Hôm nay,  
Việt Báo Online

Nghĩ Từ Quyển Sách Dịch Thơ Cao Bá Quát

04/02/201800:00:00(Xem: 1285)
Nghĩ Từ Quyển Sách Dịch Thơ Cao Bá Quát
Người Việt dính dáng với văn chương thơ phú của Việt Nam đa số thích thơ Đường. Ai có tâm hồn nghệ sĩ hơn và  đam mê hơn thường nghêu ngao ngâm nga thơ của Lý Bạch, Đỗ Phủ, Vương Xương Linh, Mạnh Hạo Nhiên, Liễu Tôn Nguyên, Bạch Cư Dị… để tự mình tìm tòi cái hay đẹp của chính nguyên tác. Vẫn chưa đủ, họ nghiền ngẫm bài dịch các bài thơ nầy để mong hiểu thêm nữa mà khi đọc nguyên tác chưa hiểu hết ý. Có người lại dùng thời giờ và sở học của mình dịch từng tập dầy thơ Đường ra quốc ngữ để cho riêng mình thưởng thức. Họ rất sung sướng khi thấy một chữ mình dịch thiệt là đắc thể, đúng chỗ, lột được ý của nguyên tác. Thậm chí có người không biết chữ Hán hay lỏm bỏm vài ba chữ cũng nhảy vô dịch, căn cứ trên những bản dịch có sẵn từ trước, thay đổi một vài chữ hay một vài nhóm từ.  Cách dịch dễ nhứt là căn cứ trên bản dịch của ai đó giúp mình hiểu ý bài thơ làm căn cứ rồi diễn dịch lại bằng câu thơ mà vần là vần của nguyên tác. Cách nầy phổ thông nhứt khiến cho có cảnh tượng mà tôi không biết là đáng vui hay buồn: anh dịch, tôi dịch, nó dịch, chúng ta cùng dịch thơ chữ Hán.

Chuyện ưa thích và đi đến tình trạng sính thơ chữ Hán đến tuyệt đỉnh như vậy không có gì đáng chê trách vì thơ Đường nói riêng và nói chung các thứ thơ của những đời trước hay sau đó của Trung Quốc vừa là tài sản văn hóa của nước Trung Hoa vừa là thứ gì đó rất gần gũi với người Việt. Bao thế kỷ rồi ông bà ta sống với loại thơ nầy, thưởng thức nó và thậm chí học hỏi từ nó. Dịch thơ chữ Hán của Trung Hoa cũng là dịp thưởng thức cái hay của thơ một cách cẩn thận, có dịp khám phá hết các chi tiết sâu thẩm ẩn tàng trong một bài thơ mà khi chỉ đọc qua không thể nào nắm bắt được hết. Dầu thơ chữ Hán là thơ của một nước trong quá khứ từng làm khổ dân ta và hiện tại nhà nước của thứ thơ đó còn có mộng nuốt chửng cả nước ta. Thế nhưng Thơ chữ Hán như một hoàng tử tốt áo. Thiên hạ xúm lại sờ mó, ca tụng tâng bốc đã nhiều, không chỉ người trong các nước Đông Á từng chịu ảnh hưởng của văn hoá Trung Quốc thôi mà cả người của nhiều nước Tây Phương như Anh Mỹ Pháp… nữa cũng thích.

Thơ chữ Hán, dầu hay, đó cũng là thứ gì đó của người nước khác, thuộc một nền văn hóa không phải  là của người Việt trong khi nước ta cũng có thứ tương đương là thơ chữ Hán của người Việt Nam. Gia tài của Mẹ Việt Nam nầy lâu nay chưa được chú ý đúng mức. Trần Trọng Kim, Ngô Tất Tố, Trần Trọng San, Bùi Khánh Đản, Đinh Văn Chấp vừa chỉ giới thiệu và dịch thơ chữ Hán của Trung Quốc, sang quốc ngữ bằng nguyên thể  thường gọi là Đường luật. Các ông nầy đã bỏ quên loại Đường thi của người Việt Nam sáng tác  trong 4, 5 trăm năm người Việt chịu ảnh hưởng của Trung Hoa. Công việc làm lúc đó, 7, 9 chục năm trước có thể là tốt, là chấp nhận được. Nó giúp chúng ta hiểu hơn văn học và văn hóa của người bạn láng giềng khổng lồ Trung Quốc ở phía Bắc. Mặt khác lúc đó, nền văn hóa ảnh hưởng đến người Việt Nam mạnh nhứt phải nói là văn hóa Trung Hoa, sự giới thiệu thơ Trung Hoa cho độc giả Việt là chuyện dĩ nhiên.

