Hôm nay,  
Việt Báo Online

Buổi nói chuyện về ngữ học cơ cấu của một học giả tuổi gần trăm

09/07/201815:34:00(Xem: 1018)
Buổi nói chuyện về ngữ học cơ cấu của một học giả tuổi gần trăm

Buổi nói chuyện về ngữ học cơ cấu của một học giả tuổi gần trăm.

 
Nguyễn Văn Sâm 

blank

 GS Trần Ngọc Ninh

 

Chúa nhựt 1 tháng Bảy 2018 tôi nghĩ mình đã làm một việc hữu ích cho mình khi tham dự buổi thuyết trình của Giáo sư Trần Ngọc Ninh, cố vấn của Viện Việt-Học, CA về Ngữ học.

Giáo sư Ninh trước quốc nạn 1975 là GS môn giải phẫu tại trường Đại Học Y Khoa Sàigòn và là nhà văn hóa có những sách viết về đạo Phật, Đức Phật giữa chúng ta (Lá Bối, Sg, 1972), về cấu trúc của tiếng Việt, Cơ cấu Việt ngữ (Lửa Thiêng, Sg, 1972, 1975) theo cái nhìn mới mẻ về hai vấn đề này mà nay gần nửa thế kỷ sau chưa thấy có quyển sách nào cùng loại vượt được.

Nay Giáo sư Ninh sau một thời gian dài nghiên cứu, nghiền ngẫm để bổ túc thêm bộ Cơ cấu Việt ngữ ngày xưa đã cho ra đời ba bộ sách đồ sộ liên quan xa gần đến vấn đề nầy:

  • Ngữ pháp Việt Nam, Viện Việt-Học, 1917.
  • Ngữ-vựng tiếng Việt đầu tiên, Viện Việt-Học, 1917.
  • Tố Như & Đoạn trường tân thanh, Thế Giới, Sàigòn, 2007.

Quyển Tố Như & Đoạn trường tân thanh tuy là một quyển sách nói về Đoạn Trường Tân Thanh và những bài thơ chữ Hán của Nguyễn Du nhưng là một quyển sách đặc biệt do tác giả ứng dụng sở đắc của mình về ngữ học cơ cấu để giải thích  một số vấn đề quan trọng và đưa ra cách hiểu một số từ ngữ đặc biệt của Nguyễn Du có nhiều tính cách thuyết phục.

Nay, có lẽ nhận thấy rằng mình cần giải thích trực tiếp để đường hướng nghiên cứu ngữ pháp mới của mình tới gần hơn thêm nữa với người để ý môn này, GS Ninh đã đăng đàn buổi nói chuyện tại Viện Việt-Học với đề tài:

Cơ cấu Việt ngữ theo Chomsky.

 

Buổi nói chuyện quá chuyên môn, hào hứng và nhiều tính chất cung cấp kiến thức khiến cả hội trường người người im lặng lắng nghe. Theo tôi, ai hôm đó cũng đều xúc động về hai điều: 

  1. Một cụ già ngót nghét một thế kỷ tuổi đời, chân đi không vững, lên diễn đàn cần phải có người giúp đỡ thế mà ngồi liên tục hơn hai giờ đồng hồ để trình bày rõ ràng về một đề tài chuyên môn khô khan khó nuốt. Giáo sư Ninh, với giọng nói còn rất mạnh, đã trình bày khúc chiết, những chuyên đề của Ngữ học mới, rất mới, với những nhận xét đặc biệt từ ngôn ngữ nói chung, từ chữ dùng trong văn chương Việt Nam nói riêng đến những vấn đề nho nhỏ của chữ Việt như: Chữ Việt xưa không có chấm câu, nguồn gốc vài ba từ xưa mà GS bất chợt nói qua khi bàn về chuyện khác.
    Tất cả đều có tính cách làm bật dậy những suy nghĩ, những phản ứng (chấp nhận hay phản đối) từ người ngồi nghe ở phía dưới.
  2. Áp dụng học thuyết của Chomsky vào trường hợp ngôn ngữ Việt Nam, GS Ninh nhận xét về nhiều điều có thể nói là mới lạ đối với người làm hay thưởng thức văn chương không đi vào con đường ngữ học hiện đại.
    Ông xác quyết rằng xưa người Việt Nam - chịu ảnh hưởng của Tàu - viết không chấm câu, cũng không có dấu phết để ngắt đoạn mà chỉ viết phân cách nhóm  sáu chữ và nhóm  tám chữ…. cứ như thế cho tới hết cuốn truyện. Nay ta đọc phải hiểu sự ngắt đoạn mới hiểu rõ ý tác giả. Sau chữ rằng trong truyện Nôm chẳng hạn. Lấy thí dụ trong sách Tố Như & Đoạn trường tân thanh của ông:

