Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Tháng Giêng Là Tháng Ăn Chơi: Bánh Dày, Bánh Chưng Với Văn Hóa Phồn Thực

11/02/201700:00:00(Xem: 3128)

Có một đoạn văn ngắn, giản dị, gọi lại tên vài thứ bánh quen thuộc rất phổ biến trong đời sống người Việt Nam. Dĩ nhiên không phải nó giải nghĩa nguồn gốc những thứ bánh đó. Nhưng đọc qua, ai cũng thấy vui và sự phù hợp của nó với tên gọi các thứ bánh đó.

Cỏ May tôi xin trích vài câu để mời bạn đọc:

"...Lúc yêu nhau thì đòi ăn bánh Hỏi
Lấy nhau về thì có bánh Phu Thê
Ăn ở với nhau thì có bánh Khoái
Khi nghi ngờ nhau thì có bánh Canh
Nhưng cãi nhau hoài thì ăn bánh Đập...
Rồi bánh Phòng, tới bánh Còng, và sau cùng là cùng ăn bánh Tiêu...."

Trong các loại bánh này, nhìn thấy đều không có kem, sửa, bơ,… Tất cả đều làm bằng nông phẩm thổ sản việt nam. Nông nghiệp việt nam không có chăn nuôi. Và chính huyền sử bánh Dày, bánh Chưng cũng nói lên điều đó.

Bánh Dày, bánh Chưng

Về nghĩa "bánh Dày, bánh Chưng", có vài cách cắt nghĩa khác nhau. Nay xin dựa theo Từ điển Hán nôm cổ Chỉ Nam Ngọc Âm,do Khoa Học Xã Hội (KHXH) xuất bản, Hà nội, 1985, chữ Dày có nghĩa là trắng. Sách ghi thêm thí dụ "Bạc bính" là "bánh trắng".

Còn theo Từ điển Dictionnaire Anamite-Chinois-Français của Gustave Hue xuất bản, Hà Nội, 1937, thì «Dày» cũng cớ nghĩa là bạc, như bạc đầu, bạc phau, bạc phếch, bạc phơ, … tức trắng (blanc), tóc bạc phơ …

Vậy “bánh Dày” phải có nghĩa là “bánh Trắng”, có lẽ dễ hiểu hơn là dày phản nghĩa với mỏng hay dày vò như vài người đã cắt nghĩa.

Từ đây, phải chăng “Dày dày sẵn đúc một tòa thiên nhiên” của Nguyễn Du tả nét đẹp thân thể nàng Kiều cũng có nghĩa là trắng. Nét đẹp này hoàn toàn phù hợp thẩm mỹ quan của Việt nam xưa nay. Người phụ nữ đẹp phải có nước da trắng. Nó vừa đẹp, vừa sang vì không phải lam lủ dưới mưa nắng.

Mỹ quan này vẫn còn giá trị, và thạnh hành cho tói ngày nay. Nhiều cô gái Việt nam gia đình có tiền vì chẳng may có nước da không được “trong ngọc trắng ngà” bèn dùng thuốc làm cho da trắng để cho có vẻ đẹp phụ nữ. Đi ra đường, các bà, các cô trùm mặt như phụ nữ rệp, tay mang găng cao lên tới nách chống nắng, tuy nắng Sài gòn như lò lửa.

Trong lúc đó, phụ nữ tây phương lại muốn có nước da ngâm hay rám nắng mới đẹp. Mùa hè, họ túa ra biển, lên núi để tìm nắng ấm, phơi nắng cho mạnh khỏe nhưng quan trọng là làm đẹp. Ai không đi được, ở nhà thì hằng ngày cũng bôi kem, ra lề đưởng, công viên ngồi phơi nắng để xóa đi nước da trắng bệt, thay vào bằng nước da ngâm sẩm.

Vậy “Dày dày” cũng không thể có nghĩa là “nảy nở, phát triển, đồ sộ” như một số người cắt nghĩa theo quan niệm thẩm mỹ tây phương là vòng ngực, vòng mông phải có kích thước đúng tiêu chuẩn của người đẹp.

