Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Triển vọng giải quyết các nghị trình của Hội nghị Thượng đỉnh G20 tại Osaka

26/06/201913:12:00(Xem: 1455)

Đỗ Kim Thêm


blank


Bối cảnh


Trong các ngày 28 đến 29 tháng Sáu năm 2019, Hội nghị Thượng đỉnh G20 diễn ra ở Osaka với sự tham dự của các nguyên thủ của 20 nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới, trong còn có cả cơ quan Liên Âu, 8 quốc gia khách mời và lãnh đạo của nhiều tổ chức quốc tế như Liên Hiệp Quốc, Ngân hàng Thế giới (WB), Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF), Tổ chức Y tế thế giới (WHO), Tổ chức Lao động quốc tế (ILO)
và nhiều định chế quốc tế khác.

Mục tiêu của Hội nghị là tăng cường hợp tác đa phương để duy trì và củng cố trật tự quốc tế cho một nền thương mại tự do và công bình trong bối cảnh các biện pháp bảo hộ mậu dịch của nhiều quốc gia và cuộc chiến thương mại Mỹ-Hoa đang leo thang.

Nước Nhật đề ra ba chủ đề thảo luận là chuẩn bị thành lập Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (Regional Comprehensive Economic Part-nership, RCEP), mô hình “Lưu hành Tự do Dữ liệu trong Thành tín, (Data Free Flow with Trust, DFFT), trong đó các biện pháp khẩn thiết để cải cách hoạt động cho Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) là tiền đề quan trọng nhất. Hội nghị duyệt xét các biện pháp tổng quát dựa theo Phúc trình 1.5˚C của Hội đồng Liên Chính phủ về Biến đổi Khí hậu (Intergovern-mental Panel on Climate Change), và sau đó, tháng mười Nhật Bản sẽ tổ chức Hội nghị Thượng đỉnh Canh tân Môi trường Xanh (Green Innovation Summit), nơi quy tụ các nhà nghiên cứu và đại diện của giới công nghiệp và tài chính để nghiên cứu các bước thực hiện.

Khác với hầu hết các định chế quốc tế được thành lập sau năm 1945, mà mục tiêu chính là giải quyết các vấn đề vãn hồi hoà bình và tái thiết hậu chiến, G20 là một diễn đàn được thành lập vào năm 1999, một cơ chế cho các cuộc họp cấp bộ trưởng. Năm 2008 tổ chức được nâng cấp thành hội nghị thượng đỉnh cho 20 nhà lãnh đạo các quốc gia thành viên, họ là đại diện cho bốn phần năm sản lượng kinh tế và hai phần ba dân số toàn cầu.

Nhìn chung, hiện nay, trật tự toàn cầu đang lung lai và các nước phương Tây sống trong một thời đại bất thường: chủ nghĩa đa phương trong tinh thần trọng pháp không còn được tôn trọng, nền kinh tế thị trường lâm vào khùng hoàng vận hành và các hệ thống dân chủ tự do không còn thanh danh như xưa, một số quốc gia theo chính sách dân tộc mị dân, chống trào lưu toàn cầu hoá, các luồng di dân và khủng bố Hồi giáo. Bắc Hàn và Iran, hai quốc gia có bom nguyên tử, đe doạ an ninh. Quan trọng và nguy hiểm nhất là sự kiện Trung Quốc trổi dậy và uy hiếp làm biến đổi trật tự thế giới theo định hướng của Trung Quốc qua dự án "Nhất đái, Nhất lộ". 

Trong sáu tháng đầu năm 2019, tình hình biến động dồn dập hơn. Các quan điểm về chiến lược địa chính trị của Washington trước các điểm nóng Đài Loan, Biển Đông và Ấn Độ-Thái Bình Dương mang một sắc thái mới trong cuộc xung đột khu vực. Hậu qủa là các cường quốc (Ấn độ, Nhật Bản, Nam Hàn và nhiều nước khác) cũng bị can dự vào với hai nền kinh tế lớn nhất thế giới. Sôi động nhất là do những đe doạ leo thang dẫn đến nguy cơ chiến tranh Mỹ với Iran, Mỹ thất bại thương thuyết với Bắc Hàn và biểu tình tại Hồng Kông. 