Kiều rằng: Những đấng tài-hoa,
thác là thể phách, còn là tinh anh.

Ta sẽ hiểu hơn lý thuyết và chủ trương của ông khi quan sát cách viết câu lục bát trên. Thêm hai chấm (:) sau chữ rằng. Sau đó vì dẫn lời nói của nhân vật nên chữ những được viết hoa cho con chữ N(hững). 

Đi xa hơn, nguyên câu nói dài của một nhân vật ông chủ trương trình bày khác với số đông thông thường xưa nay. Chẳng hạn ở trang 70 trong quyển Tố Như và ĐTTT nói trên:

Một lời đã chót tâm giao,
dưới đây có đất, trên cao có trời,
dẫu rằng vật đổi sao rời,
tử sinh, cũng giữ lấy lời tử sinh.

(Dẫn chứng nầy, hôm nói chuyện, GS Ninh nói phớt qua và cho thí dụ khác, nhưng cũng là tương tợ.)

Tôi tâm đắc - và đồng thời thắc mắc - khi ông nhắc lại vài thí dụ kinh điển trong văn chương và giải thích vai trò của một vài từ đặc biệt do chỗ đứng của nó trong câu:
Giang san một gánh giữa đồng, thiền quyên ứ hự anh hùng nhớ chăng?

Chữ ứ hự ở đây, theo GS Ninh là động từ vì nó đi sau chủ từ thiền quyên. Ý kiến nầy hay quá chứ, đó là chưa kể chữ ứ hự chính nó đã hay, chưa thấy trường hợp tương tợ trong văn chương Việt.

Thính chúng và tôi thắc mắc, do suy nghĩ chịu ảnh hưởng của văn phạm xưa đã thâm căn: Có những từ ẩn, từ hiểu ngầm (sous- entendu) trong câu nói câu viết, chúng không cần có mặt nhưng ai cũng hiểu chúng đang lãng vãn ở đây. Từ đó ta có thể hiểu câu trên theo nhiều cách:
1 …..Thiền quyên ứ hự anh hùng nhớ chăng. Chữ ứ hự là động từ, theo TNN.

2…. thiền quyên [bị, có] ứ hự. Ứ hự là trạng từ.
3, …thiền quyên [ở trong tình trạng, mang tâm trạng, ở vào trạng thái,,] ứ hự.  vậy thì ứ hự là trạng từ, hoặc là tĩnh từ…

Tôi tâm đắc vì từ đặc biệt ứ hự có thể mang áo là động từ, là trạng từ là gì gì khác, hay thậm chí kết hợp với thiền quyên thành nhóm chữ danh từ: thuyền quyên ứ hự tương tự như nhóm chữ danh từ hồng nhan đa truân thì câu nói của người phụ nữ kia với quan ngài Nguyễn Công Trứ cũng đã làm cho ta động não và thấy được cái hay ho của những từ ngữ đặc biệt trong văn chương Việt.

