Hôm nay,  

Thiền Vipassana, Cùng nhau chia sẻ kinh nghiệm: Ưu khuyết điểm của hai đối-tượng: sư phồng xẹp của thành bụng và sự xúc-chạm của hơi thở nơi cánh mũi

21/11/201717:52:00(Xem: 8770)

1.- Lời mở đầu:

Thiền-sư Tejaniya có dạy một cách rất rỏ rằng: "Cái nào tốt hơn: quán sát hơi thở hay quán-sát phồng xẹp của thành bụng? Chẳng có cái nào tốt hơn cái nào cả. Chúng đều như nhau tất..Bạn không nên thích cái này hơn cái kia. Nếu làm như vậy là bạn đang bị dính mắc vào một đề mục.”(1)

Trong khi thực-hành chúng ta nên giữ lời dạy trên đây như một lời nhắc nhở cho đến khi tâm có khả năng để nhìn đối-tựợng như một đối tượng. Vì kết quả “ngộ” mà thiền Vipassana mang đến cho tâm dựa vào sự hiểu biết do quán sát các đối-tượng. Do đó, trong bước khởi đầu, khi chọn đối-tượng để quán-sát trong thời-gian ngồi thiền, người tập cũng nên có sự hiểu biết sơ khởi đối tượng đươc chọn. Đó là khởi đầu của sự hiểu biết.

2.- Vài kiến thức khoa học phổ-thông (Văn-tuệ)

Không khí khi thở vào có đi vào ổ bụng làm phồng thành bụng ra hay không? Trả lời: Không.

Có một số người tập thiền theo dỏi sự phồng xẹp của thành bụng nghĩ rằng hơi thở được hít vào sẽ đi vào ổ bụng làm thành bụng phồng ra. Đây là một sự hiểu biết sai lầm. Không khí chỉ đi vào phổi. Thành bụng phồng ra vì trong thao tác thở vào, lồng ngực nở rộng ra, hoành cách mô (diaphragm) co lại và hạ thấp xuống làm tăng áp suất trong ổ bụng, thành bụng phồng ra. Như vậy quán sát sự phồng xẹp không phải quán sát trực tiếp sự di-chuyển của luồng không khí vào ra.

Cử-động thở có do tác-ý hay không? Trả lời “có” cũng đúng mà trả lời “không” cũng đúng.

Hai hoạt-động tối cần cho sự sống là hoạt động của tim và hoạt động của phổi. Hoạt động của tim hoàn toàn tự động, không có sự can thiệp của ý chí (tác-ý). Hoạt động thở vào thở ra được điều-hợp một cách vi-tế bởi trung tâm hô hấp ở vùng hành-tủy để đáp-ứng đúng các nhu-cầu về Oxygen của cơ thể. Bên cạnh đó, nhịp thở và cường độ thở cũng có thể thay đổi do ý chí (tác-ý) như khi tập thể dục con người có thể hít vào sâu và thở ra dài hơn.

Hai điều quan trọng nên được chú ý:

Con người không có khả năng dùng tác-ý để ngưng thở hoàn toàn được.

Khi các trung tâm hô hấp còn hoạt động hoàn-chỉnh, con người không có khả năng tự thở một cách vi tế thay cho các trung tâm hô hấp nếu không muốn những rối loạn sinh học xảy ra. Do đó khi tập thiền, cần tránh chọn đối-tượng nào có khả năng dẫn đến sự dùng tác-ý để điều hành hơi thở trong một thời gian dài.

Có nên đọc tác-ý của hơi thở khi ngồi thiền không? Trả-lời : Không.

Chỉ khi tập thể-dục hít vào, thở ra sâu thì nên theo dỏi tác-ý, vì tác-ý đang điều-khiển hơi thở. Khi ngồi thiền không chú-ý đọc tác-ý hơi thở vì không có tác-ý để đọc. Khi cố-tâm đọc tác-ý tức là đã cố-tâm tác-động hơi thở mà không hay biết. Chỉ nên theo dỏi sự xúc-chạm ở khóe muĩ khi hơi thở vào ra. Nhờ đó dần dần sẽ nhận ra được tính tự động của hơi thở, đặt một dấu vết rất nhẹ để hình thành sự hiểu biết bản-chất vô ngả.

Không khí là thành phần quan-trọng trong bốn yếu tố tạo ra cơ thể : đất, nước, gió (không khí) và lưả. Ngoài năng-lượng đến từ mặt trời, không khí là thành-phần khi vào cơ thể sẽ được xử dụng để tạo năng-lượng (lửa) để giữ ấm và duy-trì mọi hoạt-động của cơ-thể. Quán-sát sự ra vào của không khí là quán-sát sự thay đổi liên-tục của cơ thể.

