Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Điểm yếu của xã hội dân sự ở Việt Nam: thiếu kinh nghiệm tổ chức

23/08/201710:04:00(Xem: 5323)

Điểm yếu của xã hội dân sự ở Việt Nam: thiếu kinh nghiệm tổ chức
 
Hy vọng và trách nhiệm: Triển vọng dân chủ nằm trong tay của mỗi chúng ta

Ts. Nguyễn Đình Thắng
 

http://machsongmedia.com 

Ngày 23 tháng 8, 2017
  

Khả năng tổ chức của người dân, độc lập với chính quyền, là yếu tố căn bản cho dân chủ. Dễ hiểu thôi. Chính quyền tự thân là một siêu tổ chức. Để không bị áp đảo, người dân phải tổ chức giỏi đến mức có thể kiểm soát chính quyền. Ở đâu xã hội dân sự càng phát triển thì nền móng cho dân chủ càng vững chắc. Vậy mà ít người đấu tranh cho dân chủ, kể cả ở trong và ngoài Việt Nam, chịu đổ công để học và tập về tổ chức.

Về khả năng tổ chức, người dân Việt Nam thua xa người dân Campuchia. Năm 2013 đất nước láng giềng này đã có 3,500 tổ chức của người dân chính thức đăng ký hoạt động, và 25,000 tổ chức có hoạt động nhưng không đăng ký. Xem: https://www.ccc-cambodia.org/downloads/publications/Cambodia%20CSO%20Sustainability%20Index%202014.pdf.

Năm 2017, số tổ chức có đăng ký hoạt động tăng lên thành 5,000. Còn ở Việt Nam số tổ chức xã hội dân sự độc lập với chính quyền thì nghe nói đâu chừng 30, cho 95 triệu dân. Dân số Campuchia chưa đến 16 triệu.
 

Thế nào là xã hội dân sự?

Xã hội dân sự là tổng thể của những tổ chức của người dân, độc lập với chính quyền và không là doanh nghiệp. Nói cách khác, đơn vị của xã hội dân sự là tổ chức, chứ không là cá nhân. Có 1 triệu người, nhưng rời rẽ thì vẫn không có xã hội dân sự. Nhưng khi 1 triệu người ấy bắt đầu tập hợp lại thành tổ chức thì xã hội dân sự bắt đầu hình thành.

Mức phát triển của xã hội dân sự có thể đo lường qua 3 chỉ số: Số tổ chức, quy củ và quy mô hoạt động của các tổ chức, và mức phối hợp hàng ngang giữa các tổ chức với nhau.

Đúng ra, chỉ những hoạt động nào có yếu tố tổ chức thì mới là hoạt động xã hội dân sự. Còn các hoạt động nhân quyền, dân quyền, từ thiện… mang tính cách rời rẽ thì không là hoạt động xã hội dân sự. Sự phân biệt này thường không cần thiết ở các quốc gia dân chủ, vì tại đó các hoạt động nhân quyền, dân quyền, phục vụ nhân sinh… hầu như luôn luôn mang tính tổ chức. Ở Việt Nam thì khác, tinh thần “một mình một ngựa” là phổ biến. Có người còn hãnh diện, gọi đó là “độc lập” – đấy là tư duy tự hào làm chiếc đũa lẻ dễ bị bẻ gẫy.
 

blank

Ts. Nguyễn Đình Thắng tại buổi thuyết trình về công thức "nhóm kết nghĩa", Orange County, ngày 12/08/2017 (ảnh Thuận Lai)

Thế nào là tổ chức?

Cho dễ hiểu, tổ chức có thể ví như một công trình kiến trúc -- một căn nhà, một biệt thự, một dinh thự, một lâu đài… Trong công trình kiến trúc ấy, mỗi viên gạch đều có chỗ và chức năng riêng nhưng lại gắn kết chặt với các viên gạch khác trong cấu trúc tổng thể. Chức năng riêng của mỗi viên gạch và những quan hệ vô hình nhưng rất thật giữa các viên gạch với nhau theo cấu trúc tổng thể tạo nên công trình kiến trúc.

Số khoảng 30 tổ chức xã hội dân sự độc lập ở trong nước hiện nay thực ra mới chỉ là những chồng gạch, dù được sắp xếp ngay ngắn nhưng vẫn rời rẽ, chưa là một công trình kiến trúc.

