Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Giải Oan Cho Nguyễn Ngọc Bích Về Chữ Mulberry-Sea- Nghĩa Đen Và Nghĩa Bóng

09/06/201712:08:00(Xem: 8836)
GIẢI OAN CHO NGUYỄN NGỌC BÍCH VỀ
CHỮ MULBERRY-SEA- NGHĨA ĐEN VÀ NGHĨA BÓNG
 
Trần Củng Sơn
 

Người bạn trẻ mến,

Trong câu chuyện hôm qua mình có bàn về Bát Nhã Tâm Kinh, bạn nói là không hiểu câu “Sắc bất dị không, không bất dị sắc”; thường được nhắc tới không những trong chùa mà còn trong văn chương.

Anh đưa ra một phương pháp căn bản mà anh đã học được từ thời trung học ở Việt Nam là trước hết phải tìm nghĩa đen của chữ, rồi sau đó dựa vào nghĩa đen mới suy nghĩ về nghĩa bóng của chữ đó.

Rồi thêm một cách mới nữa là tìm xem Anh ngữ có chữ nào tương đương không, để hiểu cho rõ ràng.

Sắc tiếng Anh là Form, Không tiếng Anh là Emptiness (Formless). Câu “Sắc bất dị không,không bất dị sắc” (Sắc chẳng khác không, không chẳng khác sắc) được dịch là: “Form does not differ from emptiness; emptiness does not differ from form”.

Và bạn đã hiểu ngay cái nghĩa đen của câu kinh; nghĩa bóng thì còn phải suy gẫm; nhiều khi cả đời mới trải nghiệm được nó.
 

Trong câu chuyện lan man về nghĩa đen và nghĩa bóng và Việt ngữ dịch ra Anh ngữ, anh bỗng nhắc tới cái chữ Mulberry- Sea được dịch thẳng từ chữ Bể Dâu.

 Giữa thập niên 1980, trên tờ báo Văn Nghệ Tiền Phong ở thủ đô Hoa Thịnh Đốn nước Mỹ có bài viết chê bai giáo sư Anh văn Nguyễn Ngọc Bích đã dùng chữ Mulberry- Sea để dịch chữ Bể Dâu trong tập thơ Kim Vân Kiều của thi hào Nguyễn Du “Trải qua một cuộc bể dâu. Những điều trông thấy mà đau đớn lòng”.

Và câu chuyện văn chương này phổ biến trong giới đọc báo, giới nghệ sĩ trí thức và vẫn được nhớ cho tới hôm nay và có người vẫn đem cái chữ Mulberry- Sea để bêu rếu ông Nguyễn Ngọc Bích.
 

Người bạn trẻ mến,

Riêng anh thì cứ vẫn suy gẫm về cái chữ Mulberry- Sea dịch ra từ chữ Bể Dâu. Có thể dịch thẳng ra như vậy, nhưng phải có chú thích để người đọc hiểu thêm.

Nhớ lại thời còn nhỏ khi thầy giáo đưa ra câu thơ “Trải qua một cuộc bể dâu” , anh đâu có hiểu chữ “bể dâu” là gì. Sau đó thầy giảng nghĩa “bể dâu” xuất phát từ thành ngữ của Tàu là “thương hải biến vi tang điền” (bãi bể thành ruộng dâu), nghĩa bóng là sự thay đổi lớn lao.

Câu chuyện văn chương khá hấp dẫn và em hỏi là có thể nào tìm được mấy câu thơ Kiều mà Nguyễn Ngọc Bích đã dịch ra Anh ngữ để hiểu rõ hơn về cái chữ Mulberry- Sea – Bể Dâu đã từng là đề tài bàn tán trong nhiều năm qua.
 

