Hôm nay,  
Việt Báo Online

Phan Châu Trinh, Người Đi Trước Thời Đại

26/03/201810:13:00(Xem: 1667)
Phan Châu Trinh, Người Đi Trước Thời Đại

PHAN CHÂU TRINH, NGƯỜI ĐI TRƯỚC THỜI ĐẠI

 

Trần Gia Phụng

 

Phan Châu Trinh đỗ cử nhân năm 1900, đỗ phó bảng năm 1901, ra làm quan năm 1903.  Năm sau (1904), PCT đột ngôt từ quan, trở về đời sống thường dân, hoạt động văn hóa chính trị tự do.  Đây là một quyết định hết sức táo bạo, đi trước thời đại, vì lúc đó, đỗ đại khoa, ra làm quan, là ước mơ của nhiều người để được công danh phú quý.  

 

Năm 1904, PCT cùng một số thân hữu mở ra phong trào duy tân, công khai, bất bạo động, không thông qua triều đình, mà vận động trực tiếp với dân chúng, theo chủ trương “khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh”.  Vận động duy tân công khai trực tiếp với dân chúng, cũng là một điểm mới lúc bấy giờ.

 

Mở đầu việc khai dân trí, PCT hô hào bỏ chữ Nho, bỏ lối thi cử cổ điển, chuyển qua dùng quốc ngữ, vì quốc ngữ dễ học, dễ phổ biến, có thể dùng làm phương tiện nhằm mở mang dân trí, phát triển đất nước. 

 

Không kể Nam Kỳ là thuộc địa, tại Trung và Bắc Kỳ , cho đến năm 1919, tức 15 năm sau lời kêu gọi của PCT, triều đình mới chính thức bãi bỏ việc học chữ Nho và thi Nho học.  Về quốc ngữ, cho đến năm 1925, tức hơn 20 năm sau lời kêu gọi của PCT, Pháp mới đưa quôc ngữ vào chương trình tiểu học của nền giáo dục mới.  Như thế PCT đi trước triều đình Huế và trước cả nhà cầm quyền Pháp.

 

Từ năm 1905, PCT mở rộng cuộc vận động duy tân ra khắp nước.  Khi về phương Nam, đến Bình Thuận, PCT khuyến khích các nhân sĩ địa phương lập công ty thương mại Liên Thành và mở trường Dục Thanh dạy quốc ngữ.  Sau đó, ông ra Bắc năm 1906, giúp các nhân sĩ Hà Nội lập Đông Kinh Nghĩa Thục.

 

Tiếp theo, PCT qua Nhật Bản quan sát, vì từ thời Minh Trị Thiên Hoàng (trị vì Nhật Bản 1867-1912), Nhật Bản là trung tâm ánh sáng của cả châu Á.  Trên đường đi, tại Quảng Châu (Trung Hoa), PCT gặp Phan Bội Châu, và cả hai cùng qua Nhật Bản.

 

Từ Nhật Bản trở về, PCT bắt đầu cổ xúy dân quyền.  Ông khẳng định với Phan Bội Châu rằng: "Chỉ nên đề xướng dân quyền, dân đã biết có quyền thì việc khác có thể tính lần được."  (Phan Bội Châu, Tự phán hay Phan Bội Châu niên biểu, đăng trong sách Phan Bội Châu toàn tập, tập 6, Chương Thâu sưu tầm, Huế: Nxb. Thuận Hóa, 1990, tr. 116.)

 

Vào thời bấy giờ, chế độ thực dân Pháp đang siết chặt gọng kèm cai trị, khai thác tài nguyên, bóc lột dân chúng.  Vì vậy, vận động dân quyền để “có thể tính lần được”, với các nhà cách mạng là việc đòi hỏi tự do độc lập cho đất nước.  Đây là một chủ trương “mềm”, hết sức mới mẻ, khác với các cuộc võ trang chống Pháp trước đây. 

