Hôm nay,  
Việt Báo Online

Trương Vĩnh Ký, (1837- 1898) con người đặc biệt của thời người Pháp mới tiến chiếm Việt Nam

10/12/201801:11:00(Xem: 1257)
Trương Vĩnh Ký, (1837- 1898) con người đặc biệt của thời người Pháp mới tiến chiếm Việt Nam

Trương Vĩnh Ký, (1837- 1898)

con  người đặc biệt

của thời người Pháp mới tiến chiếm Việt Nam.

  

Nguyễn Văn Sâm

(Bài giới thiệu ngắn về tiểu sử của ông Trương, CA Dec 8, 2018)

 
blank
(GHI CHÚ CỦA VB: Bài nói chuyện của GS Nguyễn Văn Sâm trong buổi Hội Thảo và Tưởng Niệm Petrus Trương Vĩnh Ký lúc 10am, Thứ Bảy 8/12 tại Nhật Báo Người Việt, Westminster, California.)

.

Có bạn nào từng viếng cái bia lưu niệm nơi sinh của Trương Vĩnh Ký tiên sinh ở Cái Mơn không? 

Tôi đã đến đó gần 20 năm trước. Bia viết một phần bằng chữ La tinh, một phần bằng chữ Hán được dựng nhân dịp kỷ niệm 100 sinh của một bậc hiền triết Miền Nam mà vua Đồng Khánh gọi một cách rất kính trọng là Nam Trung Ẩn Sĩ Trương Sĩ Tải Tiên Sinh.
 

Mồ côi cha từ khi 5 tuổi. Ông được mẹ cố gắng nuôi cho học chữ Nho với một thầy chữ Nho ở trong vùng, tới năm 9 tuổi thì ông đã thông thuộc nhiều sách Nho. Một người nhớ tới ơn xưa của cha ông mà giúp đỡ và xin cho ông vào đạo. Ông được giới thiệu và giúp việc giảng đạo với cha Long, một linh mục người Pháp. Sự đời đưa đẩy ông gặp LM Hòa, năm 12 tuổi ông được LM Hòa cho ông đi học trường đạo Pin ha lu ở Cao Miên, cũng là để trốn tránh việc bắt đạo. Năm 12 tuổi vì học giỏi ông được cho đi học ở Penang (Mã Lai) học tiếp về triết lý của Thiên chúa giáo... Tại đây ông học và tự học thông thạo nói cũng như viết 21 ngôn ngữ Á Châu và Âu Châu.
 

Năm 1863, lúc mới 26 tuổi, ông được xung vào làm thông ngôn cho phái đoàn Phan Thanh Giản trong chuyến đi sứ sang Pháp để điều đình chuộc lại ba tỉnh Miền Tây.Trong dịp nầy ông giao thiệp và kết bạn với nhiều nhà khoa học và nhà văn lúc bấy giờ như: Littré, Duruy, Renan, Victor hugo, Paul Bert.

Về sau Paul Bert qua làm Toàn Quyền Đông Dương có cử ông ra dạy vua Đồng Khánh về tiếng Pháp cũng là cái gạch nối để triều đình Huế và người Pháp hiểu nhau. Trong thời gian nầy ông có đề nghị Đồng Khánh nhiều điều cải cách, những điều mà ông biết và thấy tận mắt khi ở nước ngoài. Tuy nhiên với với hoàn cảnh đặc biệt của nước nhà trong thời thuộc địa và với một đoàn quan lại cổ hủ, hà lạm những đề nghị nầy không được coi trọng mà lại còn bị dị nghị.
 

Khi Paul Bert mất, ông Petrus Ký thấy rằng đã đến lúc mình phải từ giả triều đình Huế, không nên dính dáng đến hậu trường chánh trị nữa, lui về Nam. Vua Đồng Khánh lưu ông không được mới ban tặng tám món quà để tỏ long tôn trọng, … Thời gian ông làm việc với vua Đồng Khánh là thời gian mà người đời dị nghị nhiều nhứt vì nghi ngờ ông là người thân tín do Paul Pert gởi vô triều đình để dòm ngó Nam triều.
 

