Hôm nay,  

Mất Cân Bằng Trong Kinh Tế Toàn Cầu: Chính Quyền Mỹ và Ngân Hàng Trung Ương Hoa Kỳ (Bài 19)

11/04/202015:59:00(Xem: 8325)


Thế giới những ngày gần đây chăm chú theo dõi việc chính quyền Mỹ tung gói cứu trợ khẩn cấp 2.2 ngàn tỷ USD trong khi Ngân Hàng Trung Ương Hoa Kỳ (NHTƯ) gấp rút bơm thêm 2.3 ngàn tỷ USD vào thị trường. Tưởng cũng nên tìm hiểu vai trò khác biệt giữa NHTƯ và chính quyền (trong giới hạn của bài này thì chính quyền bao gồm Hành Pháp cùng Lập Pháp) ở hai lãnh vực kinh tế và tài chánh trong nước Mỹ.


Chính quyền và NHTƯ gọi chung là nhà nước. Nhưng Tổng Thống và Quốc Hội do dân bầu trong khi NHTƯ chỉ là một cơ quan hành chánh không được quy định trong Hiến Pháp mà hình thành từ quyết định Quốc Hội với nhân sự do Tổng Thống đề cử. Như vậy tại sao một chính quyền dân cử lại trao quyền hạn tột bực cho một bộ phận hành chánh độc lập tuy không do dân chúng bầu chọn nhưng có khả năng tác động lên toàn bộ nền kinh tế nước Mỹ và thế giới? 


Trách nhiệm được phân công là chính quyền quyết định về ngân sách và thuế má trong khi NHTƯ giữ ổn định giá trị đồng đô-la và và công ăn việc làm trong nước Mỹ. Nói cách khác, NHTƯ thúc đẩy kinh tế tăng trưởng và chống lạm phát bằng chính sách tiền tệ (monetary policy).


Một chính quyền dân cử như ở Mỹ vì đại diện cho nhiều nhóm lợi ích khác nhau nên các quyết định về ngân sách và thuế má rất mâu thuẩn và chậm chạp trong quá trình tranh cải. Chính sách về ngân sách và thuế má thường mang đầy tính chất thỏa hiệp giữa quyền lợi phe nhóm, và trong nhiều trường hợp chỉ nhằm mua lá phiếu trong mùa bầu cử sắp tới thay vì phục vụ lợi ích lâu dài của quốc gia. Cuối cùng, nhà nước cồng kềnh sẽ đẻ ra tầng lớp thư lại (bureaucracy) to lớn mưu cầu bảo vệ miếng ăn và tranh giành ngân sách hơn là hướng đến mục tiêu chung.


Cho nên NHTƯ được hình thành như một cơ quan hành chánh độc lập để không phải chịu áp lực của phe phái và mùa bầu cử sắp tới (nói cho đúng chỉ là bán độc lập vì NHTƯ vẫn phải trả lời Tổng Thống, Quốc Hội và thị trường.) Các biện pháp tiền tệ (monetary policy) của NHTƯ do một nhóm nhỏ chuyên viên kinh tế quyết định nên nhanh chóng so với ngân sách (fiscal policy) và thuế má.


Quốc Hội quyết định ngân sách kể cả việc vay mượn nợ công trong trường hợp lạm chi! Các ngân hàng tư nhân mua nợ công Hoa Kỳ dùng làm quỹ dự trữ (reserves), khi cần tiền mặt thì bán nợ công ra. Nợ công và USD do Bộ Tài Chánh (Hành Pháp) phát hành,  tuy nhiên đa số mọi người đều nói ngắn gọn là NHTƯ in bạc (central bank prints money) lý do vì NHTƯ (1) đề nghị Bộ Tài Chánh in bao nhiêu tiền (2) phân phối số tiền này ra thị trường. Khi NHTƯ cần “bơm” USD vào thị trường thì bán đô-la mua nợ công (trong trường hợp khẩn cấp như hiện thời thì mua cả nợ tư) để giúp thị trường có đủ thanh khoảng. Khi NHTƯ cần thu hồi USD thì bán nợ công (và nợ tư) mua vào đô-la nhằm giảm bớt lượng tiền tệ lưu hành. Mục tiêu để giúp thị trường có vừa đủ lưu lượng tiền đô-la tiêu xài mà không dư thừa (lạm phát) hay khan hiếm (giảm phát). Nghe thì dễ nhưng các quyết định này vô cùng khó khăn khiến NHTƯ trật nhiều hơn trúng!


