Hôm nay,  
Việt Báo Online

‘Hậu’ World Cup nói chuyện chữ nghĩa

20/07/201809:07:00(Xem: 1408)
‘Hậu’ World Cup nói chuyện chữ nghĩa

‘Hậu’ World Cup nói chuyện chữ nghĩa

 

Bùi Văn Phú

 

 

 

Mùa bóng đá World Cup đã kết thúc, với chức vô địch (quán quân) về tay Pháp, sau khi thắng Croatia 4-2 trong trận chung kết hôm Chủ Nhật 15/7 trên sân vận động Luzhniki, Nga Sô.

 

Sáng hôm đó tôi xem trực tuyến (trực tiếp truyền hình) trận đấu qua màn hình lớn, cùng với nhiều nghìn khán giả tại sân cỏ trước toà thị chính San Francisco.

 
blank

H01: Cổ động viên cho đội Pháp xem trận chung kết ở San Francisco (Ảnh: Bùi Văn Phú)

 

 

Một trận đá bóng theo tôi là hết sức hồi hộp, có thể là gay cấn nhất của World Cup năm nay, vì mỗi hiệp có ba trái sút vào gôn (khung thành, lưới), trái đầu tiên vào phút thứ 18. Các cầu thủ (vận động viên) của đội Pháp cũng như đội Croatia giao banh (bóng) rất đẹp.

 

Kết quả Pháp đoạt cúp (giải) vô địch. Tôi bắt đội Croatia nên thua cá cược. Nghe tin nhiều người Việt ở San Jose kỳ này thắng lớn vì theo đội Pháp.

 

Trong bài viết trước, đăng trên VOA Tiếng Việt (Bóng đá, nước Mỹ và kỷ niệm, 13/7/2018 https://www.voatiengviet.com/a/nga-world-cup-croatia-phap/4481364.html), tôi có ôn lại ít nhiều kỷ niệm về bóng đá và tiên đoán đội Croatia sẽ thắng Pháp 2-1, nếu thua tôi sẽ ra cầu Golden Gate tham quan và hóng gió.

 

Xong trận chung kết mới 10 giờ sáng ở San Francisco. Trời mây mù, hơi lạnh. Không ra cầu Golden Gate hóng gió vì ngoài đó hôm nay có tuần hành liên quan đến phòng chống SIDA nên lo ngại tắc đường (kẹt xe), tôi thả bộ theo đường Larkin, đi ăn phở ở Little Saigon cho ấm bụng.

 

Bài viết về Giải Túc cầu Thế giới của tôi hôm 13/7 nhận được một số ý kiến bạn đọc về quan điểm và về cách dùng từ ngữ.

 

Độc giả có tên Vô Thường gửi lời bình: “Nói nhiều nhưng cuối cùng vẫn là sự đố kỵ ghen ghét hạ cấp !!! Croatia mà thắng Pháp? Hố hố…”

 

Tôi không hiểu bạn này nghĩ gì và vì sao lại có lời bình như thế. Chẳng hiểu sự đố kỵ ghen ghét hạ cấp đó từ đâu trong bài.

 

Một vài bạn bình luận về cách dùng từ trong bài viết. Bạn đọc có tên Tin Cao Ly đưa ý kiến: “Voa viết cho đúng, giải bóng đá thế giới, dẹp kiểu viết ‘túc cầu’ đi!”

Còn bạn Nguyen Van Duc nhận xét: “Danh từ ‘banh’ nghe nó buồn cười nhỉ.”

 

 blank

H02: Sân cỏ trước toà thị chính San Francisco khi đội Croatia gỡ huề 1-1 (Ảnh: Bùi Văn Phú)

 

 

Khi viết bài về World Cup, hay nói chung khi viết bài, tôi thường đắn đo cách dùng từ (chữ), vì tôi được học hành dưới mái trường Việt Nam Cộng hòa, trưởng thành ở hải ngoại và hay đọc báo quê nhà trong mấy thập niên (thập kỷ) qua.

 

Viết bài xong, đọc lại nhiều lần để biên tập, tôi chọn sử dụng các từ ngữ mà theo mạch văn đọc lên thấy xuôi tai. Ít nhất là với tôi.

 

Thí dụ như gọi là “Giải Túc cầu Thế giới” hay “Giải Bóng đá Thế giới”, theo tôi cả hai đều nghe được. Không phải như chọn lựa giữa “trực thăng” và “máy bay lên thẳng” hay “Thuỷ quân Lục chiến” và “Lính Thuỷ đánh bộ”, vì trong những trường hợp này tôi sẽ chọn cách dùng từ hán việt.