Một tổ chức phải bao gồm đủ 3 yếu tố:

- Một nhóm người hợp tác với nhau;

- Nhóm người đó được phân bổ theo chức năng chuyên biệt nhưng liên đới “hữu cơ” với nhau;

- Sự phân bổ ấy được định chế hoá để không phụ thuộc vào cá nhân.

Phải hội đủ cả 3 yếu tố, thiếu một cũng không xong. Chẳng hạn, một nhóm người tập hợp lại và phân bổ chức năng với nhau nhưng thiếu định chế thì mới chỉ là một hội đoàn chứ là tổ chức theo định nghĩa ở trên.
 

Làm sao để thay đổi?

Không thay đổi hiện trạng này thì không thể có dân chủ. Bước tiên khởi là chính những người mưu cầu dân chủ phải quyết tâm học và tập về tổ chức.

Nếu như kinh nghiệm về kiến trúc không là yếu tố bẩm sinh thì cũng vây, không ai sinh ra tự động có khả năng tổ chức. Thực ra, từ những con người với đời sống, cá tính và đặc tính riêng tạo thành một tổ chức phức tạp hơn nhiều so với xây và bảo trì một công trình kiến trúc. Con người không là viên gạch bất động và tổ chức không là căn nhà trơ trơ.

Kiến thức và kinh nghiệm tổ chức không thể học qua sách vở mà phải trải nghiệm bản thân. Không thể ngồi xem người khác thi bơi để trở thành kình ngư. Và cũng không thể đọc mấy bộ truyện kiếm hiệp rồi bước lên võ đài tỉ thí.

Sống ở các quốc gia dân chủ cũng không tự động có khả năng tổ chức. Viên gạch không tự động biết tạo dựng căn nhà, con bù lon không tự động hiểu các quy tắc vận hành của cỗ máy. Đó là lý do cách đây hơn 15 năm tôi bỏ công việc kỹ sư trong một cơ quan nghiên cứu lớn, để dồn trọn thời gian cho một tổ chức lúc ấy rất nhỏ, để học và tập. Tôi hiểu rằng nếu mưu cầu dân chủ cho đất nước thì trước hết phải học và tập về tổ chức.

Khả năng tổ chức là thước đo về tiến độ của công cuộc đấu tranh dân chủ. Những ai mưu cầu dân chủ nhưng chưa đi những bước đầu trên hành trình xây dựng được tổ chức cho đúng nghĩa thì chưa thể là “nhà đấu tranh dân chủ”. Điều này áp dụng cho cả những người ở trong và những người ở ngoài Việt Nam.
 

Cần nói rõ thêm

Thực ra, tình trạng xã hội dân sự ở Việt Nam không đến nỗi bi đát như các con số mà tôi dẫn chứng. Nếu nói về “tổ chức xã hội dân sự” độc lập, thì quả là chưa có ở Việt Nam. Tuy nhiên, ở Việt Nam đã có những tổ chức tôn giáo độc lập hội đủ 3 yếu tố: có nhân sự, có sự phân bổ chức năng, và có định chế. Các tổ chức tôn giáo như vậy cũng là thành phần của xã hội dân sự. Nghĩa là xã hội dân sự ở Việt Nam đã có dù các “tổ chức xã hội dân sự” thì chưa.

Và đây là một ngộ nhận phổ quát: không phải bất kỳ tổ chức nào TRONG xã hội dân sự cũng là “tổ chức xã hội dân sự”. Cụm từ “tổ chức xã hội dân sự” được dùng cho những tổ chức với sứ mạng thay đổi quy tắc xã hội, như là bảo vệ nữ quyền, đòi minh bạch trong chính quyền, vận động cải tổ hệ thống luật pháp, bảo vệ quyền tự do tôn giáo… Còn các tổ chức hoạt động thuần tuý trong phạm vi của các quy tắc xã hội hiện hành thì không là tổ chức xã hội dân sự.

Muốn có dân chủ thì phải thay đổi các quy tắc xã hội mang tính chuyên chế hiện nay, nghĩa là phải có các tổ chức xã hội dân sự. Và đây đang là điểm yếu của nỗ lực dân chủ hoá đất nước: sự thiếu vắng các tổ chức xã hội dân sự đúng nghĩa.