Vả lại, theo truyền thuyết, bánh Dày và bánh Chưng là hai thứ bánh do Hoàng tử thứ 18 Tiết Liêu của Vua Hùng thứ 6, vâng lệnh Vua cha, làm dâng cúng tổ tiên nhơn ngày đầu năm. Theo lời dạy của Thần linh báo mộng, Tiết Liêu lấy nếp làm bánh hình vuông, bên trong có nhưn bằng đậu xanh, lấy xôi nếp giả ra làm bánh dày hình tròn. Cả hai đều được gói bên ngoài bằng lá xanh.

Thân linh cắt nghĩa bánh chưng hình vuông tượng trưng cho Đất hay Mẹ, bánh Dày hình tròn tượng trưng cho Trời hay Cha. Bên ngoài bao lại bằng lá ý muốn nói Cha Mẹ đùm bọc con cái bằng tình thương”.

Bánh Dày theo truyền thuyết này làm bằng nếp giả nhuyển thì tự nhiên phải có màu sắc trắng. Điều này phù hợp với nghĩa chữ dày là trắng như ta biết qua. Nhưng còn bánh chưng lại được mô tả “đem cho vào chỏ chưng cho chin” nên gọi là bánh chưng.

Vậy bánh Chưng có nghĩa là gì?

Sách của Huỳnh Công Thanh “Quan Hôn Tang Tế. Tôi chép để tôi xem”, Sài gòn, 1947, có ghi ở trang 36 về nghĩa của bánh Chưng như sau:

“… Lấy đủ bốn mùa, thì kêu là Xuân từ, Hạ dược, Thu thường, Đông chưng.

Từ là lễ vật dâng cúng đầu năm, Dược là vật dâng cúng đầu mùa. Thường là tiễn vật chánh mùa gặt hái. Chưng là tế đủ các vật góp để cuối năm”.

Trước đó, vào đầu thập niên 30 (1930-1933), Phùng Hữu Lan, trong Lịch Sử Triết học Trung Quốc, Tập II, bản dịch, KHXH, Hà nội, 2007, ở trang 83, viết:

“Dâng cúng quỉ thần thì có một hiệu là tế (cúng tế). Tế có nhiều danh: cúng tế vào mùa xuân gọi là Từ, cúng tế vào mùa hạ gợi là Dược, cúng tế vào mùa thu gọi là Thường, cúng tế vào mùa đông gọi là Chưng.

Vậy “bánh Chưng” là bánh tế lễ vào cuôi năm, không phải là bánh làm chin bằng hơi nước theo cách chưng như trong bài viết về lịch sử bánh dày bánh chưng với hình vẻ dành cho trẻ con vừa biết đọc.

Xưa nay, người Việt nam hằng năm vào ngày cuối năm, vẫn thường làm bánh chưng để cúng Tết và ăn Tết.

Vài chuyện tích về văn hóa phồn thực

Cách đây khá lâu,có phổ biến một bài viết về một ngôi làng cổ ở Miền Bắc Việt nam nơi đây từ lâu đời còn giử tục làm bánh tét và bánh chưng vào ngày Tết, và nấu cả hai thứ chung cùng một nồi, một lúc.

Xã hội Việt nam vốn là xã hội nông nghiệp nên trong dân gìan còn nặng tinh thần phồn thực. Ở nhiều nơi còn giử tục thờ hai linh vật biểu tượng văn hóa phồn thực. Cho tới ngày nay, vào ngày Tết, tức cuối năm và đầu năm, ở Miền Bắc còn tổ chức lễ cúng, rước hai linh vật phồn thực. Vậy phải chăng khi dân làng nấu bánh Chưng và bánh Tét chung trong một nồi là một hình thức sống lại văn hóa tín ngưởng cổ xưa? Theo ý nghĩa phồn thực thì có thể suy luận bánh Tét tượng trưng sinh thực khí nam “linga” và bánh Chưng tượng trưng sinh thực khí nữ “yoni”. Và tín ngưởng phồn thực lại do ảnh hưởng từ tín ngưởng cổ xưa của người Chàm ở Việt nam? Phồn thực, phồn nghĩa là phong phú, dồi dào, thực nghĩa là sanh sôi, nảy nở. Phồn thực có nghĩa là sinh sản nhiều, phong phú.

