Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Từ những phó sản dính dáng đến âm nhạc của truyện Kiều

06/07/201909:05:00(Xem: 2050)
Từ những phó sản dính dáng đến
âm nhạc của truyện Kiều

 
Nguyễn Văn Sâm

 

Một tác phẩm có giá trị khi nó được nhiều người nói tới, bàn luận, kể cả tranh cãi và nhất là có nhiều phó sản (phó phẩm) để có thể nói được là nó tạo nên một nguồn văn hóa mới. Trong văn chương Việt Nam có hai tác phẩm ở vào trường hợp đó. Lục Vân Tiên ở Nam và Đoạn Trường Tân Thanh ở Bắc. Một vài trường hợp khác như Lâm Xanh Xuân Nương, như Lưu Bình Dương Lễ cũng tạo được vài phó phẩm nhưng không nhiều bằng, và nhứt là không được những bình luận nghiên cứu, ưa thích, sùng thượng như hai tác phẩm trên.

blank

Tôi gọi phó phẩm/sản để chỉ những sáng tác dựa trên tác phẩm chánh và khác bộ môn cũng như khác bề dài. Kim Vân Kiều  và Lục Vân Tiên có những phó phẩm đặc biệt như tranh vẽ, thơ vịnh, tuồng hát bội, tuồng cải lương, các bản nhạc, bài đờn, và kể cả điêu khắc. Người ta còn đi xa hơn như đúc tượng tác giả hay lập đền thờ tác giả. Lập đền thờ không phải vì cá nhơn của tác giả mà phần nào do ảnh hưởng sâu đậm  của tác phẩm trogn long đân chúng một địa phương.

Truyện Kiều tạo được ảnh hưởng mạnh ở miền Bắc từ những ấn bản bằng chữ Nôm qua nhiều thời đại, đến những cuộc tranh luận sôi nổi một thời nhưng Miền Nam đi trước miền Bắc rất lâu ở những khía cạnh khác và có những hình thái biểu hiện mà Miền Bắc không có:

Chẳng bạn:

  1. 1.    Các bản Đờn Ca Tài Tử lấy đề tài về Kiều như Kiều Bắt Tội Hoạn Thư…
  2. Một cách chuyển hóa truyện Kiều để phù hợp với hương vị Miền Nam, ngắn gọn, không nhiều chữ xưa, vắng mặt tích cũ, và nhứt là sử dụng hầu hết chữ thuần Nôm và chữ thuần Nam Kỳ Lục Tỉnh: Bản Kim Túy Tình Từ là một trường hợp. Bài phú thời danh cho tới ngày nay là Túy Kiều PhúTúy Kiều Truyện tóm lược viết bằng chữ Nôm là hai đại biểu kiệt xuất về mặt nầy.
  3. 3.    Những phó sản từ Kiều rút ra từng đoạn cũng không ít: Túy Kiều án, Kiều Xử Tội Hoạn Thư, Văn Tế Do Kim Trọng Tế Thúy Kiều, Thơ Vịnh Kiều thì nhiều không thể kể hết được xuất hiện từ giửa thế kỷ 19 đến cuối thế kỷ 20…
  4. Những tuồng hát bội lấy tích Kiều thời chữ Nôm và hát bội mạnh, vài tuồng cải lương Kiều thời chữ quốc ngữ lấn chiếm và cải lương phát sinh.

Những thứ nói trên đều có trước hai miền Bắc và Trung.

Tại sao?

Tánh tình đơn giản, bộc trực, ít chịu ảnh hưởng từ văn chương Trung Hoa của lớp dân hình thành từ những cuộc di dân của người nghèo khổ vào miền đất mới để kiếm sống chăng?

Câu trả lời nào cũng có lý nhưng chỉ nắm được một phần sự thật. Nhưng sự trả lời nầy không nằm trong bài viết hôm nay.
 

Ta thử nhìn sơ Túy Kiều phú.

