Hôm nay,  
Việt Báo Online

Nguyễn Công Trứ Sinh Năm Mậu Tuất, Thi Sĩ Kinh Bang Tế Thế Kỳ Tài Mà Ngang Ngược

10/03/201800:00:00(Xem: 3387)
Nguyễn Công Trứ Sinh Năm Mậu Tuất, Thi Sĩ Kinh Bang Tế Thế Kỳ Tài Mà Ngang Ngược
nct_color
Sinh năm Mậu Tuất 1778, mất năm Mậu Ngọ 1858, Nguyễn Công Trư là bậc hiền tài, dân ba tỉnh tự lập đền thờ ghi ơn ngay khi ông còn sống.


Chơi Xuân Kẻo Hết Xuân Đi


Ngẫm cho kỹ đến bất nhân là tạo vật
Đã sinh người lại hạn lấy năm
Kể chi thằng lên bẩy, đứa lên năm
Dẫu ba vạn sáu nghìn ngày là mấy chốc?
Lại mang lấy lợi danh, vinh nhục
Cuộc đời kia lắm lúc bi hoan
E đến khi hoa rữa trăng tàn
Xuân một khắc, dễ nghìn vàng đổi chác?
Tế suy vật lý tu hành lạc
An dụng phù danh hạn thử thân*
Song bất nhân mà lại chí nhân
Hạn lấy tuổi để mà chơi lấy
Cuộc hành lạc bao nhiêu là lãi bấy
Nếu không chơi, thiệt ấy ai bù?
Nghề chơi cũng lắm công phu!


***

Gánh Gạo Đưa Chồng

Mưỡu: Con cò lặn lội bờ sông
Gánh gạo đưa chồng tiếng khóc nỉ non

Hát nói:
Lộ diệc vũ trùng trung chi nhất*
Thương cái cò lặn lội bờ sông
Tiếng nỉ non gánh gạo đưa chồng
Ngoài nghìn dặm một trời một nước
Trông bóng nhạn bâng khuâng từng bước
Nghe tiếng quyên khắc khoải năm canh
Nghĩa tép tôm ai nỡ dứt tình
Ơn thuỷ thổ phải đền cho vẹn sóng
Trường tên đạn, xin chàng bảo trọng
Thiếp lui về nuôi cái cùng con
Cao Bằng cách trở nước non
Mình trong trắng có quỉ thần a hộ
Sức bay nhảy một phen năng nổ
Đá Yên Nhiên còn đó chẳng mòn
Đồng hưu** rạng chép thẻ son
Chàng nên danh giá, thiếp còn trẻ trung
Yêu nhau khăng khít dải đồng

****


Chữ Tình

Chữ tình là chữ chi chi,
Dẩu chi chi cũng chi chi với tình.
Sầu ai lấp cả vòm trời,
Biết chăng chăng biết hỡi người
tình chung?

Nói: Đa tình là dở,
Đã mắc vào đố gỡ cho ra !
Khéo quấy người một cái tinh ma,
Trói buộc kẻ hào hoa biết mấy !
Đã gọi người nằm thiên cổ dậy,
Lại đưa hồn lúc ngũ canh đi.
Nực cười thay lúc phân kỳ,
Trông chẳng nói, xiết bao nhiêu biệt lệ.
Tình huống ấy dẩu bút thần khôn vẽ,
Càng tài tình càng ngốc, càng si.
Cái tình là cái chi chi?


***

Ngất Ngưởng

Vũ trụ nội mạc phi phận sự (1)
Ông Hi Văn tài bộ đã vào lòng,
Khi Thủ khoa, khi Tham tán,
khi Tổng đốc Đông, (2)
Gồm thao lược (3) đã nên tay ngất ngưởng.
Lúc Bình tây cầm cờ đại tướng (4)
Có khi về Phủ doãn Thừa Thiên.
Đô môn giải tổ chi niên (5)
Đạc (6) ngựa bò vàng đeo ngất ngưởng.
Kìa núi nọ phau phau mây trắng,
Tay kiếm cung mà nên dáng từ bi,
Gót tiên theo đủng đỉnh một đôi dì
Bụt cũng nực cười ông ngất ngưởng. (7)
Được mất dương dương người thái thượng,
Khen chê phơi phới ngọn đông phong.
Khi ca, khi tửu, khi cắc, khi tùng,
Không phật, không tiên, không vướng tục.
Chẳng Hàn, Nhạc, cũng phường Mai Phúc (8)
Nghĩa vua tôi cho vẹn đạo sơ chung.
Đời ai ngất ngưởng như ông.

