Hôm nay,  
Việt Báo Online

Buổi nói chuyện về ngữ học cơ cấu của một học giả tuổi gần trăm

09/07/201815:34:00(Xem: 1507)
Buổi nói chuyện về ngữ học cơ cấu của một học giả tuổi gần trăm

Buổi nói chuyện về ngữ học cơ cấu của một học giả tuổi gần trăm.

 
Nguyễn Văn Sâm 

blank

 GS Trần Ngọc Ninh

 

Chúa nhựt 1 tháng Bảy 2018 tôi nghĩ mình đã làm một việc hữu ích cho mình khi tham dự buổi thuyết trình của Giáo sư Trần Ngọc Ninh, cố vấn của Viện Việt-Học, CA về Ngữ học.

Giáo sư Ninh trước quốc nạn 1975 là GS môn giải phẫu tại trường Đại Học Y Khoa Sàigòn và là nhà văn hóa có những sách viết về đạo Phật, Đức Phật giữa chúng ta (Lá Bối, Sg, 1972), về cấu trúc của tiếng Việt, Cơ cấu Việt ngữ (Lửa Thiêng, Sg, 1972, 1975) theo cái nhìn mới mẻ về hai vấn đề này mà nay gần nửa thế kỷ sau chưa thấy có quyển sách nào cùng loại vượt được.

Nay Giáo sư Ninh sau một thời gian dài nghiên cứu, nghiền ngẫm để bổ túc thêm bộ Cơ cấu Việt ngữ ngày xưa đã cho ra đời ba bộ sách đồ sộ liên quan xa gần đến vấn đề nầy:

  • Ngữ pháp Việt Nam, Viện Việt-Học, 1917.
  • Ngữ-vựng tiếng Việt đầu tiên, Viện Việt-Học, 1917.
  • Tố Như & Đoạn trường tân thanh, Thế Giới, Sàigòn, 2007.

Quyển Tố Như & Đoạn trường tân thanh tuy là một quyển sách nói về Đoạn Trường Tân Thanh và những bài thơ chữ Hán của Nguyễn Du nhưng là một quyển sách đặc biệt do tác giả ứng dụng sở đắc của mình về ngữ học cơ cấu để giải thích  một số vấn đề quan trọng và đưa ra cách hiểu một số từ ngữ đặc biệt của Nguyễn Du có nhiều tính cách thuyết phục.

Nay, có lẽ nhận thấy rằng mình cần giải thích trực tiếp để đường hướng nghiên cứu ngữ pháp mới của mình tới gần hơn thêm nữa với người để ý môn này, GS Ninh đã đăng đàn buổi nói chuyện tại Viện Việt-Học với đề tài:

Cơ cấu Việt ngữ theo Chomsky.

 

Buổi nói chuyện quá chuyên môn, hào hứng và nhiều tính chất cung cấp kiến thức khiến cả hội trường người người im lặng lắng nghe. Theo tôi, ai hôm đó cũng đều xúc động về hai điều: 

  1. Một cụ già ngót nghét một thế kỷ tuổi đời, chân đi không vững, lên diễn đàn cần phải có người giúp đỡ thế mà ngồi liên tục hơn hai giờ đồng hồ để trình bày rõ ràng về một đề tài chuyên môn khô khan khó nuốt. Giáo sư Ninh, với giọng nói còn rất mạnh, đã trình bày khúc chiết, những chuyên đề của Ngữ học mới, rất mới, với những nhận xét đặc biệt từ ngôn ngữ nói chung, từ chữ dùng trong văn chương Việt Nam nói riêng đến những vấn đề nho nhỏ của chữ Việt như: Chữ Việt xưa không có chấm câu, nguồn gốc vài ba từ xưa mà GS bất chợt nói qua khi bàn về chuyện khác.
    Tất cả đều có tính cách làm bật dậy những suy nghĩ, những phản ứng (chấp nhận hay phản đối) từ người ngồi nghe ở phía dưới.
  2. Áp dụng học thuyết của Chomsky vào trường hợp ngôn ngữ Việt Nam, GS Ninh nhận xét về nhiều điều có thể nói là mới lạ đối với người làm hay thưởng thức văn chương không đi vào con đường ngữ học hiện đại.
    Ông xác quyết rằng xưa người Việt Nam - chịu ảnh hưởng của Tàu - viết không chấm câu, cũng không có dấu phết để ngắt đoạn mà chỉ viết phân cách nhóm  sáu chữ và nhóm  tám chữ…. cứ như thế cho tới hết cuốn truyện. Nay ta đọc phải hiểu sự ngắt đoạn mới hiểu rõ ý tác giả. Sau chữ rằng trong truyện Nôm chẳng hạn. Lấy thí dụ trong sách Tố Như & Đoạn trường tân thanh của ông:

Kiều rằng: Những đấng tài-hoa,
thác là thể phách, còn là tinh anh.