Do đó, Hội nghị Thượng đỉnh G20 năm 2019 tại Osaka trở thành một diễn đàn cho hai nhà lãnh đạo Mỹ-Hoa tiếp xúc trong các cuộc hội thảo song phương. Vấn đề là ba luận điểm chính trong chương trình nghị sự do Nhật đề ra có còn thu hút công luận và chính giới không và giải pháp như nghị trình đề ra sẽ đạt đến mức độ nào.

Cải cách WTO

Quan điểm chung của các thành viên Hội nghị là do tình hình thương mại thế giới thay đổi, tổ chức WTO cần phải cải cách triệt để, nhất là soạn thảo lại luật thương mại và đầu tư toàn cầu cho phù hợp, nhưng không nhất thiết chỉ giới hạn giải quyết trong phạm vi thương chiến Mỹ-Hoa. Thực tế cho thấy đây là một vấn đề cực kỳ phức tạp và không thể hy vọng có một bước tiến đột phá nào tại Osaka. Cải cách tổ chức WTO theo cơ chế đa phương vẫn cần sự lãnh đạo và chức năng của một quyền lực để định hình chương trình nghị sự và cổ vũ (regulatory power and advocacy).

Lý do hiển nhiên là Trung Quốc và Hoa kỳ không thể đồng thuận về các mục tiêu trước mắt về các biện pháp quan thuế biểu. Có nhiều dấu hiệu cho thấy thương chiến Hoa-Mỹ sẽ còn kéo dài và tùy thuộc vào diễn tiến bầu cử tổng thống Mỹ trong tương lai. Cụ thể nhất là với chủ trương American First, Mỹ khá gay gắt với hoạt động của tổ chức WTO; Mỹ cho rằng WTO đã lổi thời, đe doạ sẽ rời bỏ WTO. Trước mắt là cơ chế trọng tài để giải quyết tranh chấp thuộc tài phán WTO, một hình thức toà án tối cao về thương mại thế giới đang bị suy yếu. Mỹ sẽ không bổ nhiệm các trọng tài viên mới cho bộ phận thường trực của bảy người, nên cơ chế giải quyết tranh chấp WTO sẽ không còn hoạt động vào tháng 12 năm 2019. Khi cuộc đối đầu song phương chưa kết thúc, các cuộc thảo luận đa phương này bị lu mờ. 

Từ ngày gia nhập tổ chức WTO năm 2001, Trung Quốc là nước hưởng nhiều lợi thế nhất trong tiến trình toàn cầu hoá, biết tận dụng các khe hở luật lệ để khuếch trương xuất cảng sản phẩm. Các biện pháp trợ cấp cho doanh nghiệp nhà nước, các ưu quyền cho một nước đang phát triển, buộc các công ty nước ngoài hoạt động tại Trung Quốc chuyển giao công nghệ độc quyền cho các đối tác liên doanh của Trung Quốc là những thí dụ chính.

Trung Quốc đã tuyên bố là sẽ đồng thuận việc cải tổ WTO. Đó là một đìều trớ trêu và bất hạnh cho tiến trình cải cách WTO. Hoa Kỳ có đủ khả năng và nguồn lực để thực hiện cải cách, nhưng Hoa Kỳ lại không muốn tiến hành vì đi ngược lại chủ trương American First; còn Trung Quốc, đã vi phạm trầm trọng mọi thứ luật thương mại quốc tế, không có khả năng và nguồn lực lại tự nhận muốn lãnh đạo cải cách để tiếp tục làm lũng đoạn thịnh vượng cho thế giới.

Về quan điểm, cơ quan Liên Âu ủng hộ chủ trương đa phuơng trong tinh thần trọng pháp và bảo vệ vai trò của WTO, nhưng lại không thể thuyết phục Hoa Kỳ thay đổi chiều huớng, nên không thể tác động nhiều để giải quyết tranh chấp việc cải cách. 

Châu Âu và Nhật Bản có thể hợp tác trong tiến trình này. Cả hai cùng có một lập luận chung là các cải cách WTO, nếu thành công, sẽ là một sức ép buộc Trung Quốc phải thay đổi các luật lệ về vai trò của các doanh nghiệp nhà nước, cải thiện khả năng cho phép doanh nghiệp ngoại quốc thâm nhập thị trường, tạo một sân chơi bình đẳng, nhất là tuyệt đối tôn trọng giải quyết vấn đề tác quyền trí tuệ bằng phương tiện luật định. Cả hai không chấp nhận các biện pháp lũng đoạn hay mua chuộc. 

