Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Giải Oan Cho Nguyễn Ngọc Bích Về Chữ Mulberry-Sea- Nghĩa Đen Và Nghĩa Bóng

09/06/201712:08:00(Xem: 8145)
GIẢI OAN CHO NGUYỄN NGỌC BÍCH VỀ
CHỮ MULBERRY-SEA- NGHĨA ĐEN VÀ NGHĨA BÓNG
 
Trần Củng Sơn
 

Người bạn trẻ mến,

Trong câu chuyện hôm qua mình có bàn về Bát Nhã Tâm Kinh, bạn nói là không hiểu câu “Sắc bất dị không, không bất dị sắc”; thường được nhắc tới không những trong chùa mà còn trong văn chương.

Anh đưa ra một phương pháp căn bản mà anh đã học được từ thời trung học ở Việt Nam là trước hết phải tìm nghĩa đen của chữ, rồi sau đó dựa vào nghĩa đen mới suy nghĩ về nghĩa bóng của chữ đó.

Rồi thêm một cách mới nữa là tìm xem Anh ngữ có chữ nào tương đương không, để hiểu cho rõ ràng.

Sắc tiếng Anh là Form, Không tiếng Anh là Emptiness (Formless). Câu “Sắc bất dị không,không bất dị sắc” (Sắc chẳng khác không, không chẳng khác sắc) được dịch là: “Form does not differ from emptiness; emptiness does not differ from form”.

Và bạn đã hiểu ngay cái nghĩa đen của câu kinh; nghĩa bóng thì còn phải suy gẫm; nhiều khi cả đời mới trải nghiệm được nó.
 

Trong câu chuyện lan man về nghĩa đen và nghĩa bóng và Việt ngữ dịch ra Anh ngữ, anh bỗng nhắc tới cái chữ Mulberry- Sea được dịch thẳng từ chữ Bể Dâu.

 Giữa thập niên 1980, trên tờ báo Văn Nghệ Tiền Phong ở thủ đô Hoa Thịnh Đốn nước Mỹ có bài viết chê bai giáo sư Anh văn Nguyễn Ngọc Bích đã dùng chữ Mulberry- Sea để dịch chữ Bể Dâu trong tập thơ Kim Vân Kiều của thi hào Nguyễn Du “Trải qua một cuộc bể dâu. Những điều trông thấy mà đau đớn lòng”.

Và câu chuyện văn chương này phổ biến trong giới đọc báo, giới nghệ sĩ trí thức và vẫn được nhớ cho tới hôm nay và có người vẫn đem cái chữ Mulberry- Sea để bêu rếu ông Nguyễn Ngọc Bích.
 

Người bạn trẻ mến,

Riêng anh thì cứ vẫn suy gẫm về cái chữ Mulberry- Sea dịch ra từ chữ Bể Dâu. Có thể dịch thẳng ra như vậy, nhưng phải có chú thích để người đọc hiểu thêm.

Nhớ lại thời còn nhỏ khi thầy giáo đưa ra câu thơ “Trải qua một cuộc bể dâu” , anh đâu có hiểu chữ “bể dâu” là gì. Sau đó thầy giảng nghĩa “bể dâu” xuất phát từ thành ngữ của Tàu là “thương hải biến vi tang điền” (bãi bể thành ruộng dâu), nghĩa bóng là sự thay đổi lớn lao.

Câu chuyện văn chương khá hấp dẫn và em hỏi là có thể nào tìm được mấy câu thơ Kiều mà Nguyễn Ngọc Bích đã dịch ra Anh ngữ để hiểu rõ hơn về cái chữ Mulberry- Sea – Bể Dâu đã từng là đề tài bàn tán trong nhiều năm qua.
 

Anh nhớ lại mấy năm trước, ghé nhà giáo sư Trần Khánh ở San Jose, là thân phụ của xướng ngôn viên Mộng Lan ở Quận Cam. Ông từng ở trong ban phiên dịch cuốn từ điển Anh Việt của Nguyễn Văn Khôn ở Sài Gòn, qua Mỹ năm 1975 và dạy Anh văn ở trung học và đại học cộng đồng thành phốSan Francisco suốt ba mươi sáu năm và đã nghỉ hưu. Giáo sư Khánh cho anh coi tập thơ Kim Vân Kiều do giáo sư Nguyễn Ngọc Bích dịch ra tiếng Anh, xuất bản năm 1973 tại Sài Gòn, có mấy dòng chữ và chữ ký của tác giả tặng cho một người nào đó.

Và tối qua anh điện thoại xin giáo sư Khánh tìm lại tập thơ đó và chụp hình gởi cho anh câu Anh ngữ dịch từ "Trải qua một cuộc bể dâu” .
 

Người bạn trẻ mến,

Một điều rất bất ngờ là khi nhận được bản chụp câu thơ dịch ra Anh ngữ, trong đó không hề có chữ Mulberry- Sea mà trong đầu óc của anh đã hằn sâu mấy chục năm nay. Bốn câu thơ đầu của Đoạn Trường Tân Thanh tức là Truyện Kiều như sau: “Trăm năm trong cõi người ta. Chữ tài chữ mệnh khéo là ghét nhau. Trải qua một cuộc bể dâu. Những điều trông thấy mà đau đớn lòng”

Và Nguyễn Ngọc Bích đã dịch như sau :
 
“In a hundred-year lifespan on earth
Talent often proves detrimental to Fate.
In a world where seas often change into mulberry-fields
Painful are some of the stories we come to witness.”
 

