Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Mất Cân Bằng Trong Kinh Tế Toàn Cầu: Chính Quyền Mỹ và Ngân Hàng Trung Ương Hoa Kỳ (Bài 19)

11/04/202015:59:00(Xem: 2035)


Thế giới những ngày gần đây chăm chú theo dõi việc chính quyền Mỹ tung gói cứu trợ khẩn cấp 2.2 ngàn tỷ USD trong khi Ngân Hàng Trung Ương Hoa Kỳ (NHTƯ) gấp rút bơm thêm 2.3 ngàn tỷ USD vào thị trường. Tưởng cũng nên tìm hiểu vai trò khác biệt giữa NHTƯ và chính quyền (trong giới hạn của bài này thì chính quyền bao gồm Hành Pháp cùng Lập Pháp) ở hai lãnh vực kinh tế và tài chánh trong nước Mỹ.


Chính quyền và NHTƯ gọi chung là nhà nước. Nhưng Tổng Thống và Quốc Hội do dân bầu trong khi NHTƯ chỉ là một cơ quan hành chánh không được quy định trong Hiến Pháp mà hình thành từ quyết định Quốc Hội với nhân sự do Tổng Thống đề cử. Như vậy tại sao một chính quyền dân cử lại trao quyền hạn tột bực cho một bộ phận hành chánh độc lập tuy không do dân chúng bầu chọn nhưng có khả năng tác động lên toàn bộ nền kinh tế nước Mỹ và thế giới? 


Trách nhiệm được phân công là chính quyền quyết định về ngân sách và thuế má trong khi NHTƯ giữ ổn định giá trị đồng đô-la và và công ăn việc làm trong nước Mỹ. Nói cách khác, NHTƯ thúc đẩy kinh tế tăng trưởng và chống lạm phát bằng chính sách tiền tệ (monetary policy).


Một chính quyền dân cử như ở Mỹ vì đại diện cho nhiều nhóm lợi ích khác nhau nên các quyết định về ngân sách và thuế má rất mâu thuẩn và chậm chạp trong quá trình tranh cải. Chính sách về ngân sách và thuế má thường mang đầy tính chất thỏa hiệp giữa quyền lợi phe nhóm, và trong nhiều trường hợp chỉ nhằm mua lá phiếu trong mùa bầu cử sắp tới thay vì phục vụ lợi ích lâu dài của quốc gia. Cuối cùng, nhà nước cồng kềnh sẽ đẻ ra tầng lớp thư lại (bureaucracy) to lớn mưu cầu bảo vệ miếng ăn và tranh giành ngân sách hơn là hướng đến mục tiêu chung.


Cho nên NHTƯ được hình thành như một cơ quan hành chánh độc lập để không phải chịu áp lực của phe phái và mùa bầu cử sắp tới (nói cho đúng chỉ là bán độc lập vì NHTƯ vẫn phải trả lời Tổng Thống, Quốc Hội và thị trường.) Các biện pháp tiền tệ (monetary policy) của NHTƯ do một nhóm nhỏ chuyên viên kinh tế quyết định nên nhanh chóng so với ngân sách (fiscal policy) và thuế má.


Quốc Hội quyết định ngân sách kể cả việc vay mượn nợ công trong trường hợp lạm chi! Các ngân hàng tư nhân mua nợ công Hoa Kỳ dùng làm quỹ dự trữ (reserves), khi cần tiền mặt thì bán nợ công ra. Nợ công và USD do Bộ Tài Chánh (Hành Pháp) phát hành,  tuy nhiên đa số mọi người đều nói ngắn gọn là NHTƯ in bạc (central bank prints money) lý do vì NHTƯ (1) đề nghị Bộ Tài Chánh in bao nhiêu tiền (2) phân phối số tiền này ra thị trường. Khi NHTƯ cần “bơm” USD vào thị trường thì bán đô-la mua nợ công (trong trường hợp khẩn cấp như hiện thời thì mua cả nợ tư) để giúp thị trường có đủ thanh khoảng. Khi NHTƯ cần thu hồi USD thì bán nợ công (và nợ tư) mua vào đô-la nhằm giảm bớt lượng tiền tệ lưu hành. Mục tiêu để giúp thị trường có vừa đủ lưu lượng tiền đô-la tiêu xài mà không dư thừa (lạm phát) hay khan hiếm (giảm phát). Nghe thì dễ nhưng các quyết định này vô cùng khó khăn khiến NHTƯ trật nhiều hơn trúng!


