Hôm nay,  
Việt Báo Online

Trật tự của Thế giới Tự do: Hãy an giấc nghìn thu

07/05/201812:03:00(Xem: 2295)
Trật tự của Thế giới Tự do: Hãy an giấc nghìn thu

 Trật tự của Thế giới Tự do: Hãy an giấc nghìn thu
 

Richard N. Hasss

Đỗ Kim Thêm dịch

  

Sau quá trình hoạt động gần một ngàn năm, Đế quốc La Mã đã tàn lụn. Voltaire, một nhà triết học và nhà văn Pháp, đã chua chát nói đó không phải là thần thánh, cũng không phải là La Mã hay đế quốc. Ngày nay, hơn hai thế kỷ rưỡi sau, để diễn giải theo ý Voltaire, vấn đề trật tự của thế giới tự do đang tan biến không phải là tự do hay toàn thế giới, mà cũng không phải có trật tự.

Hoa Kỳ làm việc chặt chẽ với Vương quốc Anh và các nước khác, tất cả đã thiết lập một trật tự cho thế giới tự do sau Đệ Nhị Thế chiến. Mục đích là để đảm bảo cho các điều kiện đã dẫn tới hai cuộc thế chiến sẽ không bao giờ tái phát trong 30 năm tới.

Để đạt mục đích, các nước dân chủ tạo ra một hệ thống quốc tế tự do có ý nghĩa là hệ thống phải dựa trên nền tảng của tinh thần trọng pháp, tôn trọng chủ quyền toàn vẹn lãnh thổ của các quốc gia và bảo vệ nhân quyền. Tất cả điều này đã được áp dụng cho toàn hành tinh; đồng thời, sự tham gia này mở rộng cho tất cả trong tinh thần tự nguyện. Các định chế được xây dựng để thúc đẩy cho hòa bình (Cơ quan Liên Hợp Quốc), phát triển kinh tế (Ngân hàng Thế giới) và thương mại và đầu tư (Quỹ Tiền tệ Quốc tế và các năm sau đó trở thành Tổ chức Thương mại Thế giới).

Tất cả những điều này và nhiều thứ khác đã được ủng hộ bởi sức mạnh quân sự và kinh tế của Hoa Kỳ, một mạng lưới của các liên minh xuyên khắp châu Âu và châu Á, và vũ khí hạch tâm, nhằm ngăn chặn sự xâm lược. Do đó, trật tự của thế giới tự do không chỉ dựa trên các lý tưởng mà các nền dân chủ tuân thủ, mà còn trên sức mạnh. Không có điều nào trong số này bị thất thoát vì Liên Xô, một đất nước dứt khoát không theo tự do. Về cơ bản, Liên Xô có khái niệm khác biệt với một trật tự đã hình thành ở châu Âu và toàn thế giới.

Trật tự cho thế giới tự do dường như vững mạnh hơn bao giờ hết khi Chiến tranh Lạnh kết thúc và Liên Xô sụp đổ. Nhưng ngày nay, sau một phần tư thế kỷ, tương lai của nó đang bị nghi ngờ. Thật vậy, ba thành phần của trật tự là chủ thuyết tự do, tinh thần phổ quát và sự bảo tồn trật tự nội tại đang được thử thách như chưa từng có trong 70 năm lịch sử.

Chủ nghĩa tự do đang trong giai đoạn thoái trào. Các nền dân chủ đang cảm thấy những ảnh hưởng của chủ nghĩa dân túy ngày càng gia tăng. Các đảng phái chính trị cực đoan đã tạo được đất dụng võ ở châu Âu. Cuộc đầu phiếu tại Vương quốc Anh tạo thuận lợi cho việc rời khỏi Cơ quan Liên Âu đã chứng minh cho sự mất ảnh hưởng của tầng lớp trí thức. Ngay cả Mỹ đang trải qua những cuộc tấn công chưa từng có cho chính tổng thống Mỹ qua các phương tiện truyền thông, tòa án và các cơ quan chấp pháp. Các hệ thống độc tài gồm cả Trung Quốc, Nga và Thổ Nhĩ Kỳ đã trở nên mạnh baọ hơn. Các quốc gia như Hungary và Ba Lan dường như không quan tâm đến số phận của nền dân chủ còn non trẻ của họ.

