Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Tuồng Phụng Kiều Lý Đán Giới thiệu cảnh Năm

04/06/201722:08:00(Xem: 2844)

Tuồng Phụng Kiều Lý Đán

Giới thiệu cảnh Năm
 

Nguyễn Văn Sâm

 

blank

 

Tuồng Phụng Kiều - Lý Đán 鳯嬌李旦 in ra lưu thế đã được 115 năm rồi. Thời gian được viết ra phải là trước nữa. Hơn một thế kỷ, bao nhiêu biến thiên của cuộc đời, bao nhiêu thay đổi trong văn chương, bao nhiêu là quan cảm mới trong sự thưởng ngoạn. Nhân vật hoàng tử đã đi ra ngoài câu chuyện, thế vào là một người bình thường nào đó lắm khi còn không cần cả một cái tên. Vị quan to, ông vua già, cái ngai vàng mục nát cũng đã đi ra khỏi bối cảnh của những gì nhà văn viết ra cả hơn nửa thế kỷ nay rồi. Sự tranh chấp về quyền lực dưới danh nghĩa chánh thống và tiếm quyền của hai dòng họ, cũng là những điều gì xa lạ với quần chúng – ngoài các tuồng cải lương hay những bộ phim tràng giang đại hải du nhập từ phương Bắc. Càng xa lạ hơn nữa là cách nói nửa Hán nửa Việt trong tuồng. Càng gây ngạc nhiên là nhân vật nói về mình, than vãn hay diễn tả một điều về cảm xúc, về nội tâm lại được nói ra bằng những câu thuần Hán. Tác giả tuồng không viết về hành động, không mô tả cử chỉ của bất cứ nhân vật nào mà gói ghém hành động và cử chỉ bằng lời nói của chính nhơn vật đó hay một nhân vật khác. Tuồng là như vậy. Đó là sản phẩm của thời đại nó ra đời, thời đại đó tuồng đã làm vui thính chúng và khán giả lúc đó. Tuồng nói chung đã cung cấp cho họ khoái cảm thưởng ngoạn nghệ thuật để làm tròn vai trò văn hóa của mình. Ta lạ lẫm với tuồng vì thời gian xa cách giữa ta và tuồng quá lớn, và vì như đã nói, tuồng đã xong vai trò và bây giờ nó đang tan biến dầu bất cứ sự cố gắng vực dậy nào

 

CẢNH NĂM

(Đông Giao thành Tiến Hưng so tài bắn cung.)

 

Trần Tiến:

Quê ngụ Thông Châu quận,

Trần Tiến thiệt tên ta.

Đinh Sửu từ ứng thí Hội khoa,

May dự trúng Giải Nguyên (PKLĐ_8b) cập đệ[1].

Ta:

Thấy sự thế âm dương phản lệ,

Nên ẩn thân lậu hạng nhàn cư.

Bạn hôm mai bạn bực văn thơ,

Còn vầy tần tấn Triệu gia hiệp mặt[2].

Phu nhơn!

Thời, bữa díp cựu thân truyền viết,

Ngày nay qua phó hỉ diên[3].

A hoàn!

Truyền a hoàn sắm sửa xe chiên[4].

Phu nhơn!

Phu nhơn kíp trông chừng[5] Hồ phủ.

Hát nam:

Hồ phủ trông chừng nối gót,

Đoái đòi ngàn cảnh tốt vật thanh.

Loan Kiều, hát nam:

Hơi xuân hoa nở trên cành,

Đòi nơi gấm trải mãn thành hơi đưa[6].

Vợ chồng cùng hát nam:

Khắp nơi liễu yếu đào thơ,

Suối đờn giục giã, thêm ưa tấm lòng[7].

Hồ Phát:

Hoang mang cung hỉ,

Thỉnh nhập khách đường[8].

Tiến Hưng!

Tửu diên nghi trần thiết bĩ bàng đây!

Thưa, mời liệt vị khuynh bôi cộng lạc[9].

Trần Tiến:

Thưa!

Khuynh thân tác tiếp,

Đa thọ thất cung[10].

Hồ Tiển:

Giải Nguyên! Như thằng này là:

Nãi nô tì gia trung,

Hà dữ tha tương nhượng[11] chẳng nhẹ thể đi?

