Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Tuồng Phụng Kiều Lý Đán Giới thiệu cảnh Năm

04/06/201722:08:00(Xem: 3264)

Tuồng Phụng Kiều Lý Đán

Giới thiệu cảnh Năm
 

Nguyễn Văn Sâm

 

blank

 

Tuồng Phụng Kiều - Lý Đán 鳯嬌李旦 in ra lưu thế đã được 115 năm rồi. Thời gian được viết ra phải là trước nữa. Hơn một thế kỷ, bao nhiêu biến thiên của cuộc đời, bao nhiêu thay đổi trong văn chương, bao nhiêu là quan cảm mới trong sự thưởng ngoạn. Nhân vật hoàng tử đã đi ra ngoài câu chuyện, thế vào là một người bình thường nào đó lắm khi còn không cần cả một cái tên. Vị quan to, ông vua già, cái ngai vàng mục nát cũng đã đi ra khỏi bối cảnh của những gì nhà văn viết ra cả hơn nửa thế kỷ nay rồi. Sự tranh chấp về quyền lực dưới danh nghĩa chánh thống và tiếm quyền của hai dòng họ, cũng là những điều gì xa lạ với quần chúng – ngoài các tuồng cải lương hay những bộ phim tràng giang đại hải du nhập từ phương Bắc. Càng xa lạ hơn nữa là cách nói nửa Hán nửa Việt trong tuồng. Càng gây ngạc nhiên là nhân vật nói về mình, than vãn hay diễn tả một điều về cảm xúc, về nội tâm lại được nói ra bằng những câu thuần Hán. Tác giả tuồng không viết về hành động, không mô tả cử chỉ của bất cứ nhân vật nào mà gói ghém hành động và cử chỉ bằng lời nói của chính nhơn vật đó hay một nhân vật khác. Tuồng là như vậy. Đó là sản phẩm của thời đại nó ra đời, thời đại đó tuồng đã làm vui thính chúng và khán giả lúc đó. Tuồng nói chung đã cung cấp cho họ khoái cảm thưởng ngoạn nghệ thuật để làm tròn vai trò văn hóa của mình. Ta lạ lẫm với tuồng vì thời gian xa cách giữa ta và tuồng quá lớn, và vì như đã nói, tuồng đã xong vai trò và bây giờ nó đang tan biến dầu bất cứ sự cố gắng vực dậy nào

 

CẢNH NĂM

(Đông Giao thành Tiến Hưng so tài bắn cung.)

 

Trần Tiến:

Quê ngụ Thông Châu quận,

Trần Tiến thiệt tên ta.

Đinh Sửu từ ứng thí Hội khoa,

May dự trúng Giải Nguyên (PKLĐ_8b) cập đệ[1].

Ta:

Thấy sự thế âm dương phản lệ,

Nên ẩn thân lậu hạng nhàn cư.

Bạn hôm mai bạn bực văn thơ,

Còn vầy tần tấn Triệu gia hiệp mặt[2].

Phu nhơn!

Thời, bữa díp cựu thân truyền viết,

Ngày nay qua phó hỉ diên[3].

A hoàn!

Truyền a hoàn sắm sửa xe chiên[4].

Phu nhơn!

Phu nhơn kíp trông chừng[5] Hồ phủ.

Hát nam:

Hồ phủ trông chừng nối gót,

Đoái đòi ngàn cảnh tốt vật thanh.

Loan Kiều, hát nam:

Hơi xuân hoa nở trên cành,

Đòi nơi gấm trải mãn thành hơi đưa[6].

Vợ chồng cùng hát nam:

Khắp nơi liễu yếu đào thơ,

Suối đờn giục giã, thêm ưa tấm lòng[7].

Hồ Phát:

Hoang mang cung hỉ,

Thỉnh nhập khách đường[8].

Tiến Hưng!

Tửu diên nghi trần thiết bĩ bàng đây!

Thưa, mời liệt vị khuynh bôi cộng lạc[9].

Trần Tiến:

Thưa!

Khuynh thân tác tiếp,

Đa thọ thất cung[10].

Hồ Tiển:

Giải Nguyên! Như thằng này là:

Nãi nô tì gia trung,

Hà dữ tha tương nhượng[11] chẳng nhẹ thể đi?

Trần Tiến:

Thưa cậu! Thời: Cổ nhơn có nói rằng,

Nhơn bất khả liệu lượng,

Còn thủy bất khả đấu lường[12].

Tôi coi người này là kim nhựt tuy hạ phẩm (PKLĐ_9a) y thường,

Chớ dung mạo thiệt thượng nhơn cử chỉ, mần răng mà chẳng tương nhượng[13]?

