Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Từ Bệnh Lao Bò Đến Bệnh Lao Người: Một Vấn Đề Y Tế Công Cộng

01/07/202010:57:00(Xem: 805)

Tổ chức Y tế Thế giới ước lượng có lối 1/3 dân số toàn cầu bị nhiễm lao và trong số nầy mỗi năm có khoảng 8-9 triệu ca biến thành bệnh lao thật sự.

Gần đây, tin tức về bệnh lao ở người được báo chí quốc tế hâm nóng lại nhưng ít người biết được rằng loài thú nhai lại như trâu, bò, hươu, nai chẳng hạn cũng có thể bị lao.

Ở loài bò, bệnh lao do trực khuẩn Mycobacterium bovis gây ra trong khi bệnh lao ở người thì do trực khuẩn Mycobacterium tuberculosis. Cả hai đều nằm trong họ Mycobacteriaceae. 


blank

Bò sữa Holstein tại 1  nông trại ngoại ô Amsterdam Hòa Lan (Photo NTC 2013)


Bệnh lao bò là gì?

Đây là một bệnh truyền nhiểm do M.bovis gây ra và thường gặp nhất ở loài bò. Bệnh cũng có thể xảy ra ở tất cả loài hữu nhũ khác kể cả loài người.

Tiên khởi, trực khuẩn M.bovis bắt đầu tấn công vào các hạch bạch huyết (ganglions  lymphatiques, lymph nodes) và gây viêm sưng các hạch nầy. Sau đó theo thời gian trực khuẩn lao lần lần lấn sang các cơ quan khác như phổi chẳng hạn…

Tùy theo sức đề kháng của con vật mà biến chuyển của bệnh có thể khác nhau. Trường hợp bệnh nặng, khi mổ bò ra chúng ta có thể thấy những u lao (tubercle) như những abcès nho nhỏ từ 0.5-1.0cm đường kính và thường tập trung dưới dạng kết chùm ở màng phổi (pleura), hoặc ở màng bụng (peritoneum).

 Ở thú vật, bệnh lao biến chuyển rất chậm. Dấu hiệu chung là bò ốm đi, yếu sức, sốt nhiều ít không chừng, biếng ăn, mất cân và thỉnh thoảng hay ho từng cơn. Đôi khi vi khuẩn ngủ cả đời trong cơ thể mà không bao giờ phát ra thành bệnh cho con vật.

Rất khó biết được là con vật đã mắc bệnh lao lúc nó đang còn sống. Bệnh thường được phát hiện ra lúc con thú bị hạ thịt và được thú y sĩ khám tại lò sát sinh.


http://drugline.org/img/term/bovine-tuberculosis-2102_1.jpg

Phổi bò bị lao (Internet)


http://www.cdfa.ca.gov/ahfss/Animal_Health/images/gross_lesion.jpg

Phổi bò bị lao (Photo Internet)


Bệnh lao bò là một bệnh lây nhiễm từ thú sang cho người (Zoonose).


Bệnh lao bò có thể lây sang cho người nên được gọi đó là Zoonotic TB

Cần nói rõ là tại các quốc gia Tây phương, chương trình xét nghiệm thường xuyên tại nông trại đã đem đến những kết quả vô cùng khích lệ. Ngày nay, bệnh lao ở bò rất hiếm thấy ở hấu hết các xứ Âu Mỹ.

Có 3 test thử nghiệm. Thường nhứt là test tuberculine chích ở khấu đuôi bò (caudal fold tuberculin test) và test thứ nhì là ở vùng da cổ (single intradermal comparative cervical tuberculin (SICCT) để loại bỏ những con nào có dương tính với bệnh lao.

