Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Biên khảo: Kỷ niệm 30 năm ngày Bức Tường Berlin "sụp đỗ": Một biến cố "đặc biệt" nhứt trong lịch sử?

07/11/201910:17:00(Xem: 859)


blank


Cách nay đúng 30 năm, Bức Tường Berlin "sụp đỗ" vào ngày thứ năm mùng 9 tháng 11 năm 1989. Biến cố này đã được nhiều nhân vật lãnh đạo Tây Phương - chẳng hạn như Cố Thủ Tướng Đức Kohl, Cựu Tổng Thống Ba Lan Walesa, Cựu Ngoại Trưởng Mỹ Clinton .... - đánh giá xem như biến cố quan trọng nhứt trong thế kỷ 20.

Nhưng thực sự nếu xét kỷ thì sẽ thấy biến cố này với những hậu quả tiếp nối bao gồm nhiều điểm "đặc biệt" có một không hai trong lịch sử nhân loại.


I/  Bức Tường Berlin với công trình xây cất quá "đặc biệt"


Trong lịch sử nhân loại chỉ có 2 bức tường được xây cất quá "đặc biệt” và nổi tiếng ai cũng biết. Đó là:


1/ Bức tường vạn dặm (Vạn Lý Trường Thành) của Trung Hoa được xây dựng bằng đất và đá từ thế kỷ 5 TCN cho tới thế kỷ 16, để bảo vệ Trung Hoa khỏi những cuộc tấn công của người Hung Nô, Mông Cổ, Đột Quyết, và những bộ tộc du mục khác đến từ những vùng hiện thuộc Mông Cổ và Mãn Châu  với chiều dài kỷ lục 21.196 cây số.


2/  Bức Tường Berlin (tiếng Đức: Berliner Mauer) được xây dựng bằng bê tông cốt sắt vào ngày 13 tháng 8 năm 1961 với chiều dài 155 cây số bao bọc chung quanh thành phố Tây Berlin. Chỉ trong thời gian kỷ lục chưa đầy một tuần lễ thì Bức Tường Berlin đã được xây xong. Bức tường này được chánh quyền cộng sản Đông Đức gọi là "Bức tường bảo vệ chống phát xít" (tiếng Đức: Antifaschistischer Schutzwall) và được phía Thế giới Tự do mệnh danh là "Bức tường ô nhục".


II/  Bức Tường Berlin "sụp đỗ" tạo cuộc cách mạng ôn hoà “đặc biệt” nhứt


Đây là điểm đặc biệt nhứt của biến cố này là đã tạo ra một cuộc cách mạng có tầm quan trọng  nhứt lịch sữ mà không cần giết chóc đẫm máu như trong quá khứ. Thực vậy ngay cuộc cách mạng Pháp vào năm 1789 thường được ca tụng nhất thì nhìn lại biết bao nhiêu người đã bị giết chết chặt đầu một cách tàn nhẫn. 

Đây cũng là một cuộc cách mạng vĩ đại nhứt vì lật đỗ cả một khuynh hướng chính trị độc tài cộng sản kiểm soát trên 60 % dân số và đất đai trên thế giới mà trong lịch sử chưa hề thấy.

Một cuộc nổi dậy không có bạo lực được mệnh danh là một cuộc cách mạng hòa bình (tiếng Đức: friedliche Revolution). Ở Đông Âu và Đông Đức,  dân chúng đã xuống đường liên tục hàng triệu người và phản đối chánh quyền Cộng sản. Họ muốn tự do ngôn luận, tự do ứng cử & bầu cử và tự do xuất ngoại du lịch đến các quốc gia Tây Phương. Cuộc cách mạng hòa bình đã thành công, bởi vì có Bức tường Berlin "sụp đỗ" vào ngày mùng 9 tháng 11 năm 1989


III/  Những chuyện ly kỳ & bí ẩn “đặc biệt” về Bức tường Berlin "sụp đỗ" 


Thực ra có rất nhiều chuyện ly kỳ & bí ẩn bao trùm chung quanh về chuyện Bức tường Berlin "sụp đỗ". Chẳng hạn:


1/ Thực sự Bức tường Berlin có "sụp đỗ"  vào ngày 09.11.1989 hay không ?


