Hôm nay,  
Việt Báo Online

Buổi nói chuyện về ngữ học cơ cấu của một học giả tuổi gần trăm

09/07/201815:34:00(Xem: 1031)
Buổi nói chuyện về ngữ học cơ cấu của một học giả tuổi gần trăm

Buổi nói chuyện về ngữ học cơ cấu của một học giả tuổi gần trăm.

 
Nguyễn Văn Sâm 

blank

 GS Trần Ngọc Ninh

 

Chúa nhựt 1 tháng Bảy 2018 tôi nghĩ mình đã làm một việc hữu ích cho mình khi tham dự buổi thuyết trình của Giáo sư Trần Ngọc Ninh, cố vấn của Viện Việt-Học, CA về Ngữ học.

Giáo sư Ninh trước quốc nạn 1975 là GS môn giải phẫu tại trường Đại Học Y Khoa Sàigòn và là nhà văn hóa có những sách viết về đạo Phật, Đức Phật giữa chúng ta (Lá Bối, Sg, 1972), về cấu trúc của tiếng Việt, Cơ cấu Việt ngữ (Lửa Thiêng, Sg, 1972, 1975) theo cái nhìn mới mẻ về hai vấn đề này mà nay gần nửa thế kỷ sau chưa thấy có quyển sách nào cùng loại vượt được.

Nay Giáo sư Ninh sau một thời gian dài nghiên cứu, nghiền ngẫm để bổ túc thêm bộ Cơ cấu Việt ngữ ngày xưa đã cho ra đời ba bộ sách đồ sộ liên quan xa gần đến vấn đề nầy:

  • Ngữ pháp Việt Nam, Viện Việt-Học, 1917.
  • Ngữ-vựng tiếng Việt đầu tiên, Viện Việt-Học, 1917.
  • Tố Như & Đoạn trường tân thanh, Thế Giới, Sàigòn, 2007.

Quyển Tố Như & Đoạn trường tân thanh tuy là một quyển sách nói về Đoạn Trường Tân Thanh và những bài thơ chữ Hán của Nguyễn Du nhưng là một quyển sách đặc biệt do tác giả ứng dụng sở đắc của mình về ngữ học cơ cấu để giải thích  một số vấn đề quan trọng và đưa ra cách hiểu một số từ ngữ đặc biệt của Nguyễn Du có nhiều tính cách thuyết phục.

Nay, có lẽ nhận thấy rằng mình cần giải thích trực tiếp để đường hướng nghiên cứu ngữ pháp mới của mình tới gần hơn thêm nữa với người để ý môn này, GS Ninh đã đăng đàn buổi nói chuyện tại Viện Việt-Học với đề tài:

Cơ cấu Việt ngữ theo Chomsky.

 

Buổi nói chuyện quá chuyên môn, hào hứng và nhiều tính chất cung cấp kiến thức khiến cả hội trường người người im lặng lắng nghe. Theo tôi, ai hôm đó cũng đều xúc động về hai điều: 

  1. Một cụ già ngót nghét một thế kỷ tuổi đời, chân đi không vững, lên diễn đàn cần phải có người giúp đỡ thế mà ngồi liên tục hơn hai giờ đồng hồ để trình bày rõ ràng về một đề tài chuyên môn khô khan khó nuốt. Giáo sư Ninh, với giọng nói còn rất mạnh, đã trình bày khúc chiết, những chuyên đề của Ngữ học mới, rất mới, với những nhận xét đặc biệt từ ngôn ngữ nói chung, từ chữ dùng trong văn chương Việt Nam nói riêng đến những vấn đề nho nhỏ của chữ Việt như: Chữ Việt xưa không có chấm câu, nguồn gốc vài ba từ xưa mà GS bất chợt nói qua khi bàn về chuyện khác.
    Tất cả đều có tính cách làm bật dậy những suy nghĩ, những phản ứng (chấp nhận hay phản đối) từ người ngồi nghe ở phía dưới.
  2. Áp dụng học thuyết của Chomsky vào trường hợp ngôn ngữ Việt Nam, GS Ninh nhận xét về nhiều điều có thể nói là mới lạ đối với người làm hay thưởng thức văn chương không đi vào con đường ngữ học hiện đại.
    Ông xác quyết rằng xưa người Việt Nam - chịu ảnh hưởng của Tàu - viết không chấm câu, cũng không có dấu phết để ngắt đoạn mà chỉ viết phân cách nhóm  sáu chữ và nhóm  tám chữ…. cứ như thế cho tới hết cuốn truyện. Nay ta đọc phải hiểu sự ngắt đoạn mới hiểu rõ ý tác giả. Sau chữ rằng trong truyện Nôm chẳng hạn. Lấy thí dụ trong sách Tố Như & Đoạn trường tân thanh của ông:

Kiều rằng: Những đấng tài-hoa,
thác là thể phách, còn là tinh anh.