Anh nhớ lại mấy năm trước, ghé nhà giáo sư Trần Khánh ở San Jose, là thân phụ của xướng ngôn viên Mộng Lan ở Quận Cam. Ông từng ở trong ban phiên dịch cuốn từ điển Anh Việt của Nguyễn Văn Khôn ở Sài Gòn, qua Mỹ năm 1975 và dạy Anh văn ở trung học và đại học cộng đồng thành phốSan Francisco suốt ba mươi sáu năm và đã nghỉ hưu. Giáo sư Khánh cho anh coi tập thơ Kim Vân Kiều do giáo sư Nguyễn Ngọc Bích dịch ra tiếng Anh, xuất bản năm 1973 tại Sài Gòn, có mấy dòng chữ và chữ ký của tác giả tặng cho một người nào đó.

Và tối qua anh điện thoại xin giáo sư Khánh tìm lại tập thơ đó và chụp hình gởi cho anh câu Anh ngữ dịch từ "Trải qua một cuộc bể dâu” .
 

Người bạn trẻ mến,

Một điều rất bất ngờ là khi nhận được bản chụp câu thơ dịch ra Anh ngữ, trong đó không hề có chữ Mulberry- Sea mà trong đầu óc của anh đã hằn sâu mấy chục năm nay. Bốn câu thơ đầu của Đoạn Trường Tân Thanh tức là Truyện Kiều như sau: “Trăm năm trong cõi người ta. Chữ tài chữ mệnh khéo là ghét nhau. Trải qua một cuộc bể dâu. Những điều trông thấy mà đau đớn lòng”

Và Nguyễn Ngọc Bích đã dịch như sau :
 
“In a hundred-year lifespan on earth
Talent often proves detrimental to Fate.
In a world where seas often change into mulberry-fields
Painful are some of the stories we come to witness.”
 

Té ra không hề có chuyện giáo sư Nguyễn Ngọc Bích dùng chữ Mulberry-Sea để dịch ra chữ Bể Dâu mà bài báo mấy chục năm trước đã đưa ra để chê bai và cho đến hôm nay vẫn có kẻ nhắc lại để bêu xấu ông Bích. Anh có trong tay bài báo đó nhưng không muốn nêu tên người viết và lập lại sự chỉ trích vốn dựa trên một điều không có thực.

Anh gọi phôn cho mấy người bạn cùng lứa, hỏi có biết chuyện Mulberry- Sea của dịch giả Nguyễn Ngọc Bích từ chữ Bể Dâu hay không và họ đều trả lời là có đọc bài báo năm xưa.
 

 Anh cho họ biết đó là chuyện bịa ra và gởi cho họ phóng ảnh của trang đầu tập thơ để làm bằng chứng. Có người bạn thắc mắc là tại sao ông Nguyễn Ngọc Bích không cải chính chuyện này mặc dù ông có phương tiện và quen biết giới báo chí ở thủ đô Hoa Thịnh Đốn.

Anh hỏi các bạn anh nhận xét ra sao về câu dịch Anh ngữ mấy câu Kiều của dịch giả Nguyễn Ngọc Bích thì có người bảo là không sai, có người cho là không hay, có người cho là cũng được.

Nhưng anh muốn nhấn mạnh một điều là không hề có chữ Mulberry- Sea mà bài báo năm xưa đã gán cho Nguyễn Ngọc Bích dịch như vậy- và làm ảnh hưởng đến uy tín, đến kiến thức Anh văn của ông.
 

Người bạn trẻ mến,

Câu chuyện văn chương chữ nghĩa năm xưa có thể không làm bạn thích thú hay quan tâm. Nhưng đối với anh thì nó là một chuyện không nhỏ vốn liên quan đến nghĩa đen, nghĩa bóng, đến tham khảo Anh ngữ để hiểu thêm Hán Việt, đến cách dịch Việt ngữ ra Anh ngữ, đến chuyện bịa chuyện trong bản tin trong email, trên mạng Internet để bêu rếu ai đó mà người thường dễ bị tin theo.  