Nhưng thời thế đã đổi thay rồi.

Ta, nếu có sở học, nếu có thời giờ, nên trở về với cái thật sự là thành phần gia tài của dân tộc mà dịch thơ chữ Hán của người Việt Nam.

Thơ chữ Hán của Việt Nam có nghệ thuật và có dính dáng đến sinh hoạt văn hóa hay tâm tình thiệt sự của người Việt không nhiều gì, bởi vì, phải thú thiệt một điều đau lòng là, một phần lớn loại thơ nầy được sáng tác để thù tiếp bạn bè hay sáng tác lúc trà dư tửu hậu, vui chơi với kỷ thuật hơn là biểu lộ tâm tình ẩn náo trong lòng người làm thơ. Còn lại thiệt sự có thể kể ra chừng năm bảy chục tập thôi. Nếu coi số lượng đó là gia tài văn chương chữ Hán của người Việt Nam thì thiệt là quá ít, nghĩa là nghèo bàn, khiêm tốn. Thế mà chúng ta không mấy ai biết đến chúng một cách tường tận trong khi thơ Lý Bạch, Đỗ Phủ và các thi nhân sau đó có cả trăm nhà với cả chục ngàn bài mà quá nhiều người biết, quá nhiều tập thơ dịch công phu và tài hoa… Chuyện của nước người sao mà nhanh nhẩu, còn chuyện của nước ta sao mà thờ ơ thế. Đã đến lúc nên suy nghĩ lại, có đáng chăng bỏ phí thời giờ và tâm huyết vô lo cho đứa con của hàng xóm có cha mẹ đầy đủ trong khi vợ chồng mình thiếu trước hụt sau lại chẳng lo cho con mình?

Thơ chữ Hán của các thiền sư đời Lý (Khánh Hỷ, Bảo Giác, Huyền Quang, Pháp Loa, ..), các vị minh quân đời Trần (Trần Thái Tôn, Trần Thánh Tôn, TRần Nhân Tôn, Trần Minh tôn…) và gần đây là các thi sĩ thứ thiệt như Nguyễn Du, Nguyễn Trải, Nguyễn Xuân Ôn, Trịnh Hoài Đức, Ngô Nhân Tịnh, Lê Quang Định (Gia Định Tam Gia), Kiều Oánh Mậu, Kỳ Đồng, Ngô Thế Vinh, Ngô Đình Thái,  Dương Khuê, Dương Bàng…vẫn chưa được dịch hết, đó là chưa kể có tác giả chưa từng được dịch bài nào, khiến cho cái tên ta nghe tường chừng họ là người Trung Quốc..…

Cái khổ ta là nước nhỏ, văn hóa thì chịu ảnh hưởng của nước lớn, chữ viết cũng lấy của họ làm của mình trong thời gian dài. Bây giờ thì con cháu dầu xa lạ với thứ chữ đó nhưng gia sản văn hóa của ông cha không thể xổ toẹt, coi như không có. Ai có chút Hán học, phải bỏ công dịch tác phẩm chữ Hán của người Việt Nam ra chữ quốc ngữ.

Đó là chuyện phải làm.

Đã đến lúc ta nên quay trở về góp công sức để giới thiệu nền văn hóa của dân tộc, ít nhứt là với người Việt Nam ta, nếu sau nầy có điều kiện, các học giả Việt của thế hệ di dân 2, 3, 4…n,… viết và giới thiệu bằng ngôn ngữ nơi họ sinh sống thì còn gì đáng vui mừng bằng. Và quyển sách dịch thơ của Cao Bá Quát  của Giáo Sư Thái Trọng Lai cung cấp cho chúng ta những điều cần thiết đó. Ông dịch một tác giả Việt Nam bậc thầy và dịch bài nào cũng hay cũng lột hết ý của tác giả….

Thơ văn Cao Bá Quát đã được dịch nhiều lần rồi, không kể thời tiền chiến ở Bắc mỗi người dịch một ít, thời Việt Nam Cộng Hoà, Sa Minh Tạ Thúc Khải dịch gần như toàn bộ rồi, và gần đây Trung Tâm Nghiên Cứu Quốc Học ở Sàigòn cũng dịch lại nữa.