Ta sẽ hiểu hơn lý thuyết và chủ trương của ông khi quan sát cách viết câu lục bát trên. Thêm hai chấm (:) sau chữ rằng. Sau đó vì dẫn lời nói của nhân vật nên chữ những được viết hoa cho con chữ N(hững). 

Đi xa hơn, nguyên câu nói dài của một nhân vật ông chủ trương trình bày khác với số đông thông thường xưa nay. Chẳng hạn ở trang 70 trong quyển Tố Như và ĐTTT nói trên:

Một lời đã chót tâm giao,
dưới đây có đất, trên cao có trời,
dẫu rằng vật đổi sao rời,
tử sinh, cũng giữ lấy lời tử sinh.

(Dẫn chứng nầy, hôm nói chuyện, GS Ninh nói phớt qua và cho thí dụ khác, nhưng cũng là tương tợ.)

Tôi tâm đắc - và đồng thời thắc mắc - khi ông nhắc lại vài thí dụ kinh điển trong văn chương và giải thích vai trò của một vài từ đặc biệt do chỗ đứng của nó trong câu:
Giang san một gánh giữa đồng, thiền quyên ứ hự anh hùng nhớ chăng?

Chữ ứ hự ở đây, theo GS Ninh là động từ vì nó đi sau chủ từ thiền quyên. Ý kiến nầy hay quá chứ, đó là chưa kể chữ ứ hự chính nó đã hay, chưa thấy trường hợp tương tợ trong văn chương Việt.

Thính chúng và tôi thắc mắc, do suy nghĩ chịu ảnh hưởng của văn phạm xưa đã thâm căn: Có những từ ẩn, từ hiểu ngầm (sous- entendu) trong câu nói câu viết, chúng không cần có mặt nhưng ai cũng hiểu chúng đang lãng vãn ở đây. Từ đó ta có thể hiểu câu trên theo nhiều cách:
1 …..Thiền quyên ứ hự anh hùng nhớ chăng. Chữ ứ hự là động từ, theo TNN.

2…. thiền quyên [bị, có] ứ hự. Ứ hự là trạng từ.
3, …thiền quyên [ở trong tình trạng, mang tâm trạng, ở vào trạng thái,,] ứ hự.  vậy thì ứ hự là trạng từ, hoặc là tĩnh từ…

Tôi tâm đắc vì từ đặc biệt ứ hự có thể mang áo là động từ, là trạng từ là gì gì khác, hay thậm chí kết hợp với thiền quyên thành nhóm chữ danh từ: thuyền quyên ứ hự tương tự như nhóm chữ danh từ hồng nhan đa truân thì câu nói của người phụ nữ kia với quan ngài Nguyễn Công Trứ cũng đã làm cho ta động não và thấy được cái hay ho của những từ ngữ đặc biệt trong văn chương Việt.

Một thí dụ khác GS Ninh đưa ra mà tôi nghe lào xào ở những thính giả không đồng tình:

Lấy chồng từ thuở mười ba,
đến khi mười tám thiếp đà năm con.
Ra đường thiếp hãy còn son,
về nhà thiếp đã năm con cùng chàng.

GS Ninh nói rằng từ đã và biến thinh của nó thành đà là tiếng chỉ tình trạng quá khứ, cũng như tiếng sẽ chỉ tình trạng tương lai của động từ. Vậy thì trong đoạn thơ trên, hai chữ năm con đã được biến thành động từ, nói cách khác, trong trường hợp nầy từ năm con phải hiểu là trở thành năm con.

Cũng như trường hợp trên, tôi nhớ đến sự giải thích chủ từ ẩn, động từ ẩn (có, có được, có sanh …) và năm con được coi như danh từ làm túc từ cho đà (có).