Hồ Phát:

Vậy thời Giải nguyên hà tự thân khinh thị,

Đi trọng hạ tiện chi nhân.

Hễ là kỳ lân giả sanh lân,

Phượng hoàng hề sanh phượng[14].

Ai đi hoàn tự tôn trọng,

Giá cá tiểu nhơn mà mần chi!

Xưa nay đường lang khởi cảm đương viên,

Cẩu đầu yên năng sanh giác cho đặng?

Tiến Hưng:

Kim bôi nghi mãn chước,

Thưa: Ngọc hữu các đồng hoan[15].

      Trần Tiến:

            Thưa xuất tịch hoang mang,

Đa đa hữu tội.

Mã Địch:

Khéo làm điều quá đỗi,

Bỗng nổi trận cười dài.

Như thằng này là:

Thử nhơn hạ tiện cô hài,

Hà tất thượng nhơn trọng kính những đầy tớ người ta kia chớ?

Vậy thời Giải Nguyên đà lễ hạ nhi ngạo thượng,

Phế tuyệt liễu chính đức rồi!

Hà tự kỷ chi thái khinh,

Vậy thời: Thất Giải Nguyên chi phẩm cách rồi!

Trần Tiến:

Thưa nhơn huynh:

Thời: Tôi rằng lời kim thạch,

Chớ đây biết dạ kính nhường.

Như người nầy: Kim nhựt tuy ngô thụ vị thê,

Hậu đắc kỳ sơn hiện xuất coi thử tôi cùng anh có bằng người ta hay không?

Các thân hữu:

Nay mảng luận chuyện người đắc thất,

Xảy (PKLĐ_9b) đà tiệc đã mãn châm.

Huề thủ thưởng xuân thâm,

Đông Giao thành ta tới đó, coi mà coi.

Nha nhuốc đào kia khoe má đỏ,

Nhởn nhơ liễu nọ trẻ mày xanh.

Cảnh vật rất hữu tình,

Hân hoan tai ngã ý[16] nọ!

Lại nói:

Giờ anh em ta, ai biết tài kỵ xạ,

Ai hay việc phú thơ.

Ra sức kíp làm đi,

Đặng vui chơi một hội[17].

Mã Địch:

Ngã nãi vũ môn chi bối,

Hổ tướng chi nhi.

Quyết xạ tam chi,

Cho biết tài hào kiệt[18].

Các thân hữu:

Thậm hỉ duyệt, thậm hỉ duyệt,

Chí kỳ tai, chí kỳ tai!

Quả Hậu Nghệ tái lai,

Chơn Dữu công phục xuất.[19]

Tiến Hưng:

Xạ liễu thụ vị vi chí cực,

Trúng tam chi khởi túc vi kỳ?

Giờ thôi thời, tôi tá điêu cung thần tiễn nhứt chi,

Xạ vân lý lão nha cảnh thượng[20].

Hồ Phát:

Tiến Hưng!

Thằng này rất chướng,

Mà nó nói sự quá ngang.

Giá bực mày mà đi tỉ tiễn cùng lịnh lang,

Ai còn kể tôn tì qui lễ[21]?

Trần Tiến:

Mãn diện phù hỉ sắc,

Tâm nội thậm bất an.

Thưa cậu!

Hễ là phàm chơi đừng nệ lệ,

Nệ lệ ấy chớ chơi.

(PKLĐ_10a) Tiến Hưng kia gã đã buông lời, nầy nầy,  

Cung tên nọ chàng tua ra sức[22] đi!

Tiến Hưng:

Mãn diện phù hỉ sắc,

Khẩu nội xuất hoan thanh.

Quyết ra thửa tài lành,

Cho biết chưng sức nọ[23].

Các thân hữu của Trần Tiến:

Hảo thần võ, hảo thần võ,

Quả kỳ tài, quả kỳ tài!

Thủ luân cung tiên diệm biến khai,

Huyền ứng tiển lão nha lạc hạ.

So thửa tài họ Mã,

Chẳng bằng sức Tiến Hưng.

Ngã ý thậm hoan hân,

Ngô tâm chơn khoái lạc[24] đi mà thôi!

Mã Địch:

Cung thân tạ quá,

Nhạc phụ cùng chư thân.

Các biệt lui chơn,

Các quy phủ đệ[25].

 



[1] Giới thiệu nhân vật Trần Tiến, người thi đậu Giải Nguyên sống ở địa hạt nầy.

