Hôm nay,  
Việt Báo Online

Sự bất bình đẳng của các quốc gia

05/08/201910:45:00(Xem: 627)
Sự bất bình đẳng của các quốc gia

Michael Spence

Đỗ Kim Thêm dịch


blank


Lời dịch giả: Theo Michael Spence, sai lầm nghiêm trọng trong mô hình quản lý của Trung Quốc là chính quyền không có trách nhiệm giải trình công khai những vấn đề trọng đại của đất nước và thiện chí cải cách chính trị theo chiều hường dân chủ và tinh thần trọng pháp. Trung Quốc không có triển vọng dân chủ hoá vì chính quyền không bị áp lực do nhu cầu tái tranh cử hay bị kiểm soát gắt gao của báo chí và công luận.

Việt Nam cũng đi theo một tiến trình tương tự. Cơ chế thị trường và cấu trúc chính quyền theo những động lực không nằm trong các luận điểm kinh tê học của Adam Smith. Nhà nước độc tài lo cũng cố quyền lực chính trị, taọ một sân chơi kinh tế thu hẹp tối thiểu lo phục vụ cho lãnh đạo và thân tộc. Những bất công và nghịch lý làm phí phạm tài nguyên và hiệu năng kinh tế chưa tạo điều kiện thịnh vượng cho đất nước Không thoả mãn nhu cầu cho mọi tầng lớp dân chúng trong đời sống hàng ngày và sinh hoạt xã hội, nhà nước biến Việt Nam thành một xã hội thị trường.

Thay vì dùng tiền để thanh toán cho các trao đổi trong thị trường, chúng ta dùng tiền để mua bán cho toàn bộ hoạt động xã hội, những phạm vi không thuộc về thị trường. 

Hậu quả là uy lực đồng tiền chế ngự mọi quan hệ không có đặc tính thị trường, tất cả được định bằng một trị giá trao đổi. Đời sống gia đình, quan hệ thân thiết, bảo vệ sức khoẻ, cơ hội giáo dục, định mức tội phạm, xác định trình độ văn hoá và cơ hội tuyển dụng là chuyện mua bán, mà tiền đâu là đầu tiên. 

Cuối cùng, xã hội thị trường thành hình, tham nhũng lên ngôi thành quốc nạn và đạo đức suy vi tận đáy. Trầm trọng nhất mà Adam Smith không thể nhận thức được và Michael Spence không đề cập tới là hiểm hoạ diệt vong cho đất nước, khi giới lãnh đạo Việt Nam công khai biến lãnh thổ, tài nguyên và độc lập dân tộc thành một món hàng mua bán.

***


Các thị trường là cơ chế của sự lựa chọn xã hội, trong đó các đồng đô la có hiệu quả bằng nhau. Do đó, những người có sức mua mạnh hơn sẽ có ảnh hưởng nhiều hơn đến kết quả của thị trường. Các chính phủ cũng là cơ chế của sự lựa chọn xã hội, nhưng quyền đầu phiếu là hoặc suy đoán là được phân phối một cách bình đẳng, bất kể đến sự giàu có.

Adam Smith, nhà kinh tế học người Anh thế kỷ XVIII, từ lâu đã được tôn sùng là người sáng lập ra nền kinh tế hiện đại, một nhà tư tưởng, trong các tác phẩm lừng lẩy Sự giàu có của các quốc gia và Lý thuyết về tình cảm đạo đức, đã nhận thấy các khía cạnh quan trọng của cách mà các nền kinh tế thị trường hoạt động. Những nhận thức đã mang lại cho Smith thanh danh mà gần như không thể nào bị công kích.

Trong bối cảnh của các thị trường vận hành và điều tiết tốt đẹp, có lẽ các nhận thức nổi tiếng nhất của Smith là các cá nhân hành động theo lợi ích cho riêng mình, nó tạo ra một kết quả tốt đẹp trong tổng thể. Trong bối cảnh này, tốt đẹp có nghĩa là những gì các nhà kinh tế ngày nay gọi là “Tối ưu hóa theo mô hình của Pareto“, một tình trạng sung dụng tài nguyên, theo đó không ai có thể làm cho tốt hơn mà không làm cho người khác tệ hơn.