Anh cũng nói thêm là nên để cho một người Mỹ giỏi văn chương dịch thơ Kiều Nguyễn Du ra Anh ngữ. Vì chỉ có dịch giả người Mỹ mới hiểu được văn hóa, sở thích của người Mỹ mới linh động, tìm ra chữ tiếng Anh, nghĩa là nấu món ăn tinh thần cho người của họ thưởng thức.

Anh tìm trên Internet của ai đó dịch sang Anh ngữ hai câu Kiều, ”Trải qua một cuộc bể dâu. Những điều trông thấy mà đau đớn lòng” để tham khảo, so sánh với câu dịch của Nguyễn Ngọc Bích:  
 “You must go through a play of ebb and flow. And watch such things that make you sick at heart." 

Giáo sư Trần Khánh đã email mấy dòng chữ cho anh:
NS TCPhúc thân quý,

Có lẽ vong linh của cố GS Nguyễn Ngọc Bích, phù trợ cho hai ta sao đó, mà tôi tìm ngay được bài này, để gởi cho nhà báo, nhà văn, kiêm nhạc sĩ!

Mong bài viết của anh, sẽ được coi như là một nén hương lòng, dâng cho hương hồn của GS NNBích, để "minh oan" và "giải độc" cho Giáo sư Bích, mà thuở sinh tiền, Giáo sư Bích bị những cây viết hồ đồ, thiếu tự trọng,  thiếu thiện tâm, hay đố kỵ vì lòng tị hiềm nhỏ nhen, hay vô tình, ác ý, xuyên tạc sự thật.

Chắc chắn GS NNBích, sẽ mỉm một nụ cười hiền hòa và biết ơn dưới suối vàng, khi đọc bài viết của Nhạc sĩ!

Thân quý Nhạc sĩ nhiều,

Trần Khánh

   

 

 GHI CHÚ : 
blank
Bản chụp trang đầu mấy câu thơ trong sách Nguyễn Ngọc Bích 
 blank
Chữ ký và thủ bút của Nguyễn Ngọc Bích 
 blank
Hình bìa tập thơ dịch Kim Vân Kiều ra Anh ngữ của Nguyễn Ngọc Bích


Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Nguyễn Khải, Nguyễn Mộng Giác, Võ Phiến đều đã đi vào cõi vĩnh hằng. Lớp người Việt kế tiếp, đám thường dân Bốn Thôi cỡ như thì sống cũng không khác xưa là mấy. Tuy không còn phải “né viên đạn của bên này, tránh viên đạn của bên kia, đỡ ngọn roi của bên nọ” như trong thời chiến nhưng cuộc sống của họ (xem ra) cũng không được an lành hay yên ổn gì cho cho lắm
Như vậy là bao trùm mọi lĩnh vực quốc phòng, an ninh xã hội có nhiệm vụ bảo vệ đảng và chế độ bằng mọi giá. Nhưng tại sao, giữa lúc tệ nạn tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, suy thoái đạo đức, lối sống và tình trạng “tự diễn biến” và “tự chuyển hóa” trong nội bộ vẫn còn ngổng ngang thì lại xẩy ra chuyện cán bộ nội chính lừng khừng trong nhiệm vụ?
Nhật báo Washington Post của Mỹ ghi nhận là: “Tổng thống Pháp Macron vốn dĩ đã rất tức giận khi được tham vấn tối thiểu trước khi Mỹ rút khỏi Afghanistan. Điều đó bây giờ đã tăng lên. Chính quyền Biden nên xem xét sự không hài lòng của Pháp một cách nghiêm túc. Hoa Kỳ cần các đối tác xuyên Đại Tây Dương vì đang ngày càng tập trung chính sách đối ngoại vào cuộc cạnh tranh cường quốc với Trung Quốc. Và trong số này, Pháp được cho là có khả năng quân sự cao nhất.
Sau khi tấm ảnh người đàn ông đi xe máy chở người chết cuốn chiếu, chạy qua đường phố của tỉnh Sơn La (vào hôm 12 tháng 9 năm 2016 ) được lưu truyền trên mạng, Thời Báo – Canada đã kêu gọi độc giả góp tay ủng hộ gia đình của nạn nhân. Số tiền nhận được là 1,800.00 Gia Kim, và đã được những thân hữu của toà soạn – ở VN – mang đến tận tay gia đình của người xấu số, ở Sơn La.
Công bằng mà nói, ngày càng có nhiều sự đồng thuận là chúng ta cần phải làm nhiều hơn nữa để ngăn chặn các hành động của Trung Quốc trong khu vực. Sự răn đe đòi hỏi những khả năng đáng tin cậy. Liên minh mới này phù hợp với lý luận đó.
Liên quan đến cuộc bầu cử Quốc Hội Đức 2021 trước đây tôi đã giới thiệu lần lượt ba ứng cử viên: Scholz của SPD, Laschet (CDU) và Baerbock (Xanh). Nhưng trong những tháng qua có khá nhiều tin giật gân nên để rộng đường dư luận tôi lại mạn phép ghi ra vài điểm chính bằng Việt ngữ từ vài tin tức liên quan đến cuộc bầu cử 2021 được truyền thông và báo chí Đức loan tải.
Năm 17 tuổi, đang khi học thi tú tài, tôi bỗng nhiên bị suyễn. Căn bệnh này – vào cuối thế kỷ trước, ở miền Nam – vẫn bị coi là loại nan y, vô phương chữa trị. Từ đó, thỉnh thoảng, tôi lại phải trải qua vài ba cơn suyễn thập tử nhất sinh. Những lúc ngồi (hay nằm) thoi thóp tôi mới ý thức được rằng sinh mệnh của chúng ta mong manh lắm, và chỉ cần được hít thở bình thường thôi cũng đã là một điều hạnh phúc lắm rồi. If you can't breathe, nothing else matters!
Một người không có trí nhớ, hoặc mất trí nhớ, cuộc đời người ấy sẽ ra sao? Giả thiết người ấy là ta, cuộc đời ta sẽ như thế nào? Ai cũng có thể tự đặt câu hỏi như vậy và tự cảm nghiệm về ý nghĩa của câu hỏi ấy. Sinh hoạt của một người, trong từng giây phút, không thể không có trí nhớ. Cho đến một sinh vật hạ đẳng mà chúng ta có thể biết, cũng không thể tồn tại nếu nó không có trí nhớ. Trí nhớ, Sanskrit nói là smṛti, Pāli nói là sati, và từ Hán tương đương là niệm, cũng gọi là ức niệm, tùy niệm. Nói theo ngôn ngữ thường dùng hiện đại, niệm là ký ức. Đó là khả năng ghi nhớ những gì đã xảy ra, thậm chí trong thời gian ngắn nhất, một sát-na, mà ý thức thô phù của ta không thể đo được.
Ba mươi năm trước tôi là thành viên hội đồng quản trị của một cơ quan xã hội giúp người tị nạn trong khu vực phía đông Vịnh San Francisco (East Bay) nên khi đó đã có dịp tiếp xúc với người tị nạn Afghan. Nhiều người Afghan đã đến Mỹ theo diện tị nạn cộng sản sau khi Hồng quân Liên Xô xâm chiếm đất nước của họ và cũng có người tị nạn vì bị chính quyền Taliban đàn áp. Người Afghan là nạn nhân của hai chế độ khác nhau trên quê hương, chế độ cộng sản và chế độ Hồi giáo cực đoan.
Bà Merkel là một người đàn bà giản dị và khiêm tốn, nhưng nhiều đối thủ chính trị lại rất nể trọng bà, họ đã truyền cho nhau một kinh nghiệm quý báu là “Không bao giờ được đánh giá thấp bà Merkel”.
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.