***

Ghi chú

Mỗi bài ca trù thường có một đôi chữ Hán Nho.

Bài Chơi Xuân

* suy cho kỹ, cái lý của vạn vật là nên vui chơi, sao nỡ để hư danh bó thân mình”. Câu sau lấy từ thơ Đỗ Phủ
(Trích Việt văn diễn giảng hậu bán thế kỷ thứ XIX, Nguyễn Tường Phượng, Phan Văn Sách, Bùi Hữu Sung,Hà Nội, 1953.

Bài Gánh Gạo Đưa Chồng

* Cò, loài lông vũ, là vật có tình.
** Cùng nghỉ ngơi.
Cùng xuất xứ: Sách Việt văn diễn giảng hậu bán thế kỷ thứ XIX, như bài Chơi Xuân.

Bài Ngất Ngưởng

* Trong vũ trụ đâu chẳng là phận sự.
** Đông: tức tỉnh Hải Dương.
*** Lã Thái Công đời nhà Chu làm ra sách Lục Thao dạy điều binh khiển tướng. Khi đem quân đánh thành Trấn Tây ở Cao Miên, ông được vua phong làm Bình Tây Đại tướng quân.
(4) Năm ở kinh đô cởi dây thao đeo ấn từ quan.
(5) Đạc: cái mõ thường treo vào cổ trâu bò để dễ tìm khi chúng đi lạc.
(6) Khi hưu trí, lúc đi chùa, có khi ông đem theo các bà các.
(7) Hàn, Nhạc: Hàn Kỳ và Nhạc Phi, hai danh tướng đời Tống.
Mai Phúc: danh nho đời Hán.



Ca Trù (1)
Hình trình diễn hát nói còn gọi là ca trù, hát ả đào.



Hàn Nho Phong Vị Phú: Chua Chua Chát Chát

Chém cha cái khó! Chém cha cái khó!
Khôn khéo mấy ai? Xấu xa một nó!
Lục cực bày hàng sáu, rành rành kinh huấn chẳng sai,
Vạn tội lấy làm đầu, ấy ấy ngạn ngôn hẳn có.

Kìa ai:
Bốn vách tường mo, Ba gian nhà cỏ.
Đầu kèo mọt đục vẽ sao,
Trước cửa nhện giăng màn gió. Phên trúc ngăn nửa bếp nửa buồng,
Ống nứa đựng đầu kê đầu đỗ.
Đầu giường tre, mối dũi quanh co,
Góc tường đất, giun đùn lố nhố.
Bóng nắng dọi trứng gà bên vách, thằng bé tri trô,
Hạt mưa soi hang chuột trong nhà, con mèo ngấp ngó.
Trong cũi, lợn nằm gặm máng, đói chẳng muốn kêu,
Đầu giàn, chuột cậy khua niêu, buồn thôi lại bỏ.
Ngày ba bữa, vỗ bụng rau bịch bịch, người quân tử ăn chẳng cầu no,
Đêm năm canh, an giấc ngáy khò khò, đời thái bình cửa thường bỏ ngỏ
Ấm trà góp lá bàng lá vối, pha mùi chát chát chua chua,
Miếng trầu têm vỏ mận vỏ dà, buồn miệng nhai nhai nhổ nhổ.
Áo vải thô nặng trịch, lạnh làm mền, nực làm gối,
bốn mùa thay đổi bấy nhiêu,
Khăn lau giắt đỏ lòm, giải làm chiếu, vận làm quần,
một bộ ăn chơi quá thú.
Đỡ mồ hôi, võng lác, quạt mo, Chống hơi đất, dép da, guốc gỗ.
Miếng ăn sẵn cà non mướp luộc, ngon khéo là ngon,
Đồ chơi nhiều quạt sậy điếu tre, của đâu những của.
Đồ chuyên trà, ấm đất sứt vòi, Cuộc uống rượu, be sành chắp cổ.
Đồ cổ khí bức tranh treo trên vách,
khói bay lem luốc, mầu thuỷ mạc lờ mờ,
Của tiểu đồng pho sách gác đầu giàn,
gián nhấm lăm nhăm, dấu thổ châu đo đỏ.
Cỗ bài lá, ba đời cửa tướng, hàng văn sách mập mờ,
Bàn cờ săng, bảy kiếp nhà ma, chữ nhật chữ điền xiêu xó.
Lộc nhĩ điền lúa chất đầy rương, Phương tịch cốc khoai vừa một rỏ.
Tiêu dụng lấy chi mà phao phóng, thường giữ ba cọc ba đồng,
Mùa màng dành để có bao nhiêu, chừng độ một chiêng một bó,
Mỏng lưng xem cũng không giầu, Nhiều miệng lấy chi cho đủ.
Đến bữa chưa sẵn bữa, con trẻ khóc dường ong,
Qúa kỳ lại hẹn kỳ, nhà nợ kêu như ó.