Từ khi về Nam, ông thuần túy giữ vai trò của một nhà văn, nhà giáo, nhà văn hóa, nhà báo trong chức vụ giáo sư, người điều hành trường thông ngôn, người sáng lập tờ Gia Định báo, người chủ trương tờ Thông Loại Khóa Trình (sau đổi lại là Sự Loại Thông Khảo). Ông sống một cuộc đời cặm cụi viết và in sách trong hoàn cảnh khó khăn về tài chánh cho đến khi mất 1998, thọ 61 tuổi, để lại một số tác phẩm mà có người kể lại cái tựa không cũng phải mất 30 trang…
 

Trong vài lời phát biểu ngắn ở Cái Mơn hôm đặt bia kỷ niệm 100 năm sinh của ông, ông Pagès, Thống Đốc Nam Kỳ có nói: Lúc sanh tiền ông Petrus Ký chẳng được người ta hiểu mình, nhưng chẳng qua chỉ là số phận chung của những nguời lỗi lạc. Mãi đến ngày hôm nay (6 Dec,  1937) đen trắng mới rõ ràng…


blank

Một người mà khi chết đã lâu còn được nhiều người trọng kính ắt có công nghiệp và đạo đức tốt lành. Sách viết về ông rất nhiều, cuốn đầu tiên là của Đặng Thúc Liêng, một nhà văn viết bằng chữ quốc ngữ cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20: Trương Tướng Công Hành Trạng. Sách bằng tiếng Pháp có cuốn của Bouchot, coi ông như một nhà bác học, một bậc ái quốc của Miền Nam. (Un savant et un patriot cochinchine, 1927)
 

Đến năm 1880, Renan một lần nữa đánh giá, lần này là công-trình sử-học: "Trương Vĩnh Ký trình bày cho chúng ta biết một cách tường tận những ý tưởng của người Việt nam về lịch sử của họ. Người ta phải ngạc nhiên khi thấy trong cuốn sách Giáo trình Lịch sử Annam của ông một tinh thần sáng suốt và một sự vô tư khách quan ít thấy ở những công trình có tính cách Á Đông. Nhiều nước ở Châu Âu không có được cho trường học của họ một cuốn sách lược khảo có giá trị như cuốn sách của Trương Vĩnh Ký." (trích lại trong quyn sách v ề TVK mi nhứt của Nguyễn Vy Khanh)
 

Học giả Nguyễn Văn Tố trong một bài tiểu sử Trương Vĩnh Ký viết bằng chữ Pháp có nhiều chi tiết đáng quí và những nhận định chính xác: Petrus Ký (1837-1898) (chữ Petrus không có dấu và chữ Ký có đấu đàng hoàng.) khi kết luận cho rằng Cuộc đời của Petrus Ký tóm lại  bằng ba chữ: Khoa học (science), lương tâm (conscience) và khiêm cung (modestie). Người khoa học, người có lương tâm đều dễ kiếm, người người khiêm cung cũng dễ gặp ở đời, nhưng một người gồm đủ ba đức tánh này không dễ gì tìm nhứt là khi người đó được người đời trọng vọng, chỉ cần gật đầu một cái thì giàu sang, quyền thế.
 

Cuối bài tiểu sử ngắn nầy xin hiến quí vị câu chuyện về sự khiêm tốn và nhẫn nhịn của ông, do một người học trò là Jacques Lê Văn Đức kể lại nhân buổi lễ 100 năm ngày sinh của ông ở Chợ Quán trước rất nhiều quan quyền Pháp và Việt. Chuyện nầy có ghi lại trong bản in ngày Thứ Tư 6 Decembre 1937 trên báo Công Luận do ký giả Công Minh viết. (Ông lỡ đạp đồng xu của đứa trẻ đánh đáo tường và bị nó chưởi, ông bỏ đi vẫn bị nó chưởi theo. Ông Đức tức giận vì thầy mình bị xúc phạm đã bạt tai đứa nhỏ và bị thầy rầy: Đi theo thầy phải học theo cách xử sự của thầy ngoài sự học văn chương. Mình đạp đồng xu nó thì phải chịu trách nhiệm. Nó chưởi mình thì cũng được thôi. Cũng nên nói thêm là ông Jacques Lê Văn Đức nói thầy mình ăn mặc sơ sài, quốc phục nên ra đường bị đứa trẻ kia tưởng là người nhà quê ngu dốt nên cà xốc…)­­­­­­­­­­­­
 