3.- Ưu-khuyết điểm của đối-tượng phồng xẹp của thành bụng

Ưu điểm:

Đối-tượng lớn, dễ quán-sát nhất là đối với người mới khởi sự tập thiền và khi mới khởi đầu giờ hành thiền, hơi thở còn đang thô nên thành bụng phồng lên xẹp xuống rỏ rệt, dễ nhận ra và theo dỏi. Nhất là khi ngồi yên, thì sự tăng thể-tích vùng ngực chủ yếu dựa vào sự co thắt và hạ thấp của hoành cách mô (diaphragm), nên thành bụng phồng xẹp càng rỏ hơn. Khi sự quán-sát dễ thì sự định-tâm dễ xảy ra, tạo một cảm-giác thoải-mái, an-lạc làm người tập thấy mình đã tập thiền được.

Khuyết-điểm:

  • Tạo điều-kiện cho sự tưởng-tượng và suy-nghĩ phát-sinh. Khi đối-tượng lớn, dễ quán-sát, ít cần sự chú-tâm sẽ tạo không-gian cho sự suy-nghĩ, hồi-tưởng và cảm-xúc sinh-khởi. Khi thành bụng phình ra thì điểm chấm dứt rỏ ràng để nhận diện; nhưng khi thành bụng xẹp xuống thì điểm chấm dứt không rỏ ràng; tạo cơ duyên cho sự tưởng-tượng để nhận-diện điểm dừng của thành bụng..

  • Khi đã ngồi thiền lâu, hơi thở đã trở nên rất nhẹ nhàng, vi-tế, nhất là hơi thở vào sẽ ngắn hơn. Hiện-tượng phồng xẹp sẽ rất khó nhận-diện. Trong trường hợp nầy, người tập thường thường rơi vào một trong hai cách sau đây:

    Một là: tiếp tục dựa trên cảm nhận đã có mà tưởng-tượng ra và nhận-diện sự tưởng-tượng đó như là sự phồng xẹp thật mà không biết mình đang tưởng-tượng. Sự định-tâm có được dựa trên sự phồng xẹp tưởng-tượng sẽ không còn là chánh-định nữa. Đó là sự định-tâm mê mờ với nhiều an-lạc thích-thú mà không hữu-ích cho sự tiến-bộ khi đã chọn con đường thiền Vipassana. Đường thiền Vipassana là con đường của sự giải-thoát do sự hiểu biết bản-chất không-thường-hằng và vô-ngả của vạn pháp đến từ sự quán-sát sự liên-tục thay đổi của đối-tượng.

    Hai là: người tập sẽ áp đặt ý chí vào hơi thở bằng cách thở mạnh hơn để ghi nhận đối-tượng, Hơi thở sẽ không được điều-khiển một cách vi tế bởi các trung-tâm hô-hấp nữa, các chỉ số sinh-học trong máu có thể sẽ bị thay đổi. Một điều nên tránh khi hành thiền.

4.- Ưu-khuyết điểm của đối-tượng sự xúc-chạm nơi khoé muĩ khi hơi thở vào ra.

Ưu điểm:

Quán-sát được trực-tiếp luồng không khí vào ra nên dễ cảm-nhận được sự thay đổi liên tục cấu-trúc của cái thân. Tương-tự như khi quán-sát giòng nước chảy trong sông “không ai có thể tắm hai lần trên một giòng sông” (câu nói nổi danh, không biết tên tác-giả)

Sự xúc-chạm ở khóe muĩ và luồng khí vào ra rất tinh-tế đòi hỏi sự chú-tâm cao để theo dỏi; tạo thuận-lợi cho sự loại bỏ bớt ảnh-hưởng của suy-nghĩ, hồi-tưởng và cảm-thọ. Đây là thuận-lợi lớn cho việc hình thành sự biết đơn-thuần, tức là chánh-niệm. (sẽ nói rỏ hơn trong bài tiếp theo viết về chánh-niệm).

Khi hơi thở đã trở nên vi-tế, chỉ còn li ti, nếu chú tâm cao thì vẫn còn ghi nhận được vì da khóe mũi khá nhạy cảm, và vì có sự thay đổi nhiệt độ do không khí vào ( hơi lạnh hơn nhiệt độ thân thể) và hơi thở ra ( hơi ấm hơn nhiệt độ tại da khóe muĩ)

Khuyết-điểm:

Vì sự xúc-chạm nơi da khóe mũi quá vi-tế nên người mới bắt đầu tập thiền gặp khó khăn để ghi nhận, dễ chán-nản.