Tin tức ngày hôm đó không hề nói là "bức tường sụp đỗ" (tiếng Đức: Mauerfall) mà là "mở cửa biên giới" (tiếng Đức: Grenzoeffnung). Bởi vì thực sự Bức Tường Berlin trong ngày đó không bị bị bạo lực phá sụp đỗ. Lính biên phòng Đông Đức được lịnh cho mở cửa bức tường để dân chúng từ Đông Berlin tràn túa qua Tây Berlin đi chơi cho thỏa lòng tò mò và sau đó đều trở về lại. Đây là một đặc điểm ly kỳ đặc biệt của cuộc cách mạnh hi hữu này: rất ôn hòa (không đỗ một giọt máu nào). Vì vậy lúc đó phía Tây Đức cũng đã kêu gọi dân chúng Đông Đức tuyệt đối không nên hành động khiêu khích, để tránh chính quyền cộng sản Đông Đức muợn cớ dùng quân đội và xe tăng đàn áp, như tương tự đã xảy ra vào năm 1953 tại Đông Bá Linh, năm 1956 tại Hung Gia Lợi , năm 1968 tại Tiệp Khắc và năm 1989 tại Thiên An Môn. Thực ra mãi sau này, Đông Đức có một chính phủ dân chủ qua cuộc bầu cử dân chủ vào ngày 18.3.1990, Bức Tường Bá Linh mới thực sự bị phá sụp đỗ.


2/ Nước Đức được tái thống nhứt ngay sau đó ?


Dư luận nói chung không rành về diễn tiến thời cuộc đã lầm lẩn cho rằng Bức Tường Berlin sụp đỗ có nghĩa là nước Đức được thống nhứt ngay sau đó. Thực ra mãi gần một năm sau, nước Đức qua nhiều lần đàm phán gay go giửa Tứ Cường (bao gồm Anh, Pháp, Mỹ, Liên Xô) và Tây & Đông Đức mới đạt được thỏa thuận tái thống nhứt. Hai bên Tây Đức và Đông Đức nghĩ ra một giải pháp tuyệt vời tránh mọi khó khăn khi phải thành lập một quốc gia mới. Đó là tất cả các tiểu bang ở Đông Đức xin gia nhập vào Công Hòa Liên Bang Đức (Tây Đức). Ngày tái thống nhứt là ngày 3.10.1990. 


3/ Tại sao nước Đức không chọn ngày 9 tháng 11 làm ngày tái thống nhứt & làm ngày Quốc Khánh ?


Nếu bình thường thì chắc chắn ngày Bức Tường Berlin sụp đỗ vào mùng 9 tháng 11 phải chọn làm thời điểm tái thống nhứt và trở nên ngày Quốc Khánh của nước Đức. Nhưng khổ nổi đúng ngày này vào năm 1938 (9.11.1938) xảy ra một tội ác làm cho dân tộc Đức phải xấu hổ. Đó là ngày mà chế độ độc tài Đức Quốc Xã của Hitler ban đêm đồng loạt ra tay càn quét đập phá toàn thể các giáo đường và các cơ sở thương mại Do Thái trên toàn quốc. Biến cố lịch sử đó được gọi thi vị là "đêm thủy tinh" (ngụ ý là các cửa kính thủy tinh bị đập vỡ, tiếng Đức: Kristallnacht) . Nước Đức bị mặc cảm tội lổi giết hàng triệu dân Do Thái dưới thời Đức Quốc Xã, nên họ tránh không chọn ngày này tái thống nhứt và làm ngày quốc khánh. Vì vậy ngày 9 tháng 11 không phải là ngày nghỉ lể của nước Đức.


IV /   Lý do nào khiến Bức tường Berlin bị "sụp đỗ" ?


Vào ngày 19.01.1989 trước quan khách tại Đông Berlin, lãnh tụ CS Đông Đức Erich Honecker đã tin tưởng khẳng định rằng Bức Tường Berlin và Đông Đưc sẽ còn tồn tại cả 100 năm nữa. Thực tế cho thấy chỉ gần 10 tháng sau đó Bức tường Berlin bị "sụp đỗ".

Giống như bao nhiêu biến cố lịch sử trong quá khứ luôn luôn có nguyên nhân chính & phụ và đồng thời có “ngòi nổ” đã khiến phải xảy ra. 