Ta sẽ hiểu hơn lý thuyết và chủ trương của ông khi quan sát cách viết câu lục bát trên. Thêm hai chấm (:) sau chữ rằng. Sau đó vì dẫn lời nói của nhân vật nên chữ những được viết hoa cho con chữ N(hững). 

Đi xa hơn, nguyên câu nói dài của một nhân vật ông chủ trương trình bày khác với số đông thông thường xưa nay. Chẳng hạn ở trang 70 trong quyển Tố Như và ĐTTT nói trên:

Một lời đã chót tâm giao,
dưới đây có đất, trên cao có trời,
dẫu rằng vật đổi sao rời,
tử sinh, cũng giữ lấy lời tử sinh.

(Dẫn chứng nầy, hôm nói chuyện, GS Ninh nói phớt qua và cho thí dụ khác, nhưng cũng là tương tợ.)

Tôi tâm đắc - và đồng thời thắc mắc - khi ông nhắc lại vài thí dụ kinh điển trong văn chương và giải thích vai trò của một vài từ đặc biệt do chỗ đứng của nó trong câu:
Giang san một gánh giữa đồng, thiền quyên ứ hự anh hùng nhớ chăng?

Chữ ứ hự ở đây, theo GS Ninh là động từ vì nó đi sau chủ từ thiền quyên. Ý kiến nầy hay quá chứ, đó là chưa kể chữ ứ hự chính nó đã hay, chưa thấy trường hợp tương tợ trong văn chương Việt.

Thính chúng và tôi thắc mắc, do suy nghĩ chịu ảnh hưởng của văn phạm xưa đã thâm căn: Có những từ ẩn, từ hiểu ngầm (sous- entendu) trong câu nói câu viết, chúng không cần có mặt nhưng ai cũng hiểu chúng đang lãng vãn ở đây. Từ đó ta có thể hiểu câu trên theo nhiều cách:
1 …..Thiền quyên ứ hự anh hùng nhớ chăng. Chữ ứ hự là động từ, theo TNN.

2…. thiền quyên [bị, có] ứ hự. Ứ hự là trạng từ.
3, …thiền quyên [ở trong tình trạng, mang tâm trạng, ở vào trạng thái,,] ứ hự.  vậy thì ứ hự là trạng từ, hoặc là tĩnh từ…

Tôi tâm đắc vì từ đặc biệt ứ hự có thể mang áo là động từ, là trạng từ là gì gì khác, hay thậm chí kết hợp với thiền quyên thành nhóm chữ danh từ: thuyền quyên ứ hự tương tự như nhóm chữ danh từ hồng nhan đa truân thì câu nói của người phụ nữ kia với quan ngài Nguyễn Công Trứ cũng đã làm cho ta động não và thấy được cái hay ho của những từ ngữ đặc biệt trong văn chương Việt.

Một thí dụ khác GS Ninh đưa ra mà tôi nghe lào xào ở những thính giả không đồng tình:

Lấy chồng từ thuở mười ba,
đến khi mười tám thiếp đà năm con.
Ra đường thiếp hãy còn son,
về nhà thiếp đã năm con cùng chàng.

GS Ninh nói rằng từ đã và biến thinh của nó thành đà là tiếng chỉ tình trạng quá khứ, cũng như tiếng sẽ chỉ tình trạng tương lai của động từ. Vậy thì trong đoạn thơ trên, hai chữ năm con đã được biến thành động từ, nói cách khác, trong trường hợp nầy từ năm con phải hiểu là trở thành năm con.

Cũng như trường hợp trên, tôi nhớ đến sự giải thích chủ từ ẩn, động từ ẩn (có, có được, có sanh …) và năm con được coi như danh từ làm túc từ cho đà (có).

