Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Mất cân bằng trong kinh tế toàn cầu: khoảng cách giàu nghèo và cơ hội ở Mỹ (Bài 8)

30/01/202017:26:00(Xem: 558)

Hoa Kỳ là một quốc gia tư bản. Giải quyết hố sâu giàu nghèo không phải bằng cách san bằng quyền sở hữu tài sản theo kiểu cộng sản mà phải tạo ra cơ hội (opportunity) để mọi người có điều kiện thăng tiến như nhau không phân biệt gốc gác gia đình, giới tính, màu da hay tôn giáo. Người ta ghanh tỵ nhau vì giàu nghèo nhưng lại bất mãn và buông thả nếu không thấy con đường tiến thân dù là cho chính mình hay cho con cái.


Steve Jobs (Apple) và Jeff Bezos (Amazon) là hai người con không cha. Elon Musk (Tesla) là người Nam Phi. Nước Mỹ không thiếu trường hợp những người lập ra sự nghiệp vĩ đại từ hai bàn tay trắng. Những người này đều đồng ý rằng Hoa Kỳ phải tiếp tục đón nhận di dân và tạo cơ hội cho mọi tầng lớp xã hội vươn lên thì mới tận dụng được những tài năng tiềm tàng trong đất nước.


Nhưng ngược lại nền tư bản Mỹ cũng tiến vào giai đoạn sơ cứng nên vô hình chung tạo ra đẳng cấp. Khi phân tích giàu nghèo thì đa số chĩa mũi dùi vào giới 0.01% các tỷ phú nhưng sự thật gần gũi hơn nhiều. Giới trung lưu trí thức – trong đó có rất nhiều gia đình người Mỹ gốc Việt - sống tập trung vào các khu vực có công ăn việc làm và trường học tốt để chuẩn bị cho con cái được nhận vào những đại học danh tiếng. Trong khi đó thì người nghèo da đen lại tụ họp sâu trong các khu đô thị cũ kỹ (inner city), còn giới lao động nghèo da trắng lại rãi rác ở nhiều tiểu bang nằm sâu trong nội địa (rust belt). Cả hai khu inner city và rust belt đều là những địa phương bị ma túy và tội phạm hoành hành. Thanh thiếu niên sinh ra ở đây có hơn 95% cơ hội vướng mắc vào tội phạm, cần sa hay sinh con dưới tuổi vị thành niên (teenage pregnancy). Khoảng cách giàu nghèo đáng sợ ở chổ 85% dân chúng trong các khu vực này không thấy cơ hội để tiến lên 15% thành phần trung lưu trí thức. Tình trạng con vua thì lại làm vua, con sãi ở chùa lại quét lá đa sẽ tạo thành đẳng cấp nên là kẻ thù của dân chủ và giết chết tính sinh động của tư bản, và cũng chính là nguyên nhân dẫn đến nhiều xáo trộn chính trị hiện giờ.


Ở Hoa Kỳ mọi thanh niên nhà nghèo hay da đen nhưng có chí tiến thân đều được ưu đãi dễ dàng xin học bổng toàn phần của nhà nước và tư nhân để vào các trường đại học danh tiếng. Nhưng thực tế ngược lại, lớn lên trong hai môi trường của inner cities và rust belt nên thanh thiếu niên dễ dàng sa ngã hư hỏng cả cuộc đời từ khi còn trẻ, hoặc nhẹ thì không chịu học để tiến thân. Nghịch lý ở chổ nước Mỹ không thiếu cơ hội thăng tiến (người Việt tỵ nạn là thí dụ điển hình) nhưng dân nghèo bản xứ lại không nắm lấy các cơ hội đó.


Một trong các lý do người nghèo không tranh đấu tìm cơ hội thăng tiến là do trợ cấp xã hội (welfare). Khi đói đầu gối cũng bò nhưng ở Mỹ không có người đói - tệ nhất cũng đến Salvation Army được dọn mâm đồ ăn bổ dưỡng. Trong khi đó trợ cấp xã hội cùng các quyền lợi đi đôi như bảo hiểm sức khỏe (Medicaid), phiếu thức ăn (food stamp), tiền thuê nhà, giữ trẻ v.v… cộng lại còn nhiều hơn đi làm với đồng lương tối thiểu. Không đói, không đi làm nên nhàn cư vi bất thiện dẫn đến nhiều thói hư tật xấu. Trợ cấp xã hội trên lý thuyết là mạng lưới an sinh (safety net) giúp những gia đình bị vấp ngã có thời gian và cơ hội vươn lên, nhưng trong thực tế dẫn đến tính ỷ lại, lười biếng và lạm dụng nên vô hình chung kéo dài (perpetualize) hố sâu giàu nghèo trong xã hội.