Thuốc men rắp bòn chài gỡ bữa,
song nghĩ câu ý dã, thế nào cho đáng giá lương y,
Thầy bà mong dối trá kiếm ăn, lại nghĩ chữ dũng như,
phép chi được nổi danh pháp chủ.
Quẻ dã hạc toan nhờ lộc thánh, trút muối đổ biển, ta chẳng bõ bèn,
Huyệt chân long toan bán đất trời,
ngôi mả táng cha, tìm còn chửa chỗ.
Buôn bán rắp theo nghề đỏ, song lạ mặt,
chúng hòng rước gánh, mập mờ nên hàng chẳng có lời,
Bạc cờ toan gỡ con đen, chưa sẵn lưng,
làng lại dành nơi, hỏi gạn mãi giạm không ra thổ.
Gập khúc lươn, nên ít kẻ yêu vì,
Gương mắt ếch, biết vào đâu mượn mõ.
Đến lúc niên chung nguyệt quý, lấy chi tiêu đồng nợ đồng công?
Gặp khi đường xẩy chân cùng, nên phải tới cửa này cửa nọ.
Thân thỉ to to nhỏ nhỏ, ta đã mỏi cẳng ngồi trì,
Dần dà nọ nọ kia kia, nó những vuốt râu làm bộ.
Thầy tớ sợ men tìm đến cửa, ngảnh mặt cúi đầu,
Chị em e vất lấm vào lưng, chìa môi nhọn mỏ.
Láng giềng ít kẻ tới nhà, Thân thích chẳng ai nhìn họ.
Mất việc toan dở nghề cơ tắc, tủi con nhà mà hổ mặt anh em,
Túng đường mong quyết chí cùng tư, e phép nước chưa nên gan sừng sỏ.
Cùng con cháu thuở nói năng chuyện cũ,
dường ngâm câu lạc đạo vong bần,
Gặp anh em khi bàn bạc sự đời, lại đọc chữ vi nhân bất phú.
Tất do thiên, âu phận ấy là thường, Hữu kỳ đức, ắt trời kia chẳng phụ.
Tiếc tài cả phải phạn ngưu bản trúc, dấu xưa ông Phó ông Hề,
Cần nghiệp kho khi tạc bích tụ huỳnh,
thuở trước chàng Khuông chàng Vũ.
Nơi thành hạ đeo cần câu cá, kìa kìa người quốc sĩ Hoài âm,
Chốn lý trung xách thớt chia phần, nọ nọ đấng mưu thần Dương võ.
Khó ai bằng Mãi Thần Mông Chính, cũng có khi ngựa cưỡi dù che,
Giàu ai bằng Vương Khải Thạch Sùng,
cũng có hội tường xiêu ngói đổ.

Mới biết:
Khó bởi tại trời, Giàu là cái số.
Dầu ai ruộng sâu trâu nái, đụn lúa kho tiền,
Cũng bất quá thủ tài chi lỗ.

Trích "Văn đàn bảo giám", Trần Trung Viên sưu tập 1926, Hư Chu hiệu chính 1968, nhà sách Xuân Thu tái bản tại California.

