Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Bóng Đông Hồ Trong Nghệ Thuật Thư-Ảnh

03/05/201700:02:00(Xem: 4974)
Bóng Đông Hồ Trong Nghệ Thuật Thư-Ảnh
 
Tản mạn của Nguyễn Văn Sâm

  

Người bạn giáo chức một thời xa xưa từ Canada ghé thăm ngôi nhà lạc lỏng của chúng tôi trên vùng sa mạc mà không phải bạn bè nào cũng bỏ công tìm tới. Hữu bằng tự viễn phương lai, bất diệc lạc hồ? Dĩ nhiên là vui. Chuyện trò lan man đầu Ngô mình Sở cuối cùng người bạn ngỏ ý muốn giới thiệu con đường nghệ thuật mà anh đương đi mấy chục năm nay, có thể là đã nửa thế kỷ, nghệ thuật mới Thư-Ảnh, với giới thưởng ngoạn nơi thủ đô tỵ nạn Việt Nam của nước Mỹ.

Ờ thì con đường mới nào lại chẳng chông gai, Robert Frost nói có hai con đường, con đường lạ chưa ai đi là con đường chông gai, đơn độc nhưng đặc biệt với những khám phá và kỳ bí, bước vô lối mòn thì là chuyện thường tình. Tôi lờ mờ hiểu Thư-Ảnh là sự kết hợp giữa Thi Ca và Ảnh chụp nghệ thuật. Kết hợp hai thể loại khác nhau để tạo nên một thể loại mới nhiều tính chất nghệ thuật hơn. Như hiện nay người ta thường kết hợp bài hát với những hình ảnh minh họa, thường là phong cảnh đồng quê, thiếu nữ hay một vài sinh hoạt để bài ca bắt tai bắt mắt hơn. Tôi nhớ tới những bức tranh Tàu bên góc trái thường có lạc khoảng khi thì bài thơ, khi thì vài ba câu cảm khái của họa sĩ. Nhưng đó không phải là sự kết hợp Thư-Ảnh, bức họa (có thể  thay thế Ảnh) nhưng lạc khoảng quá nhỏ nhoi và không có mục đích nghệ thuật trong cách viết, không thể đại diện cho Thi, càng không đại diện cho Thư, vốn là Thi nhưng nét bút bay bướm, vũ lộng tài năng vẽ chữ của người viết, mà chỉ ghi lại ngày tháng sáng tác, nếu có thì là  một cảm tưởng nhỏ của họa sĩ. Nhìn bức tranh với lạc khoảng dù lớn cách mấy ta thấy chỉ một mặt: Bức họa, phần chữ viết, thi ca bị chìm khuất.

Người nghệ sĩ ngồi trước mặt tôi nhỏ nhẹ giải bày đại ý là mình phối hợp hai thứ nghệ thuật: Ảnh chụp và Thi Ca, không có thứ nào trội bật hơn thứ nào, chúng ‘hòa điệu sống’ để thoát ra khỏi chính mình và tạo nên một tác phẩm mới. Nhưng điều quan trọng, Thi Ca phù hợp với đề tài của bức ảnh đã đành, thi ca phải được viết bằng cả một nghệ thuật kể cả lựa chỗ trên bức ảnh chớ không ở góc trái trên cùng như tranh Tàu.

Tôi nói cho vui khi hình ảnh chợt bùng lên trong trí: Hình như anh muốn tạo một ly cà phê sữa ngon lành từ hai thứ có sẵn là cà phê và sữa.

Vâng, có thể nói như vậy cho dễ hiểu. Tác phẩm mới được ưa chuộng nếu sự pha trộn theo liều lượng nào đó mà hương vị thành phần vẫn còn trong khi tạo ra sản phẩm đặc trưng mới. Tôi nhìn xuống một vài bức ảnh anh giở ra trước mặt chúng tôi nãy giờ.  
 

blank

 
Tôi chú ý đến bức Thư-Ảnh ‘Ngày Sau Sỏi đá cũng cần có nhau’, câu trích trong bài ca của nhạc sĩ họ Trịnh. Người nghệ sĩ chắc đã bỏ nhiều tâm huyết khi thực hiện: Bức Ảnh nằm trong khung trái tim, trái tim lại nằm trong cái thế nghiêng như khi ở trong lồng ngực. Và sỏi đá chung quanh tranh. Và sỏi đá nhiều cặp trong hình. Và sỏi đá nhìn chung có đường rãnh phân cách như sự cãi cọ giận dỗi của bất kỳ cặp tình nhân nào. Nhưng rồi xa xa kia là đôi vợ chồng nghiêng dựa nhau quàng vai nhau. Cùng có nhau. Con người cũng như sỏi đá. Có một sự lựa chọn tính toán từng chi tiết, không có sự ngẫu nhiên. Thư thì được đặt ở vị thế dễ thấy, không luốt so với toàn tác phẩm.