Túy Kiều Phú là một bản tóm lược danh tác Đoạn Trường Tân Thanh, chỉ còn lại bằng 1/10 nguyên tác với 470 câu, có những điểm lý thú: đầy đủ sự kiện quan trọng trong nguyên bản được viết bằng lối văn dễ hiểu, thuần Nam. Một vài đoạn tự tình dài trong Kiều đã được rút ngắn tới tối đa hay loại bỏ bớt, trong khi đó có đoạn lại dài hơi so với toàn bản, nhứt là đoạn chót từ khi Từ Hải dấy binh tới lúc Kim-Kiều tái hợp. Âu cũng là ý muốn của tác giả. So sánh tỷ lệ tương đối giửa nguyên bản và đoạn tương ứng trong bài phú để rút ra kết luận tác giả thích đoạn nào trong Đoạn Trường Tân Thanh và thử  giải thích tại sao có sự kiện nầy cũng là điều lý thú.
 

Hay lướt qua Túy Kiều Truyện.

Bài nầy dùng văn Nam rặt ròng trong cách nói và trong chữ dùng mà người sanh sau như chúng ta đọc thì tức thời rung động vì như bắt gặp lại thời qua khứ của mình, thời mình được nghe những cách nói đó từ thiên hạ chung quanh. Chẳng hạn: mướn phố, tức mướn nhà, từ nầy mất dạng sau thời ông Hồ Biểu Chánh. Những chữ như vầy cang lệ, thường là nói vầy duyên cang lệ, quyết tình kết chỉ xe dây, nhứt định làm sao cho có được nàng là người yêu lý tưởng, tấm lòng đáo để, thương quá xá thương, tấc dạ bâng khuâng, luôn luôn nghĩ tới, đôi lứa nợ nần, có duyên tình chồng vợ, hổ ngươi ren rén bước vào, mắc cở nên rón rén trở vô nhà, bước lỡ bước nên chàng dùn thẳng, bối rối nên chàng Kim không biết nên tiến tới hoặc đứng yên, đôi kim xuyến giao cho bạn ngọc,  chữ giao nầy đắc địa không thể hơn, giao đội vòng đeo tay nầy là giao hết đời mình cho người tình, không phải trao đi  rồi  sau nầy có thể lấy lại…

Đó là những cụm từ đặc biệt Miền Nam mà người tác giả vô danh kia đã để lại cho người hậu thế chúng ta như món quá đáng trọng của người đi trước. Đoạn văn vì vậy có cái bản sắc riêng, cái bản sắc mà những phó phẩm Kiều ở miền khác không thể có.
 

Một phó phẩm khác khá xưa tưởng rằng cũng nên chép thêm vào đây một phó phẩm khác của Kiều ít người biết là bài Vọng Cổ Hoài Lang tựa là Trách Túy Kiều của soạn giả cải lương Mộng Trần Nguyễn Văn Là, người viết tuồng cho gánh cải lương Đồng Ích Ban, in trong tập tuồng cải lương Tang Đại Giả Gái, năm 1925, tại Sàigòn để thấy rõ hơn ảnh hưởng của Nguyễn Du qua Đoạn Trường Tân Thanh ở Nam Kỳ:


 

Trời Liêu xa cách bao nhiêu đó,
Sao chẳng tin nhắn cho Kim sinh,
Dầu không muốn cho rối tình.
Đề oanh chước kia cũng liệu mình.
Ai nỡ đi vong thệ.
Nén vàng Mã sinh nặng là dường bao?
Ành vùi hương dập phấn.
Cho bướm ong thừa ở đất Lâm-Tri.
Đem đỗ cho căn mạng,
Quên phức lời khi giả từ đi.
Vài năm chờ cũng không lâu gì.
Kìa ai vội lỗi nghì,
Cái thân nàng kể chi.
Cám thương chàng mang khối tình si.
Danh phận đỉnh chung sá gì.
Quyết từ đi tìm ai, nàng ôi!
Chốn sông Tiền,
May gặp vãi Giác Duyên.
Khi tái ngộ cũng ướm toan nuốt quyền,
Dạ bao đành như vậy hỡi nàng ôi!

Mộng Trần (TĐGG trang 50-51)
 

Mới đây chúng ta có ngón đờn của Ba Hương, với bài tựa đề Tân Thanh  cũng  là một phó sản có thể là cận đại nhứt của Đoạn Trường Tân Thanh. Bài đờn nầy đương lưu truyền  rộng rãi trên Youtube.

Dòng phó sản của Kiều ở Miền Nam tôi nghĩ là không thể nào đứt đoạn.
 