 

Kết quả việc “đề xướng dân quyền” nổi bật nhứt là các cuộc biểu tình rầm rộ, xin hạ thuế, giảm xâu của dân chúng, phát xuất từ huyện Đại Lộc tỉnh Quảng Nam từ tháng 3, lan rộng ra các tỉnh miền Trung đến tháng 6 năm 1908.  Nhà cầm quyền Pháp cho rằng đây là kết quả công cuộc vận động dân quyền của PCT, nên dù PCT không tổ chức, không tham gia biểu tình, Pháp vẫn bắt PCT tại Hà Nội ngày 31-3-1908

 

Nhờ Hội Nhân Quyền Pháp can thiệp, PCT không bị tử hình, mà bị đày đi Côn Lôn (Côn Đảo), và bị đưa về an trí ở Mỹ Tho giữa năm 1910.  Theo yêu cầu của PCT, Pháp cho ông cùng với con trai là Phan Châu Dật rời Sài Gòn qua Pháp ngày 1-4-1911. (Lê Thị Kinh, Phan Châu Trinh qua những tài liẹu mới, Nxb. Đà Nẵng, tt. 205-212.)

 

Đến kinh thành Paris, cái nôi của cách mạng 1789, PCT tiến thêm một bước nữa, bắt đầu vận động dân chủ.  Dân chủ là một khái niệm hoàn toàn mới mẽ dưới chính thể quân chủ Việt Nam lúc đó do vua Khải Định (trị vì 1917-1925) đứng đầu

 

Do chủ trương dân chủ, PCT gởi thư “Thất điều” ngày 15-7-1922, kể bảy tội của vua Khải Định  nhân dịp nhà vua sang Pháp tham dự cuộc đấu xảo (triển lãm) quốc tế tại Marseille.  Bảy điều đó là:  “Tôn bậy quân quyền, lạm hành thưởng phạt, thích chuộng sự quỳ lỵ, xa xĩ quá độ, ăn bận không phải lối, tội chơi bời, chuyến đi tây có sự ám muội.”  Thư nầy được báo chí Pháp dịch đăng ở Paris, gây một tiếng vang lớn trong dư luận thời đó.

 

Có một điều khá lạ lùng là dầu bị PCT đả kích nặng nề, vua Khải Định vẫn không trừng phạt PCT.  Khi thượng thư bộ Hình Tôn Thất Hân đề nghị yêu cầu người Pháp xử trị PCT, thì nhà vua trả lời: “Cần gì như thế.  Đại khái lời nói không trúng, nhưng cũng không sai lắm, về phía ta phải hết sức làm những việc cần làm mà thôi.” Ngoài ra, nhà vua còn từ chối bắt PCT theo đề nghị của bộ Thuộc địa Pháp. (Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam thực lục Chính biên Đệ thất kỷ, bản dịch của Cao Tự Thanh, Nxb Văn Hóa-Văn Nghệ, 2012, tt. 393-394.)  Thái độ của vua Khải Định cho thấy nhà vua rất trọng nễ PCT.

 

Khi từ Pháp về Sài Gòn tháng 6-1925, PCT hai lần diễn thuyết tại Sài Gòn, đề cao các nền dân chủ trên thế giới, nhứt là bài diễn thuyết lần thứ hai ngày 27-11-1925 về đề tài “Quân trị chủ nghĩa và dân trị chủ nghĩa”. 

 

Trong bài nầy, PCT cho rằng quân chủ là một chế độ có tính cách “nhân trị”, nghĩa là việc cai trị dựa trên ý kiến chủ quan cá nhân của nhà vua, chứ không dựa trên luật pháp, dễ đưa đến độc tài, chuyên chế.  Phan Châu Trinh nhấn mạnh: “…Vì cái độc quân chủ mà nó giết hẳn cái lòng ái quốc của dân Việt Nam ta…”  Ông hô hào thiết lập chế độ “dân trị tức pháp trị”, tổ chức xã hội trên căn bản pháp luật công bình.  Mọi thành phần xã hội, từ người đứng đầu quốc gia đến người cùng đinh, đều phải chịu sự chế tài của luật pháp, đều được xét xử như nhau trước pháp luật. 

 

Dưới chế độ quân chủ, vua được xem là con trời (thiên tử), có quyền phong thần, nghĩa là vua vừa nắm thế quyền, vừa nắm thần quyền.  Nền quân chủ chuyên chế bảo thủ còn cho rằng “quân sử thần tử, thần bất tử bất trung” (nghĩa là “Vua bảo bề tôi chết, bề tôi không chết là không trung”.)  Vì vậy, dưới chế độ quân chủ, kêu gọi dân chủ là một điều quá mới mẻ và táo bạo ở Việt Nam vào đầu thế kỷ 20, vì người Việt đã trải qua cả hàng ngàn năm dưới chế độ quân chủ và trầm mình trong Nho giáo, một triết thuyết chính trị hậu thuẫn mạnh mẽ cho chế độ quân chủ.