Một thí dụ khác GS Ninh đưa ra mà tôi nghe lào xào ở những thính giả không đồng tình:

Lấy chồng từ thuở mười ba,
đến khi mười tám thiếp đà năm con.
Ra đường thiếp hãy còn son,
về nhà thiếp đã năm con cùng chàng.

GS Ninh nói rằng từ đã và biến thinh của nó thành đà là tiếng chỉ tình trạng quá khứ, cũng như tiếng sẽ chỉ tình trạng tương lai của động từ. Vậy thì trong đoạn thơ trên, hai chữ năm con đã được biến thành động từ, nói cách khác, trong trường hợp nầy từ năm con phải hiểu là trở thành năm con.

Cũng như trường hợp trên, tôi nhớ đến sự giải thích chủ từ ẩn, động từ ẩn (có, có được, có sanh …) và năm con được coi như danh từ làm túc từ cho đà (có).

Chuyện ngữ học, nhứt là ngữ học cơ cấu, vốn không phải là lãnh vực của người sáng tác như người viết bài nầy nên nghe nhiều hơn bàn. Nghe để thâu lượm những kiến giải, những xác quyết đặc biệt vốn dễ nắm bắt.  Hôm ấy chúng tôi nghe được nhiều điều:

  1. Người xưa không có chữ nếu. Văn chương xưa cho thấy một chữ nếu ở thơ Nguyễn Trãi thôi, không thấy ở đâu khác. Người xưa dùng từ ngữ tương đương của nếu là ví, ví bằng, ví dầu, ví như, dầu, dẫu, dầu mà,  dầu rằng…
  2. Chữ nếu là chữ chữ nêu (cây nêu) mà ra.
  3. Chữ nghỉ mà cụ Hoàng Xuân Hãn cho là từ của vùng Hà Tĩnh là từ chữ người mà ra.
  4. Chữ Tàu chỉ China ngày nay do chữ Tần mà ra. (Điều nầy hôm chúa nhật đó GS Ninh không nhắc lại vì không có dịp nhưng tôi đọc đâu đó lời xác quyết nầy của cụ.

Những ý nho nhỏ trên chắc chắn đã được hoài thai từ những suy ngẫm lâu dài không phải là thứ để cho chúng ta phản bác hay chấp nhận dễ dàng mà không suy nghĩ và đưa ra lý chứng ngữ học cũng như văn chương. Đó là những cái gân gà mà Tào Tháo xưa nhai gặp: ngon thì có ngon nhưng khó nuốt.

Cụ Giáo Sư Ninh, bậc thầy của tôi, người đã ký nghị định cho tôi vào ngạch thầy giáo Trung học Đệ Nhị Cấp thời xưa, 1965, với vốn kiến thức văn học, ngữ học bao la, thính giả chúa nhựt hôm đó ra về chắc chẳng còn nhớ bao nhiêu vì đề tài quá bao la, nhưng ít ra mỗi người cũng thích thú ở một vài chi tiết mà mình đắc ý hay tạo thành đề tài cho mình suy nghĩ đào sâu để chấp nhận hay phản bác. Đó là điều mà người diễn thuyết nào cũng muốn nhưng chưa chắc nhiều người làm được.

Để bài nầy đỡ khô khan, xin được ké bài thơ làm khi tưởng đến dáng kiều thơm của mình khi mới bước vào tuổi thanh xuân:

Nắng liếm bờ rào bông bụp đỏ,
Em thẩn thơ dáng nhỏ bên rèm.
Ta, người đây đó gần thêm,
Tai mơ tiếng khẽ dịu mềm kiều nương.
(NVS, Sàigòn 1964)

Khi mơ được nghe tiếng nàng thơ thì thấy mình không bị xa cách. Khi tưởng tượng ra dáng thẩn thơ của ai kia thì lòng đã vui vui rồi.

Nhưng thẩn thơ trong trường hợp nầy là động từ, tĩnh từ, hay trạng từ?
 