Một bức khác: Hình bàn tay xoay trái đánh rơi  đóa hoa hồng đẹp tươi, trong tay còn lại một bông hoa tàn héo. Câu thơ đi theo là câu nổi tiêng của nữ sĩ Tuệ Mai : Như có tay mà không rành bắt giữ, nên phần riêng cũng tuột khỏi tay mình. Một lời than về thân phận, về khả năng về định mạng đem đến thiệt thòi cho nhà thơ. Những gì đẹp sang, cao quý rời khỏi tay đi về đâu không biết, còn trong tay thi sĩ là sự héo úa, tàn tạ của nghèo khó cô đơn.

Người nghệ sĩ Tăng Hưng đã làm cho hai câu thơ rõ nghĩa hơn. Tạo thêm tính cách bi đát vốn hàm chứa trong đó. Tôi nói với mình: Tác dụng của Thư-Ảnh là đây: Người thực hiện hiểu câu thơ thế nào thì diễn tả cụ thể, một cách giải thích, bằng hình chụp, có thể là tự nhiên, như trường hợp trước, có thể là dàn dựng, như trường hợp sau. Và như vậy người đọc thơ sẽ thấu đáo hơn. Những trường hợp tương tợ như bức: Nắng Sàigòn anh đi mà chợt mát, với câu thơ của Nguyên Sa,  hay bức : Nhớ em tóc xõa bờ vai, Nửa đêm da thịt quên cài áo khuya, với câu thơ của Hoàng Trúc Ly. Một là tự nhiên một là dàn dựng.


blank

Nhìn chữ viết, tôi nhớ tới những bức thư pháp tiếng Việt của Thi sĩ Đông Hồ treo ở quán sách Yiểm Yiểm Thư Trang trên  đường Kitchener đầu thập niên 50 độ nào mà tôi rất nhiều lần khi tan giờ học, băng qua đường vô trong tiệm mua sách vở thì ít mà ngắm nghía thưởng ngoạn thì nhiều. Tôi gọi đó là thư pháp Đông Hồ. Loại chữ viết ngó vô là biết nét chữ Đông Hồ, cao ốm thon thon của nét xuống chữ g, chữ y, của nét lên chữ h, chữ l. Để cho nét thư pháp của mình đặc biệt hơn, Đông Hồ cho những neét cong của chữ n, d, đ được kéo xuống nhiều, và ngòi bút lông  được điều khiển sao chữ đều đặn mà như bay nhảy.

Phân tích sự yêu chuộng trong nét thư pháp Việt, chắc ai cũng đưa ra đặc tính thanh thoát, dễ đọc, không cầu kỳ để người xem phải bóp trán giải  bài toán khó. Tôi cho rằng người viết thư pháp Vũ Hối, cũng đạt được điều nầy. Những ‘thư pháp gia’ lề đường Sàigòn trong những ngày giáp Tết thường trọng về tính chất bay bướm, đố chữ tạo được sự ưa thích của người mua chữ bằng sự hiếu kỳ, nhưng hiếu kỳ của người mua là yếu tố nằm ngoài nét chữ không tạo nên nghệ thuật bên trong nét chữ .

Ờ mà sao thư pháp Đông Hồ trong Thư-Ảnh của Tăng Hưng? Nghệ nhân thú nhận rằng mình thích cách viết của thầy Đông Hồ, nên khi học với thầy ở chứng chỉ Văn Chương Quốc Âm tại trường Đại Học Văn Khoa Sàigòn, đã mon men nhờ thầy chỉ dẫn trong khi đó mình đã có tay nghề khá vững về bộ môn nhiếp ảnh rồi. Thầy đã  vui lòng chỉ cách cầm bút lông và nhấn mạnh trên việc tạo chữ hình lá trúc. Trong nhiều sinh viên nghe giảng hôm đó, Tăng Hưng là một trong số rất ít người sau đấy mần mò tới tư gia thầy ở khu chợ Tân Định để học thêm và phát triển kết hợp thư pháp Đông Hồ với ảnh của Tăng Hưng.

