Hôm nay,  

Nhớ Tô Thùy Yên và “Chiều trên phá Tam Giang”

24/05/201910:03:00(Xem: 3301)
BuiVanPhu__ToThuyYen
Thi sĩ Tô Thùy Yên và ca khúc “Chiều trên phá Tam Giang” do nhạc sĩ Trần Thiện Thanh phổ từ thơ của ông.


Đọc tựa bài chắc làm gợi nhớ cho những ai lớn lên ở miền Nam Việt Nam vào đầu thập niên 1970 về một ca khúc đã vang vang trên làn sóng phát thanh và phát hình.


Chiều trên phá Tam Giang

Anh chợt nhớ em

Nhớ ôi niềm nhớ, ôi niềm nhớ đến bất tận

Em ơi, em ơi

Giờ này thương xá sắp đóng cửa

Người lao công quyét dọn hành lang…


Bài hát được nhiều người trẻ yêu thích vì ca từ lan man tâm trạng của thanh niên thiếu nữ thời bấy giờ, dù còn tung tăng sân trường, ở tuổi yêu đương hay đang xông pha ngoài chiến trường.


Nhạc sĩ Trần Thiện Thanh viết ca khúc đó, phổ nhạc từ đoạn 2 của một bài thơ mang cùng tên, dài hơn 150 câu, của Tô Thùy Yên sáng tác năm 1972.


Thi sĩ đã ghi lại hình ảnh, suy tưởng của một người con trai là lính đóng quân ở miền Trung cô quạnh, nhớ về thủ đô nơi có người yêu với những sinh hoạt thường nhật, có không khí chiến tranh:


Giờ này thành phố chợt bùng lên

Để rồi tắt nghỉ sớm

Ôi Sài Gòn Sài Gòn giờ giới nghiêm…


Nơi có tháng Sáu với nắng, mưa và những kỳ thi tú tài:


Giờ này có thể trời đang nắng

Em rời thư viện đi rong chơi

Hàng cây viền ngọc thạch len trôi

Nghĩ tới ngày thi tương lai thúc hối

Căn phòng nhỏ cao ốc vô danh

Rồi nghĩ tới anh, nghĩ tới anh…


Sau biến cố 30/4/1975, nhạc sĩ và thi sĩ đều ở lại Việt Nam, cho đến đầu thập niên 1990 thì đi Mỹ định cư.


Như những thanh niên trong thời đất nước chiến tranh, hai ông gia nhập quân đội. Với tài năng văn nghệ nên cả hai phục vụ tại Tổng cục Chiến tranh Chính trị, với cấp bậc sau cùng của Nhật Trường là hạ sĩ, Tô Thùy Yên là thiếu tá.


Ngày 30/4/1975 cộng sản nắm quyền kiểm soát toàn cõi Việt Nam. Sau đó hạ sĩ quan như Nhật Trường phải học tập ngắn hạn tại chỗ. Sĩ quan các cấp, như Tô Thùy Yên, với lệnh trình diện yêu cầu đem theo đồ dùng cho một tháng nhưng đã bị đưa vào các trại cải tạo học tập nhiều năm, có người gần hai chục năm.


Viết trong “Postcard from the End of America: New Haven” [www.unz.com] ngày 1/5/2017 sau buổi đọc thơ tưởng niệm 30/4 ở Đại học Yale, chung với Phan Nhiên Hạo và Tô Thùy Yên, thi sĩ Đinh Linh ghi lại cuộc gặp gỡ, nghe ông kể ít nhiều về cuộc đời đã trải qua.


Sau mười năm học tập cải tạo, được thả tưởng chừng đã xong hết nợ oán thù. Tô Thùy Yên tiếp tục sáng tác, không ghi tên, nhờ người quen đem một bài thơ ra nước ngoài cho bạn bè thân quen đọc. Không ngờ bài thơ được công khai trong những phê bình văn học tại hải ngoại. An ninh trong nước biết, bắt ông giam tù thêm ba năm nữa.


Đinh Linh ghi lại sự kiện về nhà thơ khi ông làm sĩ quan chiến tranh chính trị đã thẩm vấn những cán bộ cộng sản bị giam trong một nhà tù gần sông Sài Gòn. Sau tháng Tư năm 1975, cũng trong nhà giam đó, những cán bộ cộng sản lại là người đóng vai thẩm vấn thi sĩ. “Lịch sử chỉ là những con người thay đổi lớp áo”, Tô Thùy Yên lập lại một câu nói quen liên quan đến lịch sử.


Sáng tác và có thơ đăng báo khi chưa đến tuổi đôi mươi, trên báo Đời Mới vào thập niên 1950, Tô Thùy Yên là thi sĩ với những ngôn từ mới lạ, tuy các thể thơ của ông phần nhiều là thơ năm, bảy hay chín chữ và rất dài, đọc lên phảng phất nét thơ Đường, nhưng không phải thơ cổ.


