Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
EagleBrand-Vietbao-1230x152-12042022-viet

Giải Oan Cho Nguyễn Ngọc Bích Về Chữ Mulberry-Sea- Nghĩa Đen Và Nghĩa Bóng

09/06/201712:08:00(Xem: 9470)
GIẢI OAN CHO NGUYỄN NGỌC BÍCH VỀ
CHỮ MULBERRY-SEA- NGHĨA ĐEN VÀ NGHĨA BÓNG
 
Trần Củng Sơn
 

Người bạn trẻ mến,

Trong câu chuyện hôm qua mình có bàn về Bát Nhã Tâm Kinh, bạn nói là không hiểu câu “Sắc bất dị không, không bất dị sắc”; thường được nhắc tới không những trong chùa mà còn trong văn chương.

Anh đưa ra một phương pháp căn bản mà anh đã học được từ thời trung học ở Việt Nam là trước hết phải tìm nghĩa đen của chữ, rồi sau đó dựa vào nghĩa đen mới suy nghĩ về nghĩa bóng của chữ đó.

Rồi thêm một cách mới nữa là tìm xem Anh ngữ có chữ nào tương đương không, để hiểu cho rõ ràng.

Sắc tiếng Anh là Form, Không tiếng Anh là Emptiness (Formless). Câu “Sắc bất dị không,không bất dị sắc” (Sắc chẳng khác không, không chẳng khác sắc) được dịch là: “Form does not differ from emptiness; emptiness does not differ from form”.

Và bạn đã hiểu ngay cái nghĩa đen của câu kinh; nghĩa bóng thì còn phải suy gẫm; nhiều khi cả đời mới trải nghiệm được nó.
 

Trong câu chuyện lan man về nghĩa đen và nghĩa bóng và Việt ngữ dịch ra Anh ngữ, anh bỗng nhắc tới cái chữ Mulberry- Sea được dịch thẳng từ chữ Bể Dâu.

 Giữa thập niên 1980, trên tờ báo Văn Nghệ Tiền Phong ở thủ đô Hoa Thịnh Đốn nước Mỹ có bài viết chê bai giáo sư Anh văn Nguyễn Ngọc Bích đã dùng chữ Mulberry- Sea để dịch chữ Bể Dâu trong tập thơ Kim Vân Kiều của thi hào Nguyễn Du “Trải qua một cuộc bể dâu. Những điều trông thấy mà đau đớn lòng”.

Và câu chuyện văn chương này phổ biến trong giới đọc báo, giới nghệ sĩ trí thức và vẫn được nhớ cho tới hôm nay và có người vẫn đem cái chữ Mulberry- Sea để bêu rếu ông Nguyễn Ngọc Bích.
 

Người bạn trẻ mến,

Riêng anh thì cứ vẫn suy gẫm về cái chữ Mulberry- Sea dịch ra từ chữ Bể Dâu. Có thể dịch thẳng ra như vậy, nhưng phải có chú thích để người đọc hiểu thêm.

Nhớ lại thời còn nhỏ khi thầy giáo đưa ra câu thơ “Trải qua một cuộc bể dâu” , anh đâu có hiểu chữ “bể dâu” là gì. Sau đó thầy giảng nghĩa “bể dâu” xuất phát từ thành ngữ của Tàu là “thương hải biến vi tang điền” (bãi bể thành ruộng dâu), nghĩa bóng là sự thay đổi lớn lao.

Câu chuyện văn chương khá hấp dẫn và em hỏi là có thể nào tìm được mấy câu thơ Kiều mà Nguyễn Ngọc Bích đã dịch ra Anh ngữ để hiểu rõ hơn về cái chữ Mulberry- Sea – Bể Dâu đã từng là đề tài bàn tán trong nhiều năm qua.
 

Anh nhớ lại mấy năm trước, ghé nhà giáo sư Trần Khánh ở San Jose, là thân phụ của xướng ngôn viên Mộng Lan ở Quận Cam. Ông từng ở trong ban phiên dịch cuốn từ điển Anh Việt của Nguyễn Văn Khôn ở Sài Gòn, qua Mỹ năm 1975 và dạy Anh văn ở trung học và đại học cộng đồng thành phốSan Francisco suốt ba mươi sáu năm và đã nghỉ hưu. Giáo sư Khánh cho anh coi tập thơ Kim Vân Kiều do giáo sư Nguyễn Ngọc Bích dịch ra tiếng Anh, xuất bản năm 1973 tại Sài Gòn, có mấy dòng chữ và chữ ký của tác giả tặng cho một người nào đó.

Và tối qua anh điện thoại xin giáo sư Khánh tìm lại tập thơ đó và chụp hình gởi cho anh câu Anh ngữ dịch từ "Trải qua một cuộc bể dâu” .
 