Ở Hòn Đỏ, Khánh Hòa, khi nào sau nhiều ngày không đánh bắt được cá, dân chày lưới tới đền thờ Lỗ Lường, làm lễ, lạy 3 lạy, xin lấy vật tượng trưng sinh thực khí nam đâm vào Lỗ Lường 3 lần, cầu xin cho đi biển lần này đánh bắt được nhiều cá.

Ở Hà Tĩnh và nhiều địa phương có tục thờ cúng nõ nường (nõ: cái nêm, tượng trưng cho sinh thực khí nam; nường: nang, mo nang, tượng trưng cho sinh thực khí nữ). Hội làng Đồng Kị (Hà Bắc) có tục rước sinh thực khí (làm bằng gỗ) vào ngày 6 tháng giêng; tan hội hai sinh thực khí được đốt đi và tro đem chia cho mọi người mang ra rắc ngoài ruộng, hành động này làm cho dân làng tin tưởng là truyền sinh khí cho mùa màng. Theo các cụ thì năm nào bỏ qua tục này, trong làng sẽ có nhiều chuyện không lành xảy ra.

Từ thời xa xưa, chày và cối, bộ công cụ thiết thân trong nhà của người dân, tượng trưng cho sinh thực khí nam và nữ, còn việc giã gạo là tượng trưng cho hành động giao phối.

Ở Phú Thọ, cứ vào ngày 11 và 12 tháng giêng hằng năm, dân làng lại tổ chức lễ hội phồn thực, gọi là lễ “Linh Tinh Tình Phộc” hay lễ hội Trò Trám. Cao điểm của lễ hội hấp dẩn mọi người là Lẽ Mật diển ra chỉ vài phút ngắn ngủi vào đúng 12 giờ khuya.

Đây là lễ hội tôn vinh tín ngưởng phồn thực cổ truyền dân tộc, mang đậm tính văn hóa dân tộc, may mắn được khôi phục lại từ năm 1993.

Dân làng hằng năm, vừa ăn Tết xong, ai cũng đều nôn nóng chờ tham dự lễ « Linh tinh Tình Phộc » hay còn gọi là lễ Trò Trám tại miếu Trò. Nơi đây có thờ cặp Nỏ Nường.

Đúng 0 giò ngày 11 tháng giêng, người chủ lễ cho lệnh tắt đèn. Mọi người đều nín thở lắng tai chờ. Một cặp nam-nữ được chọn kỷ, tiến tới bàn thờ, nhận ở vị chủ lễ cặp lễ vật đựng trong một cái hộp sơn màu đỏ. Nỏ biểu tượng sinh thực khí nam làm bằng gổ như cây dùi, sơn đỏ và Nường là môt miếng ván hình tam giác, giửa có cái lổ, biểu tượng sinh thực khí nữ. Vị chủ lễ nói lớn 3 lần «Linh Tinh Tình Phộc» dứt, người trai cầm Nỏ nhắm thẳng đâm vào Nường 3 lần. Nếu trúng đủ 3 lần, Nỏ lọt vào Nường thì đó là điềm báo cho dân làng sẽ có được một năm được mùa. Vì một năm âm dương hòa hợp, thời tiết hài hòa.

Lễ hội phồn thực hấp dẩn vô cùng. Ai không đi được là buồn lắm.

Tiết trời Xuân ở miền Bắc bao giờ cũng đi kèm mưa phùn gió bấc, rét căm căm. Thế mà cứ đến ngày lễ, dân làng và người dân bốn phương lại nô nức kéo về làng Trám để tham dự lễ hội phồn thực độc đáo có một không hai ở đây. Nên trong dân gian có câu hát:

“Bà ẵm cháu, mẹ bồng con
Không đi Trò Trám, là buồn cả năm”.