Chuyện ngữ học, nhứt là ngữ học cơ cấu, vốn không phải là lãnh vực của người sáng tác như người viết bài nầy nên nghe nhiều hơn bàn. Nghe để thâu lượm những kiến giải, những xác quyết đặc biệt vốn dễ nắm bắt.  Hôm ấy chúng tôi nghe được nhiều điều:

  1. Người xưa không có chữ nếu. Văn chương xưa cho thấy một chữ nếu ở thơ Nguyễn Trãi thôi, không thấy ở đâu khác. Người xưa dùng từ ngữ tương đương của nếu là ví, ví bằng, ví dầu, ví như, dầu, dẫu, dầu mà,  dầu rằng…
  2. Chữ nếu là chữ chữ nêu (cây nêu) mà ra.
  3. Chữ nghỉ mà cụ Hoàng Xuân Hãn cho là từ của vùng Hà Tĩnh là từ chữ người mà ra.
  4. Chữ Tàu chỉ China ngày nay do chữ Tần mà ra. (Điều nầy hôm chúa nhật đó GS Ninh không nhắc lại vì không có dịp nhưng tôi đọc đâu đó lời xác quyết nầy của cụ.

Những ý nho nhỏ trên chắc chắn đã được hoài thai từ những suy ngẫm lâu dài không phải là thứ để cho chúng ta phản bác hay chấp nhận dễ dàng mà không suy nghĩ và đưa ra lý chứng ngữ học cũng như văn chương. Đó là những cái gân gà mà Tào Tháo xưa nhai gặp: ngon thì có ngon nhưng khó nuốt.

Cụ Giáo Sư Ninh, bậc thầy của tôi, người đã ký nghị định cho tôi vào ngạch thầy giáo Trung học Đệ Nhị Cấp thời xưa, 1965, với vốn kiến thức văn học, ngữ học bao la, thính giả chúa nhựt hôm đó ra về chắc chẳng còn nhớ bao nhiêu vì đề tài quá bao la, nhưng ít ra mỗi người cũng thích thú ở một vài chi tiết mà mình đắc ý hay tạo thành đề tài cho mình suy nghĩ đào sâu để chấp nhận hay phản bác. Đó là điều mà người diễn thuyết nào cũng muốn nhưng chưa chắc nhiều người làm được.

Để bài nầy đỡ khô khan, xin được ké bài thơ làm khi tưởng đến dáng kiều thơm của mình khi mới bước vào tuổi thanh xuân:

Nắng liếm bờ rào bông bụp đỏ,
Em thẩn thơ dáng nhỏ bên rèm.
Ta, người đây đó gần thêm,
Tai mơ tiếng khẽ dịu mềm kiều nương.
(NVS, Sàigòn 1964)

Khi mơ được nghe tiếng nàng thơ thì thấy mình không bị xa cách. Khi tưởng tượng ra dáng thẩn thơ của ai kia thì lòng đã vui vui rồi.

Nhưng thẩn thơ trong trường hợp nầy là động từ, tĩnh từ, hay trạng từ?
 

Nguyễn Văn Sâm 
(Victorville, July 4, 2018)

 