 

Còn “bóng” hay “banh”? Người miền Nam gọi “trái bóng” là “trái banh” vì  thế “đá bóng” hay “đá banh” tôi nghe rất thường, vì đã quen. Nhưng khi chuyển qua môn thể thao “bóng đá” – là ngôn ngữ của miền Bắc đưa vào miền Nam sau ngày thống nhất đất nước – thì lại không nghe môn “banh đá”, kể ra cũng là lạ trong ngôn ngữ. Có thể vì gọi “banh đá” không nghe quen tai thôi, chứ nói về cấu trúc ngôn ngữ không có gì sai.

 

Cũng như “mang dớ” nói theo người Nam, còn “mang tất” là cách nói của người Bắc. Còn nhiều thứ nữa trong ngôn ngữ như lợn/heo, béo/mập, gầy/ốm v.v…

 

Ở Việt Nam ngày nay không ai gọi “Giải Túc cầu Thế giới”. “Giải Bóng đá Thế giới” cũng ít được nhắc đến mà dùng thẳng cụm từ “World Cup”.

 

Thực ra khối nói tiếng Anh trên thế giới có rất ít quốc gia được vào vòng sau của giải World Cup mà đa số là các nước Nam Mỹ hay châu Âu. Các nước nói tiếng Anh ít khi đoạt chức quán quân World Cup.

 

Trước đây có bạn nói với tôi rằng cụm từ (nhóm chữ) World Cup không được dùng ở Việt Nam trước thời đổi mới 1986, mà gọi là “Giải Phi Pha” (FIFA), ngôn ngữ kiểu gọi Bờ Cờ Lờ Mờ mà dân chúng mới đây được nghe lãnh đạo phát ra.

 

Sau thời kỳ đổi mới, hội nhập toàn cầu thì Việt Nam lại dùng từ “World Cup”, chứ không dùng cụm từ tiếng Pháp “Coupe Mondiale”. Pháp thực dân, Mỹ đế quốc thì ai tàn ác hơn ai? Tiếng Hoa gọi thế nào tôi không biết? Có cụm từ “túc cầu” không? Tôi nghi có, vì đó là tiếng hán việt. Có lẽ vì thế mà một bạn đọc không thích tôi dùng từ này.

 

Về các môn thể thao, xem ra ngôn ngữ cũng có nhiều điều kỳ lạ. Bóng rổ thì có cái rổ để ném banh vào. Bóng chuyền để chỉ hành động của các lực sĩ (vận động viên) chuyền banh cho nhau. Bóng chầy (baseball của Mỹ), vận động viên hai tay cầm cái chầy thật to (baseball bat) để đánh banh (bóng) do một vận động viên trong đội đối thủ ném tới. Bóng bàn (ping pong) lại dùng sân chơi để mô tả môn thể thao này. Tennis là banh lông. Cầu lông là vũ cầu thời Việt Nam Cộng hòa.

 

Từ “Bóng tròn” được sử dụng dưới thời Việt Nam Cộng hòa, cùng với “túc cầu”. Ngày nay tôi thấy gọi bóng tròn không còn hợp lý nữa vì hầu hết các trái bóng thể thao đều hình tròn. Còn nếu cho rằng “túc cầu” là từ hán việt, không nên dùng nữa thì còn biết bao từ hán việt khác cần phải loại ra khỏi tiếng Việt.

 

Từ hai thập niên qua, mỗi mùa World Cup người Việt ở Mỹ cũng xôn xao bàn luận, đánh cá. Nhật báo Người Việt ở Quận Cam có tổ chức đoán đội nào đoạt cúp và tại phòng sinh hoạt của cơ sở truyền thông này đều có trực tuyến các trận đấu cho khách đến xem.

 

Năm 2010, tuyển tập World Cup do cơ sở Người Việt ấn hành còn dùng cụm từ “bóng tròn”. Năm nay đã chuyển qua dùng từ World Cup hay FIFA World Cup.

 

Bàn về chuyện có nên dùng từ hán việt hay ngôn ngữ thời Việt Nam Cộng hòa hay không là điều có thể gây tranh cãi và cũng có thể gây phản ứng vì quan điểm chính trị của người đọc. Nhưng có thể nào tránh dùng từ hán việt được không?

 

Thời sinh viên, tôi và mấy bạn lập ra Bút nhóm Ý Thức và có in một số ấn phẩm thơ văn, trong đó có cuốn “Hải ngoại huyết thư” của cụ Phan Bội Châu.