Trước khi tới lễ, sẽ có những tập tục dân gian được trình diển lại như đi cày, đi cấy, câu cá, quay tơ dệt lụa, cầm lờ, cầm đó đi bắt cá, bắt cua, nghề mộc… Đây là các tiết mục trong “Tứ dân chi nghiệp” hay còn gọi là “bách nghệ khôi hài”, giống như một màn kịch dân gian vui nhộn, khắc họa các nghề chánh trong đời sống xã hội xưa của sĩ-nông-công-thương bằng các làn điệu dân ca độc đáo chỉ có ở Phú Thọ. Như:

“Người ta câu diếc câu rô
Tôi nay câu lấy một cô không chồng.
Có chồng thì thả mồi ra
Chưa chồng thì cặp thì tha lấy mồi”.

Càng về đêm, tiếng hát câu hò càng say mê, nóng bỏng. Đi cùng tiếng hát là những tiếng “Phinh phình phịch, phịch phình phinh”, rất dễ gợi… hình cho những ai nhẹ bóng vía!

Văn hóa phồn thực không riêng gì ở Việt nam mà ở nhiều nước khác cũng rất phổ biến và còn thạnh hành cho tới ngày nay. Như ở Nhựt bổn, Ấn độ, xứ Phật Bhutan, Hi-lạp (Grèce), …

Sau câu truyện của một làng cổ ở Miền Bắc, dân làng gói bánh Chưng, bánh Tét vào ngày Tết và nấu chung trong một nồi để cúng Tết thì bánh Tét không còn thấy phổ biến ở Miền Bắc nữa, mà lại xuất hiện trong Nam.

Bánh Tét gói đơn giản, chỉ cần phải cột lại cho thật chặc để đòn bánh được cứng chắc bền bỉ. Theo dòng văn hóa phồn thực, thì bánh Tét là biểu tượng linga, bánh Chưng biểu tượng yoni. Cả hai đều là lễ vật cùng dâng cúng Ông Bà ngày Tết.

Hai lễ vật này còn, thì văn hóa thờ cúng Ông Bà còn. Dân tộc Việt nam còn!

Nguyễn Thị Cỏ May

Ý kiến bạn đọc
17/02/201718:54:20
Khách
Lời bàn của Canh Chua ở Sàigòn :
a) Trích Đỗ Lai Thúy , Hồ Xuân Hương , hoài niệm phồn thực , NXB Văn Hóa Thông Tin , Hà Nội 1999 , trang 69-70 , 81 :
…Cột đá chùa Dạm ở Hà Bắc là một biểu tượng của dương vật .
Cây cột đá ở Vũ Ninh-Vĩnh Phú , tương truyền là cột buộc ngựa của Thánh Gióng , là một chiếc linga , cũng là một biểu tượng của sinh thực khí nam , cả cột đá ở Đền Thượng , đền Hùng , Vĩnh Phú nữa .
Các giếng nước ở những nơi đất thiên hay đền chùa như giếng Tiên ở Lạng Sơn, giếng Ngọc ở đền Hùng đều là hình tượng Yoni .
Cây gậy chọc lỗ để gieo hạt là một biểu tượng của dương vật , biểu tượng của đàn ông , của nam quyền , về sau thành trượng, vương trượng , biểu tượng của vương quyền . Cái cày cày xuống lòng đất mẹ , chày và cối , bánh chưng (gói dài) và bánh dày , giò và chả , đũa bông cắm vào bát cơm trên quan tài người chết .
[ Lời bàn : Ở đây bánh chưng gói dài (bánh tét) tượng trưng dương vật và bánh dày tượng trưng âm vật ! Đũa tượng trưng dương vật , bát cơm tượng trưng âm vật ! ]

Cũng có thể chùa Một Cột là linga nhưng đã đi qua một khâu trung gian tiền diễn là
cây hương thờ . Nếu ai có dịp đi vào vùng Châu Đốc , sẽ thấy trước sân mỗi nhà đều có một chiếc cọc tre hoặc gỗ đóng xuống đất , trên có một miếng gỗ nhỏ đỡ chiếc bát hương . Đó là hình ảnh thô sơ nhất của cây hương thờ , một biến thể của dương vật .