1/ Nguyên nhân chính & phụ


Thông thường một nước bị mất thì luôn luôn có nguyên do chính từ khả năng lãnh đạo của 2 phía đối đầu nhau. 


a/ Cấp lãnh đạo Liên Sô dưới quyền lãnh tụ Gorbachev đã hành động sai lầm


- Lý do then chốt này được tiết lộ qua Cựu Thủ Tướng Tây Đức Helmut Kohl vào năm 2014 cho biết không phải những cuộc biểu tình phản kháng rầm rộ với hàng triệu người đã gây ra biến cố quan trọng này. Yếu tố then chốt nhứt: chính là đường lối & chính sách của nhà lãnh đạo cộng sản Liên Xô Gorbachev. Ông này đã từ chối trước yêu cầu của một số nhà độc tài cộng sản Đông Âu: không cho xe tăng ra đàn áp các cuộc biểu tình phản kháng. Nên nhớ rằng trong quá khứ đã có nhiều cuộc nổi dậy của dân chúng, điển hình nhứt tại Đông Đức (1953), tại Hung Gia Lợi (1956), tại Tiệp Khắc 1968, tại Thiên An Môn Bắc Kinh (1989) với cả hàng triệu người tham dự , nhưng khi chính quyền cộng sản dùng xe tăng đàn áp dã man thì dân chúng với tay không đành phải chịu thua .

Chính quyết định không cho xe tăng ra đàn áp khiến không gây đỗ máu . Cuối cùng các lực lượng cộng sản phản tỉnh thắng thế nắm quyền lãnh đạo tại Đông Âu và cho thực hiện bầu cử tự do để khởi đầu thiết lập chế độ dân chủ thực sự.


blank


- Bên cạnh đó bà Raisa Gorbachev là một Đệ Nhất Phu Nhân đặc biệt của Liên Xô, bởi vì khác hẳn với những người tiền nhiệm. Bà là một người đầu tiên tốt nghiệp cấp đại học, có nhân sinh quan phóng khoáng và thường theo chồng đi khắp nơi, vì vậy chắc chắn có ảnh hưởng đến quyết định chính trị của ông Gorbachev. 


blank


Vào năm 1983 vợ chồng ông Gorbachev qua Canada gặp Thủ Tướng Trudeau và vào năm sau qua London gặp Nữ Thủ Tướng Thatcher. Bà này là lảnh tụ Tây Phương đầu tiên đã nhận thấy sự phóng khoáng khác thường của ông bà Gorbachev, nên đã khuyên Tổng Thống Reagan đừng quá thành kiến nghi ngờ ông này (nguyên văn : „I like Mr. Gorbachev. We can do business together“) . 


Xem: https://www.margaretthatcher.org/document/105592


Riêng bà Gorbachev qua những chuyến du hành ở các xứ Âu Mỹ thấy đời sống dân chúng ở đó quá sung túc so với quê nhà nên có lẻ đã thúc đẩy chồng cải cách Liên Xô để được như vậy. 

Tóm lại, trong dòng lịch sử đã cho thấy vợ con gia đình rất ảnh hưởng đến quyết định của các lảnh tụ. Rất nhiều khúc quanh lịch sử nhân loại xảy ra do bóng dáng của giai nhân, thì biến cố Bức Tường Bá Linh sụp đỗ dẩn tới tan vỡ Liên Bang Xô Viết biết đâu bà Raisa Gorbachev cũng can dự phần nào đó.


b/ Cấp lãnh đạo Hoa Kỳ dưới quyền TT Reagan có khả năng giỏi hơn


blank



Việt Nam chúng ta có một nhân tài là Cố Giáo Sư Nguyễn Ngọc Huy - một bình luận gia am tường mọi biến chuyển quốc tế, nổi tiếng với bài nhận định thời cuộc đăng tải trên nhiều tờ báo tại Âu Mỹ - đã tiên đoán trình bày trong tác phẩm "Perestroika" (viết bằng Anh ngữ , dày 402 trang với trên 200 dẩn chứng tài liệu) cho rằng ông Gorbachev phải cởi mở thay đổi chính sách cai trị để đủ sức đối đầu với Hoa Kỳ dưới sự lảnh đạo của Tổng Thống Reagan đang leo thang võ trang quân sự, điển hình là kế hoạch phòng thủ chống hỏa tiển SDI (Strategic Defense Initiative). 