Cũng nên nhắc lại hai câu liễn ở cổng trường Petrus Ký: Khổng Mạnh cương thường tu khắc cốt. Âu tây khoa học yếu minh tâm mà vị Giáo sư Hán văn kỳ cựu của trường đề nghị biểu lộ được tinh thần của ông Trương Vĩnh Ký. Tu khắc cốt là phải ghi nhớ trong xương,  Yếu minh tâm là nên khắc ghi vào dạ. Chúng ta đã tâm niệm mình nên đứng trên hai cột trụ quan trọng Khổng Mạnh cương thường và Âu Tây khoa học chưa? Hay chỉ là sống lềnh bềnh suốt đời cho có mặt?



24/01/2019(Xem: 91)
Với Các Sáng Tác Của Những Người Du Ca Banmê NGUYỄN QUYẾT THẮNG (Hòa Lan), PHAN NI TẤN (Canada), NGUYỄN ĐÌNH HIẾU (Hoa Kỳ) Qua Các Tiếng Hát Du Ca Đến Từ Nhiều Nơi Trên Thế Giới: Thứ Bảy Ngày 2 Tháng 2/2019
23/01/2019(Xem: 301)
hàng chục ngàn người dũng cảm tự phát xuống đường phản đối luật đặc khu bán nước dù bị đàn áp vẫn đông hơn rất nhiều con số người đến dự lễ khánh thành phi trường “hiện đại” nhất Việt Nam tại Vân Đồn... Thêm vào đó, không phải tất cả chiến sĩ CSVN đều “Trung với Đảng”... Ngày toàn dân quật khởi đứng lên sẽ không thiếu bóng dáng những chiến sĩ cầm súng bảo vệ tổ quốc và đồng bào chứ không phải để bảo vệ bẻ lũ vong nô tham tàn và phản quốc.
23/01/2019(Xem: 564)
Tâp Cận Bình có thể phá vỡ cuôc đàm phán về COC và triển khai một cuộc xung đột vũ trang trên Biển Đông hầu để xử lý khủng hoảng kinh tế và tiếp tục “Giấc Mơ Trung Hoa: Made in China-2025”?
23/01/2019(Xem: 1085)
Ai liều tảo mộ chiều nay, Mà hương tảo mộ bay đầy hoàng hôn... Người đang sống ở Lộc Hưng mà họ còn ủi cho xập nhà, xập cửa thì xá gì đến chuyện mộ bia ở Nghĩa Trang Quân Đội Biên Hoà!
23/01/2019(Xem: 587)
Tôi ước mong cuối cuộc đời xin một lần được đưa em về Nha Trang, quê Mẹ mình hiền hòa và thơ mộng, để em có dịp ngồi trên con đò nhỏ xuôi theo dòng sông Cái trong xanh, con đò lờ đờ trôi dọc theo bờ cỏ dại, chen giữa những hàng dừa chi chít, rũ lá rợp trời, trên đường về Lư Cấm, để thăm mộ Mẹ, trong dịp Xuân Về Tết Đến năm nay.
22/01/2019(Xem: 367)
Kiều khuyên Từ Hải ra hàng nên Từ bị phục binh vì Tôn Hiến bội hứa. Từ chết đứng như một cột trụ chống trời. Kiều khóc than thì thây Từ mới ngã xuống. Câu cảm động nhứt đoạn nầy là : Tôi tưởng vậy có đâu hay vậy!
22/01/2019(Xem: 1171)
Trong kho tàng văn chương truyền khẩu hay huyền thoại Việt Nam đã có nhiều chuyện duyên-nợ.
22/01/2019(Xem: 915)
Lâu nay, trong tiếng gào khóc của người dân oan khắp ba miền đất nước, hoà trong nước mắt bao giờ cũng có những kể lể, trách mắng, đầy phẫn uất với tiếng “nó”: nó đến kìa; nó rình rập; nó ác lắm;… hay chúng nó tàn nhẫn lắm!
22/01/2019(Xem: 530)
Sau khoảng đường dài làm cho mọi người trên xe mệt mỏi. Bổng dưng bác tài lên máy đánh thức mọi người ông nói chúng ta vào thành phố Bagan. Xe ngừng tại khách sạn Yarkinntha, bà con xuống xe check in lấy phòng. Tôi giao chìa khóa phòng cho ông bạn rồi hấp tấp xôâng pha ra ngoài đi khám phá cái phố cổ Bagan.
