Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Mất Cân Bằng Trong Kinh Tế Toàn Cầu: Chính Quyền Mỹ và Ngân Hàng Trung Ương Hoa Kỳ (Bài 19)

11/04/202015:59:00(Xem: 810)


Thế giới những ngày gần đây chăm chú theo dõi việc chính quyền Mỹ tung gói cứu trợ khẩn cấp 2.2 ngàn tỷ USD trong khi Ngân Hàng Trung Ương Hoa Kỳ (NHTƯ) gấp rút bơm thêm 2.3 ngàn tỷ USD vào thị trường. Tưởng cũng nên tìm hiểu vai trò khác biệt giữa NHTƯ và chính quyền (trong giới hạn của bài này thì chính quyền bao gồm Hành Pháp cùng Lập Pháp) ở hai lãnh vực kinh tế và tài chánh trong nước Mỹ.


Chính quyền và NHTƯ gọi chung là nhà nước. Nhưng Tổng Thống và Quốc Hội do dân bầu trong khi NHTƯ chỉ là một cơ quan hành chánh không được quy định trong Hiến Pháp mà hình thành từ quyết định Quốc Hội với nhân sự do Tổng Thống đề cử. Như vậy tại sao một chính quyền dân cử lại trao quyền hạn tột bực cho một bộ phận hành chánh độc lập tuy không do dân chúng bầu chọn nhưng có khả năng tác động lên toàn bộ nền kinh tế nước Mỹ và thế giới? 


Trách nhiệm được phân công là chính quyền quyết định về ngân sách và thuế má trong khi NHTƯ giữ ổn định giá trị đồng đô-la và và công ăn việc làm trong nước Mỹ. Nói cách khác, NHTƯ thúc đẩy kinh tế tăng trưởng và chống lạm phát bằng chính sách tiền tệ (monetary policy).


Một chính quyền dân cử như ở Mỹ vì đại diện cho nhiều nhóm lợi ích khác nhau nên các quyết định về ngân sách và thuế má rất mâu thuẩn và chậm chạp trong quá trình tranh cải. Chính sách về ngân sách và thuế má thường mang đầy tính chất thỏa hiệp giữa quyền lợi phe nhóm, và trong nhiều trường hợp chỉ nhằm mua lá phiếu trong mùa bầu cử sắp tới thay vì phục vụ lợi ích lâu dài của quốc gia. Cuối cùng, nhà nước cồng kềnh sẽ đẻ ra tầng lớp thư lại (bureaucracy) to lớn mưu cầu bảo vệ miếng ăn và tranh giành ngân sách hơn là hướng đến mục tiêu chung.


Cho nên NHTƯ được hình thành như một cơ quan hành chánh độc lập để không phải chịu áp lực của phe phái và mùa bầu cử sắp tới (nói cho đúng chỉ là bán độc lập vì NHTƯ vẫn phải trả lời Tổng Thống, Quốc Hội và thị trường.) Các biện pháp tiền tệ (monetary policy) của NHTƯ do một nhóm nhỏ chuyên viên kinh tế quyết định nên nhanh chóng so với ngân sách (fiscal policy) và thuế má.


Quốc Hội quyết định ngân sách kể cả việc vay mượn nợ công trong trường hợp lạm chi! Các ngân hàng tư nhân mua nợ công Hoa Kỳ dùng làm quỹ dự trữ (reserves), khi cần tiền mặt thì bán nợ công ra. Nợ công và USD do Bộ Tài Chánh (Hành Pháp) phát hành,  tuy nhiên đa số mọi người đều nói ngắn gọn là NHTƯ in bạc (central bank prints money) lý do vì NHTƯ (1) đề nghị Bộ Tài Chánh in bao nhiêu tiền (2) phân phối số tiền này ra thị trường. Khi NHTƯ cần “bơm” USD vào thị trường thì bán đô-la mua nợ công (trong trường hợp khẩn cấp như hiện thời thì mua cả nợ tư) để giúp thị trường có đủ thanh khoảng. Khi NHTƯ cần thu hồi USD thì bán nợ công (và nợ tư) mua vào đô-la nhằm giảm bớt lượng tiền tệ lưu hành. Mục tiêu để giúp thị trường có vừa đủ lưu lượng tiền đô-la tiêu xài mà không dư thừa (lạm phát) hay khan hiếm (giảm phát). Nghe thì dễ nhưng các quyết định này vô cùng khó khăn khiến NHTƯ trật nhiều hơn trúng!