 

Một điểm rất mới hơn nữa của PCT, đi trước thời đại cả trăm năm, và cho đến ngày nay vẫn còn mới mẻ, là ông dừng lại ở chủ trương dân chủ, không đi vào chủ nghĩa cộng sản. 

 

Vào đầu thế kỷ 20, chủ nghĩa CS là một thứ thuốc phiện lôi cuốn dân chúng những nước bị thực dân Tây phương thống trị.  Tại Đại hội II của Đệ tam Quốc tế Cộng Sản (ĐTQTCS) ở Petrograd (hay St. Petersbourg) từ 19-7-1920 đến 23-7, và sau đó tiếp tục tại Moscow từ 24-7 đến 7-8-1920, Lenin đưa ra bản “Cương lĩnh về vấn để Dân tộc và Thuộc địa” (Thesis on the National and Colonial Questions), khuyến khích các nước bị đô hộ (các nước thuộc địa) nổi lên chống các đế quốc, giành độc lập, giải phóng dân tộc, rồi gia nhập vào khối CS.  Lúc đó, Nguyễn Ái Quốc ở Paris gia nhập đảng CS Pháp năm 1920, sang Liên Xô năm 1923 và từ đó hoạt động cho Đệ tam Quốc tế CS.  (Cộng hòa Liên Bang Xô Viết, gọi tắt là Liên Xô thành lập ngày 30-12-1922.) 

 

Khi biết Nguyễn Ái Quốc gia nhập đảng CS, PCT gởi cho Nguyễn Ái Quốc thư đề ngày 12-2-1922, nói rằng nhờ CS chống Pháp thì “quốc dân đồng bào vẫn nguyên là cái lung con ngựa, chỉ thay người cỡi mà thôi.” (Ngô Văn, Việt Nam 1920-1945, Amarillo, TX: Nxb. Chuông Rè, 2000, tt.: 2000, tt.39-40.)

 

Cuối cùng, các chế độ cộng sản sụp đổ ở các nước Âu Châu và ở ngay cả ở Liên Xô vào cuối thập niên 80, đầu thập niên 90, hơn 60 năm sau khi PCT từ trần, là câu trả lời cho thấy sự sáng suốt của PCT, người đã thẳng thừng từ chối chủ nghĩa CS ngay từ đầu. 

 

Thế mà ngày nay, đảng CS Việt Nam vẫn còn bám đuôi theo chủ nghĩa CS nhằm duy trì chế độ độc tài đảng trị toàn trị.  Đảng CSVN chủ trương đi ngược với phong trào duy tân.  Thay vì “khai dân trí”, CS nhồi sọ dân chúng, làm thui chột dân trí.  Thay vì “chấn dân khí”, CS đàn áp đe dọa làm cho dân sợ sệt.  Thay vì “hậu dân sinh”, CS bóc lột dân khiến dân đói khổ, khiếu nại, kiện tụng khắp nước quanh năm.

 

Chế độ CS đã đưa nước Việt Nam đến bên bờ vực thẳm:  Về đối ngoại, Việt Nam đang bị Tàu cộng đe dọa nặng nề.  Về kinh tế đảng CS giành quyền lợi vào tay tư bản đỏ, làm cho dân tình rất đói khổ.  Quan trọng hơn cả, dưới chế độ CS, nền văn hóa và giáo dục nước ta suy đồi trầm trọng, không biết khi nào có thể phục hưng được.  Không ai có thể tưởng tượng nổi cảnh tượng một giáo chức phải quỳ xuống xin lỗi phụ huynh ...

 

KẾt LUẬN

 

Chủ trương và hoạt động của PCT cho thấy ông là nhà chính trị rất sáng suốt, cấp tiến, luôn luôn đi trước thời đại.  Ông tỏ ra sáng suốt và tiến bộ cả trăm năm trước.  Khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh, đúng là chín chữ vàng của Việt Nam, và cũng là chín chữ vàng của toàn thế giới, vì thời nào, lúc nào, ở đâu, nước nào cũng luôn luôn cần mở mang trình độ hiểu biết dân chúng, nâng cao tinh thần dân chúng, và phát triển đời sống dân chúng.