22/01/2019(Xem: 502)
Du khách đến Bagan là để xem Hoàng Hôn. Chùa Syasando là nơi lý tưởng để xem Hoàng Hôn. Chùa được xây cất giửa hàng trăm ngôi chùa lớn nhỏ chung quanh. Chùa xây dựng năm 1057, cao 5 tầng, trên đỉnh là cái tháp nhọn, Nghe nói chùa này thờ sợi tốc của đức Phật. Du khách đến đây để chiêm ngưởng cái huyền bí của Hoàng Hôn. Họ đến rất đông. Anh Roberto và Manuala đến từ Italy, Cô Kim Dung từ Thụy Sỹ và nhiều người khác nửa. Khi mặt trời vừa nghiên bóng, mọi người sắp hàng đứng trước thành chùa, nhìn hàng ngươi đang leo bên trên mà phát sợ. Tay họ bám chặt cái thanh sắt, vươn lên từng bước rất sợ hải. Mệt nhọc leo lên 5 tầng đến cái sân thượng trên đỉnh chùa. Lên đến nơi. Trời mát hết mệt mà cũng hết sợ. Gặp nhau tươi cười, chúc mừng cho nhau đã lên đến nơi. Đừng nghĩ đến chuyện đi xuống mà xui xẻo. Chúng ta sẻ phải đi xuống và chỉ có một cách đi thôi. Đi thụt lùi từng bước một.
22/01/2019(Xem: 277)
Sau những ngày mừng lễ Chúa Giáng Sinh, Cộng Đoàn Thánh Giuse Tacoma của chúng tôi đang rộn ràng chào đón xuân sang với nhiều sinh hoạt thật đặc biệt mang tính độc đáo mà chỉ có cộng đoàn thương mến của tôi mới có. Cùng chuẩn bị đón xuân mới với lòng náo nức, nhiều niềm vui khiến tôi chạnh nhớ về những mùa xuân của tôi và gia đình trên đất nước cờ hoa này, trên thành phố Tacoma như là quê hương thứ hai của mình.
22/01/2019(Xem: 294)
Đây là quyển tiểu thuyết được xem là “ Một Hiện tượng Sách được Bán chạy nhất trên nhiều Quốc gia” (International Bestselling Phenomenon) do văn sĩ người Brazil tên Paulo Coelho, sinh năm 1947 tại Rio de Janeiro, là một trong những văn sĩ có ảnh hưởng to lớn nhất trên thế giới. Đa số truyện của ông đã được bán hơn 135 triệu cuốn trên 168 quốc gia và đã đươc dịch sang 73 thứ tiếng. Văn sĩ được tờ báo danh tiếng New York Times có lời phê là : “ Phù thuỷ người Brazil này làm sách ông biến mất khỏi các hiệu sách.”
21/01/2019(Xem: 832)
tại Hội trường Đài VNTV (Viet News Television - 4655 Ruffner Street, San Diego), vào lúc 7 giờ tối thứ sáu ngày 18 tháng 1 năm 2019 nhiều câu hỏi gửi đến từ khán giả qua hình thức ghi vào giấy và được Mẹ Nấm tuần tự trả lời theo thứ tự.
21/01/2019(Xem: 526)
kính mời quý vị đến tham dự buổi ra mắt tác phẩm, chuyện trò với Nguyễn Thị Thanh Bình, Đặng Phùng Quân & Hàn Song Tường - thứ bảy mồng 2 tháng 2 năm 2019 • Tại Viện Việt Học
21/01/2019(Xem: 1004)
một mai về với mây ngàn/ chỉ xin nhớ chút dịu dàng của nhau./ Xin cảm ơn anh Trịnh Y Thư, và xin giới thiệu với những người yêu tiếng Việt "từ khi mới ra đời" một thi phẩm rất hay: "Phế tích của Ảo ảnh".
Tin công nghệ