Tuy nhiên, chúng ta có hy vọng vì chúng ta hoàn toàn chủ động trong việc chuyển từ hoạt động đơn lẻ, nối kết lỏng lẻo sang tập trung xây dựng tổ chức. Sự thay đổi về cách làm ấy có thể bắt đầu ngay vào 8 giờ sáng mai. Chúng tôi đề ra công thức “nhóm kết nghĩa” là để tạo thuận lợi cho những nhóm người quyết tâm thay đổi.

Chủ động biến hy vọng thành hiện thực là trách nhiệm của tất cả những ai, ở trong và ngoài nước, thực tâm mưu cầu dân chủ cho Việt Nam.
Xem: http://www.machsongmedia.com/vietnam/danchu/1242-2017-08-23-15-54-15.html
.

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Tôi tha phương cầu thực đã lâu nên tiếng mẹ đẻ không khỏi có phần giới hạn. Bữa qua, đứng xếp hàng ở chợ chờ trả tiền thùng bia, chợt nghe loáng thoáng dăm câu đối thoại của mấy người đồng hương mà không khỏi có đôi chút băn khoăn: Vậy chớ chị thuộc diện gì? Nào có “thuộc diện” gì đâu. Mình chỉ là loại … ăn theo thôi mà! Về nhà, xem qua tự điển thì thấy Soha định nghĩa (“ăn theo”) thế này: Khẩu ngữ: Được hưởng hoặc có được nhờ dựa theo cái khác, người khác, không phải do tự bản thân có hoặc làm nên: “Nước lên cá đuối ăn theo, Lái buôn hết gạo bỏ neo cầm chừng.” (Cdao)
Lời người dịch: Các lý giải của Jude Blanchette và Richard McGregor về sự ra đi và kế vị của Tập Cận Bình trong tương lai là một đóng góp hữu ích cho độc giả quan tâm đến sự nghiệp chính trị của Nguyễn Phú Trọng và sự thống trị của ĐCSVN, vì không có sự khác biệt to lớn trong hệ thống chính trị của Trung Quốc và Việt Nam. Nhưng hai tác giả không nêu lên một khía cạnh thời sự đang tác động cho tình thế là dịch bịnh COVID-19. Cả hai ĐCSTQ và ĐCSVN đều luôn tự hào về các thành tích kinh tế toả sáng mà không cần cải cách tự do chính trị và tự tuyên dương là “cường quốc chống dịch bịnh” hữu hiệu hơn các nước dân chủ phương Tây. Hiện nay, biến chuyển thảm khốc về dịch bịnh tại Việt Nam cho thấy một sự thật khác hẳn và giúp cho người dân có một cơ hội để nhận định đúng đắn hơn về sự lãnh đạo của ĐCSVN.
Ở độ cao hơn 46,000 feet tức là cao hơn 14 kilomets trên vùng sa mạc khô cằn của tiểu bang New Mexico, chiếc phi thuyền không gian màu trắng và bạc đã được hỏa tiễn phóng lên hướng về bầu khí quyển của Trái Đất, cỡi lên một chòm khói khí đốt và nhiên liệu cao su cứng đang cháy rực, theo ký giả Michael Greshko của báo National Geographic. Một vài phút sau, 2 phi công và 4 hành khách của phi thuyền, gồm tỉ phú Richard Branson, đã trôi trên bề mặt của hành tinh chúng ta hơn 53 dặm, tức hơn 85 cây số là độ cao đủ để nhìn thấy độ cong của Trái Đất và trượt qua mối ràng buộc của hấp lực, trong vòng ít nhất vài phút. Chiếc phi thuyền lấp lánh đó -- Virgin Galactic’s V.S.S. Unity – được phóng vào không trung từ một chiếc máy bay lớn hơn để đạt tới độ cao hơn 53 dặm trên bầu trời. Khi nó hoàn tất đường phóng lên, nó xoay cặp đuôi của nó lại, sắp xếp lại hình dạng chiếc phi thuyền để cho phép nó rơi trở lại thượng tầng khí quyển như một trái banh vũ cầu. 15 phút sau khi tách khỏi phi thuyền mẹ,