Mấy câu thơ sau ông viết năm 1979, khi bị giam trong trại tù cải tạo ở miền Bắc:


Ở đây, địa ngục chín tầng sâu,
Cả giống nòi câm lặng gục đầu,
Cắn chết hàm răng, ứa máu mắt,
Chung xiềng nhưng chẳng dám nhìn nhau…


Bài thơ được xem như sáng tác đầu tay của ông, viết năm 1956, có những câu:


Trên cánh đồng hoang thuần một màu

Trên cánh đồng hoang dài đến đỗi

Tàu chạy mau mà qua rất lâu

Tàu chạy mau, tàu chạy rất mau

Ngựa rượt tàu, rượt tàu, rượt tàu

Cỏ cây cỏ cây lùi chóng mặt

Gò nồng cao rồi thung lũng sâu

Ngựa thở hào hển, thở hào hển

Tàu chạy mau, vẫn mau, vẫn mau…


Đó là thời gian của tạp chí văn học “Sáng Tạo”, trong đó Tô Thùy Yên, Thanh Tâm Tuyền, Mai Thảo là những thi sĩ, nhà văn cột trụ có công khai sinh ra nền văn học miền Nam.


Sau khi được thả khỏi trại học tập cải tạo, Tô Thùy Yên viết “Ta về”, với 126 câu, được giới phê bình văn học nhận định là một bài thơ tiêu biểu cho giai đoạn khốn cực của đất nước, với khoảng thời gian mười năm ông bị đọa đầy, nhưng lời thơ phản ánh nét thâm trầm nhìn đời, không oán hận những oan khiên đã đổ xuống đời và trong đó thi sĩ đã gửi lại một tấm lòng hoà giải.


Bài thơ đã được giáo sư sử học Peter Zinoman từ Đại học Berkeley, California đề nghị, cùng với những ý tưởng trong sáng tác của các nhạc sĩ Văn Cao, Trịnh Công Sơn, Phạm Duy, khi giáo sư được cố vấn của Tổng thống Barack Obama tham khảo để viết diễn văn cho lãnh đạo Mỹ.


Tuy không được trích dẫn trong diễn văn của Tổng thống Obama khi ông thăm Việt Nam vào tháng 5/2016, nhưng hồn thơ của Tô Thùy Yên trong “Ta về” đã để lại dấu ấn về con người và sự nghiệp thi ca của ông.


Ta về một bóng trên đường lớn 
Thơ chẳng ai đề vạt áo phai 
Sao bỗng nghe đau mềm phế phủ 
Mười năm đá cũng ngậm ngùi thay


Vĩnh biệt ta-mười-năm chết dấp 
Chốn rừng thiêng im tiếng nghìn thu 
Mười năm mặt sạm soi khe nước 
Ta hóa thân thành vượn cổ sơ…

Ta về như lá rơi về cội 
Bếp lửa nhân quần ấm tối nay
Chút rượu hồng đây xin rưới xuống 
Giải oan cho cuộc biển dâu này…


“Ta về” ông viết năm 1985 ghi lại cảm nhận về chốn xưa, về đất nước sau khi ra tù. “Chiều trên phá Tam Giang” ông sáng tác vào tháng 6 năm 1972, khi cuộc chiến trong giai đoạn cao điểm chiến tranh, với sinh hoạt từ thôn quê đến thị thành. Hai sáng tác đã vẽ lên quê hương trong hai giai đoạn của đời ông, là gương chiếu soi cho các thế hệ mai sau có cơ hội nhìn lại, suy tưởng về chiến tranh và hoà bình trên đất nước Việt Nam.


“Chiều trên phá Tam Giang” nhạc của Trần Thiện Thanh, thơ Tô Thùy Yên, đã là một ca khúc vượt thời gian từ khi ra đời gần nửa thế kỷ trước. Mới đây, ca sĩ Đức Tuấn ở trong nước có thực hiện CD nhạc Trần Thiện Thanh, dịp giỗ nhạc sĩ lần thứ 14, trong đó ông cũng đã chọn ca khúc này đưa vào sản phẩm.


Tô Thùy Yên có tên thật Đinh Thành Tiên, sinh ngày 20/10/1938 tại Gò Vấp, Gia Định. Ông là cựu học sinh Pétrus Ký, theo học ban Pháp văn Đại học Văn Khoa một thời gian, sau đó gia nhập quân đội, tốt nghiệp sĩ quan từ trường Bộ Binh Thủ Đức năm 1964. Ông làm công tác văn nghệ tại Cục Tâm lý Chiến, Tổng cục Chiến tranh Chính trị cho đến ngày 30/4/1975 với cấp bậc sau cùng là thiếu tá.

Sau khi chiến tranh chấm dứt, Tô Thùy Yên bị bắt đi học tập cải tạo 13 năm. Ông đến Mỹ theo diện HO năm 1993 và mất ngày 21/5/2019 tại Houston, Texas.


Các tác phẩm của ông đã được xuất bản gồm “Thơ tuyển” ấn hành 1995 và “Thắp ta” vào năm 2004.