Tôi cười vui trong lòng. Vậy thì thi sĩ Đông Hồ đã để lại cái bóng của mình dầu đã quy tiên từ lâu. Trong bao nhiêu người sinh viên ngồi ở giảng đường trường Đại học Văn Khoa nghe ông giảng về Văn Học Hà Tiên, có bao nhiêu người nhớ, nhưng vài phút giảng về thư pháp của mình thi sĩ đã để lại được một truyền nhân, đã mở đầu cho một nghệ thuật mới. Có thể nghệ thuật nầy phát triển vút cánh bay cao với những tác phẩm lẫy lừng của nhiếp ảnh gia tài ba có thêm tay nghề thư pháp. Có thể môn nầy sẽ không tồn tại vì lý do nầy khác. Biết đâu? Ai nắm bắt được tương lai?

Hỏi thêm về kinh nghiệm làm việc và những khó khăn gì khi gặp phải, nghệ nhân Tăng Hưng nói giọng hiền lành cố hữu của người thầy giáo nay đã tới tuổi tám mươi: Có hai trường hợp: Hình chụp được rồi đi tìm thơ, nghĩa là khi chụp được một số hình ảnh đẹp đắc ý thì sau đó phải cố lục lọi tìm thơ thích hợp để đưa vào.

(Chụp hoa súng có chuồn chuồn đậu, tìm mãi mới được câu ca dao miền Nam tương ứng

 Chụp cảnh Sông Hương Núi Ngự có con thuyền, nghĩ mấy tháng mới đưa được câu thơ 

của Hàn Mặc Tử vô. Chụp phong cảnh biển, phong cảnh núi có dòng suối chảy, sau đó mới tìm được câu thơ (số 21, Sóng biển,  số 19, Buồn Trông, số 23 Tống Biệt ).

  Ngược lại, thấy nhiều câu thơ hay ho, mình đắc ý phải cố gắng săn tìm, chụp thật nhiều 

ảnh, chọn lựa đến khi vừa ý mới đưa thơ vào (số 13Áo Trắng Bay)  v.v...

 Về ảnh chân dung, dành thực hiện cho người nào đó, phải có ảnh thật của nhân vật, 

phải tham khảo kỹ tiểu sử, cuộc đời, sự nghiệp ( liên quan đến lãnh vực văn hóa nghệ thuật ), 

rồi chọn lọc,tìm những gì tiêu biểu của riêng người đó để ghép vào ảnh, cho thấy tính cách nổi bật của nhân vật đó. (Đông Hồ, Bùi Giáng, Phạm Thiên Thư…) 

Thấy cuộc đời có những điều ngộ nghĩnh, tôi nói với bạn làm vui. ‘Không được hân hạnh học với thi sĩ Đông Hồ, nhưng khi tôi về trường thì quyết định tiếp tục  dạy môn Văn học Miền Nam như môn dạy của ông trước đấy. Như vậy thì, nói theo cách nào đó, mình và bạn cũng là cái bóng của ông vì đã bước theo ông, dầu chỉ là một phần nhỏ…

  

 Nhắc thêm:

Triển lãm Thư-Ảnh của Nghệ nhân Tăng Hưng tại Viện Việt Học  15355 Brookhurst Wesminter  CA. 92683  vào lúc 9:30 sáng ngày thứ bảy 6 tháng 05, 2017, xin mời những ai muốn hiểu thêm về bộ môn mới nầy. Vào cửa tự do. Có thức ăn nhẹ.

  

 



Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Khủng hoảng kinh tế có 2 hình thức: khủng hoảng cung cầu và khủng hoảng tài chánh. Khủng hoảng cung cầu do chiến tranh hoặc thiên tai (hạn hán, động đất, dịch bệnh,v.v…) khiến hãng xưởng bị tàn phá, mùa màng bị thất thu. Hàng hóa không cung cấp đủ cho nhu cầu nên cơ bắp của nền kinh tế trở nên yếu đuối bại hoại. Khủng hoảng tài chánh do nơi tiền và bao gồm bong bóng, lạm phát, nợ trong nước, nợ ngoài nước và khủng hoảng ngân hàng. Tiền như máu huyết trong cơ thể nên khi nghẽn mạch máu - tức là dòng tiền bị đứt lưu thông - thì nền kinh tế sẽ bị tê liệt.
Tại sao trong “toa tàu” vũ trụ đông chật cứng, đám hành khách phân tử, vi phân tử vẫn được tự do chạy tới chạy lui nhanh như chớp? Tìm tòi, suy nghĩ mãi mới thấy lời giải đáp. Nó nằm trong cái hình thể tuyệt hảo của các vi phân tử, phân tử. Hình thể chứa đựng “bí mật” của Tạo Hóa ấy không bị giấu ở chỗ kín đáo, khó tìm. Nó được rải khắp một phòng triển lãm lớn rộng bằng cả bầu trời. Nó là hình dạng của hầu hết các vì sao: Hình cầu.
Báo chí tự phong “cách mạng” của Cộng sản ở Việt Nam đã hiện nguyên hình là cái loa tuyên truyền cho đảng để phủ nhận quyền tự do ngôn luận và tự do báo chí của dân. Việc này đã, một lần nữa, được chứng minh vào dịp kỷ niệm 96 năm của điều gọi là “ngày báo chí cách mạng Việt Nam” (21/6/-1925 – 21/6/2021). Ngày 21/6 được chọn để đánh dấu việc ông Hồ Chí Minh đã một mình thành lập và biên tập Báo Thanh niên - cơ quan của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh Niên - tại Quảng Châu (Trung Quốc) để truyền bá chủ nghĩa Mác - Lê-nin vào Việt Nam.
Sartre là con người hoài nghi muôn thuở nổi trôi giữa hai cực Hiên Hữu và Hư Vô- L'Être et Le Néant. Chủ thuyết Existentialisme của Jean Paul Sartre là hiện thân của nước Pháp và Châu Âu ở hậu bán thế kỷ thứ XX. Charles De Gaule có lý khi ông bảo Sartre là nước Pháp- "Sartre, c'est la France"./.
Chúng ta nên công nhận rằng "cuộc tranh luận về lạm phát" hiện nay như là những gì mà nó đang là: một dấu vết sai lầm được đặt ra bởi những người tìm cách cản trở những nỗ lực của chính quyền Biden để giải quyết một số vấn đề cơ bản nhất của Mỹ. Thành công đòi hỏi nhiều công chi. Cuối cùng, Hoa Kỳ cũng may mắn có được giới lãnh đạo kinh tế mà họ sẽ không chịu khuất phục trước nỗi sợ hãi.
Trước khi hạ cánh an toàn, Bộ Trưởng Quốc Phòng Phùng Quang Thanh đã không quên bầy tỏ sự quan ngại sâu sắc về cái mối tình hữu nghị (rất) mong manh giữa nước ta và nước bạn: “Tôi thấy lo lắng lắm, không biết tuyên truyền thế nào, chứ từ trẻ con đến người già có xu thế ghét Trung Quốc.”
Hôm nay tôi và quý vị là người được đón nhận ngày lễ quốc gia đầu tiên để ghi nhớ ngày Juneteenth. Chúng ta hãy cùng nhau đi vào lịch sử để ôn và tìm hiểu thêm về ngày này và hi vọng từ đó chúng ta sẽ có những bài học sẽ làm cho cuộc sống ta thêm phần ý nghĩa về tình người cũng như đạo đức.
Cuộc họp thượng đỉnh giữa hai tổng thống Biden và Putin được báo chí quốc tế quan tâm và tin tức về cuộc họp này được loan tải rộng rãi. Phần tóm lược sau dựa vào các bản tin và bình luận của các cơ quan truyên thông Anh, Pháp, Nga và Trung Quốc về cuộc họp này.
Một tiểu tiết khá thú vị được ghi nhận trong cuộc gặp gỡ này là TT Biden đã đến biệt thự Villa La Grande, nơi tổ chức cuộc họp sau Putin. Theo bản tin của VOA Anh ngữ, dù Putin đã đến khá đúng giờ, nhưng đây là sắp xếp chu đáo của các nhân viên Bạch Ốc nhằm ngừa sự tái diễn như TT Donald Trump đã bị Putin cho đợi đến 30 phút trong cuộc họp thượng đỉnh tại Helsinki vào năm 2018, dù trước đó Trump đã đến muộn khi đến họp với NATO hay yết kiến Nữ Hoàng Anh.
Nền âm nhạc Việt Nam đã mất đi những khuôn mặt tài hoa, nhân cách… nhưng, rất may đã gởi lại những ca khúc bất tử. Nhạc sĩ tài hoa của nhân loại Johann Sebastian Bach (1865-1750) cho rằng “Âm nhạc có thể giúp tinh thần rũ sạch mọi bụi trần của cuộc sống thường ngày” nên khi “đầu óc vẩn đục” hãy lắng nghe ca khúc của tác giả đã quý mến để rũ sạch bụi trần.
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.