Chuyện ngữ học, nhứt là ngữ học cơ cấu, vốn không phải là lãnh vực của người sáng tác như người viết bài nầy nên nghe nhiều hơn bàn. Nghe để thâu lượm những kiến giải, những xác quyết đặc biệt vốn dễ nắm bắt.  Hôm ấy chúng tôi nghe được nhiều điều:

  1. Người xưa không có chữ nếu. Văn chương xưa cho thấy một chữ nếu ở thơ Nguyễn Trãi thôi, không thấy ở đâu khác. Người xưa dùng từ ngữ tương đương của nếu là ví, ví bằng, ví dầu, ví như, dầu, dẫu, dầu mà,  dầu rằng…
  2. Chữ nếu là chữ chữ nêu (cây nêu) mà ra.
  3. Chữ nghỉ mà cụ Hoàng Xuân Hãn cho là từ của vùng Hà Tĩnh là từ chữ người mà ra.
  4. Chữ Tàu chỉ China ngày nay do chữ Tần mà ra. (Điều nầy hôm chúa nhật đó GS Ninh không nhắc lại vì không có dịp nhưng tôi đọc đâu đó lời xác quyết nầy của cụ.

Những ý nho nhỏ trên chắc chắn đã được hoài thai từ những suy ngẫm lâu dài không phải là thứ để cho chúng ta phản bác hay chấp nhận dễ dàng mà không suy nghĩ và đưa ra lý chứng ngữ học cũng như văn chương. Đó là những cái gân gà mà Tào Tháo xưa nhai gặp: ngon thì có ngon nhưng khó nuốt.

Cụ Giáo Sư Ninh, bậc thầy của tôi, người đã ký nghị định cho tôi vào ngạch thầy giáo Trung học Đệ Nhị Cấp thời xưa, 1965, với vốn kiến thức văn học, ngữ học bao la, thính giả chúa nhựt hôm đó ra về chắc chẳng còn nhớ bao nhiêu vì đề tài quá bao la, nhưng ít ra mỗi người cũng thích thú ở một vài chi tiết mà mình đắc ý hay tạo thành đề tài cho mình suy nghĩ đào sâu để chấp nhận hay phản bác. Đó là điều mà người diễn thuyết nào cũng muốn nhưng chưa chắc nhiều người làm được.

Để bài nầy đỡ khô khan, xin được ké bài thơ làm khi tưởng đến dáng kiều thơm của mình khi mới bước vào tuổi thanh xuân:

Nắng liếm bờ rào bông bụp đỏ,
Em thẩn thơ dáng nhỏ bên rèm.
Ta, người đây đó gần thêm,
Tai mơ tiếng khẽ dịu mềm kiều nương.
(NVS, Sàigòn 1964)

Khi mơ được nghe tiếng nàng thơ thì thấy mình không bị xa cách. Khi tưởng tượng ra dáng thẩn thơ của ai kia thì lòng đã vui vui rồi.

Nhưng thẩn thơ trong trường hợp nầy là động từ, tĩnh từ, hay trạng từ?
 

Nguyễn Văn Sâm 
(Victorville, July 4, 2018)

 

