Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
EagleBrand-Vietbao-1230x152-12042022-viet

Bí Quyết Bảo Vệ Não Bộ Người Già

15/09/200100:00:00(Xem: 4985)
Óc của người già thực sự hãy còn rất nhiều bí ẩn. Trải qua bao năm khảo cứu y khoa, chúng ta vẫn chưa hiểu óc chúng ta đã già đi ra sao" Việc trở ngại trước tiên là bởi loài người có đời sống tương đối ngắn ngủi, không đủ thời gian để nghiên cứu óc già biến chuyển như thế nào. Chỉ một thế kỷ về trước, 1900, lúc đó người Mỹ sống thọ trung bình 47 tuổi nghĩa là gần tương đương với tuổi thọ của chúng ta ở Việt Nam. Ngày nay, tuổi thọ của người Việt hải ngoại đã khá hơn, và riêng đối với người Mỹ tuổi thọ trung bình tăng lên tới 75 tuổi.

Óc con người chỉ cân nặng 3 lb, nhưng lại là cơ quan có nhiệm vụ quan trong bậc nhất của cơ thể. Óc điều khiển tim đập đều đặn, giúp hơi thở đều hòa cho mỗi người, và bảo tồn trí nhớ cho mỗi người.

Óc chứa hơn trăm tỉ tế bào não, có nhiệm vụ phát điện từ hệ thần kinh ra ngoài và từ ngoài vào trong. Tế bào thần kinh đưa tín hiệu tới hàng ngàn tế bào khác, vận tốc lên tới 200 dặm một giờ, liên hệ rất nhiều điện tín qua lại và tùy thuộc nhiều hóa chất trong não.

Gần đây, chúng ta hiểu rõ hơn bệnh lãng quên Alzheimer cũng là bởi tế bào thần kinh hết hoạt động khi già nua. Chúng ta cũng biết thêm rằng nếu không vì bệnh tật thì tế bào vẫn còn khỏe mạnh cho tới lúc chết. Ngoài ra chúng ta còn rõ vài ba điều căn bản khác nữa sau đây:
- Tuổi từ 20 tới 90, cân lượng óc sẽ càng ngày càng giảm đi, khoảng 5 tới 10%.
- Những vết lõm xung quanh não càng ngày càng rộng ra.
- Tích tụ đây đó những tế bào não chết đi hợp lại thành từng mảng.
- Bệnh lãng quên khi về già không phải do tế bào não bị hư và chết đi như trước đây nhầm tưởng. Nhưng chính là do sự giảm hoạt động trong não liên hệ phản ứng tương tác do những hóa chất trong não thay đổi khi về già. Thí dụ bệnh Alzheimer liên hệ hiện tượng viêm não khi về già và sinh ra những tảng amyloid. Và chính những tảng amyloid này đã gây trở ngại cho trí nhớ và giết chết tế bào não.

Não già liên hệ hóa chất dopamine thuyên giảm trong não. Khi giảm dopamine cũng sẽ làm giảm trí nhớ. Bình thường dopamine có thêm nhiệm vụ khác là gây khoái cảm cho con người.

Tiếp theo là di truyền ảnh hưởng tới não già nua. Hơn nữa, những khám phá quan trọng hơn gần đây cho biết lối sống cũng ảnh hưởng tới não già chẳng hạn ăn uống quá kiêng khem và lành mạnh có thể giảm tốc độ óc già. Ngược lại bệnh tiểu đường sẽ làm óc già hơn khi so sánh với người bình thường.