Tại sao lại còn có công trình của Giáo Sư Thái Trọng Lai? Theo tôi có  thể là ông thấy tác giả nầy quả thiệt như đời xưng tụng là thánh thơ, nghĩa là ý tứ cao thâm, từ ngữ vi diệu mà mỗi người chỉ cảm nhận được một ít, thiệt chẳng bỏ công  dịch lại lần nữa, chú lại lần nữa.

Đọc thơ văn chữ Hán hiểu hết ý tại ngôn ngoại là điều thích thú nhưng rất hiếm. Chẳng hạn như bài Quỳnh Hải Nguyên Tiêu của Nguyễn Du trongThanh Hiên Thi Tập, tác giả tả trăng coi đó là người con gái đẹp chứ không phải như người con gái đẹp, bây giờ đêm rằm tháng Giêng nàng đang soi sáng nhà ai, có soi sáng nơi vợ mình ở xa xôi chăng (nhớ vợ), có thấy cảnh huynh đệ mình ly tán chăng (thương gia đình mình), có soi được tấm lòng buồn bã của mình bây giờ đây sau những biến đổi chăng (tự thương thân). Nguyễn Du dùng chữ nhữ 汝 (mày, nhà ngươi, em) để chỉ mặt trăng mà có người dịch lại cho rằng chữ nhữ 汝 chỉ vào chính Nguyễn Du!

Vấn đề theo tôi không nằm trong sự đúng sai mà là do người dịch đã chọn chữ không thuyết phục được người xem. Đọc suốt quyển sách Tuyển Dịch Thơ Chữ Hán Cao Bá Quát của Thái Trọng Lai tôi không có nhiều sự-bực-mình-vì-không-đồng-ý tương tợ như sự kiện trên. Đó là ưu điểm lớn, kế bên ưu điểm thơ ông dịch có nhiều thi vị. Hai ưu điểm trên nói thì coi như nhỏ nhưng thực sự muốn đạt được điều nầy người dịch phải có nội lực chữ Hán thâm hậu và có khả năng vận dụng vần điệu thiệt tân kỳ, dễ như lấy chữ trong túi, giúp cho người đọc dễ lý hội, từ đó hiểu rõ hơn con người phản kháng Cao Bá Quát mà thơ Nôm của ông chỉ là những vệt nắng soi qua khóm lá của ánh sáng mặt trời…

Và đây là điều hân hạnh cho người giới thiệu…

 

Nguyễn Văn Sâm  (Victorville, CA, Sept.15, 2012)