Đối-tượng không rỏ rệt, nhẹ-nhàng dễ đưa vào trạng-thái dã-dượi buồn ngủ.

Sự tưởng-tượng hơi thở cũng có xảy ra nhưng ít hơn.

5.- Kết luận

Khi bắt đầu tìm hiểu và thực-hành thiền Vipassana là hành-giả đã nhận được chút ánh sáng le lói hướng đi về phía con đường giác-ngộ, giải-thoát. Để có thể quán-sát và nhận-diên được chân-lý, người tập phải có những hành-trang. Hành-trang cần thiết nhất là cái tâm biết đơn-thuần (chánh-niệm). Tâm biết đơn-thuần có sẵn trong thiên-nhiên, nó không phải của riêng người tập, tương-tự như không khí. Nhờ có hai lá phổi người tập xử-dụng được không khí. Nhờ có năm giác-quan, người tập dùng được cái tâm biết đơn-thuần. Với người không tập thiền, tâm biết đơn-thuần bị suy-nghĩ, ký-ức và cảm-thọ che lấp, do đó che lấp luôn cái chân-lý rốt ráo của cái thân, tâm và của thiên-nhiên. Khi mới bắt đầu tập thiền Vipassana, nên chọn một đối tượng tinh-tế để quán-sát, giảm càng nhiều càng tốt không-gian cho sự hình thành và hoạt-động của các hoạt-động suy-nghĩ, ký-ức, cảm-thọ. Nhờ đó tâm biết đơn-thuần đang có mặt sẵn sẽ càng lúc càng vững vàng lên theo thời-gian và công-phu. Từ trong nguyên thủy, sự quán-sát hơi thở đã được các thiền-sư chọn làm đối-tượng để quán-sát thân. Bước đầu hơi khó khăn cho sự nhận-diện và theo dỏi, đây chỉ là một khó-khăn rất nhỏ so với những khó-khăn sẽ gặp trên con đường Vipassana, nên kiên trì kiên-trì, tinh-tấn để vượt qua.

Với lời chúc: thực-hành, kiên-trì, siêng năng.