 

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
)
Trong thời gian gần đây, thế giới đã chứng kiến cuộc khủng hoảng lãnh đạo chưa từng thấy ở Việt Nam kể từ ngày quốc gia Á châu này nằm trong tay thống trị của đảng Cộng Sản gần một nửa thế kỷ. Tính từ tháng Năm, 2022 đã có hai chủ tịch nước, hai phó thủ tướng, một trưởng ban kinh tế trung ương, chủ tịch quốc hội, và một thường trực ban bí thư kiêm trưởng ban tổ chức trung ương bị cách chức vì chiến dịch chống tham nhũng. Bộ Chính Trị Khóa 13 cũng bị mất năm ủy viên hiện chỉ còn 13 người. Nhiều nhà quan sát chính trị tự hỏi đã đến lúc Việt Nam chuyển biến thành một nước dân chủ hay chưa? Kinh nghiệm những nước cộng sản Trung Âu và Đông Âu đã trải nghiệm qua tiến trình này khoảng bốn thập niên về trước có giúp gì cho Việt Nam ngày nay được không? Đây cũng là chủ đề của bài báo này
Dù sống cùng thời nhưng khác nơi nên tôi không gặp Nguyễn Tất Thành lần nào ráo. Giao lưu, tương tác, chit chat … (qua không gian mạng) cũng không luôn. Bởi vậy, tôi chỉ đoán già/đoán non rằng con đường học vấn của ổng không dài và (dường như) cũng không được suôn sẻ gì cho lắm.
Trong lúc đảng chuẩn bị các kỳ họp Trung ương để tìm nhân sự cho khóa đảng XIV thì rộ lên tuyên truyền về “dân chủ Xã hội Chủ nghĩa” ở Việt Nam. Đảng nói văng mạng rằng: “Đặc trưng của dân chủ xã hội chủ nghĩa là quyền dân chủ của công dân không ngừng được mở rộng trong tất cả các lĩnh vực hoạt động của nhà nước, của xã hội mà cơ bản nhất là dân chủ về kinh tế.” Nhưng thực tế không phải như vậy. Tất cả mọi quyết định điều hành việc nước phải “do đảng, vì đảng và của đảng”.
Một cuộc tranh giành quyền lực kéo dài được ngụy trang bằng một chiến dịch chống tham nhũng rộng rãi hơn đã dẫn tới việc bất ngờ sa thải Chủ tịch nước Võ Văn Thưởng, và chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ. Kết quả của cuộc đấu tranh này sẽ khiến những người vẫn còn hy vọng rằng Việt Nam có thể tham gia một "Liên minh chống Trung Quốc" phải suy nghĩ lại. Mặc dù cuộc tranh giành quyền lực này không liên quan đến chính sách đối ngoại nhưng nó sẽ khiến Việt Nam gần gũi hơn với Trung Quốc và xa rời phương Tây.
Những năm gần đây, chúng ta thường thấy trên mạng xã hội, nhiều trường hợp rơi nước mắt trong giới lao động tại Việt Nam, khi những người dân nghèo vướng phải căn bệnh ung thư hiểm nghèo, không có bảo hiểm y tế hay tiền bạc để chữa trị, chiến đấu chiếu lệ với tử thần, qua đời trong cảnh thương tâm. Hầu như căn bệnh ung thư lan tỏa khắp nơi, nhất là vây hãm giới lao động trong các xóm nghèo...
30.04.2024 lọt ra tin kêu cứu từ trại giam số 6 tỉnh Nghệ An nên thời gian lúc này phải dành cho việc khẩn cấp là viết thư báo động cho các tổ chức bảo vệ Nhân quyền quốc tế và các tòa đại sứ tại Hà Nội, nhờ can thiệp về vấn đề một số tù nhân lương tâm đang bị nhốt tại Việt Nam trong những phòng giam chật hẹp...
Lý do Việt Nam còn chậm tiến và lạc hậu hơn các nước láng giềng vì đảng CSVN chỉ muốn chỉ huy trí thức, thay vì hợp tác chân thành trong dân chủ và tự do...
Với sự miễn nhiệm ba nhân vật ở vị trí lãnh đạo quốc gia như Chủ tịch nước và Chủ tịch Quốc hội của Việt Nam chỉ trong vòng một năm từ năm 2023 đến năm 2024 vì lý do ba nhân vật đó thiếu liêm chính đã dẫn đưa người ta có cái nhìn về viễn ảnh trước mắt là sự khủng hoảng cơ cấu và sự bất ổn kinh tế làm cho giới đầu tư nước ngoài e dè, thận trọng, và chuyển hướng đầu tư sang các quốc gia khác...
Mỗi khi tai qua nạn khỏi hay gặp một điều lành, chúng ta đều nhắc tới chữ Phúc Đức: “Nhờ phúc ông bà nên tôi vừa thoát nạn.” “Nhờ phúc nhà nên cháu vừa thi đỗ.” “Cầu phúc tổ tiên cho được mẹ tròn con vuông.”...
Có 6 loại cán bộ, đảng viên sẽ bị loại khỏi thành phần Ban Chấp hành Trung ương đảng khóa XIV, nhưng tiêu chuẩn người được chọn “vẫn cũ như trái đất”...
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.