20/09/2018(Xem: 216)
Đại Lễ Vu Lan tổ chức vào Chủ Nhật 16/9/2018 tại Thiền Viện Sùng Nghiêm vừa mang hương vị Thiền đạo, vừa lưu lại trong lòng người những giá trị nghệ thuật trong các dòng thơ và ca khúc.
19/09/2018(Xem: 200)
CHỦ NHẬT 30 tháng 9 năm 2018 tại VIỆT BÁO Gallery 14841 Moran STt., Westminster. CA 92683 hân hạnh mời đón Quý vị độc giả, quý bạn đến xem tranh và tham dự ra mắt sách
19/09/2018(Xem: 2833)
Một nguồn tin cho rằng đến cuối năm 2018, Hà Nội sẽ trao trả Trịnh Xuân Thanh về Đức để có cơ hội nhận được các khoản tiền không lồ cho vay và các khoản viện trợ không hoàn lại của Liên Âu
18/09/2018(Xem: 480)
Ban Tổ Chức gồm Liên đoàn hướng Đạo Bách Việt, Võ đường Vovinam San Jose, cô Vân Lê, anh Công Phạm và cô Phước Điềm, Đoàn Thanh Niên Đại Đạo Cao Đài San Jose phối hơp cùng một số Hội VSA, Thiếu Sinh Quân
18/09/2018(Xem: 1479)
Những năm cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20 đất nước Việt Nam có những phong trào yêu nước nhưng thể hiện dưới một hình thức mà bề ngoài nhìn vô như là những sự nở rộ của chuyện mê tín dị doan
18/09/2018(Xem: 873)
Lumbinī Nepal tiếng Việt gọi là Lâm Tỳ Ni, là tên của một địa danh hành hương quan trọng của Phật Giáo. Lâm Tỳ Ni tọa lạc trong quận Rupandehi, tỉnh số 5 của Cộng Hòa Dân Chủ Liên Bang Nepal.
18/09/2018(Xem: 850)
“John McCain được định nghĩa bởi tình thương.” “Nước Mỹ của Fohn McCain không cần phải được làm cho vĩ đại lại vì nước Mỹ luôn luôn là vĩ đại.” - Meghan McCain
17/09/2018(Xem: 1907)
Võ sư Phùng Mạnh Tâm ra đi, nhưng ông đã để lại những mẫu mực cho các thế hệ sau. Một gương sáng của một vị võ sư đúng nghĩa và đúng với truyền thống của Môn phái, đó là: "sống để người khác sống vâ sống cho người khác".
17/09/2018(Xem: 1537)
Tại sao cộng sản thích giết người, và thích giết rất nhiều người vậy? Bởi vì theo cộng sản, chỉ có giết (Giết! Giết! Bàn tay không ngớt nghỉ!) mới là phương tiện nhanh nhất để cộng sản đạt được mục đích xã hội tiến tới chủ nghĩa cộng sản
17/09/2018(Xem: 603)
Đã nói tới khoa học thì thay vì vô cớ đổ lỗi cho “tư duy tiểu nông” hay “văn hóa tiểu nông”, chúng ta thử tìm hiểu nguyên nhân trước khi dẫn đến kết luận và tìm ra giải pháp
17/09/2018(Xem: 582)
Quận Cam có khoảng 100,000 cử tri gốc Việt đã ghi danh, trong đó khoảng 29,500 (29.5%) cử tri ghi danh theo Đảng Dân Chủ (DC), 32,000 (32%) ghi danh theo Đảng Cộng Hòa (CH) và 35,000 (35%) không ghi danh theo đảng nào
17/09/2018(Xem: 2997)
Tôi xin được kết thúc với một câu “danh ngôn” Huy Phương: “Có những thứ đã chết mà người ta tôn vinh, xây lăng cho nó, nó vẫn chết. Nhưng có những thứ người ta muốn chôn vùi, hủy hoại, nó vẫn đội mồ sống dậy”.
16/09/2018(Xem: 458)
Câu chuyện của dân làng Dương Nội cho tôi liên tưởng đến hình ảnh những nông dân ở Yên Thế, Thái Nguyên vào thế kỷ thứ 19; đó là những con dân VN đã gìn giữ đất mẹ suốt hàng nghìn năm. Hiểu về họ, chúng ta chợt thấy yêu Dương Nội như yêu một trang sử vừa sống lại giữa đời này
16/09/2018(Xem: 310)
phải là người biết tự vượt lên chính mình, biết hy sinh quyền lợi cá nhân, gia đình, đảng phái chính trị thay đổi thể chế chính trị để cả nước đuổi bắt kịp thời với các nước trong vùng và tiến lên cùng cộng đồng quốc tế.
16/09/2018(Xem: 1239)
Ông Trần Huỳnh Duy Thức bắt đầu tuyệt thực từ ngày 13 tháng 8 để phản đối những áp bức của cán bộ trại giam mà ông này cho là trái quy định của pháp luật
Tin công nghệ
Khoảng giữa tháng 09/2018, Jack Ma, nhà sáng lập kiêm Chủ tịch Alibaba, cho biết công ty không còn kế hoạch tạo 1 triệu việc làm tại Mỹ trong bối cảnh chiến tranh thương mại Mỹ - Trung tiếp tục leo thang.
Khoảng giữa tháng 09/2018, theo trang Reuters, Apple đã nộp phạt hoàn tất cho chính phủ Ireland khoảng phạt tội trốn thuế, với số tiền lên tới hơn 15 tỷ USD.