 

TRẦN GIA PHỤNG

(Ngày 25-3-2018)

 

20/08/2018(Xem: 81)
Thomas Kretschmer phỏng vấn Yascha Mounk - ví dụ nơi ông Donald Trump. Ngay sau khi nắm quyền, ông nói: "Thưa ngài chánh án, dù tôi vi phạm Hiến pháp, nhưng ai có các cố gắng để hạn chế quyền lực của tôi, họ là kẻ thù của nhân dân."
20/08/2018(Xem: 150)
Kỷ niệm 45 năm thụ phong linh mục của nhạc sĩ Bernard Trần Ngọc Hải -- Linh mục sẽ biểu điễn đàn Hạ uy cầm cùng tiếng hát Trần Ngọc - Tấn Đạt - Hoàng Hiệp - Nguyễn Vũ- Kim Yến - Thanh Tân
20/08/2018(Xem: 663)
Những người bị giết đều là những tinh hoa.. Họ chết mỗi người mỗi cách đau xót và hàm oan: Nhà văn Lan Khai bị xô xuống vực, văn hào Ngô Tất Tố bị bức cho treo cổ tự vẫn, Khái Hưng bị bỏ rọ trắn sông, Phạm Quỳnh đối thủ đáng gờm của thực dân Pháp bị xử tử, Tạ Thu Thâu nhà yêu nước lớn bị tử bắn; nàng thơ nữ sĩ Thu Hồng bị bắn lén từ sau lưng; Nhượng Tống dịch giả tài hoa số 1 bị ám sát; Dương Quảng Hàm vị giáo sư đáng kính ra khỏi nhà đi mãi không về; vị bồ tát Thiều Chửu bị bức hại nhảy xuống sông tự tận… Chúng ta bắt buộc phải luôn quan ngại (và canh thức) về sinh mệnh của Trần Huỳnh Duy Thức, cùng hàng trăm tù nhân lương tâm khác
20/08/2018(Xem: 1022)
dù nhiều lần chỉ trích, đe dọa TQ, đến giờ ông Trump cũng chỉ dám "đánh" TQ bằng cách áp thuế lên hàng hóa TQ. Chắc rằng ông Trump chỉ dám khai chiến và dừng lại ở chiến tranh mậu dịch với TQ thôi
20/08/2018(Xem: 339)
Tản mạn về một truyện thơ ở đồng bằng Cửu Long. - Bài nói chuyện của Nguyễn Văn Sâm tại Montréal ngày 17 June 2018 - Cách đây gần 60 năm, khi còn theo học bậc Tiểu Học ở trường Trương Minh Ký Sàigòn, tôi đã mê loại truyện thơ bình dân Miền Nam
19/08/2018(Xem: 4243)
Nhân ngày “Vietnam Veterans Day” - Kỷ-niệm 52 năm chiến trận Long-Tân (18/8/1966 – 18/8/2018), ca nhạc sĩ Bích-Ngọc & Thái-Nguyên đứng đầu Hội Duy-Trì và Phát-Triển Văn-Hóa “CP&DC”
18/08/2018(Xem: 1476)
Ngày 11 tháng 8/2018, Việt nam có 2 nhà ly khai lớn ra đi: Ông Bùi Tín và Ông Tô Hải. Chỉ trước sau 15 giờ. Cả hai đều hưởng thọ 91 tuổi. Sanh và chết cùng năm.
18/08/2018(Xem: 770)
Hôm nay gia đình anh Thức đến Trại giam số 6 Nghệ An thăm anh theo thường lệ, thì thấy anh Thức rất mệt và yếu do đã tuyệt thực 5 ngày, kể từ 14/8/2018
18/08/2018(Xem: 2015)
để cho chắc ăn, Trung Cộng phải chiếm cho được “3 đặc khu hành chánh - kinh tế” của Việt Nam. Đó là lý do mà Trung Cộng nhất quyết giành quyền làm chủ 3 đặc khu ven biển nầy để làm căn cứ hải quân
18/08/2018(Xem: 948)
Ngày nay ngồi tính số đời, VNCH lưu vong trải qua 43 năm. Chúng tôi dự trù trong 5 năm sắp tới sẽ hoàn tất bộ phim 20 tập qua các đề tài sau đây
18/08/2018(Xem: 1145)
dịp nầy, Tập II "Sổ Tay Chính Tả Tiếng Việt" cũng được phát hành. Tính đến nay, sau tám (8) năm miệt mài, chúng ta đã có được TẬP I & TẬP II, hai tập cộng lại dày 1250 trang