 

Một buổi tối, mấy anh em ngồi ở phòng ăn ký túc xá sinh hoạt, đọc thơ văn cho nhau nghe và có một anh sinh viên người Hồng Kông thấy vui, nghe gì đó quen quen nên ghé hỏi thăm. Tôi đọc một đoạn thơ của cụ Phan cho nghe và anh nói anh hiểu khá nhiều, vì có nhiều từ hán việt.

 

Trở lại với ngôn ngữ thể thao, môn “football” của Mỹ dịch ra tiếng Việt là bóng cà-na vì hình dạng trái bóng giống loại trái cây đó. Có người gọi vui là “bóng chổng mông” vì cách các vận động viên chuẩn bị tiến lên hay tấn công vào phía đối thủ đều chổng mông dàn trận.

 

Hồi mới qua Mỹ, tiếng Anh chưa biết gì nhiều, nên khi thực tập nói chuyện với người quen, được hỏi ở Việt Nam có “football” không thì tôi cũng đinh ninh là có, vì foot trong football là chân cẳng, mà mình cũng biết có môn túc cầu ở Việt Nam nên trả lời là có. Sau mới hiểu ra trong tiếng Anh, bóng đá gọi là “soccer”, còn football là một môn thể thao đặc trưng của nước Mỹ và mỗi năm có trận Super Bowl gây sôi nổi cả nước.

 
blank

H03: Khán giả xem trận chung kết World Cup 2018 trước toà thị chính San Francisco sáng Chủ Nhật 15/7/2018 (Ảnh: Bùi Văn Phú)

 

 

Khi qua châu Phi dạy học, ở nước nói tiếng Pháp nên cụm từ football lại có nghĩa khác. Football đây chính là bóng đá của người Việt. Học sinh có hiểu biết sơ về thể thao Mỹ hỏi tôi vì sao football mà chỉ dùng chân để chạy, còn toàn dùng đầu húc nhau, dùng tay ôm banh rồi xô đẩy, vật đè đối thủ xuống đất. Vì thế bóng cà-na ở những nơi nói tiếng Pháp gọi là “football Americain”.

 

Hậu World Cup, lan man chuyện ngôn ngữ và thể thao cho vui. Và như những lần với bài đăng trên mạng BBC Tiếng Việt, tôi không hiểu vì sao ban biên tập thường ghi chú ở cuối bài:

 

Bài viết thể hiện quan điểm riêng và lối hành văn của tác giả, một bây bút tự do ở California, Hoa Kỳ.

 

Quan điểm đúng là của tôi. Đồng ý. Còn lối hành văn là kiểu miền Nam, miền Bắc, kiểu Việt Nam Cộng hòa hay xã hội chủ nghĩa. Văn phong kiểu Việt kiều hải ngoại, người Việt nước ngoài hay Việt kiều Mỹ? Có bạn đọc nào nhận ra không?

 

© 2018 Buivanphu

 