Trước đây người dân Mỹ rất lưu động (mobility): Cali có vàng thì mang gia đình con cái sang Cali, Texas có dầu thì dọn nhà về Texas. Nhưng một phần vì trợ cấp xã hội, đầu gối không phải bò nên người nghèo và giới lao động ngày nay tụ tập sống gần nhau trong những khu nhà cũ kỷ mà không di cư hăng hái tìm việc làm như trước (lý do thứ nhì là khi hảng xưởng dọn sang Trung Quốc hay Việt Nam thì không thể nào công nhân Mỹ dọn nhà đi theo!) Trái lại tính lưu động chạy sang Trung Quốc và Đông Nam Á với hàng trăm triệu thanh niên rời bỏ ruộng vườn ra thành phố làm việc trong công xưởng với đồng lương dù bị bóc lột nhưng vẫn khá hơn ở nông thôn để tìm cơ hội tiến thân. 


Nhưng đó là nói về hạ tầng khi mạng lưới an sinh xã hội tốt lại dẫn đến tính ỹ lại, lười biếng và lạm dụng. Ngược lại thượng tầng cũng trở nên sơ cứng nên bị cả cánh hữu Donald Trump và cánh tả Bernie Sander & Elizabeth Warren cùng tố cáo “the system is rigged” (xã hội bị dàn dựng.) Trump tấn công vào giới tinh hoa (elites) trong khi Sander & Warren chĩa mũi dùi vào các tỷ phú và những tập đoàn công nghiệp đa quốc gia. Dù là giới tinh hoa hay các đại tập đoàn cũng đều nắm quyền bính trong truyền thông dòng chính, kinh tế, chính trị và các trường đại học. Từ 30 năm nay giới tinh hoa và các đại tập đoàn đã hứa hẹn rằng toàn cầu hóa sẽ tạo cơ hội cho mọi người thăng tiến nhưng rồi sau đó phần lợi lớn lại chỉ rơi vào 15% tầng trên mà bỏ rơi 85% dân chúng còn lại.   


Một vấn nạn khác là nhà nước khi tạo cơ hội cho người này tức sẽ đánh mất cơ hội cho người khác. Giả sử một đại học danh tiếng có 500 chổ trống, ưu tiên cho 100 thiếu niên nghèo tức là 100 thanh niên thuộc các gia đình khá giả bị ép uổng thiệt thòi. Nhà nước cách đánh thuế để chi tiêu vào trợ cấp xã hội, bảo hiểm y tế, học bổng cho người nghèo; cánh tả gọi đây là đầu tư (investment) tạo cơ hội cho thế hệ tương lai; ngược lại cánh hữu cho là nhà nước tiêu xài hoang phí tiền chùa (tax and spend) khiến dân nghèo sinh ra tính ỷ lại, lười biếng và lạm dụng của công.


Điều này dẫn đến tranh luận về vai trò của chính quyền: liệu nhà nước có phải thu nhỏ lại để chỉ đảm trách các nhu cầu tối thiểu gồm an ninh trật tự và quốc phòng, hay phải phình to ra để ôm đồm thêm nhiều công việc kể cả đầu tư và tái phân phối tài sản trong xã hội. Đây sẽ là đề tài phân tích trong những dịp tới.