Những năm gần dây, đồng thời với 2 loại test vừa kể còn có thêm test thử máu để tăng thêm độ chính xác. Đó là Gamma Interferon Blood tester. Test nầy chỉ được thực hiện trong những trường hợp thật đặc biệt mà thôi.


http://classconnection.s3.amazonaws.com/485/flashcards/790485/png/tuberculinskintesting1317870586703.png

Test lao bò bằng tuberculin tiêm tại da khấu đuôi (Caudal fold Tuberculin test)


http://www.defra.gov.uk/animal-diseases/files/banner-cattle-testing-04.jpg

Test lao bò, tiêm tại da cổ (Comparative cervical tuberculin test) –Photo internet


Tình hình bệnh lao bò tại Canada

Trên nguyên tắc, Canada được xem như không có bò bị nhiễm lao nữa…

Tại các lò sát sanh Canada, các quầy thịt bò được khám rất kỹ. Chú trọng đặc biệt nhắm vào các hạch bạch huyết để tìm bệnh tích lésions lymphadénites granulomateuses là dấu hiệu có thể có của bệnh lao bò…Khi cắt các hạch bạch huyết vùng hàm (submandibular), vùng sau yết hầu (retropharyngeal), vùng cuống phổi (bronchial) và vùng màng ruột (mesenteric), chúng ta thấy hạch có hơi sền sệt (caseous) đôi khi có thêm vài điểm calci hóa. Qua các dấu hiệu nầy rất có thể là con vật đã bị lao. Để cho việc chẩn doán được chính xác hơn, quầy thịt bị giam lại trong phòng lạnh để chờ kết quả xét nghiệm của phòng thí nghiệm vi trùng học. Theo kinh nghiệm làm việc của tác giả tại các nhà máy bò ở Canada, thì rất hiếm thấy kết quả dương tính cho biết có sự hiện diện của trực khuẩn lao bò M. bovis trong bệnh phẩm, nhưng thay vào dó là các loại vi khuẩn nhóm Actinobacillus hoặc Actinomyces, v.v…tức không phải là vi trùng lao.(theo kết quả  thử nghiệm vi trùng học tại labo).


Canada, nhằm bảo vệ sức khỏe công cộng và thị trường xuất cảng thịt nên chánh phủ chủ trương không chữa trị thú vật bị nhiễm lao. Con vật có dương tính với vi trùng lao sẽ bị giết bỏ và cơ quan CFIA  sẽ đền bổi tiền thiệt hại cho nhà chăn nuôi.


Bò truyền bệnh bằng cách nào?

Lúc bò ho, vi khuẩn Mycobacterium bovis được phun bắn ra ngoài theo bụi nước aérosol gây nhiễm cho môi sinh, cho những con vật khác cũng như cho những người đang làm việc xung quanh con vật bệnh...Ngõ hô hấp là cách lây nhiễm chính. Vi khuẩn cũng có thể nhiễm qua ngõ tiêu hóa như khi chúng ta uống sữa vắt từ bò bị lao mà không được nấu kỹ trước đó.

Uống sữa mua trong chợ an toàn hơn vì luật tại các quốc gia Tây phương bắt buộc sữa phải được hấp khử trùng pasteurisé tại nhà máy trước khi đem bán cho người tiêu thụ.


Bệnh lao bò, một vấn đề y tế công cộng!

người bị nhiễm bệnh lao bò thì dấu hiệu xảy ra thường nằm ngoài phổi (extra pulmonaire). Những nơi thường gặp triệu chứng lao là ở các hạch bạch huyết vùng cổ (cervical lymphanodepathy), vùng ruột và một loại bệnh ngoài da mãn tính (chronic skin disease hay Lupus vulgaris).

http://www.scielo.br/img/revistas/bjid/v12n2/11f1.jpg

Bệnh lao dạng ngoài da Lupus vulgaris (Photo Braz J Infect Dis vol.12 no.2 Salvador Apr. 2008)


Tại các quốc gia đang phát triển như Châu Mỹ La Tinh, sự tiêu thụ sữa tươi hay phó sản làm từ sữa không hấp khử trùng là nguyên nhân chánh của bệnh lao bò ở người.

Triệu chứng thường là ho kinh niên, đau vùng ngực, uể oải, ốm yếu gầy còm và theo thời gian sẽ có dấu hiệu ho ra máu

Ngày nay, bệnh lao bò không phải là bệnh đáng quan tâm của các quốc gia kỹ nghệ nhưng nó vẫn còn là một vấn đề sức khỏe quan trọng tại phần lớn các quốc gia đang phát triển ở những vùng Đông Nam Á, Phi Châu, Châu Mỹ La Tinh cũng như tại một số nước Đông Âu thuộc khối liên bang Nga …

Tại các quốc gia Tây phương, bệnh lao nhiễm từ bò chỉ chiếm lối 1% trong tất cả trường hợp lao ở người.