Nguyễn Văn Sâm 
(Victorville, July 4, 2018)

 

17/07/2018(Xem: 560)
Năm 1968, Chiến tranh Viêt Nam-Vietnam War-như môt địa chấn, cuốn hút nước Mỹ vào những biến động, làm sụp đổ quyền lực: Kinh tế, Chính trị, Xã hội của nước Mỹ.
17/07/2018(Xem: 613)
Biết nhục không phải là điều đáng sợ, trái lại, khi nói về dân tộc mình, không hiểu sao tôi cứ rùng mình ghê sợ trước một thái độ hơn hớn tự đắc.
17/07/2018(Xem: 758)
70 năm trước, nhạc sĩ Hùng Lân, quê ở Hà Nội viết bài ca Cô Gái Việt. Hôm nay, bài ca này xứng đáng để tặng cho cô gái Việt, Như Quỳnh, quê Nha Trang.
17/07/2018(Xem: 723)
Trong thời kỳ chếm đóng nước Pháp, lực lượng Nazi của Đức Quốc Xã chiếm lấy hàng trăm ngàn tranh, tượng, thảm và những danh tác nghệ thuật cổ khác. Hàng chục ngàn tác phẩm các loại đó đến nay vẫn chưa phát hiện được. Năm 1996, hội đồng liên bang của Thụy sĩ thành lập Ủy Ban các Chuyên Gia Độc Lập và ra lệnh ủy ban này điều tra hành động của xứ Thụy Sĩ trong Thế Chiến Thứ Nhì.
17/07/2018(Xem: 269)
Vườn Lộc Uyển Balanai là một Trong Bốn Thánh Tích Quan Trọng Của Phật Giáo. Vườn Lộc Uyển cịn được gọi là Vườn Nai hay Vườn Lộc Giả. Ngài Huyền Trang (trích dẩn trong Tiền Sanh Truyện) giải thích nguồn gốc của Vườn Lộc Uyển. Ơng viết rằng Vườn Lộc Uyển là một khu rừng của vua Benares trong Tiền Sanh hiến cúng khu rừng nơi lồi nai đi lang thang mà khơng bị quấy rầy.
17/07/2018(Xem: 238)
Một buổi sáng mùa Xuân tôi đến Thành Xá Vệ. Tuy là mặt trời mới vương lên nhưng Thành Xá Vệ đã có đông người đến hành hương. Từ cổng thành tôi thấy có nhiều nhốm Phật tử và sư sải từ phương xa đến chiêm bái. Có nhốm chục người, có nhốm cả trăm người khiến cho Xá Vệ Thành nhộn nhịp. Thành Xá Vệ là một địa điểm hành hương quan trộng của Phật Giáo vì vậy thành Xá Vệ luôn luôn nhộn nhịp bất kể ngày hay đêm.
16/07/2018(Xem: 1824)
Vài tháng trước khi Việt Báo thông báo sẽ tổ chức show Khánh Ly-Trầm Tử Thiêng tôi đã lo lắng là không biết người xem sẽ hiểu cái hay của nhạc Trầm tử Thiêng ở mức độ nào.
16/07/2018(Xem: 315)
đã cùng nhau đóng thùng thực phẩm để phân phối cho cư dân có nhu cầu cần thực phẩm. Sau 2 giờ làm việc, hơn 45,600 lbs thực phẩm đã được đóng thùng và sẽ được phân phối phục vụ hơn 1,500 gia đình.
16/07/2018(Xem: 2679)
Ô. Trump có thể là ứng cử viên sáng giá cho Giải Nobel Hòa Bình Thế Giới. Theo tôi chẳng có ai thua hay thắng trong cuộc họp thượng đỉnh này cả. Tôi ca ngợi cả hai ông Trump và Putin…chỉ vì một nền hòa bình cho thế giới.
16/07/2018(Xem: 537)
Có thể nói Luật Đặc Khu và cuộc trấn áp ngày 17/6 đã biến những người dân VN bình thường trở thành những nhà hoạt động. Và đó là khởi đầu một “cuộc chiến” mới
16/07/2018(Xem: 1382)