Nhạc chế thơ chế từ Truyện Kiều kể ra không hết, thường thường là mua vui, kiếm cái cười liền rồi bỏ, rồi quên, có khi đi tới chỗ thô tục, không nên có, loại nầy vì tánh cách thấp lè tè do dung tục của nó chưa từng được in thành sách bao giờnhưng lư truyền nhờ những phương tiện mới và truyền miệng. Trích ra một bài với sự dè dặt, người nghiêm chỉnh có thể bỏ qua, chỉ cần chú ý có hiện tượng nhạc chế từ truyện Kiều là đủ:

Thúy Vân sợ quá thành đau

Cha mẹ thấy thế gửi vào lầu xanh.

Bán thân mới được 1 tuần

Vân kiếm được kẻ chuộc thân cho mình

Chàng tên là Mã Giám Sinh

Xuất thân từ chốn Võ Lâm Truyền Kì

Thanh niên trai tráng đôi mươi

Nhiều tài lắm của là người đẹp trai

Cò kè bớt 1 thêm 2

Giờ lâu ngã giá vàng ngoài 4 trăm

Thúy Vân tuổi mới 15

Là gái sung sức ăn nằm rất phê

Kiệu to đến rước Vân về

Nghĩ tới khoái lạc sướng tê cả người

Quản gia đón kiệu tươi cười

Thân lùn trán hói là người rất thâm

Quản gia tên gọi Thúc Sinh

Đi cùng với vợ là Đình Hoạn Thư

Hoạn Thư yểu điệu hiền từ

Do được giáo dục bởi sư trong đền.

 

Nhạc sĩ Hoàng Vân, thi sĩ Hà Huyền Chi cùng nhau góp sức viết một bản nhạc từ cảm thức đớn đau cho phận bạc của người xưa để than cho phận tha hương buồn tủi của mình.  Đó là một sự cảm hứng, không đi vào chi tiết cuộc đời của nhân vật Thúy Kiều nhưng cũng có thể coi là phó phẩm.

 

Đầu xuân xem lại /truyện Thúy Kiều 
Giọt lệ thương vay 
Ướt hoen mi này 
Cứ vơi lại đầy 
Giọt lệ thương Kiều 
Giọt lệ thương quê 
Mười/ lăm năm / xót xa quá nhiều 
Mười / lăm năm /ước mơ đã chiều 
Tôi khóc cho nàng, cho tôi ... 
Kiều nương, Kiều nương ơi! 
Kiều ơi!

 

Hai phó phẩm công trình đáng chú ý gần đây nhứt là công trình :

 

  1. Phổ thành những bản tân nhạc của  truyện Kiều từ đầu đến cuối do nhạc sĩ Quách Vĩnh Thiện, một nhạc sĩ ở Pháp, phổ nhạc toàn thể tác phẩm Kiếu. Giới ca sĩ hải ngoại thỉnh thoảng trích ra một vài bài (đoạn) trình diễn trước công chúng và cũng được hoan nghinh.
  2. Phổ qua 20 bản tổ và bài bản Nhạc Tài Tử Miền Nam cũng đi từ đầu đến hết truyện Kiều của tác giả Hoàng Thân (Nguyễn Phúc An hiệu bình).

 

Nhìn chung, không cần đi vào chi tiết, ai cũng thấy hai công trình tim óc đáng ngợi khen nói trên. Đặc biệt công trình của Nhạc sư Hoàng Thân thay đổi cấu trúc câu nguyên thủy nhiều để phù hợp với giai điệu cần thiết của bản đờn. Ông cũng đem lòng mình giải bày thêm về suy nghĩ và tư tưởng của nhân vật trong các câu vọng cổ.  Chắn chắn rằng văn của Nguyễn Du cũng được uốn nắn theo khả năng cần thiết của bản nhạc mà giới sáng tác ai ai cũng phải làm như vậy (dầu nhiều khi phật ý tác giả bài thơ một chút đỉnh nào đó).