Sữa không hấp khử trùng có thể là nguyên nhân lây nhiễm bệnh lao bò ở người


Colorado state University có cảnh báo dân chúng Mỹ nên tránh dùng “bathtube cheese” hay queso fresco, rất nguy hiểm cho sức khỏe vì sản phẩm được làm từ sữa tươi không hấp khử trùng (có thể chứa nhiều loại vi khuẩn độc hại như Listeria monocytogenes, Brucella abortus, Campylobacter jejuni, Escherichia coli, Salmonella typhimurium, Mycobacterium tuberculosis hay Mycobacterium bovis…)


https://www.karouncheese.com/images/products/96_tn330_QDV-queso-fresco-wheel.jpg

Bathtube cheese/Queso Fresco – (photo internet)


 “Bathtub Cheese” is the street name for queso fresco, or Mexican-style soft cheese. This cheese, a staple in many immigrant communities, is often made in bathtubs and backyard troughs using unpasteurized milk. It is also illegally imported from Mexico, sold door to door, and can often be found in small markets. Unpasteurized dairy products may be contaminated with Listeria monocytogenes, Brucella abortus, Campylobacter jejuni, Escherichia coli, Salmonella typhimurium, Mycobacteriumtuberculosis, or Mycobacterium bovis. In the U.S. it is illegal to sell unpasteurized dairy products in 22 states, including Colorado. Because queso fresco is made with unpasteurized milk in unsanitary and unlicensed facilities, it poses a serious health threat to consumers, particularly the elderly, young, pregnant women, and immunocompromised individuals. Symptoms of foodborne illness can range from fever, aches, nausea and vomiting to septicemia, abortion, kidney failure, and death.(Ngưng trích Colorado State Univ)


blank

Gouda cheese thủ công tại 1 trại bò ngoại ô TP AMSTERDAM Hòa lan (Photo NTC 2013)

blank

Thùng pha trộn sữa để sản xuất gouda cheese theo lối cổ truyền tại vùng Amsterdam (Photo NTC 2013)


Một loại Gouda cheese sản xuất từ sữa tươi không hấp khử trùng tại Vancouver có chứa vi khuẩn E.coli 0157/H7 đã gây một tử vong và 14 người bệnh tại vùng BC và Alberta.( Deadly E.coli outbreak linked to B.C. gouda cheese-The Vancouver Sun Sept 18/2013).


Tại Canada, luật cấm bán sữa tươi không được hấp khử trùng (unpasteurized milk) nhưng cho phép bán một số loại fromage dược sản xuất ra từ sữa chưa hấp khử trùng trong những điều kiện nhất định nào đó.(Theo Healthy Canadians-Unpasteurised  milk cheese)


Tương tợ như Canada, Hoa kỳ cho phép bán fromage làm từ sữa tươi không hấp khử trùng và được sản xuất trong những điều kiện thật đặc biệt như sản phẩm phải được ủ trên 60 ngày để cho acids và muối có thời gian diệt bớt vi khuẩn gây bệnh…(Theo About.com- raw milk cheese)


Bệnh lao người tái xuất hiện


Trước đây bệnh lao người (TB) cũng hoành hành dữ dội tại các quốc gia Âu Mỹ, nhưng nhờ vào các tiến bộ y học cũng như về mức sống được nâng cao lên nên hầu như bệnh lao lần lần biến mất đi…Bệnh lao chỉ còn tồn tại tại các xứ nghèo khó mà thôi nhưng từ hơn một chục năm nay tình hình có thay đổi. 

Gần đây bệnh lao có mòi tái xuất hiện trở lại tại tại các quốc gia Tây phương nhưng lần nầy với những chủng vi trùng dữ hơn và kháng được với nhiều loại thuốc đặc trị bệnh lao.