Cách thứ nhì để NHTƯ ổn định thị trường là tăng hay giảm lãi xuất chỉ đạo. Lãi xuất cao bớt người mượn tiền đầu tư, mua nhà, mua xe khiến kinh tế “nguội” lại hòng chống lạm phát. Ngược lại khi lãi xuất thấp doanh nghiệp và tư nhân dễ dàng vay vốn giúp kinh tế tăng trưởng “nóng” lên.


NHTƯ khi mới ra đời mang trọng trách hạn hẹp chỉ để tái cấp vốn cho các ngân hàng tư nhân không bị sập tiệm trong trường hợp khủng hoảng khiến dân chúng cuốn cuồn rút tiền mặt (bank run). Ngân hàng tư giống như quả tim bơm tiền (hay máu) nuôi sống nền kinh tế (hay cơ thể) nên bank run tương tự nghẽn mạch máu, nếu không kịp thời cứu chữa sẽ chết tức thì! Do đo NHTƯ được gọi là Lender of the last resort, tức là khi ngân hàng tư nhân khi hết tiền mặt thì phải cầu viện đến ông Trùm (không phải ông Trump) vay mượn; ông Trùm in bạc nên ông Trùm không bao giờ hết tiền! 


Như vậy lúc mới ra đời nhiệm vụ của NHTƯ chỉ nhằm bơm tiền (monetary policy) cấp cứu các ngân hàng tư trong cơn khủng hoảng. Ngược lại Hành Pháp và Quốc Hội mới quyết định chính sách kinh tế qua ngân sách (fiscal policy) và thuế má.  


Nhưng đến thời Ronald Reagan chủ trương thu nhỏ chính quyền nên nhà nước cắt giảm thuế, giảm ngân sách (ngoại trừ quốc phòng) và giảm vai trò giám sát của nhà nước. Cộng thêm với quan điểm của kinh tế gia Milton Friedman khuyến khích tự do kinh doanh nên vai trò của NHTƯ được nâng cao. Chính sách tiền tệ (monetary policy) được mở rộng nhằm điều chỉnh (fine tune) nền kinh tế nhanh và hữu hiệu hơn ngân sách (fiscal  policy) và thuế má. Chỉ với hai chìa khóa kiểm soát lãi suất và lượng tiền lưu hành mà NHTƯ có thể bơm tiền ra thúc đẩy tăng trưởng, hay thu tiền vào khi kinh tế quá nóng (hòng chống lạm phát).


Như vậy NHTƯ Hoa Kỳ mang 3 chức năng gồm (1) tái cấp vốn khi các ngân hàng tư cạn tiền (2) kiểm soát lãi suất (3) điều chỉnh lượng tiền lưu hành. Đến cuộc Đại Khủng Hoảng Tài Chánh 2007-08 NHTƯ lại gánh thêm một vai trò thứ tư là QE (Quantitave Easing - Nới lỏng định lượng) trước đây chỉ mua nợ công để hổ trợ ngân hàng tư nhân, nay mua cả nợ tư để tái cấp vốn cho các ngành nghề tối quan trọng như địa ốc (MBS hay Mortgage Backed Security), bảo hiểm và các đại công ty với tầm vóc chiến lược quốc gia có cơ hội sống sót và phục hồi qua cơn khủng hoảng. Đến cuộc Đại Khủng Hoảng Ôn Dịch Vũ Hán 2020 thì NHTƯ chẳng những tái cấp vốn cho các ngân hàng tư nhân và những đại công ty mà còn gồng ghánh thêm những công ty vừa và nhỏ không bị đóng cửa hàng loạt khi mà nền kinh tế Mỹ tạm thời đóng băng như ngay bây giờ.