Đề cập đến thế giới trong một tổng thể là chuyện càng khó hơn. Chúng ta đang chứng kiến sự trỗi dậy của các trật tư thuộc khu vực và các rối loạn -thể hiện rõ nhất là ở Trung Đông - mỗi nơi đều có đặc điểm riêng. Các nỗ lực xây dựng các khuôn khổ toàn cầu đang thất bại. Chủ trương bảo hộ ngày càng tăng lên; vòng đàm phán thương mại toàn cầu mới nhất không bao giờ đạt kết quả. Có rất ít quy tắc điều hành về việc sử dụng không gian mạng.

Đồng thời, cạnh tranh của các đại cường đang trở lại. Nga vi phạm các tiêu chuẩn cơ bản nhất của quan hệ quốc tế khi họ sử dụng lực lượng vũ trang để thay đổi các biên giới ở châu Âu và vi phạm chủ quyền của Hoa Kỳ thông qua nỗ lực để ảnh hưởng đến cuộc bầu cử trong năm 2016. Bắc Triều Tiên đã không tuân thủ sự đồng thuận kiên quyết của quốc tế để chống lại sự gia tăng của vũ khí hạch tâm. Thế giới đã chùng bước trước những cảnh tượng hãi hùng thuộc về nhân đạo đang diễn ra ở Syria và Yemen, Cơ quan Liên Hiệp Quốc hoặc những cơ quan khác đã làm quá ít để đáp ứng với việc chính phủ Syria dùng vũ khí hóa học. Venezuela là một quốc gia đại bại. Trên thế giới hiện nay, trong số một trăm người là có một người tị nạn hoặc di tản trong nước.

Có một số lý do giải thích tại sao tất cả điều này đang xảy ra hiện nay. Sự trỗi dậy của trào lưu dân túy phần nào là phản ứng đối với tình trạng thu nhập bị đình đốn và mất việc, chủ yếu là do các công nghệ mới, nhưng được gán chung cho là do hàng nhập khẩu và người nhập cư. Chủ nghĩa dân tộc là một công cụ ngày càng được các nhà lãnh đạo sử dụng để củng cố quyền lực của họ, đặc biệt trong các điều kiện kinh tế và chính trị khó khăn. Các định chế toàn cầu đã không thể thích ứng với các tình trạng quân bình quyền lực và công nghệ mới.

Nhưng hơn bất cứ điều gì khác, trật tự của thế giới tự do suy yếu là do thái độ thay đổi của Mỹ. Dưới thời Tổng thống Donald Trump, Mỹ đã quyết định chống lại việc tham gia vào Đối tác xuyên Thái Bình Dương và rút khỏi hiệp định về khí hậu Paris. Mỹ đã đe dọa sẽ rời khỏi Hiệp định Tự do Thương mại Bắc Mỹ và thỏa thuận về vũ khí hạch tâm với Iran. Mỹ đã đơn phương áp dụng thuế thép và nhôm, dựa vào sự biện minh (an ninh quốc gia) mà các nước khác có thể sử dụng, trong tiến trình đặt thế giới trong nguy cơ của cuộc chiến tranh thương mại. Mỹ đã đặt vấn đề cam kết của Mỹ với NATO và các mối quan hệ liên minh khác. Mỹ nói về dân chủ hoặc nhân quyền là chuyện hiếm hoi. "Ưu tiên cho Mỹ" và trật tự của thế giới tự do dường như không phù hợp nhau.

Điểm của tôi nêu ra không phải là để chỉ trích Mỹ. Các cường quốc khác, ngày nay gồm có Liên Âu, Nga, Trung Quốc, Ấn Độ và Nhật Bản, có thể bị chỉ trích vì những gì họ đang làm, không làm hoặc cả hai. Nhưng Mỹ không chỉ như là một quốc gia khác. Mỹ là kiến trúc sư chính của trật tự cho thế giới tự do và người ủng hộ chính cho trật tự này. Mỹ cũng là nước thụ hưởng các lợi lộc chính.

Quyết định của Mỹ từ bỏ vai trò của mình trong hơn bảy thập niên qua đánh dấu một bước ngoặt. Trật tự cho một thế giới tự do không thể tự  tồn tại, bởi vì những nước khác lại thiếu quan tâm hoặc phương tiện để duy trì nó. Kết quả sẽ là một thế giới ít tự do, ít thịnh vượng và ít hòa bình hơn cho người Mỹ cũng như những người khác.