Tháng 09/2018, Apple đã chính thức ngừng bán các mẫu iPhone X, iPhone SE và iPhone 6S sau khi ra mắt các mẫu flagship 2018. Nhưng tháng 01/2019, trang MacRumors nhận ra công ty đang “âm thầm” mang iPhone SE trở lại trong mục “clearance” (xả kho). Chỉ sau 1 ngày, có lẽ với mức giá khá tốt, nên sản phẩm đã cháy hàng. Tháng 01/2019, hãng đã bổ sung hàng và tiếp tục “xả kho” đợt 2.
Khoảng cuối tháng 01/2019, trang CNBC đã đưa tin về việc Apple sa thải hơn 200 nhân viên thuộc dự án bí mật "Project Titan", tập trung vào phát triển xe tự lái. Vụ sa thải quy mô lớn được xác nhận bởi một phát ngôn viên của Apple nhưng đây đơn thuần chỉ là động thái tái cơ cấu của Apple và hãng vẫn tiếp tục theo đuổi dự án.
Người hâm mộ có thể nhận ra Matterhorn ở phía trước trong ảnh trời đêm. Nổi tiếng trong lịch sử leo núi, ngọn núi Alps cao 4,478 mét bên cạnh Mặt trăng đang trong kỳ nguyệt thực.
Khoảng cuối tháng 01/2019, SZ DJI Technology Co Ltd, thường được gọi ngắn gọn là DJI, nhà sản xuất drone lớn nhất thế giới đã tố cáo nhân viên của hãng khai khống giá linh kiện để trục lợi cá nhân, dẫn tới thiệt hại gần 150 triệu USD trong năm 2018. Hiện DJI cho biết đang điều tra một số vụ tham nhũng trong nội bộ công ty dẫn tới việc DJI thất thoát hơn 1 tỷ Nhân Dân Tệ (147.03 triệu USD) trong năm 2018. Tuy nhiên cũng trong thông báo chính thức, DJI cho biết con số thất thoát không khiến hãng thua lỗ trong cả năm 2018.
Trong một chiếc xe hơi hiện đại, chúng ta không khó để tìm một màn hình được tích hợp vào hoặc cố gắng thay thế các thành phần nào đó bằng màn hình điện tử. Có thể kể đến bảng đồng hồ trung tâm hiện đã có kiểu điện tử hoàn toàn, hay như màn hình trung tâm là cả một panel lớn như xe hơi Tesla, màn hình phụ cho hàng ghế sau... và sắp tới sẽ là biển số điện tử khi nó đang được hợp pháp hóa.
Tháng 01/2019, cộng đồng người dùng Instagram đã lan truyền một thông tin “chỉ 7% số lượng người theo dõi một tài khoản tiếp cận được với bài đăng”, và điều này đang gây khó khăn với những nghệ sĩ muốn truyền tải tác phẩm của mình tới nhiều người, những người buôn bán nhỏ hoặc đơn giản là muốn được nhiều "Like". Ngay lập tức, Instagram đã có những trả lời chính thức bằng nhiều đoạn Tweet trên trang Tweeter của hãng.
Khoảng cuối tháng 01/2019, theo một nghiên cứu mới được dăng tải trên tạp chí khoa học Science Advances, các nhà nghiên cứu khẳng định sự sống xuất hiện là nhờ một hành tinh đâm sầm vào Trái Đất từ hàng tỷ năm trước. Những lý luận mở ra cánh cửa dẫn tới một loạt câu hỏi khác cần khoa học trả lời
Khoảng cuối tháng 01/2019, Samsung Display tuyên bố chế tạo thành công tấm nền màn hình OLED 4K đầu tiên trên thế giới. Những tấm nền màn hình mới sẽ được cung ứng cho các nhà sản xuất máy tính, để trang bị trên những chiếc notebook cao cấp