Hoa Kỳ không ủng hộ cho lập trường này, vì dành ưu tiên cho thương thảo kinh tế song phương hơn là tinh thần trọng pháp trong cơ chế đa phương. Trong bài phát biểu trước Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc vào tháng 9 năm 2018, ông Trump công nhiên theo đuổi lập trường chống toàn cầu hóa và hợp tác quốc tế , đây là một bằng chứng.

Đối với các nền kinh tế mới nổi và đặc biệt là các nước thuộc châu Mỹ La tinh, một phần vì thiếu nguồn lực chuyên môn, một phần vì quan điểm chính trị, tất cả không cổ  vũ cho chủ thuyết đa phương. Các nước ASEAN cũng lâm vào trường hợp tương tự; do khống chế chính trị của Trung Quốc, nên không có tác động nào khởi sắc để đóng góp cho việc cải cách WTO.

Biến đổi khí hậu

Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe đã dành ưu tiên cho vấn đề thay đổi khí hậu để thảo luận, nhưng không ai hy vọng là sẽ có tiến triển rõ rệt nào, vì hai lý do. Một là, dù sẽ thảo luận trên phuơng dịiện hình thức tại Osaka, nhưng các cuộc thảo luận chuyên đề còn cần nhiều nổ lực liên tục của Nhật Bản. Tháng mười năm nay, Nhật Bản sẽ tổ chức Hội nghị Thượng đỉnh Canh tân Môi trường Xanh, để nghiên cứu các bước thực hiện. Thứ hai là do Trump không quan tâm cộng tác trong vấn đề này. 

Lưu hành Tự do Dữ liệu 

Trong một bài phát biểu tại Davos vào tháng Giêng, Thủ tướng Shinzo Abe đã đưa ra khái niệm này và muốn chủ đề này thảo luận sâu rộng trong nghị trình G20. Trở ngại chính cho chuyên đề là sự khác biệt trong các khảo hướng về quyền riêng tư dữ liệu, nội địa hóa và các vấn đề liên quan giữa Hoa Kỳ, Châu Âu và Trung Quốc. Do dó, không thể đạt được sự đồng thuận tại Osaka. Nhưng Abe đã xác định được một vấn đề quan trọng và G20 có thể đóng góp có giá trị bằng cách đưa nó vào chương trình nghị sự kinh tế toàn cầu trong tương lai.

Thanh thế đang lên của Abe và Nhật Bản

Trong bối cảnh hiện nay, những kỳ vọng cao độ về bước đột phá của G20 tại Osaka để giải quyết vấn đề như nghị trình đưa ra là không thực tế. Như thông lệ, G20 sẽ đưa ra một Bảng Thông báo chung các diển biến và xác định các ưu tiên cho cải cách các cơ chế giải quyết tranh chấp thương mại như trợ cấp và tác quyền trí tuệ. Các nhà lãnh đạo sẽ giao nhiệm vụ cho các bộ trưởng thương mại chuẩn bị các biện pháp chuyển tiếp cho cuộc họp tiếp theo của WTO dự kiến vào tháng 6 năm 2020 tại Kazakhstan.

Nhưng điều đó không có nghĩa là một thất bại cho Shinzo Abe và Nhật Bản trên trường quốc tế. Ngược lại, vai trò của Abe được nâng cao. Thuận lợi lớn nhất là uy tín cá nhân, Abe được lòng tin cẫn của cả hai ông Trump và Putin. Trong chuyến thăm gần đây của Abe tại Iran, nhằm giảm căng thẳng giữa Mỹ-Iran, dù chưa có chưa có kết qủa, nhưng là một bằng chứng khác cho thấy thanh thế Abe trên chính trường. 

Dưới thời Trump, Mỹ rút lui khỏi vai trò lãnh đạo về các vấn đề toàn cầu.  Vấn đề là liệu Trung Quốc, Liên Âu và Nhật Bản có thể thay thế không. Thoạt đầu, có nhiều ước đoán loại suy cho rằng Liên Âu tiêu biểu cho thế giới tự do, nền kinh tế thị trường và tinh thần trọng pháp sẽ tiếp tục đãm nhận vai trò đầu tàu này. Nhưng cơ chế Liên Âu không thể vận hảnh hoàn hảo. Các suy yếu nội tại làm các cải cách không thể tiến hành. Do đó, Liên Âu không thể thay cho Mỹ trong vai trò này. 