 




Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Từ lâu, tôi vẫn nghe thiên hạ nói ở đâu có khói ở đó có dân Tầu. Mới đây, tôi mới biết thêm rằng chỗ nào có người Tầu thì cũng có luôn cả người Việt nữa. Hôm rồi, tôi mới gặp một người đồng hương ở Viêng Chăn. Nhìn cái nón lá là biết đúng đồng bào của mình rồi, muốn sáp lại nói chuyện chơi nhưng bà chị ngó bộ không vui (đang “tâm tư” thấy rõ) nên đành thôi vậy.
Đa số trong chúng ta thuộc thế hệ baby-boomer tuổi đều tròm trèm trên dưới 70, và chắc chắc đa số là đã lên chức ông bà ngoại hay ông bà nội từ lâu rồi.
Dịch Covid-19 đang khủng bố Vũ Hán và nước Tàu cho thấy nhà cầm quyền cộng sản Bắc kinh khó khăn đối phó để ngăn chận, giới hạn sự lây nhiễm nhưng vẫn không thành công do hệ thống tập quyền cứng ngắt của chế độ cộng sản độc tài toàn trị trong lúc ngày nay nước Tàu lại bị chi phối bỡi hệ thống toàn cầu.
Siêu vi khuẩn gây ra dịch sưng phổi ở Vũ Hán làm chết hơn 2000 người và hơn 74 000 bị nhiễm (tin ngày 19/02/2020) có tên là Covid-19 do Tổ chức Y tế Thế giới chọn, cho ngắn gọn, dễ đọc hơn, thay thế tên gọi trước. Thật ra cũng hãy còn dài, còn khó đọc và khó nhớ, nhứt là đối với những người Trung Quốc không biết chữ Tây.
Tuần qua, tôi đến Songkhla (địa danh cực Nam của Thái, giáp giới với Mã Lai) để tìm lại cố nhân. Khi phi cơ chao cánh, chuẩn bị đáp xuống phi trường Hat Yai, tôi chợt thấy Vịnh Thái Lan. Tự trời cao, nhìn những con tầu bé li ti bên dưới khiến tôi không khỏi trạnh lòng nhớ đến chiếc thuyền vượt biên mỏng mảnh của mình (vào mấy mươi năm trước) khi đang hoang mang giữa vùng biển lạ xa này.
Chỉ khi xẩy ra nạn dịch chết người Vũ Hán (Trung Cộng) có tên khoa học COVID-19 (Corona Virus Disease-2019), Việt Nam Cộng sản mới thấy thấm đòn lệ thuộc vào kinh tế Trung Cộng đã đe dọa nghiêm trọng đến độc lập và chủ quyền quốc gia.
Năm 1968, Chiến tranh Viêt Nam-Vietnam War-như môt địa chấn, cuốn hút nước Mỹ vào những biến động, làm sụp đổ quyền lực: Kinh tế, Chính trị, Xã hội của nước Mỹ. Năm 1968, Vietnam War làm chuyển hướng những giá trị lich sử của nước Mỹ: địa chính trị, quan hệ toàn cầu, biểu tượng văn hóa, khuynh hướng xã hội.
Một hệ thống truyền thông do chính quyền kiểm soát có thể tạo ra một làn sóng thông tin sai lệch, nhưng sẽ chỉ làm gia tăng hiệu ứng ngược khi chính quyền đó đã mất tín nhiệm nơi dân chúng.
Ngày 12/2/2020 Nghị viện châu Âu chính thức thông qua Hiệp định Thương mại Tự do EU-Việt Nam, với đa số ủng hộ là 401 phiếu, 192 phiếu chống, và 40 phiếu trắng.
Sau khi Nghị viện Âu châu chấp thuận phê chuẩn Hiệp định Thương mại Tự do EU-Việt Nam, các báo lề trái lề phải, mạng xã hội, đã cùng cho thấy một hiện tượng bất ngờ chưa từng xảy ra: sự đồng thanh tương ứng giữa các giới khác nhau của Việt Nam: vui mừng và tràn đầy hy vọng, EVFTA sẽ lả đòn bẩy đẩy VN vươn lên, chuyển mình v.v...và v.v...
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
XEM NHIỀU
(Xem: 50790)
Rất nhiều khách trở lại tiệm làm móng tay, than phiền vì móng bị tróc, hở , thường gọi là lift.
(Xem: 44489)
Đây là kinh nghiệm đi thi của một thí sinh thi đậu về kể lại. Xin chia xẻ với quí bạn.
(Xem: 38936)
Hội đồng Thẩm mỹ (HĐTM) sẽ gởi thơ báo trong thời gian hai tháng rưỡi
(Xem: 34724)
Chào quí anh chị trang Thẩm mỹ, Cho em hỏi là vợ em có bằng thẩm mỹ ở tiểu bang Florida, chuyển qua Michigan. Ở trên nầy họ bắt phải thi lại