Cách thứ nhì để NHTƯ ổn định thị trường là tăng hay giảm lãi xuất chỉ đạo. Lãi xuất cao bớt người mượn tiền đầu tư, mua nhà, mua xe khiến kinh tế “nguội” lại hòng chống lạm phát. Ngược lại khi lãi xuất thấp doanh nghiệp và tư nhân dễ dàng vay vốn giúp kinh tế tăng trưởng “nóng” lên.


NHTƯ khi mới ra đời mang trọng trách hạn hẹp chỉ để tái cấp vốn cho các ngân hàng tư nhân không bị sập tiệm trong trường hợp khủng hoảng khiến dân chúng cuốn cuồn rút tiền mặt (bank run). Ngân hàng tư giống như quả tim bơm tiền (hay máu) nuôi sống nền kinh tế (hay cơ thể) nên bank run tương tự nghẽn mạch máu, nếu không kịp thời cứu chữa sẽ chết tức thì! Do đo NHTƯ được gọi là Lender of the last resort, tức là khi ngân hàng tư nhân khi hết tiền mặt thì phải cầu viện đến ông Trùm (không phải ông Trump) vay mượn; ông Trùm in bạc nên ông Trùm không bao giờ hết tiền! 


Như vậy lúc mới ra đời nhiệm vụ của NHTƯ chỉ nhằm bơm tiền (monetary policy) cấp cứu các ngân hàng tư trong cơn khủng hoảng. Ngược lại Hành Pháp và Quốc Hội mới quyết định chính sách kinh tế qua ngân sách (fiscal policy) và thuế má.  


Nhưng đến thời Ronald Reagan chủ trương thu nhỏ chính quyền nên nhà nước cắt giảm thuế, giảm ngân sách (ngoại trừ quốc phòng) và giảm vai trò giám sát của nhà nước. Cộng thêm với quan điểm của kinh tế gia Milton Friedman khuyến khích tự do kinh doanh nên vai trò của NHTƯ được nâng cao. Chính sách tiền tệ (monetary policy) được mở rộng nhằm điều chỉnh (fine tune) nền kinh tế nhanh và hữu hiệu hơn ngân sách (fiscal  policy) và thuế má. Chỉ với hai chìa khóa kiểm soát lãi suất và lượng tiền lưu hành mà NHTƯ có thể bơm tiền ra thúc đẩy tăng trưởng, hay thu tiền vào khi kinh tế quá nóng (hòng chống lạm phát).


Như vậy NHTƯ Hoa Kỳ mang 3 chức năng gồm (1) tái cấp vốn khi các ngân hàng tư cạn tiền (2) kiểm soát lãi suất (3) điều chỉnh lượng tiền lưu hành. Đến cuộc Đại Khủng Hoảng Tài Chánh 2007-08 NHTƯ lại gánh thêm một vai trò thứ tư là QE (Quantitave Easing - Nới lỏng định lượng) trước đây chỉ mua nợ công để hổ trợ ngân hàng tư nhân, nay mua cả nợ tư để tái cấp vốn cho các ngành nghề tối quan trọng như địa ốc (MBS hay Mortgage Backed Security), bảo hiểm và các đại công ty với tầm vóc chiến lược quốc gia có cơ hội sống sót và phục hồi qua cơn khủng hoảng. Đến cuộc Đại Khủng Hoảng Ôn Dịch Vũ Hán 2020 thì NHTƯ chẳng những tái cấp vốn cho các ngân hàng tư nhân và những đại công ty mà còn gồng ghánh thêm những công ty vừa và nhỏ không bị đóng cửa hàng loạt khi mà nền kinh tế Mỹ tạm thời đóng băng như ngay bây giờ.