Chỉ trong lúc đi thuyết trình cho đồng bào Việt Nam, Giáo sư Huy mới đưa một cái nhìn độc đáo rằng dân Nga có truyền thống chơi cờ vua ( Chess ) nên có thói quen suy nghĩ đa nghi nhiều,  còn dân Mỹ thích chơi bài phé ( Poker ) nên thường phải "tháu cáy" với cây bài xấu nhưng vẫn có thể "tố" cho địch thủ bỏ chạy. 

Theo Giáo sư Huy thì Tổng Thống Hoa Kỳ Reagan đã dùng kế hoạch SDI để "hù" Tổng Bí Thư Liên Xô Gorbachev đa nghi bắt phải cải tổ nền tảng để có đủ thực lực đương đầu lại. Quả nhiên ông Gorbachev xúc tiến cải tổ, trước hết về kinh tế ( Perestroika ) , sau đó về chính trị ( Glasnost ). 

Nhưng chính vì cải tổ chính trị khiến làn sóng đòi hỏi tự do dân chủ dâng cao kiểm soát không nổi và vuột ra khỏi tầm tay. Bức Tường Bá Linh sụp đỗ, Đông Âu thoát khỏi sự chi phối của Mạc Tư Khoa và Liên Xô tan rả vào ngày 25.12.1991 là hậu quả tất nhiên đó. Chính vì vậy, ông Gorbachev ở hải ngoại được vinh danh là nhân vật có công với cuộc cách mạng dân chủ hóa Đông Âu, nhưng ở trong nước thì trái lại không có chút uy tín gì, vì bị chỉ trích là không có khả năng lảnh đạo làm Liên Xô tan vỡ và nước Nga không còn sức mạnh gì trên bàn cờ thế giới. 

Cái nhìn độc đáo của Giáo sư Huy được chứng thực là kế hoạch SDI của Mỹ sau đó được âm thầm hủy bỏ khi mục tiêu đã gạt được Liên Xô.


Xem: https://vietbao.com/a296746/tuong-niem-giao-su-nguyen-ngoc-huy-mot-cuoc-doi-hiem-co-



2/ “ Ngòi nổ” đã khiến cuộc cách mạng phải xảy ra. 


Được tiết lộ qua lảnh tụ công sản Đông Đức - ông Honecker - trong cuộc phỏng vấn báo chí đã tố cáo đích danh Hoàng Thân Otto von Habsburg là người khởi đầu gây làn sóng tị nạn khiến chế độ Đông Đức phải sụp đổ.


Câu chuyện xảy ra ly kỳ như sau:

Hoàng Thân Otto von Habsburg - một dân biểu quốc hội Âu Châu thuộc đảng Thiên Chúa Giáo Xã Hội CSU - thấy chính quyền cộng sản Hung Gia Lợi (Hungary) vào ngày 27.06.1989 quyết định mở cửa biên giới cho dân chúng tự do đi lại với nước Áo nên đã có sáng kiến tổ chức một buổi picnic lớn tại biên giới Áo & Hung Gia Lợi vào ngày 19.8.1989 . 


blank


Xem: https://en.wikipedia.org/wiki/Pan-European_Picnic


Trước đó ban tổ chức đã cho tung truyền đơn đến dân chúng Đông Đức đang nghỉ hè tại Hung Gia Lợi về cơ hội hiếm có "vượt biên" . Kết quả có 661 người dân Đông Đức đến và bỏ chạy qua biên giới xin tị nạn chính trị. Sự kiện này gây rúng động trong dư luận dân Đông Đức ở trong nước cũng như đang nghỉ hè tại Đông Âu và họ ồ ạt kéo qua Hung Gia Lợi để vượt qua biên giới Áo & Hung Gia Lợi đến Tây Đức. Thành ra dân Đông Đức thấy chuyện “vượt biên” đi tìm tự do quá dễ dàng nên họ ào ạt kéo nhau ra đi và khiến Bức tường Berlin trở thành vô hiệu quả và vô giá trị nên cuối cùng cấp lãnh đạo Đông Đức phải ra quyết định  "mở cửa biên giới" cho dân chúng tự do xuất ngoại du lịch qua các quốc gia Tây Phương.

Điều đáng nói, Hoàng Thân Otto von Habsburg là một nhân vật có tấm lòng với VN chúng ta vì đã tình nguyện gia nhập làm Ủy Viên Danh Dự của Ủy Ban Quốc Yểm Trợ VN Tự Do (được Giáo sư Huy thành lập vào năm 1986)


V / Kết luận


Kỷ niệm 30 năm ngày Bức Tường Berlin “sụp đỗ” kỳ này khiến dư luận liên tưởng đến những cuộc biểu tình hàng triệu người đòi hỏi tự do dân chủ tại Hồng Kông. 