Người bạn trẻ mến,

Một điều rất bất ngờ là khi nhận được bản chụp câu thơ dịch ra Anh ngữ, trong đó không hề có chữ Mulberry- Sea mà trong đầu óc của anh đã hằn sâu mấy chục năm nay. Bốn câu thơ đầu của Đoạn Trường Tân Thanh tức là Truyện Kiều như sau: “Trăm năm trong cõi người ta. Chữ tài chữ mệnh khéo là ghét nhau. Trải qua một cuộc bể dâu. Những điều trông thấy mà đau đớn lòng”

Và Nguyễn Ngọc Bích đã dịch như sau :
 
“In a hundred-year lifespan on earth
Talent often proves detrimental to Fate.
In a world where seas often change into mulberry-fields
Painful are some of the stories we come to witness.”
 

Té ra không hề có chuyện giáo sư Nguyễn Ngọc Bích dùng chữ Mulberry-Sea để dịch ra chữ Bể Dâu mà bài báo mấy chục năm trước đã đưa ra để chê bai và cho đến hôm nay vẫn có kẻ nhắc lại để bêu xấu ông Bích. Anh có trong tay bài báo đó nhưng không muốn nêu tên người viết và lập lại sự chỉ trích vốn dựa trên một điều không có thực.

Anh gọi phôn cho mấy người bạn cùng lứa, hỏi có biết chuyện Mulberry- Sea của dịch giả Nguyễn Ngọc Bích từ chữ Bể Dâu hay không và họ đều trả lời là có đọc bài báo năm xưa.
 

 Anh cho họ biết đó là chuyện bịa ra và gởi cho họ phóng ảnh của trang đầu tập thơ để làm bằng chứng. Có người bạn thắc mắc là tại sao ông Nguyễn Ngọc Bích không cải chính chuyện này mặc dù ông có phương tiện và quen biết giới báo chí ở thủ đô Hoa Thịnh Đốn.

Anh hỏi các bạn anh nhận xét ra sao về câu dịch Anh ngữ mấy câu Kiều của dịch giả Nguyễn Ngọc Bích thì có người bảo là không sai, có người cho là không hay, có người cho là cũng được.

Nhưng anh muốn nhấn mạnh một điều là không hề có chữ Mulberry- Sea mà bài báo năm xưa đã gán cho Nguyễn Ngọc Bích dịch như vậy- và làm ảnh hưởng đến uy tín, đến kiến thức Anh văn của ông.
 

Người bạn trẻ mến,

Câu chuyện văn chương chữ nghĩa năm xưa có thể không làm bạn thích thú hay quan tâm. Nhưng đối với anh thì nó là một chuyện không nhỏ vốn liên quan đến nghĩa đen, nghĩa bóng, đến tham khảo Anh ngữ để hiểu thêm Hán Việt, đến cách dịch Việt ngữ ra Anh ngữ, đến chuyện bịa chuyện trong bản tin trong email, trên mạng Internet để bêu rếu ai đó mà người thường dễ bị tin theo.  

Anh cũng nói thêm là nên để cho một người Mỹ giỏi văn chương dịch thơ Kiều Nguyễn Du ra Anh ngữ. Vì chỉ có dịch giả người Mỹ mới hiểu được văn hóa, sở thích của người Mỹ mới linh động, tìm ra chữ tiếng Anh, nghĩa là nấu món ăn tinh thần cho người của họ thưởng thức.

Anh tìm trên Internet của ai đó dịch sang Anh ngữ hai câu Kiều, ”Trải qua một cuộc bể dâu. Những điều trông thấy mà đau đớn lòng” để tham khảo, so sánh với câu dịch của Nguyễn Ngọc Bích:  
 “You must go through a play of ebb and flow. And watch such things that make you sick at heart." 

Giáo sư Trần Khánh đã email mấy dòng chữ cho anh:
NS TCPhúc thân quý,

Có lẽ vong linh của cố GS Nguyễn Ngọc Bích, phù trợ cho hai ta sao đó, mà tôi tìm ngay được bài này, để gởi cho nhà báo, nhà văn, kiêm nhạc sĩ!

Mong bài viết của anh, sẽ được coi như là một nén hương lòng, dâng cho hương hồn của GS NNBích, để "minh oan" và "giải độc" cho Giáo sư Bích, mà thuở sinh tiền, Giáo sư Bích bị những cây viết hồ đồ, thiếu tự trọng,  thiếu thiện tâm, hay đố kỵ vì lòng tị hiềm nhỏ nhen, hay vô tình, ác ý, xuyên tạc sự thật.

Chắc chắn GS NNBích, sẽ mỉm một nụ cười hiền hòa và biết ơn dưới suối vàng, khi đọc bài viết của Nhạc sĩ!