 

***

Richard N. Haass, Chủ tịch Hội đồng Quan hệ Đối ngoại, Giám đốc  Hoạch định Chính sách, Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ (2001-2003), Đặc sứ của Tổng thống George W. Bush tại Bắc Ireland và Điều hợp viên về Tương lai của Afghanistan. Ông là tác giả của A World in Disarray: American Foreign Policy and the Crisis of the Old Order.

Nguyên tác: Liberal World Order, R.I.P.

https://www.project-syndicate.org/commentary/end-of-liberal-world-order-by-richard-n--haass-2018-03

 

21/10/2018(Xem: 490)
tại Trung Tâm Công Giáo Little Saigon vào lúc 1:30 đến 5 giờ chiều Thứ Bảy ngày 20 tháng 10 năm 2018. Các tiết mục văn nghệ đấu tranh đặc sắc của ca nhạc sị Tín Ngô, Erlinda, Thanh Thanh, Ái Phương
21/10/2018(Xem: 296)
Tiểu Luận (của/về) Phùng Nguyễn (tuyển tập tiểu luận) và Tháp Ký Ức và Bùa Phép Ở Đường Bourbon (tập truyện ngắn) tại Phòng Hội Toà Soạn Người Việt vào Chủ Nhật 11/11/2018
21/10/2018(Xem: 406)
với các phần thưởng giá trị dành cho các em vào ngày Thứ Sáu, 26 tháng 10, tại nhà hàng M-Lounge số 5015 W. Edinger Ave. Santa Ana
21/10/2018(Xem: 1473)
Úc lại lâm vào khủng hoảng chính trị với một Quốc hội treo khi cử tri tại đơn vị bầu cử Wentworth bầu cho ứng cử viên độc lập Kerryn Phelps vào Hạ viện thay thế cựu Thủ Tướng Malcolm Turnbull
20/10/2018(Xem: 505)
đây là tác phẩm quan trọng vào cuối đời của nhà báo Bùi Tín... mỗi một chúng ta nên có trong tay một tuyển tập giá trị nầy để có thể đọc kỹ và thấy rõ những lời tâm huyết và sự đóng góp lớn lao của ông
20/10/2018(Xem: 925)
Đây là chiếc guốc của một cô gái trẻ ném thẳng vào mặt bà Chủ tịch HĐND TP HCM Nguyễn Thị Quyết Tâm tại Hội nghị tiếp xúc cử tri quận 2 vào sáng ngày 20/10/2018. Đây cũng là ngày lễ kỷ niệm Phụ Nữ VN trên toàn quốc
20/10/2018(Xem: 320)
Xin hãy lắng nghe dịch giả tâm sự, "Quyển sách này của Đức Đạt Lai Lạt Ma kêu gọi tuổi trẻ hãy đứng lên Làm Một Cuộc Cách Mạng hầu kiến tạo một thế giới an bình và tự do hơn
20/10/2018(Xem: 540)
trong nước, hai chữ “đối tượng” được dùng loạn xà ngầu và quái đản. Cái gì cũng “đối tượng”. Một người đang uống cà-phê bị một kẻ côn đồ tới gây sự cũng gọi là “đối tượng”.
20/10/2018(Xem: 620)
Kể từ tháng 8/2018, thị trường địa ốc tại miền Nam California đột nhiên chậm lại, nhiều căn nhà rao bán với giá mới thấp hơn giá cũ từ $10000 đến $20000. .. Nhiều căn khác đã đăng trên 100 ngày mà chưa có người mua
20/10/2018(Xem: 1176)
Ông Hegel, một triết gia người Đức vào thế kỷ 18 đã để lại một câu nói nổi tiếng cho nhân loại về cái giá mà chúng ta phải trả cho sự Tự Do:
20/10/2018(Xem: 546)