Tại sao vậy ?

Bởi lẽ cả hai nơi đều có những điểm căn bản giống nhau:


1) Thành phố Berlin tự do với khoảng 4 triệu dân nằm giữa xứ Cộng sản Đông Đức đã trở thành tử huyệt của Đế quốc Cộng sản Liên sô . Quả thực vậy cách đây đúng 30 năm vào ngày 9/11/1989 Bức Tường Ô Nhục Berlin “sụp đỗ” kéo theo sự tan rã của Liên Sô và khiến cả vùng Cộng sản Đông Âu được tự do. 


2) Hồng Kông với khoảng 7 triệu dân được quy định sống tự do ngay trong Đế quốc Trung Cộng nên có thể giống như Berlin sẽ trở thành tử huyệt của Trung Cộng trong tương lai. 

Điều này chính Giáo sư Nguyễn Ngọc Huy từng xác định trên loạt bài bình luận nổi tiếng “Tình Hình Thế Giới Trong Tháng Vừa Qua “ trên báo chí VN tại hải ngoại như nguyệt san Tự Do Dân Bản vào năm 1984 với ví dụ cụ thể cho rằng Trung Cộng lấy Hồng Kông giống như trong tác phẩm Tây Du Ký có chuyện Bà Là Sát nuốt Tôn Ngộ Không vào bụng nên bị “quậy” quá trời khiến cuối cùng phải chịu thua. 


Khi Giáo sư Huy qua đời năm 1990 thì chúng tôi đã tiếp tục góp sức viết bài “ Tình Hình Thế Giới Trong Tháng Vừa Qua “ cho nguyệt san Tự Do Dân Bản khoảng 5 năm nên có chút kiến thức về thời cuộc và nhận thấy có lẽ cuộc phản kháng Hồng Kông kỳ này có thể làm Trung Cộng điêu đứng vì có nhiều điểm tương đồng với thành phố Berlin. Nhứt là được chánh phủ và quốc hội Mỹ đã lên tiếng công khai “bảo vệ” để khỏi bị đàn áp như thường xảy ra trong Trung Hoa lục địa.


Quả vậy cho đến nay đã kéo dài đúng 5 tháng mà Trung Cộng không làm gì được Phong Trào Dân Chủ Hồng Kông. Trái lại chính sự phản kháng này đã làm “mất mặt” Trung Cộng và cho thế giới thấy rõ bộ mặt thực độc tài & tàn ác của Bắc Kinh.


Biết đâu Trung Cộng quá tàn ác mất lòng Trời và lòng Dân như Liên Sô nên lịch sử thế giới có thể tái diễn lại và Hồng Kông chính là “ngòi nổ” làm sụp đỗ Đế Quốc Trung Cộng.