Đề xuất của Smith có vấn đề, vì nó dựa trên giả định không minh chứng được là không có thất bại đáng kể nào trong thị trường; không có tác động bên ngoài ảnh hưởng, thí dụ như ô nhiễm không phản ánh được trong giá cả thị trường; không có khoảng trống thông tin quan trọng hoặc bất đối xứng; và không có tác nhân nào có đủ sức mạnh để làm thay đồi kết quả có lợi cho họ. Hơn nữa, nó hoàn toàn coi thường kết quả phân phối mà hiệu quả Pareto không đề cập tới.

Một trong những nhận thức quan trọng khác của Smith là phân công lao động ngày càng tăng lên có thể nâng cao năng suất và tăng thu nhập, khi mỗi công nhân hoặc doanh ngiệp chuyên môn hoá về một lĩnh vực đặc biệt trong sản xuất chung. Đây chính là điểm chủ yếu trong lý luận của toàn cầu hóa: việc mở rộng và hội nhập các thị trường cho phép các doanh nghiệp và quốc gia tận dụng lợi thế so sánh tương đối và theo quy mô của nền kinh tế, từ đó hiệu quả và năng suất tổng thể tăng đáng kể

Tuy nhiên, một lần nữa, Smith lại quảng bá cho nền kinh tế thị trường có khả năng tạo ra sự thịnh vương mà không cần quan tâm đến việc phân phối của cải. Trên thực tế, chuyên môn hóa gia tăng trong các thị trường rộng lớn hơn có ảnh hưởng tiềm tàng trong phân phối qui mô trong khi một số tác nhân chịu các thiệt hại nghiêm trọng. Khi lập đi lập lại rằng lợi nhuận đủ để bù đắp cho những thua lỗ là không thể tin tưởng được, vì không có cách thực tế nào để thực hiện điều đó.

Các thị trường là cơ chế của sự lựa chọn xã hội, mà trong đó đồng đô la có hiệu quả bằng nhau. Do đó, những người có sức mua mạnh hơn sẽ có ảnh hưởng nhiều hơn đến kết quả của thị trường. Các chính phủ cũng là cơ chế của sự lựa chọn xã hội, nhưng quyền biểu quyết là, hoặc suy đoán là, được phân phối một cách đồng đều, bất kể sự giàu có. Sự bình đẳng chính trị sẽ hành sử vai trò đối trọng với quyền đầu phiếu được cân nhắc trên thị trường.

Để đạt cứu cánh này, các chính phủ phải thực hiện ít nhất ba chức năng chủ yếu. Đầu tiên, chính quyền phải đưa ra quy định để giảm thiểu những thất bại của thị trường gây ra bởi các yếu tố ngoại lai, tình trạng thông tin khiêm khuyết hoặc bất cân xứng hoặc độc quyền. Thứ hai, chính quyền phải đầu tư vào các tài sản hữu hình và vô hình, mà lợi nhuận tư nhân không đạt được cho lợi ích xã hội. Thứ ba, chính phủ phải đối phó lại với kết quả của phân phối mà nó không được chấp nhận.

Nhưng các chính phủ trên khắp thế giới đang không hoàn thành các trách nhiệm này, không chỉ vì trong một số nền dân chủ đại nghị, sức mua đã lấn chiếm sang lĩnh vực chính trị. Tại Hoa Kỳ, ví dụ nổi bật nhất là khả năng được ứng cử có tương quan mạnh mẽ với sự giàu có hoặc khả năng gây quỹ trước đó. Điều này tạo ra một động lực mạnh mẽ cho các chính trị gia sắp xếp chính sách của họ với lợi ích của những người có quyền lực thị trường.