18/08/2018(Xem: 978)
“Việt Nam có thể chịu hai rủi ro cùng một lúc: rủi ro về tín dụng và rủi ro về hối đoái...” Việt Nam cũng đang đứng trước áp lực đồng nội tệ mất giá trước đồng đô la Mỹ giống như tình trạng của Thổ Nhĩ Kỳ vốn đang trải qua cuộc khủng hoảng tiền tệ lớn nhất trong nhiều năm qua, và mức độ tổn thương của Việt Nam bây giờ cao hơn nhiều so với cuộc khủng hoảng tài chính châu Á hồi năm 1997, một chuyên gia kinh tế từ Mỹ nhận định.
17/08/2018(Xem: 941)
Ký giả này viết một chiều không xứng đáng với truyền thống báo chí Hoa Kỳ. Vì vậy tờ báo chấp nhận và cho đăng những bài như vậy không xứng đáng là tờ báo uy tín và duy nhất của thành phố San Jose. Tôi nghĩ rằng SJMN đã có chiều hướng kỳ thị.
17/08/2018(Xem: 1460)
Cả Nước Bị Lừa - Từ Cướp Chính Quyền Đến Cướp Tài Sản? Nhạc Sĩ Tô Hải và Cựu Đại Tá Bùi Tín Viết Gì Về Biến Cố 19 Tháng 8, 1945?
17/08/2018(Xem: 1170)
Ngoại trưởng Hoa Kỳ Pompeo cảnh cáo rằng IMF sẽ không giúp trả nợ vay từ Trung Quốc. Đây là vấn đề phải đặt ra khi viễn tượng của nhiều nước lệ thuộc vào nguồn tiền từ Trung Quốc nhưng đã hay sắp vỡ nợ
Tin công nghệ
Khoảng giữa tháng 08/2018, cửa hàng Apple Store tại thủ đô Amsterdam của Hà Lan vừa phải tiến hành sơ tán và tạm thời đóng cửa sau khi pin của một chiếc iPad phát nổ, làm kỹ thuật viên bị bỏng nhẹ và những mảnh vụn có nguy cơ độc hại văng vào không khí. Sau đó, các nhân viên Apple đã xử lý sơ bộ chiếc iPad và cách ly viên pin bị phát nổ trong một hộp chứa toàn cát.
Khoảng giữa tháng 08/2018, một số nguồn tin cho biết, Samsung chuẩn bị ra mắt mẫu TV 8K QLED tại IFA diễn ra vào cuối tháng 08/2018. Thông tin được suy đoán từ bảng quảng cáo của Samsung vừa được dựng tại Berlin, Đức.
Điện thoại thông minh, nhà thông minh, và thậm chí là thiết bị đeo thông minh đang ngày một tiên tiến, nhưng chúng vẫn có những giới hạn về mặt năng lượng. Công nghệ pin đã và đang dậm chân tại chỗ trong hàng thập kỷ. Nhưng một cuộc cách mạng sẽ sớm bùng nổ.
Khoảng giữa tháng 08/2018, Cục Sở hữu trí tuệ Hàn Quốc cho biết, có tổng cộng 276 bằng sáng chế liên quan đến các tấm nền có thể gập lại được cơ quan chấp thuận trong 6 năm. Trong số đó, 210 bằng sáng chế đã được nộp trong vòng 3 năm trở lại. Các nhà sản xuất smartphone đã dần dần chuyển hướng sự tập trung sang điện thoại màn hình gập với tham vọng mang lại một cuộc cách mạng mới cho phần cứng di động.
Khoảng giữa tháng 08/2018, một số nguồn tin cho biết, Micro LED TV đầu tiên của LG có thể sẽ xuất hiện tại sự kiện IFA tháng 09/2018. TV mới của hãng được dự đoán sẽ có kích thước khoảng 175 inch, lớn hơn so với Wall TV 146 inch của Samsung – thiết bị được giới thiệu tại CES hồi tháng 01/2018. TV của LG cũng sẽ mỏng hơn so với sản phẩm của Samsun