19/07/2018(Xem: 17)
sẽ có những hậu quả nhanh chóng và dứt khoát từ Quốc Hội Hoa Kỳ. Quyết định của VN hầu như sẽ lập tức châm ngòi cho một cuộc thảo luận nghiêm túc trong Quốc Hội Hoa Kỳ về các hậu quả tài chánh, ngoại giao, và chính trị đối với Việt Nam
19/07/2018(Xem: 44)
Thắng cử là một chuyện, điều hành chính phủ một cách có hiệu quả như đã hứa và hành xử ra sao với đồng minh và kẻ thù là một chuyện khác, không dễ. Các “slogan mì ăn liền”, thủ đoạn hay mánh khoé tranh cử
19/07/2018(Xem: 188)
Nguyễn Văn Sâm, người nổi tiếng về nhiều công trình nghiên cứu văn học, cũng là một nhà sáng tác văn học với giọng văn rất Nam Bộ trong kiểu riêng... Đặc biệt là ở công sưu tập, phiên âm, chú giải gìn giữ mảng truyện thơ và tuồng Nôm
19/07/2018(Xem: 293)
khi đất nước lâm nguy trước mối họa ngoại xâm thì mọi người dân Việt sẽ đoàn kết một lòng thành một khối duy nhất bền vững như núi, thủy chung như suối, và bao dung như biển cả
18/07/2018(Xem: 218)
Chụp ảnh Bikini trên tàu, biển hồ và xe đạp... Chụp ảnh thể loại Fashion tự do và nhiều thể loại khác nhau ...
18/07/2018(Xem: 681)
7:30 Pm- 10h30 Pm, Thứ bảy,28/7/2018 tại Hội trường Việt Báo: 14841 Moran St , Westminster , CA 92683 Chương trình nhạc thính phòng. Ra mắt CD " Tiếng hát lênh đênh"
18/07/2018(Xem: 1503)
Tôi nhắc lại một chuyện xưa và chân thành cảm tạ Đại Tướng Westmoreland đã giúp đở nhiều cho Báo Chí VN, để thông tin đầy đủ các trận chiến oai hùng, oanh liệt chống cộng sản Bắc Việt của Quân Đội VNCH, từ sau TẾT Mậu Thân, 1968
18/07/2018(Xem: 501)
từ ngày 10-8 đến ngày 13 tháng 8 năm 2018 tại Redwood Glen Camp & Conference Center, 3100 Bean Creed Road, Scotts Valley, California, cách San Jose khoảng 40 phút lái xe
18/07/2018(Xem: 1363)
Người mang số 10 trong hội tuyển quốc gia Pháp trong World Cup 2018, Kylian Mbappé, anh là ai?
17/07/2018(Xem: 902)
Năm 1968, Chiến tranh Viêt Nam-Vietnam War-như môt địa chấn, cuốn hút nước Mỹ vào những biến động, làm sụp đổ quyền lực: Kinh tế, Chính trị, Xã hội của nước Mỹ.
17/07/2018(Xem: 890)
Biết nhục không phải là điều đáng sợ, trái lại, khi nói về dân tộc mình, không hiểu sao tôi cứ rùng mình ghê sợ trước một thái độ hơn hớn tự đắc.
17/07/2018(Xem: 1133)
70 năm trước, nhạc sĩ Hùng Lân, quê ở Hà Nội viết bài ca Cô Gái Việt. Hôm nay, bài ca này xứng đáng để tặng cho cô gái Việt, Như Quỳnh, quê Nha Trang.
17/07/2018(Xem: 874)
Trong thời kỳ chếm đóng nước Pháp, lực lượng Nazi của Đức Quốc Xã chiếm lấy hàng trăm ngàn tranh, tượng, thảm và những danh tác nghệ thuật cổ khác. Hàng chục ngàn tác phẩm các loại đó đến nay vẫn chưa phát hiện được. Năm 1996, hội đồng liên bang của Thụy sĩ thành lập Ủy Ban các Chuyên Gia Độc Lập và ra lệnh ủy ban này điều tra hành động của xứ Thụy Sĩ trong Thế Chiến Thứ Nhì.
17/07/2018(Xem: 314)
Vườn Lộc Uyển Balanai là một Trong Bốn Thánh Tích Quan Trọng Của Phật Giáo. Vườn Lộc Uyển cịn được gọi là Vườn Nai hay Vườn Lộc Giả. Ngài Huyền Trang (trích dẩn trong Tiền Sanh Truyện) giải thích nguồn gốc của Vườn Lộc Uyển. Ơng viết rằng Vườn Lộc Uyển là một khu rừng của vua Benares trong Tiền Sanh hiến cúng khu rừng nơi lồi nai đi lang thang mà khơng bị quấy rầy.
17/07/2018(Xem: 281)
Một buổi sáng mùa Xuân tôi đến Thành Xá Vệ. Tuy là mặt trời mới vương lên nhưng Thành Xá Vệ đã có đông người đến hành hương. Từ cổng thành tôi thấy có nhiều nhốm Phật tử và sư sải từ phương xa đến chiêm bái. Có nhốm chục người, có nhốm cả trăm người khiến cho Xá Vệ Thành nhộn nhịp. Thành Xá Vệ là một địa điểm hành hương quan trộng của Phật Giáo vì vậy thành Xá Vệ luôn luôn nhộn nhịp bất kể ngày hay đêm.
Tin công nghệ
Khoảng giữa tháng 07/2018, một số nguồn tin cho biết, BWM sẽ trở thành đối thủ cạnh tranh trực tiếp với Lyft và Uber khi triển khai chương trình đi chung xe của hãng.