Trần Nguyên / Người Xứ Bưởi

  07 Tháng 11, 2019

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
trong nhiều năm qua, lượng khách quốc tế đến Việt Nam tăng trưởng ở mức hai con số, nhưng tỷ lệ quay trở lại thấp (chỉ từ 10% đến 40%) . Chi tiêu của khách du lịch quốc tế tại Việt Nam không cao
Chả việc gì phải “nhậy cảm” đến thế đâu, ông B.S ạ. Bên giới dược họ còn bán cả đến thuốc giả nữa cơ mà đã có sao đâu. Bà Kim Tiến vẫn hạ cánh an toàn đấy thôi.
Ban Tuyên giáo của đảng cộng sản Quận Hai Bà Trưng, Hà nội, hôm cuối tháng 11/2019 vừa rồi, họp đảng để kiểm điểm hiệu quả của khả năng đảng ở Thủ đô chống thế lực thù địch trên mạng xã hội.
Hôm qua, vừa nhận được một lá thư của một em cựu sanh viên Trường Luật từ trong nước viết cho cho ông thầy cũ … Xin phép em, cho phép được đăng tải nôi dung để chia sẻ những nhận định quý hóa và trung thực của em cùng quý bà con ngoài hải ngoại nầy… Cám ơn em nhiều.
Khoảng cách giàu nghèo hiện đang là một trong các nguyên nhân chính làm chấn động nền chính trị ở Tây Phương, điển hình với Brexit ở Anh, phong trào áo vàng tại Pháp và Donald Trump đắc cử Tổng Thống ở Mỹ.
Vài tháng trước, TTXVN và tất cả báo chí nhà nước đều long trọng đi tin “Kỷ Niệm 51 Năm Ngày Chiến Thắng Khe Sanh – 9/7/1968.” Vào thời điểm này, tôi còn là một thiếu niên ăn chưa no lo chưa tới nên không hiểu chi về chiến sự hay thời cuộc.
Báo chí suy thoái tư tưởng, cán bộ mơ hồ chệch hướng và đảng viên không thèm đọc Nghị quyết để thi hành là những chứng tật báo hiệu Đảng đang mất lãnh đạo từ trên xuống dưới.
Theo bảng xếp hạng chỉ số cảm nhận tham nhũng của Tổ Chức Minh Bạch Quốc Tế năm 2018, Việt Nam đứng hạng 117/ 180 với mức điểm 33/100. Bao giờ mà chế độ hiện hành vẫn còn tồn tại thì “nạn nhũng nhiễu lạm thu” sẽ vẫn còn được bao che và dung dưỡng khắp nơi, chứ chả riêng chi ở Bộ Ngoại Giao
Mỗi năm lên tuổi già đi, tưởng đâu đã được an nhàn, nào ngờ đảng Cộng sản Việt Nam vẫn phải tối mắt đấu tranh để tồn tại vì các chứng nan y: Suy thoái tư tưởng; Đạo đức xuống cấp; Tham nhũng; và, Lợi ích nhóm trong trong cán bộ,đảng viên.
Bản thông báo của cảnh sát đưa ra hôm Thứ Năm ngày 5 tháng 12/2019, cho biết cô bé mất tích tên Lara Nguyen, 12 tuổi, cư dân thị trấn Menda. Lần cuối cô bé được nhìn thấy là tại nhà cô bé này ở đường Coppice Street, khoảng 8 giờ sáng hôm Thứ Tư ngày 4 tháng 12/2019.
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
XEM NHIỀU
(Xem: 845)
Một chương trình ca nhạc đánh dấu 30 năm ngày thành lập ban hợp xướng vốn được xem là nổi bật nhất của cộng đồng người Việt hải ngoại, với những khúc nhạc bất hủ của bảy, tám mươi năm tân nhạc VN, trình diễn bởi những ca sĩ tên tuổi hiện thời, cùng hàng trăm nhạc sĩ, ca viên, dưới tài điều khiển của những nhạc trưởng đầy khả năng và giàu kinh nghiệm, hiển nhiên phải là một chương trình đặc sắc, để lại dư âm trong lòng người nghe một thời gian thật dài, nếu không muốn nói là mãi mãi…
(Xem: 1684)
Một viên chức tại một thành phố vùng Vịnh San Francisco Bay Area đưa ra độc chiêu để xóa sổ nạn vô gia cư: một tàu du thuyền khổng lồ có thể chứa tới 1,000 người vô gia cư, trong thời kỳ này giữa lúc chi phí đời sống tăng vọt đắt đỏ và nhà cửa không có đủ.
(Xem: 1471)
WASHINGTON (VB) -- Sở Hàng Không Liên Bang (FAA) nói rằng ngành hàng không rất là may mắn vì suýt nữa là có thể rớt thêm 15 chuyến bay trên phi cơ Boeing 737 MAX.
(Xem: 1018)
Nhà văn Nhã Ca vừa bước vào tuổi 80, cái tuổi mà hầu hết từ lâu đã đi tìm thú vui an nhàn cho những ngày còn lại đời người. Nhưng với nhà văn thì bà vẫn tiếp tục sinh hoạt với văn chương, báo chí, như những gì bà đã từng làm suốt hơn 60 năm qua từ trong nước ra đến hải ngoại. Bà là tác giả nhiều bộ tiểu thuyết giá trị, có bộ được dịch sang Anh ngữ, như cuốn Giải Khăn Sô Cho Huế
(Xem: 845)
Năm 1890, sau một chiến dịch ở Wounded Knee, 20 chiến binh Hoa Kỳ được tặng thưởng Huy Chương Danh Dự (Medal of Honor) vì đã “can đảm” thảm sát hàng trăm người bản xứ (chúng ta thường gọi là dân da đỏ) hầu hết là không vũ khí trong tay, và đa số là phụ nữ và trẻ em.