nhan đề “Không Đặc Khu Cho Ngoại Bang” để hỗ trợ các cuộc biểu tình bùng nổ để phản đối CSVN soạn dự luật thiết lập 3 đặc khu để cho tư bản quốc tế thuê đất 99 năm
16/07/2018(Xem: 742)
Ni sư Thích Nữ Giới Hương, trụ trì Chùa Hương Sen, cho biết trong tương lai sẽ xây một thư viện cho chùa, và sẽ đặt tên là Thư Viện Mật Nghiêm để sẽ là nơi các nhà nghiên cứu tới tìm tài liệu về Phật học.
16/07/2018(Xem: 681)
Với tâm nguyện muốn hình bóng Phật pháp tăng và ngôi Tam Bảo tòng lâm trang nghiêm thanh nhã được hiện diện tại vùng bán sa mạc Perris
16/07/2018(Xem: 394)
nhìn lại toàn bộ lịch sử của dân tộc Việt và văn hóa Việt bằng một cách trung thực, toàn diện, sống động và khích lệ thiết thực hầu làm căn bản cho Nền Giáo Dục Việt Nam thời hậu cộng sản
15/07/2018(Xem: 1436)
Với cú đoạt cúp vàng kỳ này thì huấn luyện viên Deschamps (Pháp) là nhân vật thứ 3 trong lịch sử đạt được thành tích lẫy lừng là trong vai trò cầu thủ và sau đó 20 năm trong vai trò là huấn luyện viên, ông Deschamps đã thắng giải World Cup.
Tin công nghệ
Khoảng giữa tháng 07/2018, công ty phân tích ứng dụng Sensor Tower công khai báo cáo mới nhất, cho thấy App Store của Apple tiếp tục bỏ xa đối thủ Google Play Store về mặt lợi nhuận.
Khoảng giữa tháng 07/2018, một số nguồn tin cho biết, công nghệ True Tone trên những chiếc MacBook Pro sẽ hoạt động trên một số màn hình cắm ngoài. Theo đó, Apple đã công bố tài liệu tham khảo và trong đó có đề cập đến các loại màn hình sẽ hỗ trợ công nghệ True Tone, bao gồm: Thunderbolt Display của Apple, UltraFine 5K và UltraFine 4K của LG.
Khoảng giữa tháng 07/2018, khi doanh số của iPhone X đang có xu hướng chậm lại trước thời điểm Apple ra mắt các sản phẩm iPhone mới trong năm 2018, công ty lại tiếp tục phải đón nhận một tin không vui khác. Theo trang DigiTimes, nhiều đối tác cung ứng của Apple hiện đang tồn kho rất nhiều linh kiện sản xuất iPhone X.
Một trong những xu hướng nổi lên trong thời gian qua tại Thung lũng Silicon đó là tự phát triển chip của riêng mình, để không còn phải phụ thuộc vào các bên cung cấp thứ ba như Intel hay Qualcomm. Apple là một trong những công ty đầu tiên khởi xướng xu hướng, công ty đã bắt tay nghiên cứu chip của riêng mình từ năm 2018. Google cũng đã có những động thái ban đầu và Facebook cũng tương tự.
Tháng 07/2018, nhiều tháng trôi qua kể từ khi công bố kế hoạch vào tháng 01/2018, ứng dụng nhắn tin Nhật Bản là Line đã mở sàn giao dịch tiền mã hóa mới của mình ở mọi nơi, trừ Nhật và Bắc Mỹ.
Khoảng giữa tháng 07/2018, trong một cuộc phỏng vấn với Bloomberg, CEO Elon Musk cho biết Model 3 là đại diện cho “đặt cược cuối cùng” mà mọi người có thể mong đợi từ Tesla. Đây cũng chính là lộ trình CEO Elon Musk đã vạch ra trong cuốn sách nổi tiếng “Secret Tesla Motors Master Plan”, được ra mắt vào năm 2006.
