Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Tuồng Kiều ở Nam bộ: Kiều khóc mộ Đạm Tiên

19/01/202008:14:00(Xem: 452)
blank
Chị em Kiều (ảnh: tinmoi.vn)

   

Tuồng Kiều ở Nam bộ:

Kiều khóc mộ Đạm Tiên

 

Nguyễn Văn Sâm giới thiệu.

 

Tuồng Kiều Nôm chúng ta có đây cũng gồm 3 hồi. Mỗi hồi trên dưới  sáu mươi trang viết tay, khổ lớn, như A4, đủ để diễn trong một buổi hát độ 2 giờ. Nhìn chung văn chương lưu loát, đi theo đúng diễn biến sự kiện trong tác phẩm của Nguyễn Du. Đọc thầm cũng rất thích thú, hiểu điển tích, trong khi đọc chúng ta hồi ức về những câu thơ tương đồng trong truyện Kiều thì sự thưởng thức tăng thêm bội phần thú vị.

Để dễ dàng theo dõi câu chuyện, tôi tạm chia ra nhiều lớp theo người xưa, dầu trong tuồng nầy không có sự chia lớp như vậy, bắt đầu là tâm trạng của Chàng Kim về tin gần miền có nhà họ Vương, kế đó là kiều du Thanh minh… cho đến hết hồi.
 

Cũng nên nói thêm là nhân đây tôi xin gởi lời cám ơn tới người đã trao đổi với tôi bản tuồng nầy mà tôi sẽ nói tên khi được chấp thuận. Những sự trao đổi tư liệu văn học nào cũng có mặt tích cực của nó. Ở xa đất nước, nếu không nhờ sự trao đổi tôi sẽ khó lòng có bản tuồng nầy, và hôm nay quí vị không có quyển sách lạ đang cầm trên tay: Quyển Tuồng Kiều Nam Bộ hay tuồng Kim Vân Kiều ở Đồng Bằng Cửu Long, hay tuồng Kiều ở Miền Nam. Tôi muốn gọi nhiều cách để nhấn mạnh trên tính cách Miền Nam của bản tuồng.
 

Nhìn chung có thể nói đây là biến thể của truyện Kiều, biến thể để phù hợp với cách thưởng thức của người dân Nam Bộ vào thời tác phẩm nầy xuất hiện.  Nhìn riêng, đây là kho tàng về lời nói, về từ ngữ Miền Nam vô cùng quý báu khó lòng tìm thấy ở các tác phẩm thuộc thể loại khác.

  

Lại nói:

Thưa chị!

Tảo mộ rồi xin trở vó cu[1],

Kẻo mà:

Xa đường lại hầu tà bóng ác nào!
 

Thúy Kiều:

Đoái (8) thấy tiểu khê[2] trước mặt,

Sực nhìn thổ mộ[3] bên đường.

Nghĩ coi cũng kỳ!

Cớ sao vắng[4] vẻ lửa hương.

lại rậm rầu hoa cỏ[5] đi các em!
 

Vương Quan:

Dạ thưa!

Em xin thổ lộ,

Chị ngõ tường tri.

Mộ ấy thiệt ca nhi,

Đạm Tiên là tên đặt.

Như nàng ấy là:

Một thuở nổi danh quốc sắc.

Ai ngờ:

Nửa chừng gảy nhánh thiên hương.

Lữ khách xui thấy vậy lòng thương.

Chung tình động tạm dùng lễ táng.

Trải bấy thỏ tà ác lặn.

Xiết bao bụi đỏ rêu xanh[6].

Hoa thơm xưa đấng hữu danh.

Cỏ rậm nay mồ vô chủ đó mà[7]!
 

Thúy Kiều:

Nghe qua lời đó,

Xảy chạnh lòng[8] đây,

Như vậy thời:

Hồng nhan từ thuở xưa nay,

Bạc mệnh chẳng chừa ai nấy a!

Tạo hóa phụ phàng[9] chi bấy,

Thiền quyên cay đắng nhiều bề.

Ai đi!

Khi sống thì tay ấp má kề,

Giờ thác lại hương tàn khói lạnh.

Thương cho kẻ mồ (9) hoang cỏ rậm.

Chớ nào người phượng chạ loan chung,

Không ai còn chén rượu tạ lòng[10],

Chi nữa:

Sẵn đây tạm nén hương lấy thảo chớ!
 