23/09/2018(Xem: 291)
Từ non cao, những đợt lá vàng cuốn theo gió, rơi theo dòng suối, trôi giạt xuống con sông nhỏ trong làng; rồi từng nhóm lá xuôi dòng, tấp vào bờ này hay bờ kia.
22/09/2018(Xem: 1034)
đưa những chuyện trung thực từ các nhân chứng Chiến Sĩ Quân Lực VNCH và kinh nghiệm Tỵ Nạn Việt Nam, một chương trình cho người Cambodia, và một chương trình cho người Hmong, tất cả sẽ vào chương trình giáo dục California
22/09/2018(Xem: 795)
Kiệt tận thí là khi mình sống thiếu thốn, kiếm ăn từng ngày lương thiện, có khi rơi vào cảnh đi ăn xin, thế mà dám bố thí đến kiệt tận, trắng tay, mục đích đem an vui, hạnh phúc và no ấm cho người khác
22/09/2018(Xem: 1152)
Lại thêm một du-khách Trung-cộng mất tích tại thành phố Abidjan thuộc nước Cộng hòa Bờ Biển-Ngà. Đến nay, tổng số mất tích bí mật nầy tăng lên chín người
22/09/2018(Xem: 655)
Kiện công ty Formosa ra tòa quốc tế vì “không còn con đường nào khác -
22/09/2018(Xem: 645)
tại Khách sạn Ala Moana Holtel, Honolulu, Hawaii với sự tham dự hơn 500 chư tôn Giáo Phẩm, chư tôn đức Tăng Ni và Phật tử học viên về từ khắp các Tiểu Bang Hoa Kỳ, Canada, Âu Châu
22/09/2018(Xem: 445)
Chuyến thăm Bắc Hàn của tổng thống Moon Jae-in đã mở ra một trang sử mới cho tương lai của Đại Hàn. Kể từ khi hiệp ước đình chiến được ký kết giữa 2 miền Nam và Bắc Hàn vào năm 1953, ngòi nổ của chiến tranh tưởng chừng có thể bộc phát vào bất cứ lúc nào
22/09/2018(Xem: 347)
«Bài sưu tầm tên gọi, bí danh và bút danh của Hồ Chí Minh qua các thời kỳ» trên trang báo Điện tử của Đảng Cộng sản Việt nam ngày 07-10-2015, từ tên khai sanh Nguyễn Sinh Cung tới tên cuối cùng là Trần Dân Tìên, tự nó có giá trị như một văn kiện chánh thức, vì của đảng cộng sản, xác nhận 175 tên gọi khác nhau đó, thật sự, là tên của một người. Đó là Nguyễn Sinh Cung, Nguyễn Tất Thành, …Hồ chí Minh.
21/09/2018(Xem: 610)
Người ta gọi ngày 30 tháng tư năm 1975 là ngày đứt phim, ngày đổi đời, ngày mất nước, ngày quốc hận. Điều nào cũng đúng. Thân phận của mình mà còn không biết có yên thân không thì còn nghĩ gì tới nghiên cứu. Nghiên cứu làm sao được khi tài liệu không có. Tin tức, số liệu được công bố thì toàn là những bịa đặt
21/09/2018(Xem: 513)
Dạ tiệc gây quỹ lần thứ bẩy ngày 23 tháng 9, từ 5:30 chiều đến 11 giờ tối, tại Rose Center, Westminster -- hơn 93 ngàn bịnh nhân ở những vùng quê hẻo lánh VN đã được hội Project Vietnam khám bịnh, khám mắt, chữa răng, phát mắt kiếng, và thuốc chữa bįnh
21/09/2018(Xem: 3893)
tất nhiên, tui cũng vui luôn. Chỉ có điều đáng tiếc, và cũng là chuyện đáng buồn, là riêng ông Trần Đại Quang mới góp có 19 tỷ đồng (cái gông mới ngắn lại được một phân) thôi thì đã chuyển qua từ trần – vào hôm 21 tháng 9 vừa qua
21/09/2018(Xem: 1059)
Tôi đến Đền Thánh Đức Mẹ Fatima, vào một sáng tháng Sáu, sau khi viếng thủ phủ Lisbon của Bồ Đào Nha
21/09/2018(Xem: 290)
TRIỂN LÃM - Tờ báo tiếng Việt đầu tiên tại hải ngoại, xuất bản tháng 11 năm 1975 - Tờ báo tiếng Việt đầu tiên tại quận Cam - Cuốn niên giám điện thoại đầu tiên
21/09/2018(Xem: 417)
Xin giới thiệu bài 2 trong tập Thánh Nữ Chân Kinh. Bài nầy có tựa là Đệ Nhị Thánh Mẫu Ca: Cũng như bài trên, đây là lời khuyên dạy đàn bà con gái.
21/09/2018(Xem: 369)
Nhà nước Cộng sản Việt Nam bầy trò ra lệnh cho trên 1,000 cán bộ thuộc diện Bộ Chính trị - Ban Bí thư quản lý và những người có chức có quyền kê khai tài sản, nhưng khai rồi giấu đi thì mị dân làm gì?
Tin công nghệ
Khoảng giữa tháng 09/2018, một số nguồn tin cho biết, Apple sẽ bắt đầu tạo ra các "điểm số tin cậy" trust score cho các thiết bị Apple trong cuộc chiến chống lại nạn gian lận.