Trần Tiến:

Thưa cậu! Thời: Cổ nhơn có nói rằng,

Nhơn bất khả liệu lượng,

Còn thủy bất khả đấu lường[12].

Tôi coi người này là kim nhựt tuy hạ phẩm (PKLĐ_9a) y thường,

Chớ dung mạo thiệt thượng nhơn cử chỉ, mần răng mà chẳng tương nhượng[13]?

Hồ Phát:

Vậy thời Giải nguyên hà tự thân khinh thị,

Đi trọng hạ tiện chi nhân.

Hễ là kỳ lân giả sanh lân,

Phượng hoàng hề sanh phượng[14].

Ai đi hoàn tự tôn trọng,

Giá cá tiểu nhơn mà mần chi!

Xưa nay đường lang khởi cảm đương viên,

Cẩu đầu yên năng sanh giác cho đặng?

Tiến Hưng:

Kim bôi nghi mãn chước,

Thưa: Ngọc hữu các đồng hoan[15].

      Trần Tiến:

            Thưa xuất tịch hoang mang,

Đa đa hữu tội.

Mã Địch:

Khéo làm điều quá đỗi,

Bỗng nổi trận cười dài.

Như thằng này là:

Thử nhơn hạ tiện cô hài,

Hà tất thượng nhơn trọng kính những đầy tớ người ta kia chớ?

Vậy thời Giải Nguyên đà lễ hạ nhi ngạo thượng,

Phế tuyệt liễu chính đức rồi!

Hà tự kỷ chi thái khinh,

Vậy thời: Thất Giải Nguyên chi phẩm cách rồi!

Trần Tiến:

Thưa nhơn huynh:

Thời: Tôi rằng lời kim thạch,

Chớ đây biết dạ kính nhường.

Như người nầy: Kim nhựt tuy ngô thụ vị thê,

Hậu đắc kỳ sơn hiện xuất coi thử tôi cùng anh có bằng người ta hay không?

Các thân hữu:

Nay mảng luận chuyện người đắc thất,

Xảy (PKLĐ_9b) đà tiệc đã mãn châm.

Huề thủ thưởng xuân thâm,

Đông Giao thành ta tới đó, coi mà coi.

Nha nhuốc đào kia khoe má đỏ,

Nhởn nhơ liễu nọ trẻ mày xanh.

Cảnh vật rất hữu tình,

Hân hoan tai ngã ý[16] nọ!

Lại nói:

Giờ anh em ta, ai biết tài kỵ xạ,

Ai hay việc phú thơ.

Ra sức kíp làm đi,

Đặng vui chơi một hội[17].

Mã Địch:

Ngã nãi vũ môn chi bối,

Hổ tướng chi nhi.

Quyết xạ tam chi,

Cho biết tài hào kiệt[18].

Các thân hữu:

Thậm hỉ duyệt, thậm hỉ duyệt,

Chí kỳ tai, chí kỳ tai!

Quả Hậu Nghệ tái lai,

Chơn Dữu công phục xuất.[19]

Tiến Hưng:

Xạ liễu thụ vị vi chí cực,

Trúng tam chi khởi túc vi kỳ?

Giờ thôi thời, tôi tá điêu cung thần tiễn nhứt chi,

Xạ vân lý lão nha cảnh thượng[20].

Hồ Phát:

Tiến Hưng!

Thằng này rất chướng,

Mà nó nói sự quá ngang.

Giá bực mày mà đi tỉ tiễn cùng lịnh lang,

Ai còn kể tôn tì qui lễ[21]?

Trần Tiến:

Mãn diện phù hỉ sắc,

Tâm nội thậm bất an.

Thưa cậu!

Hễ là phàm chơi đừng nệ lệ,

Nệ lệ ấy chớ chơi.

(PKLĐ_10a) Tiến Hưng kia gã đã buông lời, nầy nầy,  

Cung tên nọ chàng tua ra sức[22] đi!

Tiến Hưng:

Mãn diện phù hỉ sắc,

Khẩu nội xuất hoan thanh.