Thúy Kiều, chúc:

Vái cùng đó suối vàng xin thấu,

Chứng cho đây lễ bạc[11] gọi là,

Thiệt thòi tủi phận đàn bà[12],

Áo não ngụ ngâm thi vận a!
 

Thúy Kiều, ngâm:

Khuất bóng lầu xanh ngọn cỏ xanh,

Một mồ vô chủ biết bao tình,

Phấn son nghĩ lại đà nên giá,

Hương lửa trông ra rất hổ mình.

Lại nói:

Ngâm thôi tình rất não tình,

Tưởng tới lệ khôn ngăn lệ.
 

Thúy Vân:

Ô hay!

Hơi đâu mà nghĩ,

Những chuyện khi không[13]!

Ai đi:

Thương người dưng[14] cho mệt tấm lòng,

Khóc ma mướn khéo dư nước mắt!
 

Thúy Kiều:

Lời em phân chưa xác[15],

Ý chị nghĩ còn xa,

Chẳng qua là:

Thân người khác thể thân ta,

Xưa vậy há nay không vậy (10) hay mần răng?
 

Vương Quan:

Chị phân dường ấy,

Em thiệt khó nghe[16].

Thôi!

Ở đây e âm khí nặng nề.

Xin về kẻo tà dương hầu tối nào!
 

Thúy Kiều:

Ta đi đâu mà vội,

Đường về cũng chẳng xa.

Vả xưa nay những đứng tài hoa.

Dẫu có thác cũng là linh hiển mà!

(Một trận gió thổi, Đạm Tiên hiện hồn.)

Lại nói:

Hốt nhiên nhãn kiến,

Bất giác tâm kinh.

Trận gió đâu thổi tới tan tành,

Hơi hương bỗng bay qua chất ngất.

Dấy giày in từ bước,

Ngọn cỏ xếp đòi hàng[17].

Thiệt là tinh sảng[18] hiện hồn nàng,

Mới biết anh linh soi dạ tớ đó mà!

Thời!

U hiển[19] tuy phân hai ngả,

Nhưng mà,

Chị em song cũng một thuyền.

Tạn mặt đà cho thấy dấu thiêng,

Chi nữa!

Tạ lòng phải nối thêm y vận a!
 

Thúy Kiều, ngâm:

Nội cỏ đã phai màu phấn đại,

Sân rêu (11) còn để dấu tinh anh[20].

Mùi hương ngui ngút hồn như tại[21].

Chín suối xin soi thấu tấc thành.
 

Vương Quan:

         Vầng ô nay đã xiên hình[22],

         Thưa chị!

         Dặm thỏ khá mau bắc mặt[23] hè!

 

 



[1] Vó cu 𨀒 駒: Vó câu, Chân con ngựa quí. Trở vó cu là đi trở về.  Miền Bắc phiên âm chữ 駒 thành câu: Vó in sắc ngựa câu dòn.

[2] Tiểu khê 小溪: Dòng suối nhỏ.

[3] Thổ mộ 土墓: Mả đất.

[4] Vắng 咏, Bàn Nôm (BN) viết vắn 問, giọng Nam. Cách viết không chuẩn nhưng cũng không sai của người Nam

[5] Rậm rầu hoa cỏ 葚油花𦹵: Nhiều hoa cỏ tàn úa.

[6] Bụi đỏ rêu xanh: 𣼯𧺃𧄈撑: Trải qua thời gian mồ xiêu mả lạn cỏ tràn rêu đóng.

[7] Hai câu: Lời than rằng xưa nàng đẹp đẽ thì danh tiếng, nay chết rồi mồ mả chẳng ai coi,

[8] Chạnh lòng 𢤜𢚸: Xót xa trong dạ. Cảm thương.

[9] Tạo hóa phụ phàng 造化負傍: Con Tạo ruồng rẫy, làm tội làm tình, bỏ rơi… Lời than nhưng ngụ ý trách trời đất không công bình vi phụ nữ. Chữ phàng BN viết phàn 樊, cách viết Nam Bộ.

[10] Tạ lòng 謝𢚸, chỗ nầy người trước bôi sửa thành chạnh lòng. Tôi nghĩ tạ lòng hay hơn.

[11] Lễ bạc 礼萡: Lễ cúng đơn sơ.