Khoảng giữa tháng 09/2018, thượng nghị sĩ Jackson của bang California đã gởi một bản dự thảo luật lên thống đốc Jerry Brown của bang để đề nghị tiểu bang cấm việc sử dụng các password mặc định dễ nhớ trên các thiết bị kết nối để hạn chế việc bị hack.
Chúng ta vẫn thường nghe nói về các cuộc tấn công 51% có thể giúp hacker kiểm soát toàn bộ hệ thống của một đồng tiền mã hóa, nhằm tạo ra các giao dịch giả mạo và trục lợi. Rất may là các cuộc tấn công 51% khó có thể đe dọa các nền tảng blockchain lớn như Bitcoin.
Khoảng giữa tháng 09/2018, trong một sự kiện ra mắt sản phẩm mới, Amazon đã ra mắt một thiết bị mới rất độc đáo có tên là Echo Input. Thiết bị có thể cắm vào bất kỳ chiếc loa nào và biến chúng thành một chiếc loa thông minh, giống như Amazon Echo
Khoảng giữa tháng 09/2018, theo dữ liệu mới nhất từ hãng nghiên cứu Counterpoint, Apple chiếm lợi nhuận lớn nhất trên thị trường smartphone toàn cầu trong Q2/2018. Báo cáo cho biết, Apple chiếm 62% lợi nhuận, Samsung xếp thứ hai với 17%. Có nghĩa là lợi nhuận từ smartphone của Apple cao hơn 3.6 lần so với Samsung.
Trong những năm qua, hầu hết các điện thoại siêu bền đều là smartphone vì giá bán của chúng khá cao, nhưng có vẻ như Cat muốn thay đổi điều đó với B35. Khoảng giữa tháng 09/2018, Cat công bố điện thoại cơ bản siêu bền B35, sẽ tới tay khách hàng vào tháng 10/2018.
Hồi tháng 05/2018, Facebook ra mắt Dating tại hội nghị nhà phát triển F8. Đến khoảng giữa tháng 09/2018, người dùng từ 18 tuổi trở lên tại Colombia đã chính thức có thể tạo một hồ sơ hẹn hò để tìm kiếm người tương hợp. Theo cảm nhận ban đầu của trang Wired, tính năng mới khá hứa hẹn, đặc biệt là với những người đang tìm kiếm một mối quan hệ lâu dài, có ý nghĩa chứ không chỉ là một kết nối đơn thuần.
Khoảng giữa tháng 09/2018, sau khi bị loại khỏi phiên bản thử nghiệm thứ 7 của iOS 12 do gặp phải một số lỗi kỹ thuật, tính năng cuộc gọi nhóm trong ứng dụng FaceTime đã xuất hiện trở lại trên phiên bản iOS 12.1 beta 1 được phát hành vào rạng sáng ngày 20/09/2018.
Nỗ lực của Microsoft nhằm dịch chuyển người dùng Windows sang các ứng dụng mới và hiện đại đã thất bại, dẫn đến hàng loạt các động thái thỏa hiệp như các ứng dụng PWA và các ứng dụng Centennial.
Cơn bão Florence đã bắt đầu gây ra thiệt hại tại Mỹ, và các phương tiện truyền thông cũng đang gấp rút đưa tin để giúp người dân và các cơ quan chức năng có thể ứng phó kịp thời với bão. Trong đó, đặc biệt nhất có lẽ là cách làm của kênh "The Weather Channel" đã ứng dụng công nghệ vào bản tin thời tiết một cách vô cùng trực quan.
Khoảng giữa tháng 09/2018, Lucid Motors – hãng xe điện có trụ sở tại Newark, California, được xem là đối thủ tiềm năng nhất của Tesla – đã được đầu tư 1 tỷ USD từ quỹ đầu tư quốc gia của Ả Rập Saudi. Công ty đang hướng đến mục tiêu đưa mẫu xe đầu tiên của mình ra thị trường vào năm 2020, có khả năng là chiếc Lucid Air từng được hãng giới thiệu hồi năm 2016.
Tính đến giữa tháng 09/2018, dòng sản phẩm iPhone XR dù chưa cho đặt trước, nhưng nguồn tin từ chuỗi cung ứng đã khẳng định Apple đang tăng lượng đơn hàng nhằm đón đầu doanh số cao hơn dự tính.
Khoảng giữa tháng 09/2018, CEO DJ Koh đã phát biểu với giới truyền thông Trung Quốc và tiết lộ rằng Galaxy S10 sẽ có những thay đổi rất lớn về thiết kế. Đây thực sự là tin mừng đối với người dùng Samsung, vì họ đang rất mong đợi một chiếc smartphone Galaxy S khác biệt.
Khoảng giữa tháng 09/2018, Jack Ma, nhà sáng lập kiêm Chủ tịch Alibaba, cho biết công ty không còn kế hoạch tạo 1 triệu việc làm tại Mỹ trong bối cảnh chiến tranh thương mại Mỹ - Trung tiếp tục leo thang
Khoảng giữa tháng 09/2018, theo trang Reuters, Apple đã nộp phạt hoàn tất cho chính phủ Ireland khoảng phạt tội trốn thuế, với số tiền lên tới hơn 15 tỷ USD.