Câu chuyện của Giannis Antetokounmpo cũng là câu chuyện của những người di dân Mỹ. Bất kể đến từ đâu, bất kể màu da, bất kể chủng tộc, giá trị của người di dân chỉ có thể được đánh giá trên sự phấn đấu và những đóng góp của họ cho quê hương mới.
Như vậy, thì “mạng xã hội” đã lũng đoạn thành công và làm tha hóa đảng Cộng sản chưa, hay là, nói như lời để lại ngày 15/09/2017 của Cố Thiếu tướng Nguyễn Trọng Vĩnh, nguyên Đại sứ của CSVN tại Bắc Kinh (Trung Cộng) rằng: ”ĐCSVN nay đã hoàn toàn biến chất, trở nên quá hư hỏng, khó có thể sửa chữa được! Đảng đã đánh mất mình, không còn xứng đáng là lực lượng lãnh đạo nhà nước và xã hội nữa.”
Sóng radio, sóng ánh sáng lan tỏa trong không gian như thế nào ta đã biết. Chỉ còn một thắc mắc: Nguyên do nào khiến một vi phân tử, thí dụ như photon, “bay” nhanh đến thế – có thể nhanh nhất trong Vũ Trụ. Theo truyền thống, trước hết, thỉnh ý tiền nhân. Lên Gúc, tra cứu sách báo khoa học, không thấy các ngài – như Einstein, Newton – dạy bảo gì rõ ràng, dứt khoát về vụ này. Đành trông chờ ở các bậc cao minh của thời đại chúng ta.
Trong bóng hậu trường đàm phán có các sự thật khác mà hồi ký của Khrushchev hé lộ một phần trong chi tiết. Khrushchev kể lại nội dung trao đổi giữa Chu Ân Lai với Hồ Chí Minh. Về diễn tiến trận Điện Biên Phủ, Hồ Chí Minh cho biết tình hình chiến sự là tuyệt vọng, nếu không ngừng bắn sớm, Việt Minh không thể chống Pháp trong lâu dài. Trước nguy cơ này, Viêt Minh, khi cùng đường, có thể tháo chạy qua biên giới tìm nơi trú ẩn và xin Trung Quốc tiến quân sang Việt Nam, như đã làm ở Triều Tiên.
Với riêng những người dân Việt Nam, còn có thêm câu trả lời rằng, chính phủ Mỹ của tổng thống Joe Biden hiện nay cũng là một ân nhân khi đã viện trợ và chấp thuận các hãng chế tạo thuốc ngừa Covid của Mỹ được phép bán thuốc cho Việt Nam vì nội các tiền nhiệm của Trump đã từ chối tham gia chương trình viện trợ nhân đạo COVAX cho thế giới. Chích mũi thuốc Pfizer hay Moderna, hy vọng người dân Việt Nam sẽ nhớ đến điều này.
Đạo đức của thị trường không phải kinh doanh lương thiện mà chính ở chổ đầu tư khôn ngoan và chính chắn sẽ được thị trường tưởng thưởng, bằng ngược lại liều lỉnh hay lảng phí sẽ bị đào thải. Bàn tay vô hình thường xuyên tẩy sạch các sai lầm thì thị trường mới sinh hoạt tự do và lành mạnh. Sách báo kinh tế Hoa Kỳ lại nhắc đến “moral hazard” hay là rủi ro đạo đức. Giống như cháu hư tại bà tức có can thiệp từ bên ngoài - thường là do bàn tay hữu hình của nhà nước – dung dưỡng bao che khiến thị trường trở nên ỷ lại không cải sửa thói hư tật xấu. Thị trường không tự sửa sai sẽ có ngày vấp ngã giết chết nền kinh tế.
“Các ‘đại gia’ đó đã trở về Việt Nam từ thập niên 1990 khi đất nước bắt đầu mở cửa để đổi mới. Họ đầu tư chủ yếu vào bất động sản và xây dựng quan hệ là hai thứ tài sản có lợi nhất trong thời quá độ. Với túi tiền và kinh nghiệm tham nhũng ở Liên Xô và Đông Âu cũ, họ là những người cơ hội (như ‘carpetbaggers’) đặc trưng của thời kỳ tích tụ tư bản hoang dã.
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.