27/04/201800:05:00(Xem: 2601)
Trong quá trình nhiều thập niên giảng dạy võ học và võ thuật, chúng tôi có sưu khảo, nghiên cứu nhiều môn võ Á châu và Thế giới để tìm hiểu, so sánh, chắt lọc tinh hoa nhằm nâng cao, canh tân cải tiến và hiện đại hóa một số kỹ năng võ thuật Việt Nam cho kịp đà tiến triển của võ học thế giới.
26/04/201800:05:00(Xem: 2702)
Hoan đặt chiếc ly không xuống mặt bàn ngổn ngang vỏ chai.
25/04/201800:05:00(Xem: 1977)
Nhiều người đã từng sống ở Miền Nam trước 1975 đồng ý với nhau rằng, chỉ cần nghe bài hát Ly Rượu Mừng của nhạc sĩ Phạm Đình Chương là đã thấy tết đến, xuân về.
24/04/201800:05:00(Xem: 1076)
Đã có những niềm tin rồi không màng nói đến Lặng thinh môi thở khô cằn
23/04/201800:05:00(Xem: 6336)
Tôi còn nhớ, chị tên Yến. Chị có một mái tóc dài chấm eo. Eo chị rất nhỏ, vóc dáng mảnh mai, xinh đẹp. Chị mang dòng máu nửa Hoa nửa Việt, ở đâu tuốt chợ lớn, đến nhà tôi mướn một góc mặt tiền để bán bánh ngọt.
22/04/201800:05:00(Xem: 2960)
Loài chó đã kết nghĩa từ lâu đời với con người khắp thế giới, trong đó có Việt tộc: di chỉ khảo cổ và truyền thuyết dân gian chứng minh dồi dào điều đó.
21/04/201800:05:00(Xem: 1699)
Truyện đăng trên tờ Sáng Tạo, số báo xuân Mậu Tuất 1958 đúng 60 năm trước.
20/04/201800:05:00(Xem: 2954)
Nhà văn Cung Tích Biền tên thật Trần Ngọc Thao, sinh năm 1937 tại Thăng Bình, Quảng Nam. Từ 1970 là giảng viên Trường Sĩ Quan Hành Chánh Sài Gòn. Ông giải ngũ năm 1973 với cấp bậc Đại úy. Sau đó làm Giáo Sư Thỉnh Giảng Viện Đại Học Cộng Đồng Quảng Đà, Đà Nẵng.
19/04/201800:05:00(Xem: 1187)
Bài thơ xuôi này được sáng tác trong lớp học làm thơ tài trợ bởi học bổng cộng đồng Jenny McKean Moore của đại học George Washington, Hoa Thịnh Đốn. Tôi nộp đơn và may mắn được tuyển chọn vào lớp này cùng với 14 thí sinh khác.
18/04/201800:05:00(Xem: 1712)
Cánh đồng trải rộng mênh mông ngút ngàn, nhìn xa xa chỉ thấy sương mờ tựa mây lãng đãng bay thấp, lòa xòa bôi xóa nhạt nhòa đường viền chân trời.
17/04/201800:05:00(Xem: 875)
tôi cười, nói đùa, nhíu mày làm trò nghịch nhưng chợt vấp khi nhìn thấy biên giới
16/04/201800:05:00(Xem: 1445)
tuổi già ghiền nhạc bô-lê-rô đèn khuya hiu hắt ngấn lệ khô
15/04/201800:05:00(Xem: 2240)
Ta về một cõi tâm không Vẫn nghe quá khứ ngập trong nắng tàn
14/04/201800:05:00(Xem: 3794)
Tối ngày 18 tháng 9, tại vùng Duarte ở miền Nam California, Thư em tôi cho hay mấy ngôi nhà bên kia đường đang cháy.
13/04/201800:05:00(Xem: 1607)
Trong nền thi ca của thế kỷ 20, Alejandra Pizarnik là một huyền thoại, không phải vì nàng là nhà thơ nữ vắn số tự kết liễu đời mình khi mới 36 tuổi – nhưng vì sức mạnh của ngôn ngữ nàng, tiếng nói của những “người đàn bà cô đơn, trống trải” đi ngược dòng thời đại.
Tin công nghệ
Khoảng giữa tháng 09/2018, một số nguồn tin cho biết, Tesla đang bị Bộ Tư pháp điều tra vì các tuyên bố của CEO Elon Musk. Cuộc thăm dò hình sự sẽ được tiến hành song song với cuộc điều tra dân sự được báo cáo bởi các nhà quản lý trước đây.