Chắc chắn là Internet đã đề một số cách để chống lại xu hướng này. Một số chính trị gia, bao gồm các ứng cử viên tổng thống của đảng Dân chủ như Bernie Sanders và Elizabeth Warren, họ dựa vào các khoản quyên góp cá nhân nhỏ để tránh trở thành lệ thuộc vào các đại gia tài trợ. Nhưng trong nền chính trị Hoa Kỳ, lợi ích của người có quyền lực kinh tế vẫn biểu lộ qúa mức, và điều này đã làm giảm hiệu năng của chính phủ trong việc giảm tác hại của kết quả thị trường. Những thất bại gây ra, bao gồm sự bất bình đẳng gia tăng, đã thúc đẩy cho sự bất bình càng phổ biến, khiến nhiều người chống đối quan điểm của các cơ sở chính trị truyền thống để tạo ủng hộ những kẻ khuấy động như Tổng thống Donald Trump. Kết quả là đào sâu thêm việc rối loạn chức năng về chính trị và xã hội.

Người ta có thể lập luận rằng các xu hướng chính trị và xã hội tương tự cũng có thể được nhìn thấy ở các nước phát triển,  chẳng hạn như tại Ý và Vương quốc Anh, nơi có những hạn chế khá nghiêm ngặt về vai trò của đồng tiền trong các cuộc bầu cử. Nhưng những quy tắc đó không ngăn được những người trong cuộc đầy quyển lực nắm giữ ảnh hưởng không tương xứng đối với kết quả chính trị thông qua các mạng lưới độc quyền của họ. Tham gia nhóm người trong cuộc đòi hỏi các sự kết nối, đóng góp và lòng trung thành. Tuy nhiên, một khi được bảo đảm, thành qủa có thể là đáng kể, khi một số thành viên trở thành nhà lãnh đạo chính trị, họ làm việc vì lợi ích cho các  thành viên còn lại.

Một số người tin rằng trong một nền dân chủ đại nghị, một số nhóm nhất định sẽ luôn đạt tới một tình trạng với ảnh hưởng không cân xứng. Những người khác sẽ lập luận rằng nền dân chủ trực tiếp hơn với các cử tri quyết định các chính sách quan trọng thông qua trưng cầu dân ý, như họ làm ở Thụy Sĩ, có thể giảm thiểu sự năng động này. Nhưng khi một phương cách như vậy có thể đáng được cứu xét trong nhiều lĩnh vực, như chính sách cạnh tranh, việc ra quyết định hiệu quả đòi hỏi phải có hiểu biết chuyên môn phù hợp. Và chính phủ vẫn sẽ chịu trách nhiệm cho việc thực hiện.

Những thách thức này đã giúp thúc đẩy đến sự quan tâm cho một mô hình hoàn toàn khác biệt. Trong một hệ thống tư bản nhà nước như Trung Quốc, một chính phủ tương đối độc đoán hoạt động đối trọng mạnh mẽ so với hệ thống thị trường.

Về mặt lý thuyết, một hệ thống như vậy cho phép các nhà lãnh đạo không bị ảnh hưởng bởi các yêu cầu của bầu cử dân chủ, để thúc đẩy cho lợi ích công cộng rộng lớn. Nhưng với kiểm tra về hoạt động của họ, bao gồm từ phương tiện truyền thông, mà chính phủ kiểm soát chặt chẽ, không có gì đảm bảo rằng họ sẽ làm. Thiếu trách nhiệm giải trình này cũng có thể dẩn đến tình trạng tham nhũng, một cơ chế khác khiến cho chính phủ xa rời các lợi ích công cộng.

Đối với phần lớn các nước phương Tây, mô hình quản trị của Trung Quốc được coi là nguy hiểm, bởi vì không có trách nhiệm công khai giải trình được coi là một sai lạc vô cùng nghiêm trọng. Nhưng nhiều nước đang phát triển đang coi đó như một sự thay thế tương ứng cho nền dân chủ tự do, mà nó cũng có  nhiều sai sót riêng.