Bão mạnh và sóng thần ở châu Á khiến hàng ngàn người thiệt mạng, hàng ngàn người mất tích; tàn phá nhà cửa, tài sản công và tư, thiệt hại vô kể. Bão lớn quét qua miền Đông và Đông nam nước Mỹ cũng lấy đi mạng sống của ba mươi người và hàng ngàn người còn mất tích… Hàng trăm ngàn người vẫn còn phải chịu đựng sự lụt lội, mất điện, lạnh giá, thiếu nước uống. Trong khi đó, gió Santa Ana như mọi năm đã thổi về, mang hơi nóng hầm hập sau cơn mưa rỉ rả một ngày một đêm của miền Tây nam. Lá thu cuốn theo gió, tràn ra đường nhựa, chạy đuổi theo xe cộ ngược xuôi. Những hàng dây điện giăng mắc qua các phố nhỏ lung lay như đưa võng dưới cơn nắng vàng hanh. Có mùi gì khét lẹt như khói xăng hay tro ẩm của nạn cháy rừng tháng trước, còn phảng phất trong không khí của ngày vào thu. Trời vần vũ mây xám. Phố chợ vẫn tấp nập những người là người. Các bích chương quảng cáo bầu cử với tên ứng viên rất lớn và nổi bật, trưng đầy ở các góc đường.
20/10/2018(Xem: 362)
Đỗ Mười, cựu Tổng Bí thư và cựu Thủ tướng, Trần Đại Quang, đương kim Chủ tịch nước, cả hai chết trước sau chỉ mươi ngày. Theo thói lề dân gian, «miệng ăn cá, ăn mấm», thường nói đó là «chết trùng». Cái chết trước nhằm giờ linh, kéo theo cái chết sau của người thân trong họ. Quang và Mười, về liên hệ, còn hơn 2 người trong họ, tuy không cùng huyết thống, nhưng cùng đảng là cùng nhịp thở giống nhau, cùng giấc mơ giống nhau, cùng động tâm giống nhau nên sự ứng nghiệm của giờ linh phải bén nhạy hơn những người cùng máu huyết mà suy nghĩ lại khác nhau, nguyện vọng không giống nhau. Theo kinh nghiệm dân gian đó, không biết có ai đang chờ coi «giờ trùng» sẽ còn ứng nghìệm ở đồng chí nào khác nữa của hai người đó hay không?
20/10/2018(Xem: 695)
(Lời Tòa Soạn: Tác giả bài viết là ông Thắng Đỗ, hành nghề Kiến Trúc Sư tại San Jose và đã từng giữ chức Chủ Tịch Ủy Ban Quy Hoạch Thành Phố)
19/10/2018(Xem: 1424)
Song Ngọc- người đã viết những ca khúc hay góp phần vào kho tàng âm nhạc Miền Nam tự do. Miền Nam đã mất vào tay Cộng Sản vào cuối tháng 4 năm 1975 để từ đó bao nhiêu di sản văn hóa văn minh của Việt Nam Cộng Hòa
19/10/2018(Xem: 390)
Vào lúc 1:30pm, ngày thứ Bảy 13/10/2018 một cuộc họp mặt các vị dân cử với cử tri cộng đồng người Việt tại San Jose do Câu Lạc Bộ Truyền Thông Báo Chí Bắc California tổ chức đã diễn ra tại Trung Tâm Văn Hóa Việt Mỹ San Jose
Tin công nghệ
Apollo 12 là chuyên bay thứ hai đưa con người đổ bộ lên Mặt Trăng. Địa điểm hạ cánh được chọn gần vị trí của tàu Surveyor 3 – phi thuyền không người lái đã hạ cánh trên Mặt trăng ba năm trước đó.
Khoảng giữa tháng 10/2018, các chuyên gia có quan hệ chặt chẽ với Ngân hàng Thế giới đã trình bày những tùy chọn để sử dụng blockchain trong mua sắm Chính phủ điện tử hoặc mua sắm công điện tử (e-GP).
Khoảng giữa tháng 10/2018, Facebook chính thức bổ nhiệm Nick Clegg, cựu Phó Thủ tướng Anh, làm lãnh đạo Truyền thông Quốc tế của hãng - một quyết định được coi là cú sốc với toàn bộ máy chính trị Anh.
Tính đến tháng 10/2018, bảo mật vẫn là vấn đề khiến Facebook đau đầu khi có hàng loạt những đợt hack bị phanh phui, khiến uy tín của công ty suy giảm nghiêm trọng. Để giải quyết vấn đề, một số nguồn tin cho là Facebook đang trong quá trình hỏi mua nhiều công ty an ninh mạng lớn.
