự do phát biểu và Tu chính án Số 1 trong Hiến pháp Hoa Kỳ. Từ ngày lên làm lãnh đạo, ông Trump đã dùng tài khoản twitter để nói chuyện thẳng với những ai có kết nối với tài khoản của ông. Twitter của tổng thống có 80 triệu người theo dõi và ông đã dùng nó như là phương tiện phát ngôn chính, vào bất cứ khi nào ông thấy cần, kể cả lúc đêm khuya hay khi trời còn tờ mờ sáng. Ông viết vài hàng về những gì ông suy nghĩ mà chẳng cần tham khảo ý kiến với cố vấn hay những người làm chính sách trong nội các. Ông bốp chát, khinh miệt những người không đồng ý hay chê bai ông. Nhiều lần Twitter và Facebook đã dán lời cảnh báo trước những phát tán của ông, khi cho rằng tổng thống không nói đúng sự thật. Cho tới khi biến cố 6/1 xảy ra, là sự việc nhiều người ủng hộ Tổng thống Trump tràn vào trụ sở Quốc Hội làm loạn,
Chiến tranh ở Việt Nam sôi động nhất là vào thập niên 70. Nam ký giả nhà binh thì nhiều, nhưng nữ ký giả chỉ có Phan Trần Mai, thuộc binh chủng Nhảy Dù, sau khi giải ngũ về làm cho nhật báo Trắng Đen. Chúng tôi gặp nhau vào mùa hè đỏ lửa, lúc ở địa đầu giới tuyến, tỉnh Quảng Trị.
Hôm nay công sở và trường học cùng một số hãng xưởng đã được nghỉ lễ ngày Martin Luther King Jr. Day để đón mừng sinh nhật và tưởng niệm ông. MLK sinh ngày 15 tháng Một năm 1929 nhưng ngày MLK Day được chọn là ngày thứ Hai thứ ba trong tháng Một hàng năm, tức hôm nay. Ngoại trừ sinh nhật tổng thống George Washington và Abraham Lincoln được kết hợp và đón chào như một ngày lễ liên bang qua Ngày Tổng Thống - President Day, ông là công dân Hoa Kỳ duy nhất có ngày sinh đã được Quốc Hội chuẩn thuận và tổng thống Ronald Reagan thông qua vào năm 1983, trở thành ngày lễ liên bang chính thức, nhằm tưởng niệm và vinh danh một nhân vật lịch sử vĩ đại của nước Mỹ. Người mà cái tên hầu như hiện diện khắp nước Mỹ qua những bảng tên đường, các trung tâm, tổ chức, phong trào xã hội dân sự.
Bạn tôi, tất cả, phần lớn đều là lính ráo. Chúng tôi không chỉ có chung những năm cầm súng, và một quãng đời tù, mà còn chia chung rất nhiều … cố tật! Hễ gặp nhau là uống, và câu chuyện trên bàn rượu trước sau gì rồi cũng xoay quanh kỷ niệm về đám chiến hữu hồi còn chinh chiến: những thằng đã chết, những đứa đang vất vưởng ở quê nhà, hay lưu lạc (đâu đó) nơi đất lạ xứ người.
Đọc các bản tin về ngày lễ nhậm chức của Tổng Thống tân cử Joe Biden cùng Phó TT Kamala Harris với chủ đề Nước Mỹ Đoàn Kết (America United), bên cạnh những thông tin áp đảo về vấn đề an ninh, có thể nhiều người còn thấy con số 191,500 lá cờ đủ kích cỡ tượng trưng cho người dân không thể đến tham dự cùng 56 bệ đèn được cắm và dựng quanh khu vực tổ chức.
Kết quả bầu cử tại Georgia cho thấy quyền lực chính trị ở Mỹ thay đổi chỉ vỏn vẹn 10 ngàn lá phiếu nhất là đến từ dân thiểu số. Cho nên đảng Dân Chủ dưới thời Biden sẽ gấp rút đẩy mạnh các chính sách nhập cư và an sinh xã hội nhằm biến đỏ thành xanh ở các tiểu bang như Arizona, Georgia hay ngay cả Florida và Texas vốn là những thành trì của đảng Cộng Hòa cho đến nay.
Bao lâu nữa thì hệ thống môi sinh nơi quê hương tôi sẽ bị hủy hoại, đến độ không sinh vật nào có thể sống được ở nơi này? Khi cái vòng sống liên tục vô thủy vô chung đó có một mắt xích bị hỏng, khi môi trường sinh thái ở một nơi nào đó bị mất quân bằng, có bao nhiêu sinh vật sẽ bị ảnh hưởng – và bị ảnh hưởng tận cùng rốt ráo ra sao?
Tôi đã phỏng vấn các nhà tư tưởng hàng đầu về 101 đề tài riêng biệt – từ tiền bạc tới nợ nần, các hệ thống cung cấp tới mậu dịch, việc làm tới máy robots, báo chí tới chính trị, nước tới thực phẩm, biến đổi khí hậu tới nhân quyền, thương mại điện tử tới an ninh mạng, tuyệt vọng tới tinh thần lành mạnh, giới tính tới kỳ thị chủng tộc, nghệ thuật tới văn học, và ngay cả hy vọng và hạnh phúc.Những người tôi phỏng vấn gồm chủ tịch của Viện Khoa Học Quốc Gia Hoa Kỳ, cựu giám đốc CIA, cựu tư lệnh đồng minh tối cao NATO, cựu thủ tướng Ý và nhà thiên văn học hoàng gia Anh. Tôi đã “Zoom” – chữ này đã trở nên một động từ chỉ sau một đêm – với Kishore Mahbubani tại Singapore, Yolanda Kakabadse tại Quito, Judith Butler tại Berkeley, California, Alice Ruhweza tại Nairobi và Jeremy Corbyn tại London. Đối với tập mới nhất của chúng tôi, cựu Tổng Thư Ký Liên Hiệp Quốc Ban Ki-moon từ Hán Thành. Đối với tôi, đó thật sự là lý do của điều tôi học được. Trong số những thứ khác, nó giúp tôi hiểu tại sao
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
Người Việt Phone
Một đám cháy đã bùng phát tại Viện Huyết thanh ở bang Maharashtra, Ấn Độ, nơi đang sản xuất hàng triệu liều vaccine Covid-19.
Tiến sĩ Anthony Fauci, cố vấn y tế của Tổng thống Mỹ Joe Biden, đã lên tiếng cảm ơn WHO vì dẫn dắt nỗ lực ứng phó Covid-19, trái ngược với chỉ trích thời ông Trump.
Loạt sắc lệnh được ký nhanh chóng ngay trong ngày làm việc đầu tiên của tân Tổng thống Mỹ Joe Biden tại Nhà Trắng nhằm thực hiện những lời hứa tranh cử của ông.
Ông Joe Biden chính thức trở thành tổng thống thứ 46 của Hoa Kỳ và cũng là tổng thống lớn tuổi nhất trong lịch sử Hoa Kỳ.
Giá dầu thế giới tăng cùng với thị trường chứng khoán Mỹ trong phiên giao dịch hôm thứ Ba (19/01/2021), một ngày trước lễ nhậm chức của Tổng thống đắc cử Joe Biden,