Một chức năng thứ 5 không thành văn nhưng lại có tầm quan trọng quốc tế là NHTƯ Hoa Kỳ trở thành nguồn cung cấp USD cho toàn thế giới. Lý do vì các quốc gia buôn bán và vay mượn tiền lẫn nhau bằng USD. Đến lúc khủng hoảng như năm 2007-08 và 2020 thì nước nào cũng ôm giữ đô-la không dám chi tiêu (giống như mỗi gia đình thủ tiền mặt) trong khi chủ đầu tư lại rút vốn USD mang về Mỹ (chảy máu ngoại tệ.) Kết quả là USD trở nên khan hiếm nhồi thêm vào tình trạng khủng hoảng chung. NHTƯ Hoa Kỳ cung cấp USD cho quốc tế bằng cách mở ra các đường dây hoán chuyển tiền tệ (swap lines) với Âu Châu đổi Euro ra USD, với Nhật Bản đổi Yen ra USD, v.v… Sau đó các NHTƯ Âu Châu, Nhật Bản, Anh, Nam Hàn, v.v… lại mở thêm nhiều đường dây đổi tiền tương tự với những nước còn lại nhằm giải quyết nạn khan hiếm USD. NHTƯ Hoa Kỳ nay trở thành NHTƯ thế giới!


NHTƯ Hoa Kỳ bị chỉ trích chỉ là một cơ quan hành chánh (không do dân bầu) nhưng quyền hạn quá lớn ảnh hưởng đến tương lai quốc gia. Cuộc Đại Khủng Hoảng Ôn Dịch Vũ Hán cho thấy vai trò của NHTƯ Hoa Kỳ đang tăng nhảy vọt mà không có cơ quan nào khác thay thế.


NHTƯ Hoa Kỳ bị phê bình là bơm tiền quá nhiều khiến tín dụng dễ dãi với phân lời thấp. Tiền lời thấp có lợi cho hai thị trường địa ốc và chứng khoán - tức là nhà giàu có tài sản hưởng lợi – trong khi không tạo thêm công ăn việc làm trong nước Mỹ - công nhân lãnh lương hàng tháng bị thiệt thòi. Cho nên chính sách tiền tệ dễ dãi trong 30 năm nay đã là một trong các nguyên nhân làm tăng vọt khoảng cách giàu nghèo trong nước Mỹ.


Lãi suất ngân hàng thấp thiệt hại cho những ai để dành tiền (savers – tiêu biểu là người hưu trí gởi tiền vào trương mục tiết kiệm) buột họ phải chọn đầu tư rủi ro kiếm chút lời. Thành phần tiết kiệm nói trên không chỉ là cá nhân mà còn gồm cả các quỹ hưu trí và quỹ đầu tư trị giá hàng ngàn tỷ USD. Kết quả là tiền chảy vào những chổ rủi ro cao (trong đó có khối các nước đang mở mang) bơm lên những bong bóng tiềm tàng trong tương lai. 


Kể từ cuộc Đại Khủng Hoảng Tài Chánh 2008 đến nay NHTƯ đã là cột trụ nâng đỡ nền kinh tế. Ngược lại Quốc Hội bị lên án ỷ lại vào chính sách tiền tệ (monetary policy) của NHTƯ mà chối bỏ trách nhiệm đàm phán nghiêm chỉnh các biện pháp ngân sách (fiscal policy) nhằm hổ trợ tăng trưởng. Bơm tiền chỉ là bơm máu để bệnh nhân không chết chớ không chửa được bệnh, không những mất dần hiệu quả mà còn dẫn đến nhiều hậu quả không lường (unintended consequence) như bong bóng hay lạm phát phi mã. Bài sau sẽ phân tích về các biện pháp ngân sách mà chính quyền Hoa Kỳ đang đề ra nhằm giải quyết khủng hoảng.  




Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Sartre là con người hoài nghi muôn thuở nổi trôi giữa hai cực Hiên Hữu và Hư Vô- L'Être et Le Néant. Chủ thuyết Existentialisme của Jean Paul Sartre là hiện thân của nước Pháp và Châu Âu ở hậu bán thế kỷ thứ XX. Charles De Gaule có lý khi ông bảo Sartre là nước Pháp- "Sartre, c'est la France"./.
Chúng ta nên công nhận rằng "cuộc tranh luận về lạm phát" hiện nay như là những gì mà nó đang là: một dấu vết sai lầm được đặt ra bởi những người tìm cách cản trở những nỗ lực của chính quyền Biden để giải quyết một số vấn đề cơ bản nhất của Mỹ. Thành công đòi hỏi nhiều công chi. Cuối cùng, Hoa Kỳ cũng may mắn có được giới lãnh đạo kinh tế mà họ sẽ không chịu khuất phục trước nỗi sợ hãi.
Trước khi hạ cánh an toàn, Bộ Trưởng Quốc Phòng Phùng Quang Thanh đã không quên bầy tỏ sự quan ngại sâu sắc về cái mối tình hữu nghị (rất) mong manh giữa nước ta và nước bạn: “Tôi thấy lo lắng lắm, không biết tuyên truyền thế nào, chứ từ trẻ con đến người già có xu thế ghét Trung Quốc.”
Hôm nay tôi và quý vị là người được đón nhận ngày lễ quốc gia đầu tiên để ghi nhớ ngày Juneteenth. Chúng ta hãy cùng nhau đi vào lịch sử để ôn và tìm hiểu thêm về ngày này và hi vọng từ đó chúng ta sẽ có những bài học sẽ làm cho cuộc sống ta thêm phần ý nghĩa về tình người cũng như đạo đức.
Cuộc họp thượng đỉnh giữa hai tổng thống Biden và Putin được báo chí quốc tế quan tâm và tin tức về cuộc họp này được loan tải rộng rãi. Phần tóm lược sau dựa vào các bản tin và bình luận của các cơ quan truyên thông Anh, Pháp, Nga và Trung Quốc về cuộc họp này.
Một tiểu tiết khá thú vị được ghi nhận trong cuộc gặp gỡ này là TT Biden đã đến biệt thự Villa La Grande, nơi tổ chức cuộc họp sau Putin. Theo bản tin của VOA Anh ngữ, dù Putin đã đến khá đúng giờ, nhưng đây là sắp xếp chu đáo của các nhân viên Bạch Ốc nhằm ngừa sự tái diễn như TT Donald Trump đã bị Putin cho đợi đến 30 phút trong cuộc họp thượng đỉnh tại Helsinki vào năm 2018, dù trước đó Trump đã đến muộn khi đến họp với NATO hay yết kiến Nữ Hoàng Anh.
Nền âm nhạc Việt Nam đã mất đi những khuôn mặt tài hoa, nhân cách… nhưng, rất may đã gởi lại những ca khúc bất tử. Nhạc sĩ tài hoa của nhân loại Johann Sebastian Bach (1865-1750) cho rằng “Âm nhạc có thể giúp tinh thần rũ sạch mọi bụi trần của cuộc sống thường ngày” nên khi “đầu óc vẩn đục” hãy lắng nghe ca khúc của tác giả đã quý mến để rũ sạch bụi trần.
Tôi đã được đọc rất nhiều bài trong “Hoa Cỏ Bên Đường” trước khi chúng được chọn cho vào tuyển tập này. Mấy năm nay, cô Kiều Mỹ Duyên luôn dành cho Bút Tre hân hạnh đăng những bài viết ngắn của cô. Bài nào cũng được độc giả khen tặng, đặc biệt bài “Cho Nhau Thì Giờ” gây tác động sâu sắc đến người đọc.
Dưới thời Việt Nam Cộng hòa ở trong Nam, chuyện tranh luận giữa Chính quyền và người dân về những ưu, khuyết điểm của chế độ chính trị là việc bình thường. Các Dân biểu và Nghị sỹ tại lưỡng viện Quốc hội có quyền chất vấn Thủ tướng và các Bộ trưởng Chính phủ bất kỳ lúc nào thấy cần. Nhưng ở Việt Nam Dân chủ Công hòa miền Bắc trước năm 1975 thì khác. Phê bình đảng cầm quyền là tự mở cửa vào tù. Đại biểu Quốc hội và các Hội đồng Nhân dân các cấp chỉ biết làm việc theo lệnh của Bộ Chính trị và cấp trên.
Nước Úc đã bước vào tiết Thu, khí trời lạnh, những chiếc lá đang đổi sang màu, cơn mưa đầu mùa làm lòng người se lại. Nhận tin báo từ quê nhà Thầy đã viên tịch, lòng con đau nhói vì không về được để đảnh lễ Kim Quan nhục thân Thầy, thọ tang Ân Sư Giáo Dưỡng. Nơi phương trời viễn xứ, con hướng về ngôi Chùa Bình An, Giác Linh Đài tâm tang thọ phục.
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.