22/09/2018(Xem: 679)
đưa những chuyện trung thực từ các nhân chứng Chiến Sĩ Quân Lực VNCH và kinh nghiệm Tỵ Nạn Việt Nam, một chương trình cho người Cambodia, và một chương trình cho người Hmong, tất cả sẽ vào chương trình giáo dục California
22/09/2018(Xem: 621)
Kiệt tận thí là khi mình sống thiếu thốn, kiếm ăn từng ngày lương thiện, có khi rơi vào cảnh đi ăn xin, thế mà dám bố thí đến kiệt tận, trắng tay, mục đích đem an vui, hạnh phúc và no ấm cho người khác
22/09/2018(Xem: 976)
Lại thêm một du-khách Trung-cộng mất tích tại thành phố Abidjan thuộc nước Cộng hòa Bờ Biển-Ngà. Đến nay, tổng số mất tích bí mật nầy tăng lên chín người
22/09/2018(Xem: 514)
Kiện công ty Formosa ra tòa quốc tế vì “không còn con đường nào khác -
22/09/2018(Xem: 597)
tại Khách sạn Ala Moana Holtel, Honolulu, Hawaii với sự tham dự hơn 500 chư tôn Giáo Phẩm, chư tôn đức Tăng Ni và Phật tử học viên về từ khắp các Tiểu Bang Hoa Kỳ, Canada, Âu Châu
22/09/2018(Xem: 396)
Chuyến thăm Bắc Hàn của tổng thống Moon Jae-in đã mở ra một trang sử mới cho tương lai của Đại Hàn. Kể từ khi hiệp ước đình chiến được ký kết giữa 2 miền Nam và Bắc Hàn vào năm 1953, ngòi nổ của chiến tranh tưởng chừng có thể bộc phát vào bất cứ lúc nào
22/09/2018(Xem: 315)
«Bài sưu tầm tên gọi, bí danh và bút danh của Hồ Chí Minh qua các thời kỳ» trên trang báo Điện tử của Đảng Cộng sản Việt nam ngày 07-10-2015, từ tên khai sanh Nguyễn Sinh Cung tới tên cuối cùng là Trần Dân Tìên, tự nó có giá trị như một văn kiện chánh thức, vì của đảng cộng sản, xác nhận 175 tên gọi khác nhau đó, thật sự, là tên của một người. Đó là Nguyễn Sinh Cung, Nguyễn Tất Thành, …Hồ chí Minh.
21/09/2018(Xem: 585)
Người ta gọi ngày 30 tháng tư năm 1975 là ngày đứt phim, ngày đổi đời, ngày mất nước, ngày quốc hận. Điều nào cũng đúng. Thân phận của mình mà còn không biết có yên thân không thì còn nghĩ gì tới nghiên cứu. Nghiên cứu làm sao được khi tài liệu không có. Tin tức, số liệu được công bố thì toàn là những bịa đặt
21/09/2018(Xem: 461)
Dạ tiệc gây quỹ lần thứ bẩy ngày 23 tháng 9, từ 5:30 chiều đến 11 giờ tối, tại Rose Center, Westminster -- hơn 93 ngàn bịnh nhân ở những vùng quê hẻo lánh VN đã được hội Project Vietnam khám bịnh, khám mắt, chữa răng, phát mắt kiếng, và thuốc chữa bįnh
21/09/2018(Xem: 3835)
tất nhiên, tui cũng vui luôn. Chỉ có điều đáng tiếc, và cũng là chuyện đáng buồn, là riêng ông Trần Đại Quang mới góp có 19 tỷ đồng (cái gông mới ngắn lại được một phân) thôi thì đã chuyển qua từ trần – vào hôm 21 tháng 9 vừa qua
21/09/2018(Xem: 1034)
Tôi đến Đền Thánh Đức Mẹ Fatima, vào một sáng tháng Sáu, sau khi viếng thủ phủ Lisbon của Bồ Đào Nha
21/09/2018(Xem: 287)
TRIỂN LÃM - Tờ báo tiếng Việt đầu tiên tại hải ngoại, xuất bản tháng 11 năm 1975 - Tờ báo tiếng Việt đầu tiên tại quận Cam - Cuốn niên giám điện thoại đầu tiên
21/09/2018(Xem: 407)
Xin giới thiệu bài 2 trong tập Thánh Nữ Chân Kinh. Bài nầy có tựa là Đệ Nhị Thánh Mẫu Ca: Cũng như bài trên, đây là lời khuyên dạy đàn bà con gái.
21/09/2018(Xem: 363)
Nhà nước Cộng sản Việt Nam bầy trò ra lệnh cho trên 1,000 cán bộ thuộc diện Bộ Chính trị - Ban Bí thư quản lý và những người có chức có quyền kê khai tài sản, nhưng khai rồi giấu đi thì mị dân làm gì?
20/09/2018(Xem: 487)
Sau khi xem xét, tìm hiểu và so sánh những hồ sơ đề cử, chúng tôi đã quyết định chọn Chánh Trị sự Hứa Phi và Linh mục Phan Văn Lợi để vinh danh và trao Giải Tự Do Tôn Giáo Nguyễn Kim Điền Năm 2018.
Tin công nghệ
Khoảng giữa tháng 09/2018, một số nguồn tin cho biết, Apple sẽ bắt đầu tạo ra các "điểm số tin cậy" trust score cho các thiết bị Apple trong cuộc chiến chống lại nạn gian lận.