Cách thứ nhì để NHTƯ ổn định thị trường là tăng hay giảm lãi xuất chỉ đạo. Lãi xuất cao bớt người mượn tiền đầu tư, mua nhà, mua xe khiến kinh tế “nguội” lại hòng chống lạm phát. Ngược lại khi lãi xuất thấp doanh nghiệp và tư nhân dễ dàng vay vốn giúp kinh tế tăng trưởng “nóng” lên.


NHTƯ khi mới ra đời mang trọng trách hạn hẹp chỉ để tái cấp vốn cho các ngân hàng tư nhân không bị sập tiệm trong trường hợp khủng hoảng khiến dân chúng cuốn cuồn rút tiền mặt (bank run). Ngân hàng tư giống như quả tim bơm tiền (hay máu) nuôi sống nền kinh tế (hay cơ thể) nên bank run tương tự nghẽn mạch máu, nếu không kịp thời cứu chữa sẽ chết tức thì! Do đo NHTƯ được gọi là Lender of the last resort, tức là khi ngân hàng tư nhân khi hết tiền mặt thì phải cầu viện đến ông Trùm (không phải ông Trump) vay mượn; ông Trùm in bạc nên ông Trùm không bao giờ hết tiền! 


Như vậy lúc mới ra đời nhiệm vụ của NHTƯ chỉ nhằm bơm tiền (monetary policy) cấp cứu các ngân hàng tư trong cơn khủng hoảng. Ngược lại Hành Pháp và Quốc Hội mới quyết định chính sách kinh tế qua ngân sách (fiscal policy) và thuế má.  


Nhưng đến thời Ronald Reagan chủ trương thu nhỏ chính quyền nên nhà nước cắt giảm thuế, giảm ngân sách (ngoại trừ quốc phòng) và giảm vai trò giám sát của nhà nước. Cộng thêm với quan điểm của kinh tế gia Milton Friedman khuyến khích tự do kinh doanh nên vai trò của NHTƯ được nâng cao. Chính sách tiền tệ (monetary policy) được mở rộng nhằm điều chỉnh (fine tune) nền kinh tế nhanh và hữu hiệu hơn ngân sách (fiscal  policy) và thuế má. Chỉ với hai chìa khóa kiểm soát lãi suất và lượng tiền lưu hành mà NHTƯ có thể bơm tiền ra thúc đẩy tăng trưởng, hay thu tiền vào khi kinh tế quá nóng (hòng chống lạm phát).


Như vậy NHTƯ Hoa Kỳ mang 3 chức năng gồm (1) tái cấp vốn khi các ngân hàng tư cạn tiền (2) kiểm soát lãi suất (3) điều chỉnh lượng tiền lưu hành. Đến cuộc Đại Khủng Hoảng Tài Chánh 2007-08 NHTƯ lại gánh thêm một vai trò thứ tư là QE (Quantitave Easing - Nới lỏng định lượng) trước đây chỉ mua nợ công để hổ trợ ngân hàng tư nhân, nay mua cả nợ tư để tái cấp vốn cho các ngành nghề tối quan trọng như địa ốc (MBS hay Mortgage Backed Security), bảo hiểm và các đại công ty với tầm vóc chiến lược quốc gia có cơ hội sống sót và phục hồi qua cơn khủng hoảng. Đến cuộc Đại Khủng Hoảng Ôn Dịch Vũ Hán 2020 thì NHTƯ chẳng những tái cấp vốn cho các ngân hàng tư nhân và những đại công ty mà còn gồng ghánh thêm những công ty vừa và nhỏ không bị đóng cửa hàng loạt khi mà nền kinh tế Mỹ tạm thời đóng băng như ngay bây giờ.