Vấn đề duy nhất còn lại là Đức, trong thực tế, là đầu tàu của Liên Âu, sẽ thay thế cho Liên Âu trong vai trò này. Bà Angela Merkel, với tài năng và đức độ, đã thu phục cảm tình của công luận và chính khách quốc tế. Sau bầu cử, vị thế của Bà suy giảm. Cầm quyện trong một chính phủ liên minh không thực lực, Bà phải nhân nhượng quá nhiều nên không thể giải quyết các bất ổn quốc nội, nhất là việc giải quyết các vấn đề di dân. Do đó, Bà quyết định không tiếp tục tranh cử và đang âm thầm từ giả chính trường, dù đang còn tại chức. 

Việc cải cách châu Âu và nước Đức đang bị đình đốn, trong khi đó Nhật bước vào một kỷ nguyên với với triều đại Lệnh Hoà và Nhật Hoàng Naruhito vừa được tấn phong. Abe không những muốn chứng tỏ là một nhà chính trị hiếu khách lão luyện mà Nhật Bản cũng sẽ đóng vai trò quan trọng hơn cho trong việc phát triển khu vực và hợp tác quốc tế. Với thanh thế đang phá huy cho Abe và Nhật Bản, một tiến trình mới đang khởi đầu cho G20. 

Nhưng G20 sẽ làm gì là một thách thức khác. Xác định nghị trình khả thi và được sự đồng thuận của các quốc gia thành viên đòi hỏi G20 phải có một viễn kiến thu hùt, Tất cả còn là bước khởi đầu cho một thời kỳ mới của các hợp tác quốc tế trong chiều hướng hồi phục cơ chế đa phương trong tinh thần trọng pháp,.