Khoảng giữa tháng 09/2018, Audi chính thức ra mắt E-tron, mẫu xe chạy điện thương mại đầu tiên. Chiếc SUV mới thuộc phân khúc xe chạy điện hoàn toàn đến từ các thương hiệu Đức và sẽ sớm được bán ra từ năm 2019.
Khoảng giữa tháng 09/2018, Global Energy Transmission, công ty có trụ sở tại Nga, đang nghiên cứu và phát triển hệ thống giúp sạc nhiều drone cùng lúc khi đang bay trên không chứ không cần phải đáp xuống đất.
Khoảng giữa tháng 09/2018, LG Uplus, nhà cung cấp dịch vụ viễn thông và điện thoại di động Hàn Quốc – được quản lý bởi Tập đoàn LG, sẽ tham gia cùng với Far EasTone Đài Loan và SoftBank Nhật Bản cung cấp giải pháp thanh toán xuyên biên giới hiện đại.
Với việc các tựa game mobile đang ngày càng phát triển và thu hút rất nhiều người tham gia, các nhà sản xuất cũng chạy đua ra mắt những chiếc smartphone chuyên phục vụ cho việc chơi game. Có thể thấy, từ Razer, Asus cho đến Xiaomi, Huawei cũng đều đã nhảy vào thị phần đầy hứa hẹn.
Khoảng giữa tháng 09/2018, theo giới truyền thông Hàn Quốc, Samsung đang cân nhắc việc loại bỏ dòng smartphone Galaxy J phổ thông để tập trung vào dòng Galaxy A trung cấp. Tại khu vực Đông Nam Á, Samsung sẽ tập trung phát triển phân khúc phổ thông bằng dòng M giá rẻ, sử dụng nhiều linh kiện từ Trung Quốc.
Android 9 có lẽ là phiên bản Android mà những người sử dụng các thiết bị flagship đến từ Samsung đang mong đợi. Khoảng giữa tháng 09/2018, những hình ảnh của phiên bản Samsung Experience 10 được tùy biến trên Anndroid 9 Pie đã xuất hiện với nhiều sự thay đổi ấn tượng.
Khoảng giữa tháng 09/2018, YouTube cho biết sẽ không còn trang web và ứng dụng YouTube Gaming riêng biệt, thay vào đó toàn bộ nền tảng sẽ được gộp chung vào trang web và ứng dụng YouTube.
Khoảng giữa tháng 09/2018, theo trang The Intercept, Google đang giúp các quan chức Trung Quốc giám sát công dân bằng cách phát triển công cụ tìm kiếm mới có tên là Dragonfly, cho phép liên kết số điện thoại người dùng với các tìm kiếm mà họ thực hiện trên Internet.
Đối với những người bán hàng trực tuyến của Amazon, một đánh giá sản phẩm tiêu cực có thể gây tổn hại cho các doanh nghiệp bán sản phẩm của họ trên trang web của Amazon.
Khoảng giữa tháng 09/2018, một số nguồn tin cho biết, Trang tạp chí danh tiếng Time đã được tỷ phú Marc Benioff, tổng giám đốc điều hành của công ty điện toán đám mây Salesforce, mua lại với giá 190 triệu USD từ tay chủ sở hữu hiện tại là Meredith.
Khoảng giữa tháng 09/2018, chính quyền ông Donald Trump thông báo sẽ áp thuế 10% lên 200 tỷ USD hàng hóa nhập từ Trung Quốc, phần lớn sản phẩm Apple đều thoát nạn.
Ngày 17/09/2018, Apple chính thức phát hành bản cập nhật phần mềm mới nhất của hãng bao gồm iOS 12, watchOS 5 và tvOS 12.
Khoảng giữa tháng 09/2018, sau những tin đồn và hình ảnh rò rỉ của chiếc Galaxy S10, ông DJ Koh, chủ tịch của Samsung Mobile, đã tiết lộ đến giới truyền thông những thay đổi công ty sẽ thực hiện trên chiếc Galaxy S thế hệ tiếp theo.
Khoảng giữa tháng 09/2018, sau cuộc di tản tập thể của hàng loạt nhà phát triển ứng dụng cho Windows Phone, nền tảng của Microsoft tiếp tục phải nói lời chia tay với Google