Thêm những yếu tố khác nữa cũng ảnh hưởng óc già, thí dụ:
- vấn đề giáo dục tăng trưởng, sống trong những môi trường có đời sống tâm linh tốt, hoạt động và thể dục sẽ giúp sinh sản thêm tế bào não mới.
- Tập thể dục ít nhất 45 phút mỗi lần, 3 lần mỗi tuần, sẽ giúp trí nhớ khá hơn khi về già.
- Nghỉ ngơi hay ngủ đủ 8 tiếng mỗi ngày sẽ chống được bệnh tật kinh niên, bảo vệ trí nhớ.
- Bệnh cao huyết áp ảnh hưởng làm óc nhỏ lại và giảm trí nhớ. Dù uống thuốc để giảm cao máu nhưng óc vẫn bị teo và giảm trí nhớ như thường.
- Cơ thể căng thẳng sinh kích thích tố cortisol ra nhiều, sẽ ảnh hưởng tế bào thần kinh khu hippocampus trong não.
- Thương tích ở đầu, thí dụ võ sĩ bị đánh vào đầu có thể sinh triệu chứng giống bệnh lãng quên Alzheimer.

Tóm lại, giữ gìn sức khỏe tốt là điều cần thiết giúp óc hoạt động lâu dài. Chẳng hạn, cần kiểm soát huyết áp kỹ lưỡng, kiểm soát đường và cholesterol trong máu, ăn uống lành mạnh, uống vài thứ sinh tố, tâp thể dục và giữ tinh thần tráng kiện là những phương cách hay nhất để giúp trí não hoạt động cao độ. Tuy nhiên, chúng ta còn phải chờ thêm nhiều khảo cứu trong tương lai, như tìm cách giảm chất amyloid trong não, dùng phương pháp gen trị liệu, cấy tế bào não lành mạnh để phát sinh loại bạch đản đặc biệt giúp tế bào não tăng trưởng. Nghĩa là khoa học sẽ còn đi xâu hơn, nghiên cứu về gen nhiều hơn và hy vọng một ngày nào đó sẽ biến đổi được hiện tượng óc già của loài người.

Bác sĩ Trần Mạnh Ngô, M.D., Ph.D., F.A.A.F.P.; E-mail: nmtran@hotmail.com; Điên thoại: (714) 547-3915.