Kể từ năm 2020, liên minh sản xuất pin dành cho xe điện với quy mô rất lớn giữa Toyota và Panasonic sẽ chính thức đi vào hoạt động, đánh dấu một bước tiến trong kỷ nguyên mới của ngành công nghiệp xe hơi, một kỷ nguyên không còn những phương tiện dùng động cơ đốt trong truyền thống.
Khoảng cuối tháng 01/2019, ông Scott Gottlieb, ủy viên FDA, Cục quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ cho biết, thuốc lá điện tử đang tạo ra một mối đe dọa chưa có cách giải quyết. Trong khi những sản phẩm như vape hay pod mod đã giúp những người trưởng thành nghiện thuốc lá lâu năm rời bỏ thói quen cũ, nó lại tạo ra một vấn đề mới, đó là giới trẻ nghiện nicotine từ chính những sản phẩm được tạo ra để giúp con người quay lưng với thuốc lá. Một nghiên cứu mới cho thấy, những người trẻ tuổi chưa hút thuốc lá bao giờ, tìm đến vape hoặc pod mod cũng có khả năng tìm đến thuốc lá cao hơn vì trở nên phụ thuộc nicotine.
Khoảng cuối tháng 01/2019, iFixit phát hiện ra rằng những chiếc MacBook Pro đời 2016 trở đi có thể gặp lỗi hắt sáng từ cạnh dưới màn hình. Vấn đề bắt nguồn từ cáp ribbon nối màn hình với bo mạch chủ nằm bên dưới Touch Bar, cáp quấn qua bản lề và được cố định bằng một cặp lò xo nằm bên dưới. Thiết kế giúp cáp không bị gãy dù người dùng có mở màn hình ở góc bao nhiêu, nhưng vấn đề là chỉ sau một thời gian ngắn sử dụng cáp bắt đầu bị "mỏi" và mòn đi. Cáp đèn nền sẽ là cái chịu ảnh hưởng đầu tiên, khi cáp không hoạt động bình thường thì hiện tượng hắt sáng không đều sẽ xuất hiện. Màn hình cũng có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng khi mở màn hình ra hơn 40 độ.
Quý vị có nhận ra chòm sao trong ảnh? Xuyên qua các cột băng và vượt qua những ngọn núi là Orion (Lạp Hộ hoặc Thợ Săn), một trong những nhóm sao dễ nhận biết nhất trên bầu trời, và là một biểu tượng quen thuộc với nhân loại trong hơn 30,000 năm. Orion hầu như không thay đổi gì trong suốt 50.000 năm qua và sẽ tiếp tục như vậy trong nhiều ngàn năm tới.
Khoảng cuối tháng 01/2019, các nhà nghiên cứu ở Trung Quốc đã tìm thấy mối liên quan đáng kể giữa chất lượng không khí và sự bất hạnh. Đây là kết quả thu được từ việc phân tích hàng triệu bài đăng trên mạng xã hội, gồm 144 thành phố Trung Quốc.
Phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới vào khoảng cuối tháng 01/2019, Ruth Porat, Giám đốc Tài chính của Google, cho rằng: “Dữ liệu giống như ánh nắng hơn là dầu mỏ... Nó giống như ánh nắng, chúng ta cứ dùng và nó cứ tiếp tục sinh ra”
MWC 2019 là một trong những sự kiện lớn nhất trong năm của ngành công nghiệp di động và chắc chắn đến tháng 02/2019, chúng ta sẽ được đón nhận rất nhiều những sáng tạo từ các nhà sản xuất di động. Một trong những sáng tạo thú vị đó sẽ tới từ lễ công bố của LG tại MWC 2019, diễn ra vào ngày 24/02/2019. Khoảng cuối tháng 01/2019, nhà sản xuất di động Hàn Quốc đã hé lộ đoạn clip giới thiệu ngắn về sự kiện sắp tới