Khoảng giữa tháng 10/2018, Micron công bố kế hoạch mua lại số cổ phần của Intel tại IM Flash Technologies – công ty được 2 hãng đồng sáng lập từ năm 2005, nhằm phát triển các công nghệ bộ nhớ. IM Flash hiện có một nhà máy sản xuất bán dẫn tại Lehi, bang Utah dành riêng cho hoạt động sản xuất bộ nhớ 3D Xpoint được Intel dùng trên Optane. Sau khi giao dịch hoàn tất, Intel sẽ ký với Micron một hợp đồng cung ứng bộ nhớ 3D Xpoint bởi thoả thuận hợp tác giữa 2 hãng ký kết từ trước sẽ hết hiệu lực vào cuối năm 2019.
Tháng 10/2018, Samsung đã ghi danh một sáng chế liên quan tới công nghệ cảm biến vân tay quan học dưới màn hình. Galaxy S10 ra mắt đầu năm 2019 rất có thể sẽ được trang bị công nghệ mới.
Khoảng giữa tháng 10/2018, lần đầu tiên trong lịch sử, một nhóm các nhà nghiên cứu quốc tế đã chứng minh được rằng máy tính lượng tử có sức mạnh tính toán vượt trội so với máy tính thông thường.
Khoảng giữa tháng 10/2018, vận tải hàng không siêu thanh ghi nhận thêm bước tiến bộ khi GE Aviation tiết lộ dòng động cơ mới có tên Affinity, hứa hẹn sẽ giúp những chiếc máy bay phản lực dân sự bay nhanh hơn vận tốc âm thanh.
Ai cũng biết rằng hút thuốc lá gây nhiều tác hại cho sức khỏe, nhưng rất nhiều người vẫn không bỏ được thuốc lá. Tổ chức y tế thế giới gọi hút thuốc là một đại dịch toàn cầu, và đây là nguyên nhân tử vong duy nhất có thể ngăn ngừa được trên thế giới. Mỗi năm, có từ 5 đến 6 triệu ca tử vong do hút thuốc lá. “Có thể ngăn ngừa” có nghĩa là chúng ta hoàn toàn có thể chủ động không hút thút để bảo vệ sức khoẻ cho chính mình và những người xung quanh. Nên nhiều nhà nghiên cứu vẫn luôn tìm cách giúp người hút thuốc cai nghiện, từ việc chế vaccine nhằm ngăn cảm giác thư giãn của nicotine cho đến dùng xung từ truyền tới não để giảm bớt sự phụ thuộc vào nicotine.
Khoảng giữa tháng 10/2018, Apple đã chính thức xác nhận thời điểm diễn ra sự kiện ra mắt thế hệ iPad và MacBook mới vào ngày 30/10/2018. Địa điểm tổ chức tại Nhà hát Opera Howord Gilman, New York, Mỹ lúc 10h sáng EDT.
Android Pie hay Android 9.0 là một bản cập nhật lớn của hệ điều hành Android. Nó đi kèm với rất nhiều tính năng mới như giao diện Material mới, cải thiện thời lượng pin... Khoảng giữa tháng 10/2018, Sony đã công bố lịch trình cập nhật lên phiên bản Android mới cho các thiết Xperia của hãng.
Được chụp lúc gần nửa đêm ở địa phương, bức tranh toàn cảnh đêm mùa thu này nối tiếp mái vòm của dải Ngân Hà băng qua đường chân trời phía bắc từ High Fens, Công viên Tự nhiên Eifel (Eifel Nature Park) ở biên giới Bỉ và Đức.
Khoảng giữa tháng 10/2018, một số nguồn tin cho biết, Trung Quốc có kế hoạch táo bạo xây dựng một Mặt trăng nhân tạo sáng gấp 8 lần Mặt trăng thật.
Khoảng giữa tháng 10/2018, sàn đấu giá trực tuyến eBay đã đệ đơn kiện chống lại Amazon với cáo buộc cho rằng sàn thương mại điện tử đang lôi kéo bất hợp pháp những người bán hàng có giá trị cao bằng cách xâm nhập vào hệ thống nhắn tin nội bộ của eBay.
Khoảng giữa tháng 10/2018, IBM, hãng công nghệ khổng lồ của Mỹ, đã chính thức ra mắt mạng lưới theo dõi thực phẩm dựa trên blockchain, Food Trust, sau 18 tháng thử nghiệm.