 

Rất thích thú khi được xem trước quyển Tự Sự Truyện Kiều Qua 20 Bản Tổ, tôi có lời dẫn giải dài dòng nêu trên khi lướt qua những phó sản của Kiều để thấy rằng mạch ảnh hưởng của truyện Kiều kéo dài từ xưa đến giờ và lúc nào cũng đổi mới và chắc chắn rằng sẽ còn đổi mới nữa trogn tương lai dầu  chúng ta bây giờ không ai biết sự đổi mới đó sẽ ra sao.

Ước mong tác giả Hoàng Thân hay những vị thầy về nhạc Tài Tử sáng tác thêm những phó phẩm cho các tác phẩm dài hơi khác như Lục Vân Tiên, Song Tinh Bất Dạ, Hoa Tiên, Phan Trần,  Nhị Độ Mai… hoặc những tác phẩm ngắn hơi hơn như Ai Tư Vãn, Bần Nữ Thán, Cung Oán Ngâm Khúc để cho gia tài Nhạc Tài Tử được phong phú hơn thêm nữa…

 

Cho tới bây giờ, và với quyển sách quí vị đương cầm trên tay, chúng ta có thể tự hào rằng mảng phó sản dính dáng đến âm nhạc của truyện Kiều, Miền Nam luôn luôn  kéo ngọn cờ đầu.

Nó cũng góp phần làm lớn mạnh nghệ thuật của đờn ca Tài Tử Miền Nam. Càng nhiều phó sản loại nầy thì đờn ca Tài Tử sẽ không bị bức tử như người bạn song hành của nó là tuồng Cải Lương.

  

Nguyễn Văn Sâm

(California, tháng 03 2019)



 