Đối với các nền dân chủ đại nghị hiện nay trên thế giới, việc giải quyết những sai sót đó phải là ưu tiên hàng đầu, trong phạm vi có thể, các quốc gia hạn chế, thu hẹp lợi ích mà chính phủ đại diện. Đây là điều không dễ dàng. Nhưng tại thời điểm mà các kết quả của thị trường đang ngày càng không vượt qua được bất kỳ thử nghiệm nào về tình trạng công bình trong phân phối, đó là điều chủ yếu cần thiết.

***


Michael Spence, đoạt giải thưởng Nobel về kinh tế, Giáo sư Kinh tế học tại Đại học New York, Khoa Kinh doanh Stern, Thành viên cao cấp tại Viện Hoover, Chủ tịch Ủy ban nghiên cứu độc lập về Tăng trưởng và Phát triển, một cơ quan quốc tế phân tích các cơ hội phát triển kinh tế toàn cầu từ năm 2006-2010, tác giả The Next Convergence–The Future of Economic Growth in a Multispeed World.

Nguyên tác: The Inequality of Nations

https://www.project-syndicate.org/commentary/market-power-encroaching-on-politics-by-michael-spence-2019-08

***

Bài liên quan của dịch giả:

Việt Nam Sẽ Đi Về Đâu Với Kinh Tế Trọng Thương, Tư Bản Nhà Nước và Xã hội Thị Trường

https://www.danluan.org/tin-tuc/20131014/do-kim-them-viet-nam-se-di-ve-dau-voi-kinh-te-trong-thuong-tu-ban-nha-nuoc-va-xa

Thị trường: Lý thuyết và Thực tế

https://www.danluan.org/tin-tuc/20120904/do-kim-them-thi-truong-ly-thuyet-va-thuc-te