Jàgara Vinh Pham

www.pathofmindfulness.org

(1) Pháp ở mọi nơi - Thiền sư Sayadaw U Tejaniyạ trang 31

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
)
Tôi may mắn được bằng hữu gửi cho cuốn băng ghi âm buổi nói chuyện (“Định Hướng Tương Lai Với Thế Hệ Tăng Sĩ Trẻ Ngày Nay”) của Thích Tuệ Sỹ, tại chùa Từ Hiếu. Khi đề cập đến sự “căng thẳng” giữa quý vị sư tăng bên Viện Hóa Đạo và nhà đương cuộc Hà Nội, về quyết định khai sinh ra Giáo Hội Phật Giáo Quốc Doanh – vào năm 1981 – Hòa Thượng có nhắc lại lời phát ngôn (rất độc đáo và thú vị) của một vị tướng lãnh trong của lực lượng công an
Nỗi buồn tận huyệt của những đầu óc cải cách lớn nhất của dân tộc cũng giống như nỗi lòng của người mẹ khi thấy đàn con ngày càng suy kiệt. Mà những thách thức họ từng đối phó cũng chính là chướng ngại của người mẹ vì sự nhỏ nhen, ghen tuông của những thứ “cha/dượng” nhỏ nhen, thậm chí chỉ đơn thuần là thứ tiểu nhân mơ làm cha, làm dượng.
Nhà báo thạo tin nội bộ đảng CSVN. Huy Đức (Trương Huy San, Osin Huy Đức) và Luật sư Trần Đình Triển, chuyên bênh vực Dân oan bị bắt tạm giam, theo tin chính thức của nhà nước CSVN ngày 07/06/2024...
Quý vị nghĩ sao nếu có người nói với quý vị rằng chính phủ và giới truyền thông Hoa Kỳ đang bị kiểm soát bởi một băng nhóm bí mật, nhóm người này tôn thờ ma quỷ và đứng sau hàng loạt các vụ bắt cóc trẻ em? Theo một cuộc khảo sát gần đây, 17% người dân Hoa Kỳ tin rằng thuyết âm mưu này là có thật.
Ngày 30 tháng 5, một bồi thẩm đoàn ở New York kết luận, cựu Tống thống Donald Trump phạm tất cả 34 tội danh. Đây là một sự kiện chưa từng xảy ra trong lịch sử nước Mỹ, khi lần đầu tiên một cựu tổng thống bị tuyên án nhiều tội đại hình trong một vụ án hình sự. Ông Trump bị kết tội làm làm giả hồ sơ kinh doanh để che giấu các khoản khoản thanh toán tiền bịt miệng cho cựu ngôi sao phim khiêu dâm Stormy Daniels, nhằm mục đích ém nhẹm các thông tin bất lợi trước cuộc bầu cử năm 2016, để cử tri bỏ phiếu cho ông ta.
Hôm rồi, cháu Út hỏi: Người mình hay nói “phải sống đàng hoàng tử tế”. Thế nào là “đàng hoàng”, hả bố ? Tôi lúng túng không biết trả lời sao cho gọn gàng và dễ hiểu nên đành phải kể lại cho con nghe mẩu chuyện ngăn ngắn, của một nhà báo lẫy lừng (Anh Ba Sàm) đọc được qua Thông Tấn Xã Vỉa Hè: “Sau 1975, có những thứ mà Sài Gòn, miền Nam làm cho hắn rất lạ và không thể quên. Một đêm, chạy xe máy về nhà (ông cậu), tới ngã tư đèn đỏ, ngó hai bên đường vắng hoe, hắn rồ ga tính vọt thẳng. Bất ngờ nghe bên tai tiếng thắng xe cái rẹc, liếc qua thấy ông lão với chiếc xích lô trống không. Quê quá, phải dừng theo!”
Nếu cái gì cũng có bước khởi đầu của nó thì -- ngoài công việc thường ngày là quan sát hành động của từng con người để có một phán xét cuối cùng vào thời điểm thích hợp -- đâu là việc làm đầu tiên của Thượng Đế? Câu trả lời, theo một câu chuyện chỉ để cười chơi, rất thích hợp với bộ máy chuyên tạo nên cảnh rối ren hỗn loạn trên đất nước chúng ta. Cái câu chuyện về một cảnh trà dư tửu hậu khi những nhà chức nghiệp cãi nhau rằng nghề của ai có trước, dựa trên những tín lý từ bộ kinh Cựu Uớc, đặc biệt là chương Sáng Thế Ký.
Đảng CSVN có nhiều chứng bệnh lây nhiễm trong thời kỳ “đổi mới” như tham nhũng, tiêu cực, lợi ích nhóm và chia rẽ, nhưng 3 chứng “nhận vơ”, “lười lao động” và “lười làm việc” của một bộ phận không nhỏ cán bộ đảng viên đã khiến Đảng lo sợ.
Bất ngờ sáng 30/05/24, TT Biden tuyên bố bỏ giới hạn sử dụng võ khí của Huê Kỳ cung cấp cho Ukraine đánh Nga. Đồng thời, Âu châu đã thỏa thuận một quyết định mới quan trọng là bỏ giới hạn đỏ, gởi huấn luyện viên quân sự qua Ukraine giúp quân đội Ukraine, cho phép Ukraine sử dụng các loại võ khí mạnh và có tầm hoạt động xa tới lãnh thổ Nga nhằm những mục tiêu quân sự. Riêng Anh đã bước tới trước, một số quân đội Anh đang hoạt động tại Ukraine.
“Que Sera Sera,” ca khúc này luôn gắn bó với tâm tư của cậu bé bảy tuổi. Đi xem xi-nê với mẹ, sau này mới biết là phim The Man Who Knew Too Much, về nhà tôi nhớ mãi cái giai điệu vui tươi và đôi môi nhảy múa, khi nữ diễn viên hát đoạn que sera sera. “Chuyện gì đến sẽ đến,” một câu nói đầy thơ mộng đối với cậu bé, rồi dần dần lớn lên biến thành câu nói chấp nhận chuyện ngày mai ‘Life is a crazy ride, and nothing is guaranteed. (Đời là chuyến đi điên rồ, không có gì bảo đảm. ‘Eminem’.) Dường như, có một chút bất cần, không quan tâm chuyện gì sẽ xảy đến. Tưởng chỉ là như vậy, ai ngờ, câu nói bỗng đứng dựng lên, lớn tiếng hỏi: “Chuyện gì đến sẽ đến là sao?” Đúng, “sẽ đến” thuộc về tương lai, thuộc về bí mật, nhưng “chuyện gì đến,” một phần đã bị khám phá, tìm thấy, công bố. Chúng ta, con người hiện tại, thế kỷ 21, may mắn có một khoa học khá trung thực và năng nổ, mở ra cho sự hiểu biết còn kém cỏi, nhiều nơi quá khứ còn tối tăm và nhiều nơi chờ ánh sánh rọi tới.
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.