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Sau hơn 30 năm Liên bang Xô Viết sụp đổ, nhân dân Nga và khối các nước Đông Âu đã được hưởng những chế độ dân chủ, tự do. Ngược lại, bằng chính sách cai trị độc tài và độc đảng, Đảng CSVN đã dùng bạo lực và súng đạn của Quân đội và Công an để bao vây dân chủ và đàn áp tự do ở Việt Nam. Trích dẫn chính những phát biểu của giới lãnh đạo Việt Nam, tác giả Phạm Trần đưa ra những nhận định rất bi quan về tương lai đất nước, mà hiểm họa lớn nhất có lẽ là càng ngày càng nằm gọn trong tay Trung quốc. Việt Báo trân trọng giới thiệu.
Kết qủa của cuộc bầu cử vào ngày 26/9/2011 là ba đảng Dân chủ Xã hội (SPD), Xanh (Grüne) và Dân chủ Tự do (FDP) chiếm được đa số tại Quốc hội. Để nắm quyền cai trị trong bốn năm tới, các đảng này phải thoả hiệp nhau để tìm ra một đường lối chung định hình cho một chính sách liên minh mới mà báo chí gọi tắt theo một biểu tượng là “đèn hiệu giao thông”, bao gồm ba màu đỏ, (đảng SPD) xanh lá cây (đảng Xanh) và vàng (đảng FDP). Nói chung, đảng Xanh quan tâm đến việc bảo vệ môi trường, đảng FDP phát huy tự do cho nền kinh tế thị trường trong khi đảng SPD ưu tiên bảo vệ công bình xã hội, quyền lợi công nhân và tôn trọng nhân quyền. Ngày 21/10, 22 nhóm chuyên gia của ba đảng bắt đầu các cuộc họp chuyên đề và đúc kết các dị biệt trong một văn bản chung quyết để thỏa thuận việc cầm quyền được gọi là Koalitionsvertrag (Hợp đồng Liên Minh), được mệnh danh là "Mehr Fortschritt wagen“ (Dám tạo ra nhiều tiến bộ). Kết quả này được trình bày trước công luận và báo chí vào ngày 26/1
Tác giả Bảo Giang ghi nhận: “Giai đoạn trước di cư. Nơi nào có dăm ba cái Cờ Đỏ phất phơ là y như có sự chết rình rập." Tại sao vậy? Để có câu trả lời, mời bạn đọc vào đọc bài viết dưới đây của nhà văn Tưởng Năng Tiến.
Người cộng sản là những “kịch sĩ” rất “tài”, nhưng những “tài năng kịch nghệ” đó lại vô phúc nhận những “vai kịch” vụng về từ những “đạo diễn chính trị” yếu kém. – Nguyễn Ngọc Già (RFA).. Mời bạn đọc vào đọc bài viết dưới đây của phó thường dân/ nhà văn Tưởng Năng Tiến để nhìn thấy thêm chân diện của người cộng sản.
Nghiên cứu mới này là nghiên cứu đầu tiên cho thấy rằng chỉ cần hít thở chậm và sâu vài lần sẽ làm giảm sự kích thích sinh lý đáng kể của trẻ nhỏ. Bằng cách đo lường các tác động trong môi trường tự nhiên như cắm trại ban ngày và tại sân chơi, nghiên cứu đồng thời cũng mang tính đột phá, phản ánh sự tiếp cận gần gũi trải nghiệm với trẻ em hơn là việc chỉ nghiên cứu trong phòng thí nghiệm.
Nạn nhân sắp tới có thể sẽ là bà Huỳnh Thục Vy, điều phối viên của Hội Phụ Nữ Nhân Quyền Việt Nam. Theo bản Kết luận điều tra số 46, ngày 16-10-2018 của công an thị xã Buôn Hồ – tỉnh Đắc Lắc – người phụ nữ bất đồng chính kiến này bị khép tội “xúc phạm quốc kỳ” tại Điều 276 (BLHS năm 1999) với hình phạt “phạt cảnh cáo, cải tạo không giam giữ đến ba năm hoặc phạt tù từ sáu tháng đến ba năm.”
"Văn hóa Việt Nam hiện nay đang bị xơ cứng, mất tính sáng tạo, nhiều năm liên tục vắng bóng tác phẩm văn hóa, văn học, nghệ thuật lớn...". “Môi trường văn hóa nước nhà bị xâm thực, “ô nhiễm” khá nghiêm trọng.” Nhà sử học, nguyên Đại biểu Quốc hội Dương Trung Quốc và Nhạc sỹ Đỗ Hồng Quân đã phát biểu như trên vào dịp Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ III được tổ chức tại Hà Nội ngày 24/11/2021, sau 73 năm, kể từ Hội ghị lân thứ hai tại Phú Thọ ngày 20/07/1948.
Khi Max Hofmann hỏi bà sẽ làm gì nếu không còn tại vị, bà Merkel nói: "Bây giờ tôi không biết mình sẽ làm gì sau đó. Tôi nói là, trước hết, tôi sẽ nghỉ ngơi một chút và hãy xem điều gì sẽ xảy ra trong đầu tôi." Bà sẽ đọc và ngủ rất nhiều. Bà Merkel đã nhấn mạnh nhiều lần rằng, bà tin rằng bà có thể từ bỏ quyền lực khá dễ dàng, điều mà bây giờ bà nhắc lại trong một cuộc phỏng vấn với DW, "một trong những người cuối cùng" trên cương vị nừ Thủ tướng Liên bang.
Tác giả Đoàn Hưng Quốc (tên thật Đoàn Văn Tân) hiện hành nghề kỹ sư ở tiểu bang Texas, Hoa Kỳ. Học kinh tế chỉ có 1 lớp Econ 101 hơn 30 năm trước – cho đến nay thì chữ nghĩa của thầy đã trả lại thầy để thầy còn vốn mà dạy sinh viên khác. Tác giả bắt đầu quan tâm đến ngành kinh tế tài chánh vì thua lổ chứng khoáng trong cuộc Đại Suy Trầm 2007-08, lúc đó làm việc liên quan đến toàn cầu hóa trong ngành sản xuất điện thoại cầm tay mà trong đầu cứ nhớ câu nói “follow the money” - phải theo dõi dấu vết của đồng tiền mới rõ tiền nhân hậu hoạn của sự việc.
Nhà báo Bùi Tín nhận xét: “Có rất ít thông tin chính xác về nội dung thật sự của cuộc gặp này được tiết lộ, nhưng ý đồ đen tối của những người lãnh đạo Bắc Kinh đến phó hội đối với tương lai của đất nước ta đã không che mắt được ai. Đến nỗi ngoại trưởng Việt Nam lúc bấy giờ, ông Nguyễn Cơ Thạch, người bị gạt ra ngoài rìa của cuộc họp lịch sử này, đã phải than thở: ‘Thế là một cuộc Bắc thuộc mới rất nguy hiểm đã bắt đầu!”
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.