Một chức năng thứ 5 không thành văn nhưng lại có tầm quan trọng quốc tế là NHTƯ Hoa Kỳ trở thành nguồn cung cấp USD cho toàn thế giới. Lý do vì các quốc gia buôn bán và vay mượn tiền lẫn nhau bằng USD. Đến lúc khủng hoảng như năm 2007-08 và 2020 thì nước nào cũng ôm giữ đô-la không dám chi tiêu (giống như mỗi gia đình thủ tiền mặt) trong khi chủ đầu tư lại rút vốn USD mang về Mỹ (chảy máu ngoại tệ.) Kết quả là USD trở nên khan hiếm nhồi thêm vào tình trạng khủng hoảng chung. NHTƯ Hoa Kỳ cung cấp USD cho quốc tế bằng cách mở ra các đường dây hoán chuyển tiền tệ (swap lines) với Âu Châu đổi Euro ra USD, với Nhật Bản đổi Yen ra USD, v.v… Sau đó các NHTƯ Âu Châu, Nhật Bản, Anh, Nam Hàn, v.v… lại mở thêm nhiều đường dây đổi tiền tương tự với những nước còn lại nhằm giải quyết nạn khan hiếm USD. NHTƯ Hoa Kỳ nay trở thành NHTƯ thế giới!


NHTƯ Hoa Kỳ bị chỉ trích chỉ là một cơ quan hành chánh (không do dân bầu) nhưng quyền hạn quá lớn ảnh hưởng đến tương lai quốc gia. Cuộc Đại Khủng Hoảng Ôn Dịch Vũ Hán cho thấy vai trò của NHTƯ Hoa Kỳ đang tăng nhảy vọt mà không có cơ quan nào khác thay thế.


NHTƯ Hoa Kỳ bị phê bình là bơm tiền quá nhiều khiến tín dụng dễ dãi với phân lời thấp. Tiền lời thấp có lợi cho hai thị trường địa ốc và chứng khoán - tức là nhà giàu có tài sản hưởng lợi – trong khi không tạo thêm công ăn việc làm trong nước Mỹ - công nhân lãnh lương hàng tháng bị thiệt thòi. Cho nên chính sách tiền tệ dễ dãi trong 30 năm nay đã là một trong các nguyên nhân làm tăng vọt khoảng cách giàu nghèo trong nước Mỹ.


Lãi suất ngân hàng thấp thiệt hại cho những ai để dành tiền (savers – tiêu biểu là người hưu trí gởi tiền vào trương mục tiết kiệm) buột họ phải chọn đầu tư rủi ro kiếm chút lời. Thành phần tiết kiệm nói trên không chỉ là cá nhân mà còn gồm cả các quỹ hưu trí và quỹ đầu tư trị giá hàng ngàn tỷ USD. Kết quả là tiền chảy vào những chổ rủi ro cao (trong đó có khối các nước đang mở mang) bơm lên những bong bóng tiềm tàng trong tương lai. 


Kể từ cuộc Đại Khủng Hoảng Tài Chánh 2008 đến nay NHTƯ đã là cột trụ nâng đỡ nền kinh tế. Ngược lại Quốc Hội bị lên án ỷ lại vào chính sách tiền tệ (monetary policy) của NHTƯ mà chối bỏ trách nhiệm đàm phán nghiêm chỉnh các biện pháp ngân sách (fiscal policy) nhằm hổ trợ tăng trưởng. Bơm tiền chỉ là bơm máu để bệnh nhân không chết chớ không chửa được bệnh, không những mất dần hiệu quả mà còn dẫn đến nhiều hậu quả không lường (unintended consequence) như bong bóng hay lạm phát phi mã. Bài sau sẽ phân tích về các biện pháp ngân sách mà chính quyền Hoa Kỳ đang đề ra nhằm giải quyết khủng hoảng.  




Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Đời về chiều bỗng trở nên rảnh rỗi. Đôi khi, rảnh muốn khóc luôn nên tôi đâm ra uống hơi đều và cũng hơi nhiều. Chắc sợ thằng em dám chết vì rượu nên không ít anh chị hằng tâm (và hằng sản) đã nhờ tôi đi làm việc thiện, giúp những người Việt nghèo khó – sống rải rác và quanh quất – ở Biển Hồ. Tháng này, chị Kim Bintliff – Houston TX – biểu tôi đến làng Kor K’ek, cách Kampong Luong Floating Village (thuộc tỉnh Pursat) chừng hai giờ ghe máy. Tôi đã đến đây đôi ba lần trước, vì chuyện làm trường học, và không hề bị phiền nhiễu gì ráo trọi. Lần này, trưởng ấp ngỏ lời xin thêm mấy phần gạo (cho chính gia đình và vài người nữa) khiến tôi hơi khó chịu. Tuy thế, ngay khi lên bước chân lên cái nhà nổi ọp ẹp và chật hẹp của ông ta thì thái độ của tôi thay đổi hẳn. Họ cũng cùng quẫn, có khác chi những đồng bào trôi sông lạc chợ của mình đâu.
Sách "Bên thắng cuộc" của Huy Đức kể lại nhiều chuyện bí ẩn trong hàng ngũ cộng sản mà người ngoài, nhứt là người miền nam, ít ai biết và cả một số chuyện liên hệ tới giới chức miền nam sau 30.04/75 trong cải tạo và tù vượt biên dưới thời ông Võ văn Kiệt. Có chuyện tác giả kể hấp dẫn nhưng không đúng sự thật bởi chính người trong cuộc, tức nạn nhơn, đọc qua chuyện của mình đã phải ngạc nhiên. Nhưng dầu sao, sách "Bên thắng cuộc" vẫn có giá trị thông tin khá hơn nhiều sách khác của người cộng sản viết mà ta đọc qua.
Hai phần ba thế kỷ đã qua, ba thế hệ đã bị hy sinh: hy sinh chống Pháp để giành độc lập, hy sinh chống Mỹ để thống nhất đất nước, hy sinh làm những nông dân không có đất, và những công nhân không có tay nghề để đô thị hoá và công nghiệp hoá đất nước. Với đường lối giáo dục hiện nay, rõ ràng, Đảng và Nhà Nước đang tính hy sinh (luôn) thế hệ kế tiếp – thế hệ thứ tư!
Nhìn lại trên 3 năm vừa qua được ghi nhận Mỹ càng ngày xung đột với Trung Cộng mà có lẽ cao điểm là trong tháng qua. Quả thực vậy cả 2 bên đã không còn coi nhau như là đối tượng hợp tác thân thiết như trong thời kỳ TT Obama mà nay càng ngày càng công khai chống nhau kịch liệt trên mọi phương diện, nếu hoàn cảnh cho phép!.
Trong ký ức thơ ấu của tôi, Đà Lạt không phải là nơi có nhiều chim chóc. Ngoài những bầy sẻ ríu rít đón chào nắng sớm trên mái ngói, và những đàn én bay lượn khắp nơi vào lúc hoàng hôn – thỉnh thoảng – tôi mới nhìn thấy vài chú sáo lò cò giữa sân trường vắng, hay một con chàng làng lẻ loi (và trầm ngâm) trên cọc hàng rào. Chào mào tuy hơi nhiều nhưng chỉ ồn ào tụ họp, giữa những cành lá rậm ri, khi đã vào hè và trái mai (anh đào) cũng đà chín mọng. Họa hoằn mới thấy được thấy đôi ba con chim lạ, đỏ/vàng rực rỡ (chả biết tên chi) xa tít trên những cành cây cao ngất, giữa đồi thông vi vút.
Trước kia dư luận đồn đoán nào là Kim Cương là thượng tá công an Việt Cộng, nào là Kim Cương là Việt Cộng Nằm Vùng, nhưng không có nhân chứng trung thực, khách quan. Một nhân chứng là nghệ sĩ thân cận của Kim Cương, thuật lại những chi tiết trong việc trả lời phỏng vấn của nhạc sĩ Tuấn Khanh, xác nhận những đồn đoán trước kia là chính xác. Nhân chứng trung thực đó là nghệ sĩ Kim Tuyến. “Kim Cương là Việt Cộng nằm vùng, đã giúp cho cộng sản cướp đoạt miền Nam, áp bức bóc lột người dân, đưa đất nước đến chỗ sắp bị diệt vong, mà sao lại dám nói là mình yêu nước?” (Nghệ sĩ Kim Tuyến)