Đỗ Kim Thêm

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Công bằng mà nói, ngày càng có nhiều sự đồng thuận là chúng ta cần phải làm nhiều hơn nữa để ngăn chặn các hành động của Trung Quốc trong khu vực. Sự răn đe đòi hỏi những khả năng đáng tin cậy. Liên minh mới này phù hợp với lý luận đó.
Liên quan đến cuộc bầu cử Quốc Hội Đức 2021 trước đây tôi đã giới thiệu lần lượt ba ứng cử viên: Scholz của SPD, Laschet (CDU) và Baerbock (Xanh). Nhưng trong những tháng qua có khá nhiều tin giật gân nên để rộng đường dư luận tôi lại mạn phép ghi ra vài điểm chính bằng Việt ngữ từ vài tin tức liên quan đến cuộc bầu cử 2021 được truyền thông và báo chí Đức loan tải.
Năm 17 tuổi, đang khi học thi tú tài, tôi bỗng nhiên bị suyễn. Căn bệnh này – vào cuối thế kỷ trước, ở miền Nam – vẫn bị coi là loại nan y, vô phương chữa trị. Từ đó, thỉnh thoảng, tôi lại phải trải qua vài ba cơn suyễn thập tử nhất sinh. Những lúc ngồi (hay nằm) thoi thóp tôi mới ý thức được rằng sinh mệnh của chúng ta mong manh lắm, và chỉ cần được hít thở bình thường thôi cũng đã là một điều hạnh phúc lắm rồi. If you can't breathe, nothing else matters!
Một người không có trí nhớ, hoặc mất trí nhớ, cuộc đời người ấy sẽ ra sao? Giả thiết người ấy là ta, cuộc đời ta sẽ như thế nào? Ai cũng có thể tự đặt câu hỏi như vậy và tự cảm nghiệm về ý nghĩa của câu hỏi ấy. Sinh hoạt của một người, trong từng giây phút, không thể không có trí nhớ. Cho đến một sinh vật hạ đẳng mà chúng ta có thể biết, cũng không thể tồn tại nếu nó không có trí nhớ. Trí nhớ, Sanskrit nói là smṛti, Pāli nói là sati, và từ Hán tương đương là niệm, cũng gọi là ức niệm, tùy niệm. Nói theo ngôn ngữ thường dùng hiện đại, niệm là ký ức. Đó là khả năng ghi nhớ những gì đã xảy ra, thậm chí trong thời gian ngắn nhất, một sát-na, mà ý thức thô phù của ta không thể đo được.
Ba mươi năm trước tôi là thành viên hội đồng quản trị của một cơ quan xã hội giúp người tị nạn trong khu vực phía đông Vịnh San Francisco (East Bay) nên khi đó đã có dịp tiếp xúc với người tị nạn Afghan. Nhiều người Afghan đã đến Mỹ theo diện tị nạn cộng sản sau khi Hồng quân Liên Xô xâm chiếm đất nước của họ và cũng có người tị nạn vì bị chính quyền Taliban đàn áp. Người Afghan là nạn nhân của hai chế độ khác nhau trên quê hương, chế độ cộng sản và chế độ Hồi giáo cực đoan.
Bà Merkel là một người đàn bà giản dị và khiêm tốn, nhưng nhiều đối thủ chính trị lại rất nể trọng bà, họ đã truyền cho nhau một kinh nghiệm quý báu là “Không bao giờ được đánh giá thấp bà Merkel”.
Hai cụm từ trọng cung (supply-side) và trọng cầu (demand-side) thường dùng cho chính sách kinh tế trong nước Mỹ (đảng Cộng Hòa trọng cung, Dân Chủ trọng cầu) nhưng đồng thời cũng thể hiện hai mô hình phát triển của Hoa Kỳ (trọng cầu) và Trung Quốc (trọng cung). Bài viết này sẽ tìm hiểu cả hai trường hợp. Trọng cung là chủ trương kinh tế của đảng Cộng Hoà từ thời Tổng Thống Ronald Reagan nhằm cắt giảm thuế má để khuyến khích người có tiền tăng gia đầu tư sản xuất. Mức cung tăng (sản xuất tăng) vừa hạ thấp giá cả hàng hóa và dịch vụ lại tạo thêm công ăn việc làm mới. Nhờ vậy mức cầu theo đó cũng tăng giúp cho kinh tế phát triển để mang lại lợi ích cho mọi thành phần trong xã hội. Giảm thuế lại thêm đồng nghĩa với hạn chế vai trò của nhà nước, tức là thu nhỏ khu vực công mà phát huy khu vực tư.
Gần đây, chỉ một tấm ảnh của nữ trung sĩ TQLC Hoa Kỳ – Nicole Gee – ôm em bé người Afghan với thái độ đầy thương cảm thì nhiều cơ quan truyền thông quốc tế đều phổ biến và ca ngợi! Nhân loại chỉ tôn trọng sự thật, trân quý những tâm hồn cao thượng và những trái tim biết rung động vì tình người – như nữ trung sĩ TQLC Hoa Kỳ, Nicole Gee – chứ nhân loại không bao giờ thán phục hoặc ca ngợi sự tàn ác, dã man, như những gì người csVN đã và đang áp đặt lên thân phận người Việt Nam!
Tôi vừa mới nghe ông Trần Văn Chánh phàn nàn: “Cũng như các hội nghề nghiệp khác, chưa từng thấy Hội nhà giáo Việt Nam, giới giáo chức đại học có một lời tuyên bố hay kiến nghị tập thể gì liên quan những vấn đề quốc kế dân sinh hệ trọng; thậm chí nhiều lần Trung Quốc lấn hiếp Việt Nam ở Biển Đông trong khoảng chục năm gần đây cũng thấy họ im phăng phắc, thủ khẩu như bình…”
Thế giới chưa an toàn và sẽ không an toàn chừng nào các lực lượng khủng bố trên thế giới vẫn còn tồn tại, một nhà báo, cựu phóng viên đài VOA từ Washington D.C. nói với BBC News Tiếng Việt hôm thứ Năm. Sự kiện nước Mỹ bị tấn công vào ngày 11 tháng 09 năm 2001 đã thức tỉnh thế giới về một chủ nghĩa khủng bố Hồi giáo cực đoan đang tồn tại trong lòng các nước Trung Đông. Giờ đây, sau 20 năm, liệu người Mỹ có cảm thấy an toàn hơn hay họ vẫn lo sợ về một cuộc tấn công khủng bố khác trên đất nước Hoa Kỳ hay nhằm vào công dân Mỹ ở nước ngoài.
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.