[2] Thêm chi tiết về Trần Tiến, một người coi như ở ẩn vì chán cảnh bát nháo của đời, kết thông gia với họ Triệu. Ẩn thân lậu hạng : Ở nơi xóm nghèo. Lậu hạng: Đường nhỏ quê mùa.

[3] Nói chuyện sắp xảy ra: Bữa nọ thông gia mời ngày mai đi qua dự tiệc mừng. Bữa díp: Bữa nọ, không rõ là bữa nào nhưng cũng gần gần không lâu lắm.

[4] Xe chiên 車羶: Một cách nói chỉ xe do thú vật kéo. Chiên 𦍫: Con dê, mùi hôi của dê.

[5] Trông chừng: Đi về phía. Trong tuồng, khi diễn tả sự đi, người viết thường dùng chữ trông chừng.

[6] Khắp nơi đều là cảnh đẹp. Đòi nơi: Nhiều chỗ.

[7] Tả cảnh để nói là nhân vật đương di chuyển. Suối đờn 𣷮彈: Suối róc rách như tiếng đờn. Cũng nên nói ngoài đề một chút: Cách nay khoảng 60 năm, trên đường từ Cầu Bông đi xuống phía Lăng Ông, còn cách chừng vài trăm thước thỉ bên trong có cái suối nho nhỏ, nước ngập mấp mé đầu gối có tên là Suối Đờn. Sau nầy chỗ Suối Đờn, người ra trồng rau muống rồi bị san lấp chừng 50 năm nay.

[8] Diển tả cảnh đến nơi bằng sự kiện được mời vào. Hoang mang: Lẹ làng.

[9] Vai trò của Tiến Hưng lúc nầy là vai trò hầu bàn! Bĩ bàng : Nhiều

[10] Giải nguyên Trần Tiến nói chuyện rất lịch sự với người đầy tớ rót rượu: Xin cúi mình tiếp nhận, nhận nhiều quá thì mất cung kính.  Trần Tiến có văn học và có mắt tinh đời.

[11] Nó là nô tì của nhà, sao lại quá lễ phép với nó như vậy? Làm thế thì nhẹ thể của mình. Ông già Hồ Tiển chỉ biết xét giá trị con người bằng tiền và địa vị. Đó là kẻ thông thường mà ta gặp.

[12] Ta không thể biết được thấu đáo một con người, cũng vậy không thể lấy đầu mà đo lường nước.

[13] Trần Tiến giải thích sự khiêm nhượng của mình: Người nầy bây giờ làm người hèn hạ, mặc quần áo rách nhưng dung mạo và cử chỉ thiêt là người cao sang.

[14] Hồ Phát xía vô binh chú mình, cũng với lý luận tầm thường.

[15] Tiến Hưng lại mời rượu. Muốn cho họ không tranh cãi nữa, nhưng lại gây ra tranh cãi lớn hơn.

[16] Tả cảnh cây đào, cây liễu và cảnh vật, để nói rằng đương di chuyển (từ nhà Hồ Phát đến chỗ rộng rãi của Đông Thành.)

[17] Đề nghị ai có tài gì thì thi thố cho vui. : Kỵ xạ (cỡi ngựa bắn cung), văn: thơ phú.

[18] Mã Địch nói mình dòng dõi tướng, xin trổ tài bắn cugn ba phát.

[19] Lời khen của người hiện diện rằng Mã Địch bắn  hay như những danh tài xạ thủ xưa.

[20] Tiến Hưng [ngứa miệng] nói rằng bắn vô cây liễu (mục tiêu cố định) thì có gì hay, bắn trúng ba phát thì cũng chắc gì là giỏi. cho tôi mượn cây cung, tôi bắn một phát  trúng con quạ trên mây (mục tiêu di động) rớt xuống đdây!

[21] Hồ Phát nạt nô bộc của mình, không cho so tài vì không phải cùng giai cấp.

[22] Cũng Trần Tiến buông lời đỡ vớt cho Tiến Hưng.

[23] Cách nói vòng vo cũng là chỉ sự bắn của Tiến Hưng.

[24] Thân  hữu trong bữa tiệc khen tài Tiến Hưng bắn quạ rớt xuống đất, và nói rằng nô bộc Tiến Hưng tài hơn hẵn người quí tộc Mã Địch.

[25] Mã Địch xin lỗi mọi người rồi từ biệt ra về. Thua tài, mất cở, ra về nhưng không nói lời nào chứng tỏ mình chấp nhận thua. Như vậy mới diễn tả được cái tâm lý hèn mọn của nhân vật nầy. Tạ quá 謝過: Tạ lỗi.