Người ta nghĩ rằng tình trạng nầy có lẽ do các người di dân và người tị nạn đến từ các xứ quốc gia đang phát triển mang theo mầm bệnh lao lúc đi định cư...

Sự lạm dụng và sử dụng không đúng cách thuốc men đã làm nẩy sinh ra hiện tượng kháng kháng sinh (antibiorésistance) và gây rất nhiều khó khăn trong việc chữa trị bệnh lao.


Hiểm họa mới: bệnh lao người đề kháng với nhiều loại thuốc


Nếu kháng cùng một lúc với 2 loại thuốc kháng sinh chính dùng để trị lao như thuốc RifampicinIsoniazid  thì gọi là Multidrug-resistant-TB, MDR-TB...Còn trầm trọng hơn nữa nghĩa là kháng cùng một lúc trên 3 loại thuốc kháng sinh thì người ta gọi là Extensivelydrug resistant-TB, XDR-TB…Đây quả thật là một vấn đề nan giải cho y tế thế giới và cũng là một tai ương khác của nhân loại nói chung. Phải chăng ngày nay bệnh lao không còn phải là bệnh chỉ dành riêng cho xứ nghèo nữa?

 

Một vấn đề khác cũng đáng được quan tâm là một tỉ lệ khá quan trọng người bị SIDA/AIDS có sức miễn dịch quá yếu nên họ cũng rất dễ bị nhiễm lao do Mycobacterium tuberculosis hoặc Mycobacterium bovis.


Kiểm soát bệnh lao bò, một vấn đề nan giải


Tại Canada, trong nhiều thập niên qua nhờ áp dụng các chương trình xét nghiệm TB ở  bò  (eradication program) nên có thể nói bệnh lao bò không còn nữa hay vi khuẩn Mycobacterium bovis đã giảm đi rất nhiều. Tuy nhiên không thể nào nói là kết quả hoàn toàn 100% được, vì sự hiện diện trực khuẩn lao bò ở thú rừng.


Thú rừng nói chung có thể bị nhiễm lao. Các nhà khoa học nghĩ rằng, tiên khởi lao là bệnh của loài bò và sau đó bệnh lây nhiễm sang cho các loài gia súc khác và cho thú rừng để chúng trở thành những ổ chứa (réservoir) trực khuẩn M.bovis và chờ dịp thuận lợi để lây nhiễm trở lại cho bò. Các loài động vật rừng như con possum ở Úc, Tân Tây Lan và con badger ở Anh quốc được xem là những ổ chứa trực khuẩn M.bovis của bệnh lao bò

Tại Canada, xét nghiệm cho thấy một số bò rừng bison, wapiti (một loại nai) tại tỉnh bang Alberta đôi khi có chứa trực khuẩn Mycobacterium bovis.

 Ngừa bệnh lao ở bò đồng nghĩa với việc kiểm soát thú rừng. Đây là một vấn đề rất khó thực hiện.

Việc nuôi quá nhiều bò trên một diện tích quá chật hẹp cũng như việc sống gần gũi quá với bò bệnh sẽ làm tăng nguy cơ lây nhiễm Mycobacterim bovis ở thú vật cũng như ở người.


http://www.gateswildlifecontrol.com/company/articles/img/possum.jpg

Con possum ở Tân Tây Lan (photo internet)


http://animalsadda.com/wp-content/uploads/2013/05/Badger.jpg

Con badger ở Anh Quốc(photo internet)


http://www.richardmcguire.ca/canada/alberta/images/wapiti2.jpg

Nai Wapiti Canada (photo Internet)


Ai có thể bị nhiễm lao bò?

Các người nuôi bò, công nhân lò sát sinh và thú y sĩ là những đối tượng dễ bị nhiễm lao bò nhất. Cách phòng ngừa bệnh lao bò tốt nhất là tránh uống sữa vừa mới vắt xong nhưng không được nấu chín hoặc không được hấp khử trùng (pasteurized). Chỉ nên uống sữa đã được hấp khử trùng rồi mà thôi. 