Khoảng giữa tháng 09/2018, một số nguồn tin cho biết, tin tặc được cho là đã đánh cắp 59 triệu USD tiền mã hóa từ sàn giao dịch tiền mã hóa Nhật Bản Zaif. Cụ thể, tin tặc đã cướp quyền quản lý và đánh cắp 4.5 tỷ Yên từ người dùng ví nóng, cũng như 2.2 tỷ yên từ tài sản của công ty, với tổng cộng số tiền mất cắp lỗ lên đến 6.7 tỷ Yên, tương đương khoảng 59.7 triệu USD.
Khoảng giữa tháng 09/2018, Boeing công bố những hình ảnh đầu tiên về chiếc Boeing 777X-9, đã được lắp ráp và hoàn tất quá trình thử nghiệm tĩnh tại nhà máy của hãng ở Everett, bang Washington. Đây là phiên bản đầu tiên của dòng Boeing 777 thế hệ mới, hứa hẹn sẽ ra mắt vào năm 2020, các chuyến bay thử nghiệm đầu tiên sẽ được thực hiện kể từ năm 2019.
Samsung đã dành ra rất nhiều năm nghiên cứu và phát triển một thế hệ smartphone hoàn toàn mới với màn hình có thể gập lại, và hãng đang chuẩn bị công bố thành quả. Đã có rất nhiều thông tin liên quan tới mẫu smartphone màn hình gập đầu tiên của Samsung với tên gọi Galaxy F, nhưng vẫn còn nhiều nghi vấn được đặt ra. Một trong số đó là làm thế nào để màn hình có thể gập của Galaxy F được bảo vệ khi sử dụng?
Google đang chuẩn bị ra mắt hai thiết bị Chrome OS mới là Nocturne và Atlas. Khoảng giữa tháng 09/2018, theo một số hình ảnh được tiết lộ bởi About Chromebooks, có thể thấy được đây là thiết kế của Nocturne - chiếc tablet Chromebook đầu tiên của Google.
Khoảng giữa tháng 09/2018, trang CBS New York đưa tin, Đại học New York đã trở thành trường đại học đầu tiên ở Mỹ mở một chuyên ngành về công nghệ blockchain, cũng là tiên phong trong việc cung cấp các khóa học cho sinh viên đại học về tiền mã hóa và blockchain.
Khoảng giữa tháng 09/2018, CEO của Apple, ông Tim Cook, đã giải thích rằng lí do các sản phẩm của công ty đã tránh được mức thuế quan Trung Quốc mới là vì "điều đó không thực sự tốt cho Mỹ" nếu họ đánh thuế các sản phẩm của Apple
Trước khi ra mắt một ứng dụng mua sắm độc lập, Instagarm có vẻ như khá tích cực mang đến nhiều cách kiếm tiền trên nền tảng của mình. Khoảng giữa tháng 09/2018, Instagarm cho biết sẽ bổ sung một tab mua sắm trên trang Explore, cho phép người dùng lướt nhìn qua những món đồ mua được từ những người bán lẻ. Khi ra mắt, Instagram sẽ cho phép những người bán bổ sung sticker vào Stories của họ, nhằm cho phép những người mua có thể mua trực tiếp từ Stories bằng cách chạm vào món hàng.
Khoảng giữa tháng 09/2018, Jay Y. Lee, người thừa kế tập đoàn Samsung, là một trong gần 12 nhà lãnh đạo doanh nghiệp có mặt trong chuyến thăm tới thủ đô Bình Nhưỡng, Triều Tiên, cùng với Tổng thống Moon Jae-in. Những lãnh đạo chaebol khác cũng tham gia chuyến thăm tháng 09/2018 bao gồm chủ tịch Hyundai Motor, LG Group và SK Group.
Khoảng giữa tháng 09/2018, một số nguồn tin cho biết, Tesla đang bị Bộ Tư pháp điều tra vì các tuyên bố của CEO Elon Musk. Cuộc thăm dò hình sự sẽ được tiến hành song song với cuộc điều tra dân sự được báo cáo bởi các nhà quản lý trước đây.
Khoảng giữa tháng 09/2018, Audi chính thức ra mắt E-tron, mẫu xe chạy điện thương mại đầu tiên. Chiếc SUV mới thuộc phân khúc xe chạy điện hoàn toàn đến từ các thương hiệu Đức và sẽ sớm được bán ra từ năm 2019.
Khoảng giữa tháng 09/2018, Global Energy Transmission, công ty có trụ sở tại Nga, đang nghiên cứu và phát triển hệ thống giúp sạc nhiều drone cùng lúc khi đang bay trên không chứ không cần phải đáp xuống đất.
Khoảng giữa tháng 09/2018, LG Uplus, nhà cung cấp dịch vụ viễn thông và điện thoại di động Hàn Quốc – được quản lý bởi Tập đoàn LG, sẽ tham gia cùng với Far EasTone Đài Loan và SoftBank Nhật Bản cung cấp giải pháp thanh toán xuyên biên giới hiện đại.
Với việc các tựa game mobile đang ngày càng phát triển và thu hút rất nhiều người tham gia, các nhà sản xuất cũng chạy đua ra mắt những chiếc smartphone chuyên phục vụ cho việc chơi game. Có thể thấy, từ Razer, Asus cho đến Xiaomi, Huawei cũng đều đã nhảy vào thị phần đầy hứa hẹn.