Bóng Đông Hồ Trong Nghệ Thuật Thư-Ảnh

03/05/201700:02:00(Xem: 5470)
Bóng Đông Hồ Trong Nghệ Thuật Thư-Ảnh
 
Tản mạn của Nguyễn Văn Sâm

  

Người bạn giáo chức một thời xa xưa từ Canada ghé thăm ngôi nhà lạc lỏng của chúng tôi trên vùng sa mạc mà không phải bạn bè nào cũng bỏ công tìm tới. Hữu bằng tự viễn phương lai, bất diệc lạc hồ? Dĩ nhiên là vui. Chuyện trò lan man đầu Ngô mình Sở cuối cùng người bạn ngỏ ý muốn giới thiệu con đường nghệ thuật mà anh đương đi mấy chục năm nay, có thể là đã nửa thế kỷ, nghệ thuật mới Thư-Ảnh, với giới thưởng ngoạn nơi thủ đô tỵ nạn Việt Nam của nước Mỹ.

Ờ thì con đường mới nào lại chẳng chông gai, Robert Frost nói có hai con đường, con đường lạ chưa ai đi là con đường chông gai, đơn độc nhưng đặc biệt với những khám phá và kỳ bí, bước vô lối mòn thì là chuyện thường tình. Tôi lờ mờ hiểu Thư-Ảnh là sự kết hợp giữa Thi Ca và Ảnh chụp nghệ thuật. Kết hợp hai thể loại khác nhau để tạo nên một thể loại mới nhiều tính chất nghệ thuật hơn. Như hiện nay người ta thường kết hợp bài hát với những hình ảnh minh họa, thường là phong cảnh đồng quê, thiếu nữ hay một vài sinh hoạt để bài ca bắt tai bắt mắt hơn. Tôi nhớ tới những bức tranh Tàu bên góc trái thường có lạc khoảng khi thì bài thơ, khi thì vài ba câu cảm khái của họa sĩ. Nhưng đó không phải là sự kết hợp Thư-Ảnh, bức họa (có thể  thay thế Ảnh) nhưng lạc khoảng quá nhỏ nhoi và không có mục đích nghệ thuật trong cách viết, không thể đại diện cho Thi, càng không đại diện cho Thư, vốn là Thi nhưng nét bút bay bướm, vũ lộng tài năng vẽ chữ của người viết, mà chỉ ghi lại ngày tháng sáng tác, nếu có thì là  một cảm tưởng nhỏ của họa sĩ. Nhìn bức tranh với lạc khoảng dù lớn cách mấy ta thấy chỉ một mặt: Bức họa, phần chữ viết, thi ca bị chìm khuất.

Người nghệ sĩ ngồi trước mặt tôi nhỏ nhẹ giải bày đại ý là mình phối hợp hai thứ nghệ thuật: Ảnh chụp và Thi Ca, không có thứ nào trội bật hơn thứ nào, chúng ‘hòa điệu sống’ để thoát ra khỏi chính mình và tạo nên một tác phẩm mới. Nhưng điều quan trọng, Thi Ca phù hợp với đề tài của bức ảnh đã đành, thi ca phải được viết bằng cả một nghệ thuật kể cả lựa chỗ trên bức ảnh chớ không ở góc trái trên cùng như tranh Tàu.

Tôi nói cho vui khi hình ảnh chợt bùng lên trong trí: Hình như anh muốn tạo một ly cà phê sữa ngon lành từ hai thứ có sẵn là cà phê và sữa.

Vâng, có thể nói như vậy cho dễ hiểu. Tác phẩm mới được ưa chuộng nếu sự pha trộn theo liều lượng nào đó mà hương vị thành phần vẫn còn trong khi tạo ra sản phẩm đặc trưng mới. Tôi nhìn xuống một vài bức ảnh anh giở ra trước mặt chúng tôi nãy giờ.  
 

blank

 
Tôi chú ý đến bức Thư-Ảnh ‘Ngày Sau Sỏi đá cũng cần có nhau’, câu trích trong bài ca của nhạc sĩ họ Trịnh. Người nghệ sĩ chắc đã bỏ nhiều tâm huyết khi thực hiện: Bức Ảnh nằm trong khung trái tim, trái tim lại nằm trong cái thế nghiêng như khi ở trong lồng ngực. Và sỏi đá chung quanh tranh. Và sỏi đá nhiều cặp trong hình. Và sỏi đá nhìn chung có đường rãnh phân cách như sự cãi cọ giận dỗi của bất kỳ cặp tình nhân nào. Nhưng rồi xa xa kia là đôi vợ chồng nghiêng dựa nhau quàng vai nhau. Cùng có nhau. Con người cũng như sỏi đá. Có một sự lựa chọn tính toán từng chi tiết, không có sự ngẫu nhiên. Thư thì được đặt ở vị thế dễ thấy, không luốt so với toàn tác phẩm.