Theo luật Loi sur la santé des animaux của cơ quan kiểm tra thực phẩm Canada (CFIA) bệnh lao bò tuberculose bovine là một bệnh phải được khai báo (maladie à déclaration obligatoire) cho CFIA. Cơ quan nầy sẽ gởi thú y sĩ đến trại bò để điều tra tình hình và làm các loại tests thử nghiệm cho cả đàn bò cũng như ấn định những biện pháp thú y thích ứng để bảo vệ sức khỏe công cộng./.


Tham khảo:

 

2 Video Making TB History - Chapter 1: A brief history of bovine TB in New Zealand

http://www.youtube.com/watch?v=94Axl90d_7Q

Bovine TB Testing Protocols for Cattle – MDARD (thử test bệnh lao trên bò sống)

   

http://www.youtube.com/watch?v=TFjv4WLqH-o


-WHO-Tuberculosis

http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs104/en/ 


-Human tuberculosis of bovine origin in relation to public health

http://www.oie.int/doc/ged/D7402.PDF


-ACIA. Tuberculose bovine chez les animaux sauvages.

http://www.inspection.gc.ca/animaux/animaux-terrestres/maladies/declaration-obligatoire/tuberculose-bovine/fiche-de-renseignements-animaux-sauvages/fra/1330209930995/1330210631034


 -CDC-O.Cosivi et al. Zoonotic Tuberculosis due to M. bovis in Developing Countries. 

http://wwwnc.cdc.gov/eid/article/4/1/98-0108_article.htm

-CDC- Multidrug-resistant Tuberculosis (MDR TB)

http://www.cdc.gov/tb/publications/factsheets/drtb/mdrtb.htm


 -CDC- Mycobacterium bovis (Bovine Tuberculosis) in humans

http://www.cdc.gov/tb/publications/factsheets/general/mbovis.pdf

 -Rifampin-Resistant Mycobacterium bovis BCG–Induced Disease in HIV-Infected Infant, Vietnam

http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3713987/


-About.com- Raw milk cheese

http://cheese.about.com/od/cheesebuyingguide/a/raw_cheese.htm


-Healthy Canadians- Unpasteurized milk

http://healthycanadians.gc.ca/eating-nutrition/safety-salubrite/raw-milk-lait-cru-eng.php


Montreal, Oct 25/2013


HẾT

 