Quyết ra thửa tài lành,

Cho biết chưng sức nọ[23].

Các thân hữu của Trần Tiến:

Hảo thần võ, hảo thần võ,

Quả kỳ tài, quả kỳ tài!

Thủ luân cung tiên diệm biến khai,

Huyền ứng tiển lão nha lạc hạ.

So thửa tài họ Mã,

Chẳng bằng sức Tiến Hưng.

Ngã ý thậm hoan hân,

Ngô tâm chơn khoái lạc[24] đi mà thôi!

Mã Địch:

Cung thân tạ quá,

Nhạc phụ cùng chư thân.

Các biệt lui chơn,

Các quy phủ đệ[25].

 



[1] Giới thiệu nhân vật Trần Tiến, người thi đậu Giải Nguyên sống ở địa hạt nầy.

[2] Thêm chi tiết về Trần Tiến, một người coi như ở ẩn vì chán cảnh bát nháo của đời, kết thông gia với họ Triệu. Ẩn thân lậu hạng : Ở nơi xóm nghèo. Lậu hạng: Đường nhỏ quê mùa.

[3] Nói chuyện sắp xảy ra: Bữa nọ thông gia mời ngày mai đi qua dự tiệc mừng. Bữa díp: Bữa nọ, không rõ là bữa nào nhưng cũng gần gần không lâu lắm.

[4] Xe chiên 車羶: Một cách nói chỉ xe do thú vật kéo. Chiên 𦍫: Con dê, mùi hôi của dê.

[5] Trông chừng: Đi về phía. Trong tuồng, khi diễn tả sự đi, người viết thường dùng chữ trông chừng.

[6] Khắp nơi đều là cảnh đẹp. Đòi nơi: Nhiều chỗ.

[7] Tả cảnh để nói là nhân vật đương di chuyển. Suối đờn 𣷮彈: Suối róc rách như tiếng đờn. Cũng nên nói ngoài đề một chút: Cách nay khoảng 60 năm, trên đường từ Cầu Bông đi xuống phía Lăng Ông, còn cách chừng vài trăm thước thỉ bên trong có cái suối nho nhỏ, nước ngập mấp mé đầu gối có tên là Suối Đờn. Sau nầy chỗ Suối Đờn, người ra trồng rau muống rồi bị san lấp chừng 50 năm nay.

[8] Diển tả cảnh đến nơi bằng sự kiện được mời vào. Hoang mang: Lẹ làng.

[9] Vai trò của Tiến Hưng lúc nầy là vai trò hầu bàn! Bĩ bàng : Nhiều

[10] Giải nguyên Trần Tiến nói chuyện rất lịch sự với người đầy tớ rót rượu: Xin cúi mình tiếp nhận, nhận nhiều quá thì mất cung kính.  Trần Tiến có văn học và có mắt tinh đời.

[11] Nó là nô tì của nhà, sao lại quá lễ phép với nó như vậy? Làm thế thì nhẹ thể của mình. Ông già Hồ Tiển chỉ biết xét giá trị con người bằng tiền và địa vị. Đó là kẻ thông thường mà ta gặp.

[12] Ta không thể biết được thấu đáo một con người, cũng vậy không thể lấy đầu mà đo lường nước.

[13] Trần Tiến giải thích sự khiêm nhượng của mình: Người nầy bây giờ làm người hèn hạ, mặc quần áo rách nhưng dung mạo và cử chỉ thiêt là người cao sang.

[14] Hồ Phát xía vô binh chú mình, cũng với lý luận tầm thường.

[15] Tiến Hưng lại mời rượu. Muốn cho họ không tranh cãi nữa, nhưng lại gây ra tranh cãi lớn hơn.

[16] Tả cảnh cây đào, cây liễu và cảnh vật, để nói rằng đương di chuyển (từ nhà Hồ Phát đến chỗ rộng rãi của Đông Thành.)

[17] Đề nghị ai có tài gì thì thi thố cho vui. : Kỵ xạ (cỡi ngựa bắn cung), văn: thơ phú.

[18] Mã Địch nói mình dòng dõi tướng, xin trổ tài bắn cugn ba phát.

[19] Lời khen của người hiện diện rằng Mã Địch bắn  hay như những danh tài xạ thủ xưa.