[12] Kiều xúc tình Đạm Tiên nhưng là thảm thương cho thân phận nữ nhi nói chung.

[13] Chuyện khi không 𡀯欺空: Chữ NamKỳ ít thấy trong văn chương.

[14] Thương người dưng 伤𠊚𤼸: Chuyện không hữu lý. Chẳng dính dáng đến mình sao lại khóc than ra chiều thương mến.

[15] Chưa xác 𣜾売: Chẳng xác đáng, không trúng. BN nguyên là chưa chắc, người trước sửa lại chưa xác hay hơn thập bội.

[16] Em thiệt khó nghe 俺寔苦𦖑: Em nghe trái tai quá. Lời trách nhẹ nhàng nói chị mình không hữu lý. Lý của Thúy Kiều là tương lân và nghĩ đến thân phận phụ nữ mà mình là một thành phần. Lý của Vương Quan là lý của người thường, sống vô tư, chẳng nghĩ gì xa xôi.

[17] Cả đoạn: Bỗng nhiên một cơn gió thổi qua, cỏ rẽ ra thành hàng, và vài chỗ như có dấu giày người đi. Kiều cho là hồn Đạm Tiên theo gió bay về. Đòi hàng 隊行: Mấy hàng, tiếng xưa.

[18] Tinh sảng 精 爽: Anh linh, hách hiển.

[19] U hiển 幽 顯: Cõi âm và cõi dương.

[20] Hai câu: Mồ hoang cỏ mọc làm tiêu tan vẽ đẹp người xưa nhưng vẫn còn lưu lại cái tinh anh. Phấn đại 粉黛: Phấn son, nói chung là người phụ nữ.

[21] Mùi hương ngui ngút hồn như tại 味香𢢯𩂁魂如在: Thấy khói hương bay lên như thấy hồn ĐạmTiện hiển hiện. Ngui ngút 𢢯𩂁: Nghi ngút. Khói hương lãng đãng bay lên. Mùi hương ở đâu nên hiểu là dáng khói.

[22] Xiên hình 羶形 (vầng ô): Mặt trời đã xế bóng.

[23] Dặm thỏ khá mau bắt mặt 𨤵𤟛奇𣭻北𩈘: Xin mau đi về. Dặm thỏ 𨤵𤟛: Đường đi tắt, đi mau tới. Bắc mặt 𩈘: Trở lui. Lên đường.