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
5 người và một thai nhi chưa sinh đã được phát hiện chết hôm Chủ Nhật, 24 tháng 1 năm 2021 tại Indianapolis trong điều mà thị trưởng gọi là một hành động giết người tập thể, theo bản tin của NBC News tường trình hôm Chủ Nhật. Tên và tuổi của các nạn nhân vẫn chưa được công bố, và động cơ giết người vẫn chưa được biết liền. Thị Trưởng Joe Hogsett nói rằng vụ nổ súng đã mang đến “sự khủng bố cho cộng đồng của chúng tôi.”
Có lẽ cũng không thể quên những đóng góp tích cực từ một số cơ quan truyền thông Việt ngữ, các ký giả chuyên hay không chuyên nghiệp, những dịch giả, các chuyên viên đủ ngành nghề trong cộng đồng gốc Việt, đặc biệt là một giới trẻ năng động và tài ba, cũng đã tham gia tích cực vào việc cung cấp thông tin nhanh chóng và xác thực, dù trong tư cách nghề nghiệp hay chỉ là công dân tự phát.
Sau khi Biển và Chim Bói Cá được dịch giả Tây Hà chuyển sang Pháp ngữ (La Mer et le Matin-Pêcheur) trong một cuộc phỏng vấn dành cho RFA, vào hôm 15 tháng 4 năm 2012, Bùi Ngọc Tấn đã có đôi lời tâm sự về tác phẩm của mình: “Tôi chỉ có thể tóm tắt lại như thế này, đây là sử thi, quyển tiểu thuyết sử thi thời sự tan rã. Tan rã trong hệ tư tưởng, tan rã trong quan hệ sản xuất, nghĩa là tan rã trong ý thức hệ, tan rã trong quan hệ giữa người với người.”
Cô bé tẻo teo mà giết cả triệu người trong một năm; nạn nhân và thân nhân của họ không hề nhìn thấy hình dạng cô thế nào; cô là một hung thủ vô hình vô ảnh, biến hóa lợi hại còn hơn triệu lần sợi lông của Tôn hành giả.
WASHINGTON (VB - 24/1/2021) --- Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ thúc giục Trung Quốc hãy "ngừng áp lực chống Đài Loan về các mặt quân sự, ngoại giao và kinh tế" và khuyến khích TQ theo đuổi cuộc đối thoại có ý nghĩa với "các đại diện được bầu lên một cách dân chủ của Đài Loan."
33 trẻ em mất tích đã được phát hiện trong tháng này trong một chiến dịch chống buôn người dẫn đầu bởi văn phòng khu vực Los Angeles của FBI, theo văn phòng này cho biết trong một tuyên bố hôm Thứ Sáu qua tường trình của CNN hôm Thứ Bảy, 23 tháng 1 năm 2021.
Hàng ngàn người Hong Kong đã được lệnh ở trong nhà của họ hôm Thứ Bảy, 23 tháng 1 năm 2021 cho lần đầu tiên phong tỏa vì vi khuẩn corona của thành phố này khi chính quyền chiến đấu chống lại sự bùng phát tại một trong những quận hạt nghèo nhất và đông đúc nhất của họ, theo báo The Telegraph cho biết hôm Thứ Bảy.
Tổng Thống Joe Biden lần đầu tiên gọi điện thoại cho các lãnh đạo ngoại quốc tới Thủ Tướng Canada Justin Trudeau và Tổng Thống Mexico Andrés Manuel López Obrador vào một thời điểm căng thẳng đối với mối quan hệ của Hoa Kỳ với các lân bang Bắc Mỹ, theo trang mạng của báo Startribune.com cho biết hôm Thứ Bảy, 23 tháng 1 năm 2021.
Hàng chục ngàn người Nga đã tràn ra các đường phố để biểu tình hôm Thứ Bảy, 23 tháng 1 năm 2021, để đòi hỏi thả lãnh đạo đối lập bị bỏ tù Alexei Navalny, bất chấp mối đe dọa bị bắt hàng loạt trong sự kiện được dự đoán là một trong những cuộc biểu tình lớn nhất chống lại Điện Kremlin trong nhiều năm qua, theo NPR tường thuật hôm Thứ Bảy.
Rât ngỡ ngàng và xót xa khi tôi nghe tin Kiêm Thêm đã ra đi giữa mùa đại dịch. Mấy tuần trước, Thêm còn rủ tôi về nhà Thêm ở Monterey Hills uống bia và ngắm khu vườn nhỏ Thêm đã chí thú vun trồng trong những ngày sống cách ly ở nhà. Tuy từ nơi tôi ở, xuống nhà Kiêm Thêm chỉ cách khoảng 6 giờ lái xe trên đường cao tốc; nhưng con đường xa lộ bây giờ thành dài vô tận trong mùa dịch bệnh đang phải cách ly.
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
Người Việt Phone
Một đám cháy đã bùng phát tại Viện Huyết thanh ở bang Maharashtra, Ấn Độ, nơi đang sản xuất hàng triệu liều vaccine Covid-19.
Tiến sĩ Anthony Fauci, cố vấn y tế của Tổng thống Mỹ Joe Biden, đã lên tiếng cảm ơn WHO vì dẫn dắt nỗ lực ứng phó Covid-19, trái ngược với chỉ trích thời ông Trump.
Loạt sắc lệnh được ký nhanh chóng ngay trong ngày làm việc đầu tiên của tân Tổng thống Mỹ Joe Biden tại Nhà Trắng nhằm thực hiện những lời hứa tranh cử của ông.
Ông Joe Biden chính thức trở thành tổng thống thứ 46 của Hoa Kỳ và cũng là tổng thống lớn tuổi nhất trong lịch sử Hoa Kỳ.
Giá dầu thế giới tăng cùng với thị trường chứng khoán Mỹ trong phiên giao dịch hôm thứ Ba (19/01/2021), một ngày trước lễ nhậm chức của Tổng thống đắc cử Joe Biden,