Với một người Mỹ gốc Việt như tôi, Tháng Lịch Sử Người Da Đen có nghĩa gì? Các từ “Da đen”, “Người Mỹ gốc Phi châu”, và “Người Mỹ gốc Việt,” tự chúng đã là các tên gọi nặng nề. Ngay cả khi được sử dụng chỉ để đòi lại căn cước và phẩm giá, chúng vẫn đầy rẫy sự phân chia chủng tộc, dù là thời nay hay trong quá khứ. Suy ngẫm về lịch sử người Da đen, làm sao tôi có thể vượt qua cái hậu quả dã man của sức tưởng tượng và các chính sách của người da trắng Châu Âu đã bắt rễ từ hơn 500 năm trước?
Toàn thể nhân loại đều đang hướng về Hương Cảng với ánh mắt lo âu cùng chia sẻ. Ngay cả báo giới của nước CHXHCNVN cũng vậy, cũng trích dịch từ những nguồn tin với ít nhiều hảo cảm dành cho những công dân ở hòn đảo nhỏ bé này: Theo South China Morning Post, giới chức sân bay Hong Kong đã hủy bỏ tất cả các chuyến bay kể từ 16h (giờ địa phương), đổ lỗi cho những cuộc biểu tình đã "làm gián đoạn nghiêm trọng" việc vận hành của sân bay, ngăn cản hành khách làm thủ tục check-in và kiểm tra an ninh.
Chuyện kỳ thị chủng tộc ở Mỹ không có gì mới. Nó đã tồn tại hàng nhiều thế kỷ và sẽ còn tồn tại bao lâu còn có sự sống chung giữa các màu da Trắng, Đen, Vàng, Nâu trong cùng một quốc gia có tên gọi Hiệp Chủng Quốc Hoa Kỳ. Bất kể luật pháp nước Mỹ đã có và hiện có những biện pháp mạnh mẽ đối phó với vấn nạn kỳ thị. Bất kể các hệ thống truyền thông, các mạng lưới xã hội thường xuyên lên án các hành vi kỳ thị dù xuất hiện dưới bất cứ hình thức nào.
Hồi cận Tết năm Thìn, Marianne Brown (Guardian Weekly) có bài “Vietnam’s parents want a dragon son.” Trời! Tưởng gì, chớ cả Tầu lẫn Ta ai mà không muốn có con trai tuổi Rồng. Nhâm Thìn, tất nhiên, lại càng bảnh dữ nữa. Nam nhâm nữ qúi thì sang mà lị. Theo tuviso.com: “Tuổi Nhâm Thìn có nhiều hy vọng tốt đẹp về vấn đề tình duyên và tương lai về cuộc sống, có phần tốt đẹp về tình cảm và tài lộc, vào trung vận và hậu vận thì được nhiều tốt đẹp về hạnh phúc, công danh có phần lên cao.” Hổng dám “cao” đâu! Phạm Viết Đào, Trần Đức Thạch, Nguyễn Tường Thụy, Phạm Thành đều nhâm thìn hết trơn đó chớ nhưng hậu vận – rõ ràng – lận đận (thấy bà luôn) chớ có “tốt đẹp” hay “hạnh phúc” khỉ mốc gì đâu. Cả bốn ông đều đã (hoặc đang) trong hộp!
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
Người Việt Phone
Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Mark Esper đã ra lệnh điều động các đơn vị quân cảnh thuộc căn cứ Fort Bragg và Fort Drum cùng một tiểu đoàn sẵn sàng chiến đấu thuộc sư đoàn dù 82 đã được lệnh tới căn cứ không quân Andrew
Trung Quốc đã công bố kế hoạch đặc biệt dành cho Hải Nam với nhiều lợi ích nhờ vào mức thuế thu nhập thấp, tự do thương mại và có một môi trường đầu tư thuận lợi hơn.
Trong suốt tháng 01/2020, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã công khai ca ngợi Trung Quốc về cái mà họ gọi là sự phản ứng tốc độ với dịch bệnh Covid-19
Hôm thứ Ba (02/06/2020), Giám đốc phụ trách khu vực Châu Mỹ của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) thúc giục Mỹ tiếp tục giúp đỡ các quốc gia trong khu vực chống dịch Covid-19 bất chấp việc Tổng thống Donald Trump đã tuyên bố cắt đứt quan hệ với cơ quan.
Hôm thứ Ba (02/06/2020), Anh cảnh báo Bắc Kinh "dừng bước trước vực thẳm" liên quan tới kế hoạch áp dụng luật an ninh quốc gia ở Hong Kon