[ Lời bàn : Bàn thiên là một biểu tượng của dương vật hả ?
Các tượng đài ở VN hiện nay cũng là một biểu tượng của dương vật thiêng linga !
Dương vật thiêng linga cũng tượng trưng quyền lực , là thần của quyền lực ! ]

b)Thơ Bùi Giáng có tính chất phồn thực không ?
Một đề tài quan trọng , chỉ xin ghi một ý : Lá Hoa Cồn (1957) !
Sau Hồ Xuân Hương , rất may ta có Bùi Giáng !
Cũng nên kể Bùi Chát của nhóm Mở Miệng ở Sàigòn hiện nay !
Thơ Bùi Giáng :
“ Cờ đã đỏ từ khi trăng là nguyệt ,
Kinh là kỳ với bao nỗi tân toan .”
Kinh kỳ , ngoài nghĩa kinh thành , còn có nghĩa kinh nguyệt , như trong “kinh kỳ trồi sụt “ .
Trịnh Công Sơn cũng chôm mấy chữ “trăng là nguyệt” của Bùi Giáng !
Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Mau quá anh nhỉ! Mới đó đã hai mươi chín năm. Không ngờ đi ăn cưới người cháu vợ ở Cali, gặp lại anh ở phố Bolsa sau gần ba mươi năm. Nhớ ngày nào bốn anh em: Ngọc, Nhất, Tâm, Thể, coi như tứ trụ vây quanh người anh đầu đàn, anh Lê Văn.
Sáng 30 tháng 4, khoảng 6 giờ 30, lệnh gọi tất cả sĩ quan và nhân viên chiến hạm đang sửa chữa tại Hải-Quân Công-Xưởng tập họp tại Bộ-Tư-Lệnh Hạm-Đội. Một sĩ quan cao cấp Hải-Quân tuyên bố rã ngũ. Từ Bộ-Tư-Lệnh Hạm-Đội trở lại HQ 402, với tư cách sĩ quan thâm niên hiện diện, Trung-Úy Cao Thế Hùng ra lệnh Thiếu-Úy Ninh – sĩ quan an ninh – bắn vỡ ổ khóa phòng Hạm-Trưởng, lấy tiền trong tủ sắt phát cho nhân viên để họ tùy nghi. Nhân viên ngậm ngùi rời chiến hạm, chỉ còn một hạ sĩ, một hạ sĩ nhất, một hạ sĩ quan tiếp liệu, vì nhà xa không về được.
Vấn đề, chả qua, là cả ba nhân vật thượng dẫn đều không thích cái thói xu nịnh và đã thẳng thắn nói lên những lời trung thực khiến ông Nguyễn Phú Trọng (và cả giới cầm quyền nghịch nhĩ) nên họ đành phải chịu họa – họa trung ngôn – giữa thời buổi nhiễu nhương. Trong một xã hội mà không có nhân cách người ta vẫn sống (thậm chí còn sống béo tốt hơn) thì những người chính trực bị giam trong Viện Tâm Thần … là phải!
Nay chánh phủ các nước nạn nhơn dịch vũ hán như Huê kỳ, Úc, Gia-nã-đại, Cộng hòa Séc, Đan-mạch, Estonie, Do-thái, Nhật-bổn, Lettonie, Lithuanie, Na-Uy, Nam Hàn, Slovènie, và Anh Quốc đã cùng nhau bày tỏ mối quan tâm và nghi ngờ về kết quả nghiên cứu tìm nguồn gốc Covid-19 của Tổ chức Y tế Thế giới vừa qua tại Trung Quốc và kêu gọi nên có nhận xét độc lập và hoàn toàn khoa học
Những con người bằng xương bằng thịt đang nằm trong nhà giam là những Nhá báo tự do. Họ đòi Đảng và nhà nước tôn trọng quyền làm người và các quyền tự do căn bản của họ. Do đó, trong báo cáo phổ biến ngày 13/01/2021, ông John Sifton, giám đốc vận động châu Á của Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (Human Rights Watch) đã tố cáo: “Trong suốt năm 2020, ngoài một số nhà bất đồng chính kiến trực ngôn, công an cũng bắt giam nhiều người khác vì đã nói lên chính kiến của mình và thực hành các quyền tự do ngôn luận cơ bản.”