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Theo nghiên cứu “The neurons that restore walking after paralysis” (Tế bào thần kinh phục hồi khả năng đi lại sau khi bị liệt) được công bố trên tạp chí Nature trong tháng 11 năm 2022, chín người bị liệt do chấn thương tủy sống nghiêm trọng đã lấy lại được khả năng đi lại nhờ sự kết hợp của kích thích điện từ cột sống dưới và vật lý trị liệu.
Cặp song sinh một trai một gái, tên là Lydia và Timothy Ridgeway, có thể đã phá vỡ kỷ lục phôi thai đông lạnh lâu nhất từng sinh ra. Người giữ kỷ lục trước đó là Molly Everette Gibson, sinh ra từ một phôi thai đã được đông lạnh trong khoảng 27 năm. Mẹ của cô, Tina Gibson, người cấy phôi thai vào cơ thể mình và sinh ra cô mới được 1 tuổi khi phôi thai đó được đông lạnh.
Vì Vi-rút Hợp Bào Đường Hô Hấp (RSV), bệnh cúm, và COVID-19 tiếp tục ảnh hưởng đến người dân California sớm hơn thường lệ trong năm nay, nên Nhà Dịch Tễ Học của tiểu bang, cũng chính là bác sĩ Erica Pan, kêu gọi mọi người trên toàn tiểu bang bảo vệ bản thân và gia đình của họ trước nhiều loại vi-rút đang hoành hoành.
Cơ Quan Kiểm Soát Thực Dược Phẩm Hoa Kỳ (FDA) đã chuẩn thuận loại thuốc điều trị đầu tiên có khả năng trì hoãn – có thể trong nhiều năm – sự khởi phát của bệnh tiểu đường Loại 1, một căn bệnh thường xuất hiện ở thanh thiếu niên.
Nước Mỹ có vấn đề về uống rượu. Theo nghiên cứu mới của Trung tâm Kiểm soát và Phòng Ngừa Dịch Bệnh (CDC), việc tiêu thụ rượu quá mức đã góp phần gây ra ước tính một phần tám số ca tử vong, hay12.9 phần trăm trên tổng số người Mỹ từ 20 đến 64 tuổi. Uống quá nhiều rượu cũng là nguyên nhân gây ra 1/5 số ca tử vong - 20,3% - ở người Mỹ từ 20 đến 49 tuổi, theo nghiên cứu được công bố vào tuần trước trên tạp chí JAMA Network Open.
Vắn tắt, người càng lớn tuổi, số lượng tế bào thần kinh giảm và khả năng về tâm trí sẽ giảm đi. Một số triệu chứng nhẹ như hay quên, hay lẫn lộn có thể chấp nhận như là sự lão hoá bình thường. Khi các triệu chứng này gia tăng, tiến triển đến mức ảnh hưởng đến cuộc sống thường nhật, lúc đó người ta dùng từ "dementia" hay "mất trí" theo nghĩa đen, hay bịnh lẫn. Có nhiều nguyên nhân cho dementia. Bịnh Alzheimer là nguyên nhân của phần lớn người mắc dementia. Một số nguyên nhân dementia chữa được, chưa có thuốc thay đổi được bịnh Alzheimer (disease-modifying drugs), chỉ có những thuốc giúp giảm triệu chứng thôi (symptomatic treatment).
Các Telomere* đóng một vai trò thiết yếu trong việc xác định số lần một tế bào có thể phân chia. Telomere là 1 đoạn DNA có trình tự (TTAGGG) lặp lại nhiều lần ở đầu mỗi nhiễm sắc thể, có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ phân tử DNA khỏi các tác động gây hại và sự mất ổn định của hệ genome. Trong chu trình của một tế bào bình thường, quá trình phân bào sẽ khiến cho một phần của telomere bị mất đi. Khi độ dài của telomere đạt tới mức giới hạn thì tế bào sẽ tự chết theo chương trình (apotosis**). Do vậy, độ dài của telomere có thể coi như chiếc đồng hồ sinh học để xác định “tuổi thọ” của tế bào và các cơ quan.
Mùa đông đang đến rất nhanh và thời tiết lạnh hơn, điều quan trọng hơn bao giờ hết là quý vị phải tiêm vắc-xin và liều tăng cường chống lại COVID-19 cho bản thân và gia đình. Đối với những người từ 65 tuổi trở lên, việc tiêm liều tăng cường COVID-19 loại cập nhật là cực kỳ quan trọng vì nguy cơ mắc bệnh nặng do COVID-19 tăng lên theo tuổi tác.
Việc các bác sĩ có thể nhìn xuyên thấu bên trong cơ thể bệnh nhân mà không cần phải rạch một đường nào từng là một khái niệm thần kỳ. Cho đến nay, hình ảnh y tế (medical imaging) trong khoa quang tuyến đã trải qua một chặng đường dài, và các kỹ thuật mới nhất dựa vào trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ còn tiến xa hơn nữa: chúng khai thác khả năng tính toán khổng lồ của AI và khả năng học hỏi vô giới hạn để tận dụng triệt để các phương pháp dò chụp trên cơ thể, tìm ra những điều khác thường mà mắt người có thể bỏ sót.
Hội đồng Nobel tại Viện Karolinska ngày 3/10/22 đã quyết định trao Giải Nobel Sinh lý học hoặc Y học năm 2022 cho Svante Pääbo vì những khám phá của ông liên quan đến bộ gen của những hominin (cũng thuộc giống người, tương tự như “người khôn” [homo sapiens] chúng ta hiện nay) đã tuyệt chủng và sự tiến hóa của loài người. Svante Pääbo sinh ngày 20 tháng 4 năm 1955 tại Stockholm, Thụy Điển. Mẹ của ông là nhà hóa học người Estonia Karin Pääbo (1925–2013), từng trốn thoát khỏi Estonia bị Liên Xô xâm lược vào năm 1944 và đến Thụy Điển tị nạn trong Thế chiến thứ hai. Ông là con ngoại hôn của nhà hóa sinh người Thụy Điển Sune Bergström (1916-2004), và cha ông cũng từng được giải Nobel về Sinh lý học hoặc Y học (năm 1982).
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.