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Tôi biết. Giá như anh còn sống. Nghe đến đây rất có thể, tôi sẽ nghe ra : Thằng nào ? Thằng chó nào ?... Nhưng có là thằng gì,….Tôi vẫn giữ cái quyền Nghĩ đến anh. Mình với nhau… Hay anh chọn những người này là bạn anh
Địa Ngục Có Thật là tên của vở nhạc kịch do nghệ sĩ dương cầm Hồng Ân biên soạn và là người châu Á đầu tiên đoạt giải đạo diễn sáng tạo tại cuộc thi quốc tế HUGO tại Áo. HUGO là cuộc thi quốc tế dành cho sinh viên các Đai học Nghệ thuật châu Âu nhằm tìm ra những đạo diễn sáng tạo về nghệ thuật
Tuy sống chung với nhau, nhưng đôi lúc hình như họ không còn hiểu nhau được nữa mặc dù hai vợ chồng cùng sử dụng một thứ ngôn ngữ! Tây gọi đây là solitude à deux còn người mình thì văn chương hơn nói đó là nỗi cô đơn đồng sàng dị mộng.
Thảm họa văn hóa ở trong nước bây giờ là nói như con vẹt hay như một cái máy mà không biết mình nói gì, không hề quan tâm đến đúng-sai, đua nhau bắt chước mà không hề biết nhận định, phê phán.
Kiều là tác phẩm có quá nhiều phó phẩm, Vịnh Kiều Tập Tự của Chu Mạnh Trinh, (chép chung trong sách Sãi Vãi, ký hiệu AB. 383) là một thí dụ nhỏ. Căn cứ trên số phó phẩm đó ta thấy rõ ràng giá trị của ĐTTT và thấy ngay ảnh hưởng vô vàng sâu đậm trong dân gian cũng như học giới
Tết Canh Tý năm nay rơi vào những ngày cuối tuần, ngày 24, 25 và 26 tháng 1 năm 2020, nhằm ngày 30, Mùng Một và Mùng Hai Tết, nên không khí đón xuân tại Quận Cam, Miền Nam California, Hoa Kỳ, thêm tưng bừng và rầm rộ hơn các năm tại các chùa, nhà thờ, thánh thất, các nơi tổ chức diễn hành và hội chợ Tết, với hàng chục ngàn đồng hương Việt Nam tham dự.
vọng tưởng ấy, không cần diệt trừ; mà chân tâm, cũng không cần vọng cầu. Không thể diệt cái không có thật. Cũng không thể cầu cái đã sẵn có, luôn có. Lẳng lặng đi, đứng, ngồi, nằm - một tâm ấy trong tự tại an nhiên, không đặt tên, phán xét. Chính nơi đó, bộ mặt Chúa Xuân hiển hiện.
Trong ba ngày Tết, theo thông lệ thì hầu như trong mọi gia đình VN đều phải có cặp dưa hấu, bánh tét hoặc bánh chưng. Bàn thờ phải có dĩa ngũ quả và đặc biệt nhứt là không thể thiếu một nồi thịt kho nước dừa to tổ chảng đi kèm theo với dưa giá và canh khô qua hầm để ăn lai rai trong những ngày đầu năm…
Biến cố khoa học đáng ghi nhớ nhất trong năm 2019 có lẽ là việc các nhà thiên văn học kỳ tài của thế giới lần đầu tiên trong lịch sử nhân loại chụp được ảnh một hố đen. Vâng, một hố đen có mã số M87* (có hoa thị) nằm tại trung tâm dải thiên hà cùng tên M87 (không hoa thị) cách trái đất 55 triệu năm ánh sáng.
Trong cương vị của một cá nhân, một người học sử và hiểu rõ tầm quan trọng của lịch sử, ngày Tết tôi nghĩ về sự mất mát của lịch sử, của kinh nghiệm, của trí ức. Thành vậy nên dịp Tết này tôi thành tâm kêu gọi mọi người quan tâm đến lịch sử và hãy kể hoặc viết lại lịch sử của mình hầu góp phần duy trì lịch sử cho thế hệ mai sau cũng như góp phần dệt nên một bức tranh lịch sử Việt Nam và con người Việt Nam đa dạng và phong phú hơn những gì đang có trong sách sử.
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
XEM NHIỀU
(Xem: 8232)
trong nhiều năm qua, lượng khách quốc tế đến Việt Nam tăng trưởng ở mức hai con số, nhưng tỷ lệ quay trở lại thấp (chỉ từ 10% đến 40%) . Chi tiêu của khách du lịch quốc tế tại Việt Nam không cao
(Xem: 6642)
Vợ chồng ai cũng vậy, sau một thời gian dài sống chung thì thế nào tâm tánh cũng phải thay đổi chút chút…Chịu đựng nhau được hay không là chuyện riêng rẽ của từng gia đình và từng cá nhân mỗi người.
(Xem: 6580)
WASHINGTON (VB) -- Sở Hàng Không Liên Bang (FAA) nói rằng ngành hàng không rất là may mắn vì suýt nữa là có thể rớt thêm 15 chuyến bay trên phi cơ Boeing 737 MAX.
(Xem: 6151)
Lời tòa soạn: Gần đây, nhiều ý kiến, tranh cãi gay gắt về vai trò và công trạng sáng lập chữ quốc ngữ, đặc biệt xung quanh nhà truyền giáo người Bồ Đào Nha Alexandre de Rhodes. Việt Báo xin trích đăng lại bài viết của tác giả Mai Kim Ngọc trong mục VVNM năm 2013, bài viết là một tham khảo kỹ lưỡng về chữ quốc ngữ và vai trò của Alexandre de Rhodes, và tác giả đề cập đến sự “vô phép” trong Phép Giảng Ngày khi người tu sĩ Đắc Lộ này nói về Tam Giáo của nước chủ nhà.
(Xem: 5257)
Mỹ đánh thuế lên thép nhập cảng từ Việt Nam lên tới 456% đối với các sản phẩm thép mà VN sử dụng nguyên vật liệu được nhập cảng từ Nam Hàn và Đài Loan, theo bản tin của Đài Tiếng Nói Hoa Kỳ (VOA) cho biết hôm 17 tháng 12. Bản tin VOA cho biết thêm thông tin như sau.