Về địa dư, Ngã ba Ông Tạ là ngã ba đường Phạm Hồng Thái, nối dài Lê Văn Duyệt (nay là Cách mạng Tháng 8) và đường Thoại Ngọc Hầu (nay là Phạm Văn Hai), với tiệm chụp ảnh Á Đông cao sừng sững, một thời là dấu mốc để nhận ra từ xa.
Tài sản của 26 người giàu nhất thế giới hiện ngang bằng 50% phần còn lại của nhân loại . Riêng ở Mỹ vào năm 2017 của cải của 3 nhà giàu nhất nước nhiều hơn 50% dân chúng còn lại . Những tỷ phú như Jeff Bezos hay Mark Zuckerberg quả tình mang đến tiện ích cho hàng tỷ con người qua các dịch vụ trên Amazon và Facebook, nhưng khó lòng giải thích tài sản hàng trăm tỷ của họ 100% là đến từ giá trị tiện ích mà không phải nhờ các công ty này bẻ cong luật pháp và bóp méo thị trường nhằm tránh thuế và giết chết cạnh tranh. Ở Mỹ hay nhiều nước khác ngày nay tuy không bóc lột lao động (mất việc hay không chịu đi làm thì lãnh trợ cấp nhà nước) nhưng vô cùng chênh lệch: nhiều gia đình làm việc quần quật nhưng vẫn sống chật vật với đồng lương thấp trong khi một số khác hưởng lợi to nhờ giá nhà và chứng khoán tăng vọt. Một khi quần chúng phẩn nộ cho là bất công thì mô hình kinh tế phải thay đổi, bởi vì mô hình kinh tế phải phục vụ con người chớ xã hội không thể bị bẻ cong vì lý thuyết kinh tế (tr
Từ trên không trung tiếng của Quỷ Vương Phiền Não cất lên: -Tôi vốn không có hình tướng, không hề hiện hữu trên thế gian này. Thế nhưng do chúng sinh tham-ái mê luyến vào cuộc sống này cho nên tôi mới có mặt. Tôi thống trị thế gian này từ khi có con người. Do đó muốn đoạn trừ phiền não thì phải hiểu tôi là ai.
Tuy nhiên đầu năm nay việc kiểm soát đại dịch tương đối có chiều hướng tốt, Vaccine đã được nhiều người dân ủng hộ, chính quyền địa phương các cấp đã ban hành lệnh cho phép tụ tập không quá đông người trở lại tùy theo mỗi hoàn cảnh. Do đó Ban Chấp Hành, với sự khuyến khích của ông Hội Trưởng Phan Ứng Thời, Hội AH CHS PCT ĐN đã tổ chức một buổi họp mặt nhỏ để tưởng nhớ về Chí Sĩ Phan Châu Trinh vào trưa ngày Thứ Bảy 27/3/2021 tại một nhà hàng ở vùng Little Saigon, Nam California.
Những “hoạt động tuyên truyền cách mạng” của Người đã gây ra cớ sự và hậu họa khôn lường cho mấy thế hệ kế tiếp. Mãi đến thập niên 1990 – sau khi Chủ Nghĩa Cộng Sản đã chuyển qua từ trần – nhà nước Thái mới hết lo ngại về những “quả bom nổ chậm” do Hồ Chí Minh gài lại, và bắt đầu nới tay với đám Việt Kiều. Từ đó, họ mới ngóc đầu lên được.
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.