Một bức khác: Hình bàn tay xoay trái đánh rơi  đóa hoa hồng đẹp tươi, trong tay còn lại một bông hoa tàn héo. Câu thơ đi theo là câu nổi tiêng của nữ sĩ Tuệ Mai : Như có tay mà không rành bắt giữ, nên phần riêng cũng tuột khỏi tay mình. Một lời than về thân phận, về khả năng về định mạng đem đến thiệt thòi cho nhà thơ. Những gì đẹp sang, cao quý rời khỏi tay đi về đâu không biết, còn trong tay thi sĩ là sự héo úa, tàn tạ của nghèo khó cô đơn.

Người nghệ sĩ Tăng Hưng đã làm cho hai câu thơ rõ nghĩa hơn. Tạo thêm tính cách bi đát vốn hàm chứa trong đó. Tôi nói với mình: Tác dụng của Thư-Ảnh là đây: Người thực hiện hiểu câu thơ thế nào thì diễn tả cụ thể, một cách giải thích, bằng hình chụp, có thể là tự nhiên, như trường hợp trước, có thể là dàn dựng, như trường hợp sau. Và như vậy người đọc thơ sẽ thấu đáo hơn. Những trường hợp tương tợ như bức: Nắng Sàigòn anh đi mà chợt mát, với câu thơ của Nguyên Sa,  hay bức : Nhớ em tóc xõa bờ vai, Nửa đêm da thịt quên cài áo khuya, với câu thơ của Hoàng Trúc Ly. Một là tự nhiên một là dàn dựng.


blank

Nhìn chữ viết, tôi nhớ tới những bức thư pháp tiếng Việt của Thi sĩ Đông Hồ treo ở quán sách Yiểm Yiểm Thư Trang trên  đường Kitchener đầu thập niên 50 độ nào mà tôi rất nhiều lần khi tan giờ học, băng qua đường vô trong tiệm mua sách vở thì ít mà ngắm nghía thưởng ngoạn thì nhiều. Tôi gọi đó là thư pháp Đông Hồ. Loại chữ viết ngó vô là biết nét chữ Đông Hồ, cao ốm thon thon của nét xuống chữ g, chữ y, của nét lên chữ h, chữ l. Để cho nét thư pháp của mình đặc biệt hơn, Đông Hồ cho những neét cong của chữ n, d, đ được kéo xuống nhiều, và ngòi bút lông  được điều khiển sao chữ đều đặn mà như bay nhảy.

Phân tích sự yêu chuộng trong nét thư pháp Việt, chắc ai cũng đưa ra đặc tính thanh thoát, dễ đọc, không cầu kỳ để người xem phải bóp trán giải  bài toán khó. Tôi cho rằng người viết thư pháp Vũ Hối, cũng đạt được điều nầy. Những ‘thư pháp gia’ lề đường Sàigòn trong những ngày giáp Tết thường trọng về tính chất bay bướm, đố chữ tạo được sự ưa thích của người mua chữ bằng sự hiếu kỳ, nhưng hiếu kỳ của người mua là yếu tố nằm ngoài nét chữ không tạo nên nghệ thuật bên trong nét chữ .

Ờ mà sao thư pháp Đông Hồ trong Thư-Ảnh của Tăng Hưng? Nghệ nhân thú nhận rằng mình thích cách viết của thầy Đông Hồ, nên khi học với thầy ở chứng chỉ Văn Chương Quốc Âm tại trường Đại Học Văn Khoa Sàigòn, đã mon men nhờ thầy chỉ dẫn trong khi đó mình đã có tay nghề khá vững về bộ môn nhiếp ảnh rồi. Thầy đã  vui lòng chỉ cách cầm bút lông và nhấn mạnh trên việc tạo chữ hình lá trúc. Trong nhiều sinh viên nghe giảng hôm đó, Tăng Hưng là một trong số rất ít người sau đấy mần mò tới tư gia thầy ở khu chợ Tân Định để học thêm và phát triển kết hợp thư pháp Đông Hồ với ảnh của Tăng Hưng.