Khoảng giữa tháng 07/2018, Samsung cho biết đã bắt đầu sản xuất hàng loạt bộ nhớ 3D V-NAND thế hệ thứ 5, với số lượng lớp bán dẫn tăng từ 64 lên 96 lớp, nhờ đó mật độ bộ nhớ tăng theo trong khi không ảnh hưởng nhiều đến độ bền, độ ổn định của các chip NAND sản xuất trên cùng tiến trình. Thế hệ bộ nhớ V-NAND 96 lớp được Samsung công bố từ tháng 08/2017, và đến tháng 07/2018 đã bước vào sản xuất.
Hàng năm, các nhà khoa học trên thế giới vẫn liên tục tìm ra các hợp chất hóa học mới. Công việc tiếp theo của họ là thử nghiệm xem các hợp chất mới có gây hại cho con người hay không, vì một số hợp chất chắc chắn có tiềm năng trở thành thuốc chữa bệnh cho con người.
Khoảng giữa tháng 07/2018, một cách thức mới trong việc truyền thuốc điều trị ung thư đã vượt qua giai đoạn ban đầu của thử nghiệm lâm sàng, thường là phase 0 hoặc phase 1, kiểm tra độ an toàn trên bệnh nhân. Nghiên cứu mới đã được xuất bản trên tạp chí Lancet để cộng đồng khoa học có thể tiếp cận, góp ý và cùng đưa thêm ý tưởng để phát triển
Trước đây, một số nguồn tin cho rằng LG đang sản xuất màn hình OLED cho một mẫu iPhone mới. Đến tháng 07/2018, đã xuất hiện thêm những thông tin chi tiết hơn về vấn đề.
Gương mặt của mọi người hiện nay đã trở thành một loại dữ liệu mới, và Facebook hiện đang vận dụng nhiều phương thức gây tranh cãi để sử dụng dữ liệu gương mặt. Theresa Payton – cựu Giám đốc Thông tin Nhà Trắng dưới thời Tổng thống Bush – hiện đang làm việc trên lĩnh vực an ninh mạng, đã bày tỏ mối quan ngại sâu sắc về ý định của Facebook.
Một bãi cỏ mọc cao trong sân nhà là cơn ác mộng đối với bất cứ ai, nhổ cỏ là việc cực kỳ mệt mỏi, thậm chí dù có dùng máy cắt cỏ. Tuy nhiên, khoảng giữa tháng 07/2018, Honda ra mắt loại máy mới, chắc chắn sẽ khiến việc cắt cỏ trở thành một thú vui
Có thể thấy, dường như chúng ta đang nghe ngày một nhiều về các căn bệnh truyền nhiễm nguy hiểm trên khắp thế giới: từ các đợt bùng phát gần đây như Ebola, Zika, Nipah, các chủng cúm H5N1, H1N1, H7N9 cho đến những virus như sốt xuất huyết hay thậm chí HIV...
Khoảng giữa tháng 07/2018, Brad Smith, Chủ tịch của tập đoàn Microsoft, cảnh báo nguy cơ những bằng chứng không chính xác từ công nghệ nhận diện gương mặt được các nhà chức trách sử dụng cho quá trình theo dõi, điều tra và bắt giữ cá nhân.
Cao ốc hay tòa nhà chọc trời đang dần trở thành thước đo cho sự phồn vinh của mỗi quốc gia, mỗi dân tộc. Thế giới đang trong một cuộc chạy đua mới về số lượng các tòa nhà chọc trời. Thành tựu kiến trúc lớn nhất của mỗi quốc gia, mỗi nền kinh tế chính là những biểu tượng mà cả xã hội tôn vinh. Trải qua thời gian, những giá trị cũng dần thay đổi theo thời gian