17/08/2019(Xem: 163)
Emails qua lại nhiều lần, tôi mới biết anh Mũ Nâu cũng là một ngòi bút nhà binh, bút hiệu Dương Thượng Trúc. Lúc này tôi mới nhớ là tôi đã thấy bút hiệu Dương Thượng Trúc trên nhiều tờ báo có giá trị tại Hoa Kỳ
17/08/2019(Xem: 315)
Từ rất lâu rồi, thỉnh thoảng lại nghe lời đồn rằng những người tu thiền sẽ dễ bị điên. Hình như huyền thoại này ban đầu xuất phát từ các tiểu thuyết võ hiệp Kim Dung, trong đó có một số nhân vật bị “tẩu hỏa nhập ma”
17/08/2019(Xem: 510)
Trọng lượng kinh tế của toàn khối các quốc gia chậm tiến trong Chiến Tranh Lạnh chỉ là 21% GDP toàn cầu, nhưng đến năm 2010 đã nhảy lên 49% và sẽ tăng đến 60% vào năm 2030
17/08/2019(Xem: 416)
Nếu có dịp về Châu Đốc thăm thắng cảnh Núi Sam, chắc ai cũng nghe nhắc đến món đặc sản của vùng sông nước Nam bộ : đó là món mắm thái Châu Đốc
17/08/2019(Xem: 798)
Để quả quyết đảng cộng sản hiện đang cai trị nước Việt nam là thứ đảng gì, về bản chất, và cả về hành động, Cỏ May tôi xin nhắc lại một giai thoại trong truyện «Xe lên, xe xuống»
17/08/2019(Xem: 328)
Thế mà mùa thu em ơi!
16/08/2019(Xem: 579)
tinh thần phục vụ của các nữ tu Công giáo mà thầy và Huynh Trưởng Nghĩa Sinh đã thường huấn tại Hà Nội (15/08/2019)
16/08/2019(Xem: 514)
Thằng con Cả của gia đình tôi, Cyril « Kongo » Phan, họa sĩ Đường Phố - Graffiti, được giới nghệ sĩ quốc tế gọi là Mister Colorful, Ông Mầu Sắc, vì hắn « chơi » mầu sắc rất độc đáo và đặc biệt
16/08/2019(Xem: 639)
Chẳng biết Tâm Kinh truyền đến cố quận mình tự bao giờ, Phật tử xứ mình hầu như ai cũng biết, ai cũng thuộc Tâm Kinh.
16/08/2019(Xem: 618)
Trong nhiều năm qua, mỗi dịp đến ngày 19 tháng Tám, các dư luận viên Tuyên giáo đảng Cộng sản lại thi đua tự ca điều gọi là thành tích kỳ diệu của “Tổng khởi nghĩa Tháng Tám”
15/08/2019(Xem: 1370)
Dầu mỏ và khí thiên nhiên thường tạo ra bằng cách chuyển hóa các chất hữu cơ trải qua hàng triệu năm mà thành.
15/08/2019(Xem: 934)
Buổi sáng thức dậy, với tôi, một ngày làm việc của tôi không thể bắt đầu nếu không có tách cà phê. Cà phê làm tôi tỉnh người, hương vị của nó khiến đầu óc tôi tỉnh táo và cỗ máy con người mới thực sự khởi động khi ngấm vào dòng nước nâu thơm đó.
14/08/2019(Xem: 942)
Cứ thỉnh thoảng laị lộp độp, lộp độp… cái điệp khúc suốt cả tháng giữa mùa hạ. Đêm đêm đào rụng trên mái nhà, âm thanh như vọng từ một thời cổ tích xa xưa nào vậy.
14/08/2019(Xem: 954)
Cùng viết sách đồng thời với Petrus Ký khi ông Petrus Ký có Chuyện Đời Xưa thì ông Huỳnh Tịnh Của có Chuyện Giải Buồn.
14/08/2019(Xem: 1097)
Ngày qua, trên trang FB của Ngô Nhật Đăng có ghi lại đôi dòng chữ ngắn về “một linh mục người Hungary bị bắt đưa đi Siberia năm ông 90 tuổi thì Liên Xô sụp đổ ông mới được thả và quay về Budapest, một nhà báo hỏi về những người Soviet, ông trả lời: Tôi đang ở đây mà họ thì đâu rồi.”
Tin công nghệ
Các nhà kinh tế học đã nhiều lần cố gắng giải thích với Trump rằng các thỏa thuận thương mại có thể ảnh hưởng đến việc Hoa Kỳ sẽ mua và bán hàng với quốc gia nào, chứ không ảnh hưởng đến mức độ thâm hụt thương mại của Mỹ nói chung. Nhưng, như thường lệ, Trump chỉ tin những gì ông muốn tin, cái giá phải trả thì để mặc lại cho người dân.
Hạt vi nhựa - những hạt nhựa siêu nhỏ có mặt trên tất cả mọi thứ, đã được phát hiện trộn lẫn trong tuyết ở các vùng xa xôi hẻo lánh nhất của thế giới, trong đó có cả Bắc cực. Theo một nghiên cứu mới, người ta tìm thấy hơn 10,000 hạt vi nhựa trong mỗi lít băng ở Bắc cực, một con số cao đến đáng ngạc nhiên, cho thấy ngay cả những khu vực hiếm người đến trên Trái đất cũng không thể thoát được những vấn đề đang rất nóng liên quan đến vật liệu nhựa mà cả nhân loại đang phải đối phó.