Khoảng giữa tháng 07/2018, những chuyên gia hàng đầu về công nghệ, trong đó có Elon Musk và 3 nhà đồng sáng lập Deepmind của Google, đã ký vào bản cam kết, khẳng định sẽ không phát triển "vũ khí hủy diệt tự động", một thứ máy móc có khả năng giết chóc chạy tự động.
Khoảng giữa tháng 07/2018, sau khi CEO Mark Zuckerberg tỏ ra nhiệt huyết với tình hình đột phá về trí thông minh nhân tạo của công ty, Facebook đã nhanh chóng mở phòng lab trải rộng toàn cầu cũng như thuê hàng loạt kỹ sư đầu ngành về trí tuệ nhân tạo để giúp công ty xúc tiến tốc độ nghiên cứu công nghệ tương lai.
Khoảng giữa tháng 07/2018, một số nguồn tin cho biết, Google đã phải chịu một án phạt kỷ lục lên đến 4.3 tỷ Euro (khoảng 5 tỷ USD) từ các nhà quản lý luật pháp EU vì lạm dụng sự thống trị thị trường Android trong các lĩnh vực then chốt.
Khoảng giữa tháng 07/2018, trong một bài đăng blog bảo vệ quyết định của Google trong việc tích hợp ứng dụng Search và Chrome vào Android, Sundar Pichai, CEO Google đã bày tỏ phản ứng của công ty đối với án phạt 5 tỷ USD của EU.
Công nghệ thực tế ảo VR và ống trượt nước dường như là hai sản phẩm có phần khác biệt. VR là công nghệ vẫn còn khá mới mẻ và đòi hỏi cơ sở vật chất cùng những thiết bị điện tử cao cấp để có thể vận hành tốt nhất. Còn ống trượt nước là hệ thống giải trí khá quen thuộc trong các công viên nước hiện nay, và chứa rất nhiều nước - yếu tố có thể làm hư hại những món đồ điện tử.
Khoảng giữa tháng 07/2018, dịch vụ giao hàng UPS của Mỹ đã chính thức xác nhận đang thử nghiệm dịch vụ giao gói hàng vào tận trong nhà, khi nhà vắng người. Thử nghiệm được thực hiện thông qua sự hợp tác giữa UPS và công ty sản xuất ổ khóa cửa thông minh Latch, cho phép nhân viên giao nhận của UPS mở cửa nhà và đưa gói hàng vào trong nhà của người nhận.
Khoảng giữa tháng 07/2018, Adidas, thương hiệu đồ thể thao nổi tiếng từ Đức, đã đặt ra mục tiêu sẽ chỉ sử dụng nhựa tái chế cho tất cả các sản phẩm của hãng vào năm 2024.
Tháng 07/2018, Apple chính thức ra mắt thế hệ MacBook Pro 2018 với rất nhiều nâng cấp, đặc biệt là bàn phím Butterfly thế hệ thứ 3 với khả năng gõ êm hơn và có thể khắc phục các lỗi đã tồn tại, nhưng nó sẽ không được thay thế cho các máy Macbook thế hệ cũ.
Khoảng giữa tháng 07/2018, một số nguồn tin cho biết, Virgin Orbit, công ty con của tập đoàn Virgin Group, đã hợp tác với sân bay Cornwall, Newquay tại Tây Nam nước Anh để thiết lập một sân bay không gian
Khoảng giữa tháng 07/2018, một số nguồn tin cho biết, không chỉ sản xuất các dòng xe siêu sang hay động cơ máy bay, Roll Royce còn đang muốn làm cả xe bay với khả năng cất cánh thẳng đứng EVTOL, nhờ vào đôi cánh với khả năng xoay 90 độ.
Khoảng giữa tháng 07/2018, Citroën, hãng sản xuất xe hơi hàng đầu tại Pháp, đã ra mắt một sản phẩm kính mắt mới có tên là SEETROËN. Đây là một giải pháp dành cho những người thường có cảm giác say xe hay bồng bềnh mỗi khi ngồi xe hơi, đặc biệt là khi vừa đọc sách hay vừa xem điện thoại mỗi khi di chuyển lòng vòng trong xe hơi.
Khoảng giữa tháng 07/2018, trang Telegraph đưa tin, Liên Minh Châu Âu EU chuẩn bị đưa ra án phạt nặng dành cho Google để trừng phạt công ty vì lạm dụng sự độc quyền của Android nhằm củng cố đế chế tìm kiếm, mang lại doanh thu chênh lệch hơn 20 tỷ USD.
Khoảng giữa tháng 07/2018, một cây bút ở kênh Channel 4 ở Anh đã xin vào làm quản trị viên cho Facebook. Anh được hướng dẫn không xóa các fanpage hoặc group Facebook trong đa số các trường hợp, kể cả khi các group bàn luận về những vấn đề tiêu cực hay có ảnh hưởng tiêu cực tới bên ngoài.
Hồi đầu năm 2018, Honda tuyên bố hợp tác với Panasonic để phát triển pin Mobile Power Packs cho các sản phẩm chạy điện, đặc biệt là xe hai bánh. Đến tháng 07/2018, hãng đã chính thức đưa pin tới Indonesia để thử nghiệm.