Té ra không hề có chuyện giáo sư Nguyễn Ngọc Bích dùng chữ Mulberry-Sea để dịch ra chữ Bể Dâu mà bài báo mấy chục năm trước đã đưa ra để chê bai và cho đến hôm nay vẫn có kẻ nhắc lại để bêu xấu ông Bích. Anh có trong tay bài báo đó nhưng không muốn nêu tên người viết và lập lại sự chỉ trích vốn dựa trên một điều không có thực.

Anh gọi phôn cho mấy người bạn cùng lứa, hỏi có biết chuyện Mulberry- Sea của dịch giả Nguyễn Ngọc Bích từ chữ Bể Dâu hay không và họ đều trả lời là có đọc bài báo năm xưa.
 

 Anh cho họ biết đó là chuyện bịa ra và gởi cho họ phóng ảnh của trang đầu tập thơ để làm bằng chứng. Có người bạn thắc mắc là tại sao ông Nguyễn Ngọc Bích không cải chính chuyện này mặc dù ông có phương tiện và quen biết giới báo chí ở thủ đô Hoa Thịnh Đốn.

Anh hỏi các bạn anh nhận xét ra sao về câu dịch Anh ngữ mấy câu Kiều của dịch giả Nguyễn Ngọc Bích thì có người bảo là không sai, có người cho là không hay, có người cho là cũng được.

Nhưng anh muốn nhấn mạnh một điều là không hề có chữ Mulberry- Sea mà bài báo năm xưa đã gán cho Nguyễn Ngọc Bích dịch như vậy- và làm ảnh hưởng đến uy tín, đến kiến thức Anh văn của ông.
 

Người bạn trẻ mến,

Câu chuyện văn chương chữ nghĩa năm xưa có thể không làm bạn thích thú hay quan tâm. Nhưng đối với anh thì nó là một chuyện không nhỏ vốn liên quan đến nghĩa đen, nghĩa bóng, đến tham khảo Anh ngữ để hiểu thêm Hán Việt, đến cách dịch Việt ngữ ra Anh ngữ, đến chuyện bịa chuyện trong bản tin trong email, trên mạng Internet để bêu rếu ai đó mà người thường dễ bị tin theo.  

Anh cũng nói thêm là nên để cho một người Mỹ giỏi văn chương dịch thơ Kiều Nguyễn Du ra Anh ngữ. Vì chỉ có dịch giả người Mỹ mới hiểu được văn hóa, sở thích của người Mỹ mới linh động, tìm ra chữ tiếng Anh, nghĩa là nấu món ăn tinh thần cho người của họ thưởng thức.

Anh tìm trên Internet của ai đó dịch sang Anh ngữ hai câu Kiều, ”Trải qua một cuộc bể dâu. Những điều trông thấy mà đau đớn lòng” để tham khảo, so sánh với câu dịch của Nguyễn Ngọc Bích:  
 “You must go through a play of ebb and flow. And watch such things that make you sick at heart." 

Giáo sư Trần Khánh đã email mấy dòng chữ cho anh:
NS TCPhúc thân quý,

Có lẽ vong linh của cố GS Nguyễn Ngọc Bích, phù trợ cho hai ta sao đó, mà tôi tìm ngay được bài này, để gởi cho nhà báo, nhà văn, kiêm nhạc sĩ!

Mong bài viết của anh, sẽ được coi như là một nén hương lòng, dâng cho hương hồn của GS NNBích, để "minh oan" và "giải độc" cho Giáo sư Bích, mà thuở sinh tiền, Giáo sư Bích bị những cây viết hồ đồ, thiếu tự trọng,  thiếu thiện tâm, hay đố kỵ vì lòng tị hiềm nhỏ nhen, hay vô tình, ác ý, xuyên tạc sự thật.

Chắc chắn GS NNBích, sẽ mỉm một nụ cười hiền hòa và biết ơn dưới suối vàng, khi đọc bài viết của Nhạc sĩ!

Thân quý Nhạc sĩ nhiều,

Trần Khánh

   

 

 GHI CHÚ : 
blank
Bản chụp trang đầu mấy câu thơ trong sách Nguyễn Ngọc Bích 
 blank
Chữ ký và thủ bút của Nguyễn Ngọc Bích 
 blank
Hình bìa tập thơ dịch Kim Vân Kiều ra Anh ngữ của Nguyễn Ngọc Bích


Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Trong những trang sổ tay trước, chúng tôi đã có dịp đề cập đến vài mảnh đời lưu lạc của đồng bào H’mong đến từ Mường Nhé. Những dòng chữ còn lại của S.T.T.D hôm nay xin được dành riêng cho những đồng bào Thượng đi từ Tây Nguyên mà chúng tôi đã có dịp tiếp chuyện – nhiều lần – ở ven đô Bangkok.
Hôm nay 24/11/20, theo tin AFP, ông TT.Trump bật đèn xanh cho ông Joe Biden đắc cử Tổng thống trong cuộc bầu cử hôm 3/11 tiếp cận chương trình chuyển giao quyền lực tuy ông Trump vẫn chưa thừa nhận sự thắng cử của ông Biden.
Trước hết chúng ta hãy biết ơn chính nền dân chủ. Trong mùa bầu cử này, chúng ta đã thấy những con số kỷ lục về số người Mỹ thực hiện quyền thiêng liêng nhất của họ, đó là quyền bỏ phiếu để bày tỏ ý nguyện của họ qua lá phiếu. Hơn 150 triệu người đã đi bỏ phiếu. Đó là điều phi thường. Nếu quý vị muốn biết điều gì đang đập tận trong trái tim nước Mỹ thì đó là nền dân chủ.
Qua bao nhiêu mùa lễ Tạ Ơn trên đất Hoa Kỳ, năm nào tôi cũng thầm tạ ơn đất nước này đã cho tôi một nếp sống tự do, một mái nhà ấm cúng dung dưỡng gia đình tôi từ ngày tôi rời Việt Nam. Năm nay là lần đầu tiên tôi nghĩ mình nên trải lòng biết ơn sâu xa này xuống mà nói thành lời. Nguyên nhân chính có lẽ vì biến cố đại dịch và sự mâu thuẫn chính trị của nước Mỹ tác động mạnh đến tôi và cuộc sống của triệu triệu người dân.
Xét lại lịch sử đảng, bài học hàng hàng lớp lớp Thanh niên-Trí thức đã xếp bút nghiên theo tiếng gọi kháng chiến chống Pháp giàng độc lập trước 1945, để sau này phải hối hận vì đã sai lầm để cho đảng Cộng sản cướp công kháng chiến, biến hành động gọi là Cách mạng tháng Tám thành bệ phóng cho đảng lên nắm quyền cai trị độc tài Cộng sản.
Số dân Việt Nam đang trôi nổi ở xứ Chùa Tháp thì không. Họ là thứ sắc dân vô tổ quốc (stateless ethnic Vietnamese, theo như cách gọi chính thức của các N.G.O đang hoạt động ở Cambodia) nên không có quyền sở hữu tài sản hay đất đai, và buộc phải chấp nhận một nếp sống rất bồng bềnh, và vô cùng bấp bênh – như hiện cảnh.
Một vài ghi chép lại trong nhiều tháng qua là như vậy. Câu chuyện về những người Việt ủng hộ Trump và chống Trump sẽ vẫn kéo dài thêm một thời gian nữa. Nó sẽ khép lại, hay mở rộng thêm còn tùy vào nghiệp lực của nước Mỹ, của cộng đồng người Việt ở Mỹ. Qui luật nhân quả vẫn sẽ vận hành như một qui luật muôn đời của vũ trụ.
Đã vài tuần kể từ lần cuối tôi liên lạc với quý vị. Trong thời gian đó, chúng tôi đã gắng sức làm việc để thành lập một nội các thể hiện các giá trị mà chúng tôi đã đưa ra là, hàn gắn sự chia rẽ quốc gia sâu đậm tại quốc nội và khôi phục vai trò lãnh đạo của chúng ta ở quốc ngoại.
Giữa những giờ phút ngự trị bởi các con số khổng lồ chóng mặt, những tranh cãi dao búa, một câu nói của ông Joe Biden đã nhắc nhở tới chiều sâu của một cuộc bầu cử dân chủ: đằng sau mỗi lá phiếu là một con người. Câu nói như một công án thiền. Tường chừng chìm lỉm trong những tiếng la hét, reo hò, bên này giận dữ, bên kia vui mừng.
Tổng thống Donald Trump sau khi lên nhậm chức đã nhanh chóng ký quyết định rút khỏi Hiệp Định Đối Tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP) và nay nhìn trở lại cuộc tranh cử 2016, tôi tin rằng nếu giả sử bà Hillary Clinton thắng cử, bà cũng khó có thể đưa nước Mỹ gia nhập TPP.
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
Người Việt Phone
Mắt thường chúng ta có thể nhìn thấy bao xa?
Theo nhà dịch tễ học hàng đầu của Thụy Điển, hầu như không có dấu hiệu nào cho thấy miễn dịch cộng đồng đang giúp nước họ chống lại Covid-19
Theo dự báo mới nhất của Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA), đại dịch Covid-19 sẽ gây thiệt hại lớn cho ngành hàng không toàn cầu trong giai đoạn 2020-2021.
Sau khi các hãng dược phẩm Mỹ và Anh lần lượt công bố kết quả thử nghiệm khả quan vaccine phòng Covid-19, Nga cũng tuyên bố sẽ bán vaccine Covid-19 với giá rẻ hơn và đặt mục tiêu sản xuất 1 tỷ liều trong năm 2021
Theo trang Financial Times, Facebook đang lên kế hoạch “lấy lòng” ông Biden bằng các chiến dịch tập trung vào Covid-19 và biến đổi khí hậu.