Thân quý Nhạc sĩ nhiều,

Trần Khánh

   

 

 GHI CHÚ : 
blank
Bản chụp trang đầu mấy câu thơ trong sách Nguyễn Ngọc Bích 
 blank
Chữ ký và thủ bút của Nguyễn Ngọc Bích 
 blank
Hình bìa tập thơ dịch Kim Vân Kiều ra Anh ngữ của Nguyễn Ngọc Bích


Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Herschel Walker vừa chấm dứt hi vọng tái tranh cử tổng thống của Trump. Herschel Walker loạng choạng, lầm bầm, lóng ngóng cuối cùng đã thất bại trong cuộc đua vào Thượng viện Georgia. Nhưng trong khi Walker có thể sẽ rời khỏi chính trường và chìm vào tình trạng mờ mịt, người đàn ông đã lôi kéo ông Walker vào cuộc đua và áp đặt một ứng cử viên rõ ràng không đủ tiêu chuẩn vào Đảng Cộng Hòa Georgia, hiện đang gặp khó khăn trong việc giải quyết thiệt hại...
Theo Phật Học Từ Điển của Thiện Phúc, “Chánh Niệm (Sammasati/Phạn, Samyaksmrti/ Sankrit, Right mindfulness /Anh Ngữ ) là , ”Nhớ đúng, nghĩ đúng là giai đoạn thứ bảy trong Bát Thánh Đạo. Nhìn vào hay quán vào thân tâm để luôn tỉnh thức.
Người dân Nam Bộ thường phê bình kẻ nói một đường làm một nẻo là “xạo ke”. Sau ngày 30/04/1975, đảng Cộng sản thu đất nước về một mối, nhưng không làm như đã hứa khiến dân Nam Bộ lại phải gọi Nhà nước Xã hội Chủ nghĩa là “xạo hết chỗ nói”...
Một phong trào biểu tình chống chế độ và chống Xi, do dân chúng và phần đông giới trẻ, sinh viên các Đại học, phát động hôm 24/11/22, nhiều người cho là lớn nhứt từ 33 năm nay. Dân chúng các thành phố lớn, sinh viên từ nhiều Đại học xuống đường tố cáo biện pháp ác ôn « Zéro Covid » của Xi chống dịch Vũ Hán là giết người, trong lúc thế giới cũng chống dịch nhưng không ai làm như vậy...
Coi như là hết thuốc! Bây giờ thì tôi hiểu thế nào là một nhà tù lớn. Tuy không có chấn song nhưng kẻ ở bên trong cũng hoàn toàn bị cắt đứt mọi liên lạc với thế giới bên ngoài...
Đến hôm nay thứ sáu 2 tháng 12 giải túc cầu thế giới năm 2022 đã đi được nửa đoạn đường. Cũng như bất kỳ một cuộc tranh đua thể thao nào phải có kẻ thắng người thua. Kẻ thắng thì vui mừng hớn hở vì đã đem lại vinh quang cho xứ sở và dân tộc mình. Kẻ thua thì viện lý do nầy hay lý do khác vì mình đã bị xử ép để tránh sự chỉ trích của những người hâm mộ. Nhưng đó là những sự kiện thường tình lúc nào cũng xẩy ra.
Bài này sẽ phân tích về một số ý chỉ trong hai hội đầu trong Cư Trần Lạc Đạo Phú của Vua Trần Nhân Tông (1258-1308), người sáng lập dòng Thiền Trúc Lâm. Bài phú này có 10 phần, chữ xưa gọi là 10 hội, chỉ ra đường lối của Thiền Trúc Lâm.
Một người nghĩ rằng, người kia làm chuyện lầm lỗi, vì muốn chống đối, người này làm chuyện có lỗi để gây tiếng vang, phản đối lại sự lầm lỗi của người kia. Vậy thì ai có lỗi? Và lỗi nào nặng hơn? Có lẽ, bạn đọc nghĩ rằng, tôi đang muốn nói về chuyện luật tử hình. Lý luận này: một kẻ cố ý giết người, hoặc giết nhiều người, cần phải đền tội bằng cái chết. Mắt đền mắt. Răng đền răng. Đúng và hữu lý. Nhưng lý luận kia: Trong xã hội văn minh, trừng phạt là thứ yếu, giáo dục, cải thiện người xấu trở thành tốt mới là mục tiêu nhân bản. Người phạm tội, có quyền được hưởng, ít nhất, một cơ hội để hối lỗi, để trở thành người tốt hơn. Cả hai lý luận đều đúng. Có lý luận thứ ba: Giết người là có tội, dù là lý do gì, ngoại trừ phải tự vệ trong tình trạng khẩn cấp. Như vậy, khi tòa án kết tội tử hình, chính tòa án (luật pháp, thẩm phán, và công tố viên) đã phạm tội giết người.
Dư âm cuộc cách mạng Mùa Xuân Ả Rập năm 2010 ở Trung Đông, Bắc Phi châu và sự tan rã của Thế giới Cộng sản ở Nga năm 1992, đang là mối lo hàng đầu của đảng CSVN, sau hơn 35 năm đổi mới. Dưới lăng kính bảo vệ an ninh quốc gia, nhà nước Cộng sản Việt Nam (CSVN) coi mọi phản ứng của dân trong cuộc sống, kể cả các hoạt động đòi dân chủ, tự do và nhân quyền v.v… đều là “diễn biến hòa bình” nhằm phát triển “cách mạng mầu” để lật đổ đảng CSVN...
Cuộc chiến hiện nay tại Ukraine, chẳng cần nói nhiều, đã là một bài học rất lớn cho Hoa Kỳ, và có lẽ nó sẽ được dùng làm chuẩn mực cho những xung đột trong tương lai giữa Hoa Kỳ và các thế lực thù địch trên thế giới...
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.