Khoảng giữa tháng 08/2018, trang The Age đưa tin, một học sinh trung học tại Melbourne, Úc đã bị phát hiện, bắt giữ và xét xử vì tấn công vào hệ thống máy chủ của Apple. Cậu học trò danh tính không được công bố vì chưa đủ 18 tuổi, đã phải xuất hiện trước tòa án vị thành niên của Úc và đã nhận tội. Cậu thừa nhận đã nhiều lần truy cập trái phép vào server của Apple và tải về hàng chục GB dữ liệu quan trọng, trong đó có cả những dữ liệu cho phép hội nhập vào tài khoản cá nhân của người sử dụng dịch vụ của Apple
Khoảng giữa tháng 08/2018, một số nguồn tin cho biết, Samsung có thể sẽ mở lại nhà máy A4 để sản xuất màn hình OLED
Khoảng giữa tháng 08/2018, Valve lặng lẽ ra mắt Steam TV, nền tảng stream video game mới, được coi là đối thủ trực tiếp của Twitch và YouTube.
Hồi tháng 05/2018, Google đã công bố Google One - dịch vụ lưu trữ trực tuyến Google Drive đổi tên - với các gói thanh toán rẻ hơn và được tự động kích hoạt đối với người dùng Google Drive nhưng chưa mở cửa cho phép ghi danh rộng rãi.
Khoảng giữa tháng 08/2018, chính phủ Hàn Quốc cho biết sẽ cấm hàng nghìn xe BMW chạy trên đường phố sau một loạt các tai nạn cháy nổ.
Khoảng giữa tháng 08/2018, một số nguồn tin cho biết, Ủy ban Công bằng Thương mại Nhật Bản đang xem xét trường hợp cáo buộc Apple gây cản trở sự phát triển của cổng thông tin trò chơi trực tuyến Game Plus của Yahoo Nhật Bản. Đây là cổng thông tin đang cạnh tranh với App Store của Apple bằng cách cho phép người dùng chơi trò chơi mà không cần tải xuống bất kỳ ứng dụng nào.
Khoảng giữa tháng 08/2018, ARM đang chính thức tuyên chiến với Intel. Hãng đã tuyên bố lộ trình phát triển chip sắp tới, hứa hẹn có thể lật đổ CPU Core i5 từ đối thủ. ARM nổi tiếng nhất với các CPU di động, tuy nhiên công ty cũng không che giấu tham vọng trở thành một thế lực trên thị trường vi xử lí dành cho các thiết bị kích thước lớn (laptop, PC).
Khoảng giữa tháng 08/2018, vụ tấn công vào Cosmos - một trong các ngân hàng lâu đời nhất tại Ấn Độ - diễn ra khoảng vài ngày, bắt đầu từ 11/08/2018, chỉ 1 ngày sau khi FBI cảnh báo tội phạm mạng đang lên kế hoạch tấn công vào các máy rút tiền. Theo trang Independent, thủ phạm thực hiện cuộc tấn công bằng cách cấy mã độc vào hệ thống thanh toán thẻ ghi nợ của ngân hàng, cho phép chúng tự xác nhận giao dịch. Sau đó, thẻ giả được dùng để rút tiền tại 14,800 cây ATM ở 28 quốc gia
Khoảng giữa tháng 08/2018. trong quá trình điều tra một loạt các vụ trộm cướp ở Portland, Mỹ, FBI đã yêu cầu Google cung cấp dữ liệu định vị người dùng nhưng hãng đã từ chối
Khoảng giữa tháng 08/2018, trang The New York Times đưa tin, có khoảng 1,400 nhân viên Google đã ký tên vào một lá thư nội bộ, nhằm phản đối những nỗ lực của công ty đưa nền tảng tìm kiếm trở lại Trung Quốc. Hiện các nhà lãnh đạo của Google vẫn chưa lên tiếng về vụ việc