Tôi cười vui trong lòng. Vậy thì thi sĩ Đông Hồ đã để lại cái bóng của mình dầu đã quy tiên từ lâu. Trong bao nhiêu người sinh viên ngồi ở giảng đường trường Đại học Văn Khoa nghe ông giảng về Văn Học Hà Tiên, có bao nhiêu người nhớ, nhưng vài phút giảng về thư pháp của mình thi sĩ đã để lại được một truyền nhân, đã mở đầu cho một nghệ thuật mới. Có thể nghệ thuật nầy phát triển vút cánh bay cao với những tác phẩm lẫy lừng của nhiếp ảnh gia tài ba có thêm tay nghề thư pháp. Có thể môn nầy sẽ không tồn tại vì lý do nầy khác. Biết đâu? Ai nắm bắt được tương lai?

Hỏi thêm về kinh nghiệm làm việc và những khó khăn gì khi gặp phải, nghệ nhân Tăng Hưng nói giọng hiền lành cố hữu của người thầy giáo nay đã tới tuổi tám mươi: Có hai trường hợp: Hình chụp được rồi đi tìm thơ, nghĩa là khi chụp được một số hình ảnh đẹp đắc ý thì sau đó phải cố lục lọi tìm thơ thích hợp để đưa vào.

(Chụp hoa súng có chuồn chuồn đậu, tìm mãi mới được câu ca dao miền Nam tương ứng

 Chụp cảnh Sông Hương Núi Ngự có con thuyền, nghĩ mấy tháng mới đưa được câu thơ 

của Hàn Mặc Tử vô. Chụp phong cảnh biển, phong cảnh núi có dòng suối chảy, sau đó mới tìm được câu thơ (số 21, Sóng biển,  số 19, Buồn Trông, số 23 Tống Biệt ).

  Ngược lại, thấy nhiều câu thơ hay ho, mình đắc ý phải cố gắng săn tìm, chụp thật nhiều 

ảnh, chọn lựa đến khi vừa ý mới đưa thơ vào (số 13Áo Trắng Bay)  v.v...

 Về ảnh chân dung, dành thực hiện cho người nào đó, phải có ảnh thật của nhân vật, 

phải tham khảo kỹ tiểu sử, cuộc đời, sự nghiệp ( liên quan đến lãnh vực văn hóa nghệ thuật ), 

rồi chọn lọc,tìm những gì tiêu biểu của riêng người đó để ghép vào ảnh, cho thấy tính cách nổi bật của nhân vật đó. (Đông Hồ, Bùi Giáng, Phạm Thiên Thư…) 

Thấy cuộc đời có những điều ngộ nghĩnh, tôi nói với bạn làm vui. ‘Không được hân hạnh học với thi sĩ Đông Hồ, nhưng khi tôi về trường thì quyết định tiếp tục  dạy môn Văn học Miền Nam như môn dạy của ông trước đấy. Như vậy thì, nói theo cách nào đó, mình và bạn cũng là cái bóng của ông vì đã bước theo ông, dầu chỉ là một phần nhỏ…

  

 Nhắc thêm:

Triển lãm Thư-Ảnh của Nghệ nhân Tăng Hưng tại Viện Việt Học  15355 Brookhurst Wesminter  CA. 92683  vào lúc 9:30 sáng ngày thứ bảy 6 tháng 05, 2017, xin mời những ai muốn hiểu thêm về bộ môn mới nầy. Vào cửa tự do. Có thức ăn nhẹ.

  

 



Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Hiệp định về chấm dứt chiến tranh và lập lại hòa bình ở Việt Nam được ký kết ngày 27 tháng 1 năm 1973 tại Paris, gồm có 9 chương và 23 điều khoản. Nội dung mà Chính phủ Hoa Kỳ, Chính phủ VNDCCH, Chính phủ VNCH và Chính phủ CMLTMNVN đồng thuận không phải là thoả hiệp giữa hai phe thắng và thua, mà nhằm quy định việc ngưng mọi cuộc giao tranh, Hoa Kỳ rút quân trong vòng 60 ngày ra khỏi Việt Nam, QĐNDVN được ở lại miền Nam; bù lại, Hà Nội trao trả các tù binh Hoa Kỳ, VNCH và MTGPMN cùng hoạt động trên lãnh thổ của mình...
Tại sao rất ít người Việt đọc sách Việt? Tôi muốn nói đến sách văn chương, sách triết học, sách khoa học. Đây là ba nguồn kiến thức, tư tưởng lớn của nhân loại. Nếu lấy ra hết ba loại hiểu biết này, con người chỉ là đàn bò nhai lại và tranh cãi. Nếu một người không có hiểu biết nào từ ba nguồn cung cấp trên, người đó không thể khác hơn con bò. Tuy nhiên, việc này không bao giờ xảy ra.
Hôm thứ Sáu 13/1/2023 vừa qua, Tổng thống Hoa Kỳ Joe Biden tiếp Thủ tướng Kishida Fumio của Nhật Bản tại phòng Bầu Dục Tòa Bạch Ốc. Chương trình nghị sự của hai nguyên thủ quốc gia hẳn phải đề cập đến hiểm họa an ninh từ Trung quốc, mà cả hai quốc gia trong thời gian những năm gần đây đều đặt lên trọng tâm hàng đầu
Làm sao để giữ vững tư tưởng trong Quân đội và Công an là vấn đề sống còn năm 2023 của đảng Cộng sản Việt Nam (CSVN). Lý do vì năm con Mèo (Quý Mão) có Hội nghị Trung ương giữa nhiệm kỳ Khóa đảng XIII, dự trù vào khoảng tháng Sáu, để bỏ phiếu tín nhiệm các cấp Lãnh đạo từ Trung ương xuống địa phương. Cuộc bỏ phiếu này sẽ là cơ hội cho các cấp tranh đua, chạy chức, chiếm quyền lãnh đạo. Và kết quả cuộc bỏ phiếu này sẽ đặt nền tảng cho Đại hội đảng khóa XIV để bầu lên Tổng Bí thư và Bộ Chính trị mới nhiệm kỳ 2026-2031...
Chứ chả lẽ cái chết thảm thiết của bà Cát Hanh Long và của hàng bao nhiêu triệu lương dân khác nữa (ở khắp ba miền đất nước, từ hơn nửa thế kỷ nay) thì đất/trời có thể dung tha được hay sao?
✱ Lê Đức Thọ: Bây giờ về phần thỏa thuận chúng tôi đã đồng ý, chúng ta sẽ tiến hành như thế nào? ✱ Kissinger: Để tránh nhầm lẫn, chúng tôi sẽ đánh máy lại từ tiếng Anh của chúng tôi và ông có một bản sao của bản văn. Chúng tôi sẽ nỗ lực tận tâm nhất để đảm bảo rằng mọi thứ chúng ta đã đồng ý đều được hợp nhất. ✱ TT Thiệu: Nếu chúng tôi không thể ký thỏa hiệp này trước cuộc bầu cử, thời liệu Hoa Kỳ có cần phải công bố cho người dân biết rằng họ vẫn có ý định ký kết thỏa hiệp này không? ✱ TT Nixon: Tôi phải có câu trả lời của ông (TT Thiệu) trước 1200 giờ Washington, ngày 21 tháng 1 năm 1973...
Sau 13 năm, cuối cùng thì Bác sĩ David Sinclair và các đồng nghiệp đã tìm được câu trả lời cho câu hỏi: Điều gì thúc đẩy quá trình lão hóa? Trong một nghiên cứu được công bố trên tạp chí Cell vào ngày 12 tháng 1 năm 2023, Sinclair, giáo sư di truyền học và đồng giám đốc của Paul F. Glenn Center for Biology of Aging Research tại Trường Y Harvard (Harvard Medical School), đã phác họa ra một chiếc đồng hồ lão hóa, khi ta vặn chiều kim là có thể đẩy nhanh hoặc đảo ngược quá trình lão hóa của các tế bào.
Lời báo động muộn màng này cũng đã giúp tôi hiểu ra lý do mà sư Minh Trí – sau khi xuất gia, từ bỏ mọi hoạt động chính trị, đã hết lòng tận tụy chăm lo cho những lớp học Việt Ngữ, ở Kampuchea, cho đến… hơi thở cuối!
Trong bài viết sau đây, Henry Kissinger đã cảnh báo về một cuộc thế chiến mới có thể xảy ra và phương cách tốt nhất là tìm cách tạo cho Nga một cơ hội đàm phán trong danh dự. Ý kiến của Kissinger còn nhiều điểm chưa thuyết phục, cần được thảo luận sâu xa hơn...
Trong hơn ba năm - chính xác là 1,016 ngày - Trung Quốc đã đóng cửa với cả thế giới. Hầu hết sinh viên nước ngoài rời khỏi đất nước khi bắt đầu đại dịch. Khách du lịch đã ngừng đến tham quan. Các nhà khoa học Trung Quốc đã ngừng tham dự các hội nghị nước ngoài. Các giám đốc điều hành người nước ngoài bị cấm quay trở lại công việc kinh doanh của họ ở Trung Quốc. Vì vậy, khi Trung Quốc mở cửa biên giới vào ngày 8 tháng 1, từ bỏ những tàn tích cuối cùng của chính sách “không covid”, việc đổi mới tiếp xúc thương mại, trí tuệ và văn hóa sẽ có những hậu quả to lớn, mà phần nhiều là lành tính.
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.