Cảnh nầy tác giả muốn chứng minh rằng Tiến Hưng là người tài giỏi nên cho có cuộc thi bắn cung. Cũng cho thấy tâm lý phù thịnh của đại đa số con người, kẻ phù suy  rất khó kiếm. Tôi nghĩ rằng Tiến Hưng vì bực bội do mình bị khinh khi nên ra tài mong cho người ta biết mà kính nễ.  Kính nễ đâu chưa thấy tai họa liền hiện ra trước mặt: bị Hồ Phát giận đánh bán sống bán chết sau nầy. Bài học chữ nhẫn và che dấu thân phận hoàng tử Tiến Hưng chưa thuộc, may mà không lộ và chưa chết vì đòn hằn.



Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Với bối cảnh này, Tổng thống Biden thừa nhận ông sẽ phải đối phó với một nước Mỹ phân hóa trầm trọng hơn bao giờ hết, cộng thêm với nạn dịch Thế kỷ và một nền Kinh tế suy thoái với 6.7% người Mỹ thất nghiệp. Con số này tương đương với khoảng 40 triệu người cần được trợ giúp khẩn cấp. Tổng thống Biden nói với nhân dân Mỹ rằng ông biết rất rõ phải làm gì trong cương vị Tổng thống để hàn gắn vết thương chia rẽ do các khuynh hướng bạo lực và cường quyền gây ra, nhanh chóng ngăn chặn dịch Covid 19 và phục hồi kinh tế.
Một nền dân chủ lâu đời, bén rễ hơn ba trăm năm qua của một cường quốc hàng đầu thế giới bỗng dưng trở thành nền “cộng hòa chuối” (banana republic)[1] qua cuộc bầu cử tổng thống 2020, với tố cáo gian lận, kiện tụng rồi trở thành bạo loạn sau đó, tưởng như chỉ có thể xảy ra ở một nước độc tài kém phát triển nào đó ở Nam Mỹ hay mãi tận châu Phi xa xôi. Tại sao lại có thể xảy ra những chuyện kỳ lạ như thế với một nền dân chủ được xem như mẫu mực để thế giới noi theo?
Khi Facebook và Twitter quyết định đóng cửa vĩnh viễn tài khoản của Tổng thống Trump, sau nhiều lần cảnh cáo, dư luận bùng lên tranh luận về quyền tự do phát biểu và Tu chính án Số 1 trong Hiến pháp Hoa Kỳ. Từ ngày lên làm lãnh đạo, ông Trump đã dùng tài khoản twitter để nói chuyện thẳng với những ai có kết nối với tài khoản của ông. Twitter của tổng thống có 80 triệu người theo dõi và ông đã dùng nó như là phương tiện phát ngôn chính, vào bất cứ khi nào ông thấy cần, kể cả lúc đêm khuya hay khi trời còn tờ mờ sáng.
Chiến tranh ở Việt Nam sôi động nhất là vào thập niên 70. Nam ký giả nhà binh thì nhiều, nhưng nữ ký giả chỉ có Phan Trần Mai, thuộc binh chủng Nhảy Dù, sau khi giải ngũ về làm cho nhật báo Trắng Đen. Chúng tôi gặp nhau vào mùa hè đỏ lửa, lúc ở địa đầu giới tuyến, tỉnh Quảng Trị.
Hôm nay công sở và trường học cùng một số hãng xưởng đã được nghỉ lễ ngày Martin Luther King Jr. Day để đón mừng sinh nhật và tưởng niệm ông. MLK sinh ngày 15 tháng Một năm 1929 nhưng ngày MLK Day được chọn là ngày thứ Hai thứ ba trong tháng Một hàng năm, tức hôm nay. Ngoại trừ sinh nhật tổng thống George Washington và Abraham Lincoln được kết hợp và đón chào như một ngày lễ liên bang qua Ngày Tổng Thống - President Day, ông là công dân Hoa Kỳ duy nhất có ngày sinh đã được Quốc Hội chuẩn thuận và tổng thống Ronald Reagan thông qua vào năm 1983, trở thành ngày lễ liên bang chính thức, nhằm tưởng niệm và vinh danh một nhân vật lịch sử vĩ đại của nước Mỹ. Người mà cái tên hầu như hiện diện khắp nước Mỹ qua những bảng tên đường, các trung tâm, tổ chức, phong trào xã hội dân sự.