Một chức năng thứ 5 không thành văn nhưng lại có tầm quan trọng quốc tế là NHTƯ Hoa Kỳ trở thành nguồn cung cấp USD cho toàn thế giới. Lý do vì các quốc gia buôn bán và vay mượn tiền lẫn nhau bằng USD. Đến lúc khủng hoảng như năm 2007-08 và 2020 thì nước nào cũng ôm giữ đô-la không dám chi tiêu (giống như mỗi gia đình thủ tiền mặt) trong khi chủ đầu tư lại rút vốn USD mang về Mỹ (chảy máu ngoại tệ.) Kết quả là USD trở nên khan hiếm nhồi thêm vào tình trạng khủng hoảng chung. NHTƯ Hoa Kỳ cung cấp USD cho quốc tế bằng cách mở ra các đường dây hoán chuyển tiền tệ (swap lines) với Âu Châu đổi Euro ra USD, với Nhật Bản đổi Yen ra USD, v.v… Sau đó các NHTƯ Âu Châu, Nhật Bản, Anh, Nam Hàn, v.v… lại mở thêm nhiều đường dây đổi tiền tương tự với những nước còn lại nhằm giải quyết nạn khan hiếm USD. NHTƯ Hoa Kỳ nay trở thành NHTƯ thế giới!


NHTƯ Hoa Kỳ bị chỉ trích chỉ là một cơ quan hành chánh (không do dân bầu) nhưng quyền hạn quá lớn ảnh hưởng đến tương lai quốc gia. Cuộc Đại Khủng Hoảng Ôn Dịch Vũ Hán cho thấy vai trò của NHTƯ Hoa Kỳ đang tăng nhảy vọt mà không có cơ quan nào khác thay thế.


NHTƯ Hoa Kỳ bị phê bình là bơm tiền quá nhiều khiến tín dụng dễ dãi với phân lời thấp. Tiền lời thấp có lợi cho hai thị trường địa ốc và chứng khoán - tức là nhà giàu có tài sản hưởng lợi – trong khi không tạo thêm công ăn việc làm trong nước Mỹ - công nhân lãnh lương hàng tháng bị thiệt thòi. Cho nên chính sách tiền tệ dễ dãi trong 30 năm nay đã là một trong các nguyên nhân làm tăng vọt khoảng cách giàu nghèo trong nước Mỹ.


Lãi suất ngân hàng thấp thiệt hại cho những ai để dành tiền (savers – tiêu biểu là người hưu trí gởi tiền vào trương mục tiết kiệm) buột họ phải chọn đầu tư rủi ro kiếm chút lời. Thành phần tiết kiệm nói trên không chỉ là cá nhân mà còn gồm cả các quỹ hưu trí và quỹ đầu tư trị giá hàng ngàn tỷ USD. Kết quả là tiền chảy vào những chổ rủi ro cao (trong đó có khối các nước đang mở mang) bơm lên những bong bóng tiềm tàng trong tương lai. 


Kể từ cuộc Đại Khủng Hoảng Tài Chánh 2008 đến nay NHTƯ đã là cột trụ nâng đỡ nền kinh tế. Ngược lại Quốc Hội bị lên án ỷ lại vào chính sách tiền tệ (monetary policy) của NHTƯ mà chối bỏ trách nhiệm đàm phán nghiêm chỉnh các biện pháp ngân sách (fiscal policy) nhằm hổ trợ tăng trưởng. Bơm tiền chỉ là bơm máu để bệnh nhân không chết chớ không chửa được bệnh, không những mất dần hiệu quả mà còn dẫn đến nhiều hậu quả không lường (unintended consequence) như bong bóng hay lạm phát phi mã. Bài sau sẽ phân tích về các biện pháp ngân sách mà chính quyền Hoa Kỳ đang đề ra nhằm giải quyết khủng hoảng.  




Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
)
Ngày 09/05/2024, đảng CSVN tung ra 5 “điều răn” mới quy định tiêu chuẩn gọi là “chuẩn mực đạo đức cách mạng cho cán bộ, đảng viên trong giai đoạn mới”, nhưng liệu có dậy được ai không? Tất cả 5 Điều chứa đựng những tiêu chuẩn đã có từ lâu, nhưng thất bại vì những chứng hư tật xấu trong đảng vẫn tồn tại, đứng đầu là tham nhũng, tiêu cực và chủ nghĩa cá nhân, lợi ích nhóm...
Trong thời gian gần đây, thế giới đã chứng kiến cuộc khủng hoảng lãnh đạo chưa từng thấy ở Việt Nam kể từ ngày quốc gia Á châu này nằm trong tay thống trị của đảng Cộng Sản gần một nửa thế kỷ. Tính từ tháng Năm, 2022 đã có hai chủ tịch nước, hai phó thủ tướng, một trưởng ban kinh tế trung ương, chủ tịch quốc hội, và một thường trực ban bí thư kiêm trưởng ban tổ chức trung ương bị cách chức vì chiến dịch chống tham nhũng. Bộ Chính Trị Khóa 13 cũng bị mất năm ủy viên hiện chỉ còn 13 người. Nhiều nhà quan sát chính trị tự hỏi đã đến lúc Việt Nam chuyển biến thành một nước dân chủ hay chưa? Kinh nghiệm những nước cộng sản Trung Âu và Đông Âu đã trải nghiệm qua tiến trình này khoảng bốn thập niên về trước có giúp gì cho Việt Nam ngày nay được không? Đây cũng là chủ đề của bài báo này
Dù sống cùng thời nhưng khác nơi nên tôi không gặp Nguyễn Tất Thành lần nào ráo. Giao lưu, tương tác, chit chat … (qua không gian mạng) cũng không luôn. Bởi vậy, tôi chỉ đoán già/đoán non rằng con đường học vấn của ổng không dài và (dường như) cũng không được suôn sẻ gì cho lắm.
Trong lúc đảng chuẩn bị các kỳ họp Trung ương để tìm nhân sự cho khóa đảng XIV thì rộ lên tuyên truyền về “dân chủ Xã hội Chủ nghĩa” ở Việt Nam. Đảng nói văng mạng rằng: “Đặc trưng của dân chủ xã hội chủ nghĩa là quyền dân chủ của công dân không ngừng được mở rộng trong tất cả các lĩnh vực hoạt động của nhà nước, của xã hội mà cơ bản nhất là dân chủ về kinh tế.” Nhưng thực tế không phải như vậy. Tất cả mọi quyết định điều hành việc nước phải “do đảng, vì đảng và của đảng”.
Một cuộc tranh giành quyền lực kéo dài được ngụy trang bằng một chiến dịch chống tham nhũng rộng rãi hơn đã dẫn tới việc bất ngờ sa thải Chủ tịch nước Võ Văn Thưởng, và chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ. Kết quả của cuộc đấu tranh này sẽ khiến những người vẫn còn hy vọng rằng Việt Nam có thể tham gia một "Liên minh chống Trung Quốc" phải suy nghĩ lại. Mặc dù cuộc tranh giành quyền lực này không liên quan đến chính sách đối ngoại nhưng nó sẽ khiến Việt Nam gần gũi hơn với Trung Quốc và xa rời phương Tây.
Những năm gần đây, chúng ta thường thấy trên mạng xã hội, nhiều trường hợp rơi nước mắt trong giới lao động tại Việt Nam, khi những người dân nghèo vướng phải căn bệnh ung thư hiểm nghèo, không có bảo hiểm y tế hay tiền bạc để chữa trị, chiến đấu chiếu lệ với tử thần, qua đời trong cảnh thương tâm. Hầu như căn bệnh ung thư lan tỏa khắp nơi, nhất là vây hãm giới lao động trong các xóm nghèo...
30.04.2024 lọt ra tin kêu cứu từ trại giam số 6 tỉnh Nghệ An nên thời gian lúc này phải dành cho việc khẩn cấp là viết thư báo động cho các tổ chức bảo vệ Nhân quyền quốc tế và các tòa đại sứ tại Hà Nội, nhờ can thiệp về vấn đề một số tù nhân lương tâm đang bị nhốt tại Việt Nam trong những phòng giam chật hẹp...
Lý do Việt Nam còn chậm tiến và lạc hậu hơn các nước láng giềng vì đảng CSVN chỉ muốn chỉ huy trí thức, thay vì hợp tác chân thành trong dân chủ và tự do...
Với sự miễn nhiệm ba nhân vật ở vị trí lãnh đạo quốc gia như Chủ tịch nước và Chủ tịch Quốc hội của Việt Nam chỉ trong vòng một năm từ năm 2023 đến năm 2024 vì lý do ba nhân vật đó thiếu liêm chính đã dẫn đưa người ta có cái nhìn về viễn ảnh trước mắt là sự khủng hoảng cơ cấu và sự bất ổn kinh tế làm cho giới đầu tư nước ngoài e dè, thận trọng, và chuyển hướng đầu tư sang các quốc gia khác...
Mỗi khi tai qua nạn khỏi hay gặp một điều lành, chúng ta đều nhắc tới chữ Phúc Đức: “Nhờ phúc ông bà nên tôi vừa thoát nạn.” “Nhờ phúc nhà nên cháu vừa thi đỗ.” “Cầu phúc tổ tiên cho được mẹ tròn con vuông.”...
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.