Khoảng giữa tháng 09/2018, thượng nghị sĩ Jackson của bang California đã gởi một bản dự thảo luật lên thống đốc Jerry Brown của bang để đề nghị tiểu bang cấm việc sử dụng các password mặc định dễ nhớ trên các thiết bị kết nối để hạn chế việc bị hack.
Chúng ta vẫn thường nghe nói về các cuộc tấn công 51% có thể giúp hacker kiểm soát toàn bộ hệ thống của một đồng tiền mã hóa, nhằm tạo ra các giao dịch giả mạo và trục lợi. Rất may là các cuộc tấn công 51% khó có thể đe dọa các nền tảng blockchain lớn như Bitcoin.
Khoảng giữa tháng 09/2018, trong một sự kiện ra mắt sản phẩm mới, Amazon đã ra mắt một thiết bị mới rất độc đáo có tên là Echo Input. Thiết bị có thể cắm vào bất kỳ chiếc loa nào và biến chúng thành một chiếc loa thông minh, giống như Amazon Echo
Khoảng giữa tháng 09/2018, theo dữ liệu mới nhất từ hãng nghiên cứu Counterpoint, Apple chiếm lợi nhuận lớn nhất trên thị trường smartphone toàn cầu trong Q2/2018. Báo cáo cho biết, Apple chiếm 62% lợi nhuận, Samsung xếp thứ hai với 17%. Có nghĩa là lợi nhuận từ smartphone của Apple cao hơn 3.6 lần so với Samsung.
Trong những năm qua, hầu hết các điện thoại siêu bền đều là smartphone vì giá bán của chúng khá cao, nhưng có vẻ như Cat muốn thay đổi điều đó với B35. Khoảng giữa tháng 09/2018, Cat công bố điện thoại cơ bản siêu bền B35, sẽ tới tay khách hàng vào tháng 10/2018.
Hồi tháng 05/2018, Facebook ra mắt Dating tại hội nghị nhà phát triển F8. Đến khoảng giữa tháng 09/2018, người dùng từ 18 tuổi trở lên tại Colombia đã chính thức có thể tạo một hồ sơ hẹn hò để tìm kiếm người tương hợp. Theo cảm nhận ban đầu của trang Wired, tính năng mới khá hứa hẹn, đặc biệt là với những người đang tìm kiếm một mối quan hệ lâu dài, có ý nghĩa chứ không chỉ là một kết nối đơn thuần.
Khoảng giữa tháng 09/2018, sau khi bị loại khỏi phiên bản thử nghiệm thứ 7 của iOS 12 do gặp phải một số lỗi kỹ thuật, tính năng cuộc gọi nhóm trong ứng dụng FaceTime đã xuất hiện trở lại trên phiên bản iOS 12.1 beta 1 được phát hành vào rạng sáng ngày 20/09/2018.
Nỗ lực của Microsoft nhằm dịch chuyển người dùng Windows sang các ứng dụng mới và hiện đại đã thất bại, dẫn đến hàng loạt các động thái thỏa hiệp như các ứng dụng PWA và các ứng dụng Centennial.
Cơn bão Florence đã bắt đầu gây ra thiệt hại tại Mỹ, và các phương tiện truyền thông cũng đang gấp rút đưa tin để giúp người dân và các cơ quan chức năng có thể ứng phó kịp thời với bão. Trong đó, đặc biệt nhất có lẽ là cách làm của kênh "The Weather Channel" đã ứng dụng công nghệ vào bản tin thời tiết một cách vô cùng trực quan.
Khoảng giữa tháng 09/2018, Lucid Motors – hãng xe điện có trụ sở tại Newark, California, được xem là đối thủ tiềm năng nhất của Tesla – đã được đầu tư 1 tỷ USD từ quỹ đầu tư quốc gia của Ả Rập Saudi. Công ty đang hướng đến mục tiêu đưa mẫu xe đầu tiên của mình ra thị trường vào năm 2020, có khả năng là chiếc Lucid Air từng được hãng giới thiệu hồi năm 2016.
Tính đến giữa tháng 09/2018, dòng sản phẩm iPhone XR dù chưa cho đặt trước, nhưng nguồn tin từ chuỗi cung ứng đã khẳng định Apple đang tăng lượng đơn hàng nhằm đón đầu doanh số cao hơn dự tính.
Khoảng giữa tháng 09/2018, CEO DJ Koh đã phát biểu với giới truyền thông Trung Quốc và tiết lộ rằng Galaxy S10 sẽ có những thay đổi rất lớn về thiết kế. Đây thực sự là tin mừng đối với người dùng Samsung, vì họ đang rất mong đợi một chiếc smartphone Galaxy S khác biệt.
Khoảng giữa tháng 09/2018, Jack Ma, nhà sáng lập kiêm Chủ tịch Alibaba, cho biết công ty không còn kế hoạch tạo 1 triệu việc làm tại Mỹ trong bối cảnh chiến tranh thương mại Mỹ - Trung tiếp tục leo thang
Khoảng giữa tháng 09/2018, theo trang Reuters, Apple đã nộp phạt hoàn tất cho chính phủ Ireland khoảng phạt tội trốn thuế, với số tiền lên tới hơn 15 tỷ USD.