Bạn tôi, tất cả, phần lớn đều là lính ráo. Chúng tôi không chỉ có chung những năm cầm súng, và một quãng đời tù, mà còn chia chung rất nhiều … cố tật! Hễ gặp nhau là uống, và câu chuyện trên bàn rượu trước sau gì rồi cũng xoay quanh kỷ niệm về đám chiến hữu hồi còn chinh chiến: những thằng đã chết, những đứa đang vất vưởng ở quê nhà, hay lưu lạc (đâu đó) nơi đất lạ xứ người.
Đọc các bản tin về ngày lễ nhậm chức của Tổng Thống tân cử Joe Biden cùng Phó TT Kamala Harris với chủ đề Nước Mỹ Đoàn Kết (America United), bên cạnh những thông tin áp đảo về vấn đề an ninh, có thể nhiều người còn thấy con số 191,500 lá cờ đủ kích cỡ tượng trưng cho người dân không thể đến tham dự cùng 56 bệ đèn được cắm và dựng quanh khu vực tổ chức.
Kết quả bầu cử tại Georgia cho thấy quyền lực chính trị ở Mỹ thay đổi chỉ vỏn vẹn 10 ngàn lá phiếu nhất là đến từ dân thiểu số. Cho nên đảng Dân Chủ dưới thời Biden sẽ gấp rút đẩy mạnh các chính sách nhập cư và an sinh xã hội nhằm biến đỏ thành xanh ở các tiểu bang như Arizona, Georgia hay ngay cả Florida và Texas vốn là những thành trì của đảng Cộng Hòa cho đến nay.
Bao lâu nữa thì hệ thống môi sinh nơi quê hương tôi sẽ bị hủy hoại, đến độ không sinh vật nào có thể sống được ở nơi này? Khi cái vòng sống liên tục vô thủy vô chung đó có một mắt xích bị hỏng, khi môi trường sinh thái ở một nơi nào đó bị mất quân bằng, có bao nhiêu sinh vật sẽ bị ảnh hưởng – và bị ảnh hưởng tận cùng rốt ráo ra sao?
Tôi đã phỏng vấn các nhà tư tưởng hàng đầu về 101 đề tài riêng biệt – từ tiền bạc tới nợ nần, các hệ thống cung cấp tới mậu dịch, việc làm tới máy robots, báo chí tới chính trị, nước tới thực phẩm, biến đổi khí hậu tới nhân quyền, thương mại điện tử tới an ninh mạng, tuyệt vọng tới tinh thần lành mạnh, giới tính tới kỳ thị chủng tộc, nghệ thuật tới văn học, và ngay cả hy vọng và hạnh phúc.Những người tôi phỏng vấn gồm chủ tịch của Viện Khoa Học Quốc Gia Hoa Kỳ, cựu giám đốc CIA, cựu tư lệnh đồng minh tối cao NATO, cựu thủ tướng Ý và nhà thiên văn học hoàng gia Anh. Tôi đã “Zoom” – chữ này đã trở nên một động từ chỉ sau một đêm – với Kishore Mahbubani tại Singapore, Yolanda Kakabadse tại Quito, Judith Butler tại Berkeley, California, Alice Ruhweza tại Nairobi và Jeremy Corbyn tại London. Đối với tập mới nhất của chúng tôi, cựu Tổng Thư Ký Liên Hiệp Quốc Ban Ki-moon từ Hán Thành. Đối với tôi, đó thật sự là lý do của điều tôi học được. Trong số những thứ khác, nó giúp tôi hiểu tại sao
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
Người Việt Phone
Loạt sắc lệnh được ký nhanh chóng ngay trong ngày làm việc đầu tiên của tân Tổng thống Mỹ Joe Biden tại Nhà Trắng nhằm thực hiện những lời hứa tranh cử của ông.
Ông Joe Biden chính thức trở thành tổng thống thứ 46 của Hoa Kỳ và cũng là tổng thống lớn tuổi nhất trong lịch sử Hoa Kỳ.
Giá dầu thế giới tăng cùng với thị trường chứng khoán Mỹ trong phiên giao dịch hôm thứ Ba (19/01/2021), một ngày trước lễ nhậm chức của Tổng thống đắc cử Joe Biden,
Tổng thống Mỹ Donald Trump kêu gọi người dân "vượt lên trên thù hận đảng phái", ca ngợi thành tựu dưới thời ông, chúc chính quyền mới may mắn trong thông điệp tạm biệt
Hôm thứ Hai (18/01/2021), một ủy ban độc lập về chuẩn bị và ứng phó đại dịch, do cựu thủ tướng New Zealand Helen Clark và cựu tổng thống Liberia Ellen Johnson Sirleaf dẫn đầu, đã công bố đánh giá về sự khởi đầu khủng hoảng ở Trung Quốc