Khoảng giữa tháng 08/2019, trong một bài điều tra của Wall Street Journal, họ cho biết một số nhân viên Huawei tại Châu Phi đã giúp nhiều chính trị gia tại Uganda và Zambia đọc lén tin nhắn WhatsApp và những ứng dụng khác bằng cách cài malware. Bài điều tra của WSJ không phát hiện ra hành vi nghe lén thông tin đối thủ chính trị tại hai quốc gia Châu Phi có liên quan tới chính phủ Trung Quốc, vì thế có thể kết luận các nhân viên Huawei đã tự ý làm việc.
Giống như một minh họa trong một sự tích thiên hà nào đó, Vòi Voi uốn lượn qua tinh vân phát xạ và cụm sao trẻ IC 1396, trong chòm sao Tiên Vương (Cepheus) cao vợi và xa vời.
Hiện nay trong lòng biển sâu, hàng tỷ tỷ hạt vi nhựa từ chai lọ và những món đồ dùng hàng ngày của con người đang trôi lơ lửng, đi vào cơ thể của những sinh vật biển và gây hại cho chúng cũng như môi trường.
Khoảng giữa tháng 08/2019, nhiều thông tin quan trọng và chưa từng xuất hiện từ trước đến nay đã được một nhân viên của Foxconn gửi cho trang web chuyên đánh giá hiệu năng smartphone Antutu.
Nếu người dùng thay pin iPhone tại những tiệm điện thoại không được Apple cấp giấy phép thì khi sử dụng, tính năng đọc dữ liệu Battery Health sẽ bị khoá, đồng thời những thông báo sẽ hiện ra để cảnh báo người dùng rằng “đây không phải là pin chính hãng”. Và thậm chí nếu được thay pin chính chủ từ Apple, máy cũng hiện thông báo do trên cục pin có một bộ micro controller và chỉ có những đơn vị được Apple ủy quyền chính thức mới có thể xử lý nó đúng cách, bằng không iOS sẽ không nhận diện được và đưa ra cảnh báo.
Khoảng giữa tháng 08/2019, với thử nghiệm trên chuột bạch, các nhà khoa học tại đại học Basel, Thụy Sỹ đã thành công trong việc biến tế bào ung thư vú thành mỡ, lợi dụng chính đặc điểm của tế bào ung thư và tế bào gốc.
Điện toán đám mây đang trở thành nền tảng cho quá trình chuyển đổi số, khi nó không chỉ mang lại các tiện ích cho công nghệ điện toán mà còn cả bệnh viện và các hệ thống chăm sóc sức khỏe. Ngay cả các công ty dược phẩm cũng đang sử dụng đám mây để thay đổi cơ bản các phương thức hoạt động kinh doanh của mình.
Khi một hành tinh chết đi, nó phát ra những thứ tín hiệu riêng biệt. Vì một khối vật chất khổng lồ khi tan rã chắc chắn sẽ phải để lại những dấu vết nhất định. Việc nghiên cứu những tín hiệu ma sẽ vén màn bí mật: Trái Đất sẽ ra đi như thế nào?
Dù có ánh trăng xen vào vì trong giai đoạn trăng tròn, nhiều nơi trên Trái đất đã có thể chiêm ngưỡng mưa sao băng Perseid năm 2019.
Từ ngày 01/09/2019, những sản phẩm của Apple sản xuất tại Trung Quốc, từ AirPods, Apple Watch, HomePod đều sẽ bị đánh thuế 10% khi nhập khẩu vào Mỹ, và tổng thống Donald Trump vẫn rất cứng rắn trong lập trường của mình, thậm chí yêu cầu CEO Tim Cook dời dây chuyền sản xuất của Apple về Mỹ để được miễn thuế.
Hồi giữa tháng 06/2019, Apple đã phát đi thông cáo cho biết một lượng máy MacBook Pro được bán ra từ tháng 09/2015 đến tháng 02/2017 gặp lỗi về pin có thể quá nhiệt, từ đó dẫn đến phát nổ và bốc cháy. Cụ thể, model MacBook Pro có nguy cơ phát nổ là MacBook Pro màn hình 15 inch sản xuất năm 2015. Apple đang tiến hành thu hồi và thay thế pin miễn phí cho những máy bị ảnh hưởng
Khoảng giữa tháng 08/2019, Google giới thiệu một tính năng mới có thể cho phép người dùng hội nhập vào một số dịch vụ trên Chrome trong Android bằng cách sử dụng dấu vân tay, thay vì phải gõ mật mã. Bên cạnh đó, tính năng mới cũng cho phép hội nhập bằng các phương pháp dùng để mở khóa điện thoại
Khoảng giữa tháng 08/2019, Facebook thừa nhận hãng từng sử dụng người của nhà thầu bên thứ ba để lắng nghe và viết lại các đoạn thu âm tiếng nói được gửi qua Facebook Messenger.