[20] Tiến Hưng [ngứa miệng] nói rằng bắn vô cây liễu (mục tiêu cố định) thì có gì hay, bắn trúng ba phát thì cũng chắc gì là giỏi. cho tôi mượn cây cung, tôi bắn một phát  trúng con quạ trên mây (mục tiêu di động) rớt xuống đdây!

[21] Hồ Phát nạt nô bộc của mình, không cho so tài vì không phải cùng giai cấp.

[22] Cũng Trần Tiến buông lời đỡ vớt cho Tiến Hưng.

[23] Cách nói vòng vo cũng là chỉ sự bắn của Tiến Hưng.

[24] Thân  hữu trong bữa tiệc khen tài Tiến Hưng bắn quạ rớt xuống đất, và nói rằng nô bộc Tiến Hưng tài hơn hẵn người quí tộc Mã Địch.

[25] Mã Địch xin lỗi mọi người rồi từ biệt ra về. Thua tài, mất cở, ra về nhưng không nói lời nào chứng tỏ mình chấp nhận thua. Như vậy mới diễn tả được cái tâm lý hèn mọn của nhân vật nầy. Tạ quá 謝過: Tạ lỗi.

Cảnh nầy tác giả muốn chứng minh rằng Tiến Hưng là người tài giỏi nên cho có cuộc thi bắn cung. Cũng cho thấy tâm lý phù thịnh của đại đa số con người, kẻ phù suy  rất khó kiếm. Tôi nghĩ rằng Tiến Hưng vì bực bội do mình bị khinh khi nên ra tài mong cho người ta biết mà kính nễ.  Kính nễ đâu chưa thấy tai họa liền hiện ra trước mặt: bị Hồ Phát giận đánh bán sống bán chết sau nầy. Bài học chữ nhẫn và che dấu thân phận hoàng tử Tiến Hưng chưa thuộc, may mà không lộ và chưa chết vì đòn hằn.



Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Theo Reuters, vào hôm thứ Năm, ngày 9-1-2020, cuộc họp báo tại Washington, tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết vào ngày 3-1-2020, ông ra lệnh máy bay không người lái không kích vào chiếc xe chở tướng Qassem Soleimani tại sân bay quốc tế Baghdad ở Iraq đã tiêu diệt tướng Soleimani là người chỉ huy đội đặc nhiệm Quds của Iran. Vì lẽ “họ muốn hủy diệt Đại sứ quán của chúng ta”.
2019 - 1975: 44 năm, chưa tới nửa thế kỷ, khoảng thời gian tuy không dài lắm nhưng vẫn đủ để Hà Nội bắt kịp Sài Gòn. Thêm năm mươi năm nữa, đến cuối thế kỷ này, không ai có thể đoán được rồi cả nước sẽ “rót” về đâu – kể cả đồng chí TBT. Riêng tôi, đêm nay, chắc phải “rót” thêm rất nhiều chén nữa.
Nhiều nước trên thế giới, cả mươi nước có, lớn nhỏ đủ hết. Nhỏ chỉ có năm ba chục ngàn dân, lớn, giàu có với hơn ba trăm triệu dân như Huê kỳ, đều lần lược tổ chức bầu cử trong năm nay nên năm 2020 có thể nói là đồng nghĩa với "Năm của bầu cử".
Bộ Công an Cộng sản Việt Nam đã hiện nguyên hình bản chất dã man, tàn bạo và điêu ngoa của chế độ trong cuộc tấn công vào làng Hoành khoảng 4 giờ sáng ngày 9/01/2020,để thảm sát Cụ Lê Đình Kình, 84 tuổi, lãnh đạo chống bạo lực và cướp đất của dân ở xã Đồng Tâm, huyện Mỹ Đức, Hà Nội. Hành động giết người cướp của diễn ra vào dịp Đảng sinh nhật 90 tuổi (02/3/1930 - 02/03/2020) là vết nhơ sẽ bám theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng cho đến cuối đời ông.
Sau biến động Mường Nhé – xẩy ra hồi năm 2011, ở Điện Biên – hàng trăm người H’mông bị sát hại, hàng ngàn người khác bị bắt giữ, số còn lại thì không ít kẻ đã hốt hoảng rời bỏ bản làng đi tìm đường lánh nạn. Bốn năm sau, năm 2015, tôi tình cờ gặp được vài chục người di tản (buồn) này gần khu chợ Saphan Mai – thuộc Bang Khen – ngoại ô Bangkok.
Câu hỏi và vấn đề này (“Trung cộng ăn cắp kỹ thuật?”) đọc và xem thấy hàng ngày trên truyền thông các nước có khả năng sản xuất hàng hóa tên tuổi trên toàn cầu; và cũng được bàn cãi rất nhiều.
“Tôi cứ tưởng ông già Ba Tri là chỉ những vị nổi tiếng của quê tôi như Phan Thanh Giản, Nguyễn Đình Chiểu, Phan văn Trị nhưng ông nội tôi bảo sự tích này có từ thời Minh Mạng: Ông Trần văn Hạc, Hương cả của làng An Hòa Tây cho đắp con đập ngăn vàm rạch làm tắc nghẽn đường ghe chở hàng hóa vào chợ Ba Tri.
Tuy nhiên cũng khó so sánh vụ Iran với Việt Nam vì quyền lợi của Mỹ ở hai khu vực rất khác biệt: Đông Nam Á là cơ bắp trong dây chuyền thương mại toàn cầu nhưng Trung Đông vẫn là mạch máu dầu hỏa cho kinh tế thế giới.
Ngày 22/6/1980 chuyến bay charter Wardair cất cánh từ Bangkok đã đưa trên 300 thuyền nhân Việt Nam qua định cư tại Canada.
Đã phải theo kinh tế thị trường, nay lại phải tham gia khối tự do mậu dịch, nhà cầm quyền ở Hà nội không thể làm gì khác hơn là tham gia các Công ước quốc tế về lao động. Để có thể tham gia, Hà nội đã sửa đổi Luật Lao động cho phù hợp với luật pháp của thế giới tự do.
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
XEM NHIỀU
(Xem: 5709)
trong nhiều năm qua, lượng khách quốc tế đến Việt Nam tăng trưởng ở mức hai con số, nhưng tỷ lệ quay trở lại thấp (chỉ từ 10% đến 40%) . Chi tiêu của khách du lịch quốc tế tại Việt Nam không cao
(Xem: 4950)
Lời tòa soạn: Gần đây, nhiều ý kiến, tranh cãi gay gắt về vai trò và công trạng sáng lập chữ quốc ngữ, đặc biệt xung quanh nhà truyền giáo người Bồ Đào Nha Alexandre de Rhodes. Việt Báo xin trích đăng lại bài viết của tác giả Mai Kim Ngọc trong mục VVNM năm 2013, bài viết là một tham khảo kỹ lưỡng về chữ quốc ngữ và vai trò của Alexandre de Rhodes, và tác giả đề cập đến sự “vô phép” trong Phép Giảng Ngày khi người tu sĩ Đắc Lộ này nói về Tam Giáo của nước chủ nhà.
(Xem: 4584)
WASHINGTON (VB) -- Sở Hàng Không Liên Bang (FAA) nói rằng ngành hàng không rất là may mắn vì suýt nữa là có thể rớt thêm 15 chuyến bay trên phi cơ Boeing 737 MAX.
(Xem: 4297)
Mỹ đánh thuế lên thép nhập cảng từ Việt Nam lên tới 456% đối với các sản phẩm thép mà VN sử dụng nguyên vật liệu được nhập cảng từ Nam Hàn và Đài Loan, theo bản tin của Đài Tiếng Nói Hoa Kỳ (VOA) cho biết hôm 17 tháng 12. Bản tin VOA cho biết thêm thông tin như sau.
(Xem: 3426)
Một viên chức tại một thành phố vùng Vịnh San Francisco Bay Area đưa ra độc chiêu để xóa sổ nạn vô gia cư: một tàu du thuyền khổng lồ có thể chứa tới 1,000 người vô gia cư, trong thời kỳ này giữa lúc chi phí đời sống tăng vọt đắt đỏ và nhà cửa không có đủ.