Hôm nay,  

Trang Sử Việt: Ngô Đình Khả

13/01/201700:01:00(Xem: 5975)
NGÔ ĐÌNH KHẢ
(1857-1923)
     Ông Ngô Đình Khả quê làng Đại Phong, huyện Phong Lộc, tỉnh Quảng Bình, phụ thân là ông Giacôbê Ngô Đình Niêm. Ông Ngô Đình Khả xuất thân trong một gia đình theo đạo Thiên Chúa giáo lâu đời, nên tên ông còn gọi là Micae Ngô Đình Khả. 
     Thuở nhỏ, ông được phụ thân cho đi giúp lễ với một vị linh mục người Pháp ở họ đạo Mỹ Duyệt Hạ (thuộc Lệ Thuỷ). Vị linh mục này bảo trợ cho ông Khả vào tu tại Tiểu Chủng Viện An Ninh, thuộc tỉnh Quảng Trị. Năm 1870, ông được Linh mục Caspar (tên tiếng Việt là Lộc) cho đi học chữ Pháp và Latin ở trường dòng truyền giáo Pénang (Mã Lai) cùng khoá với Nguyễn Hữu Bài.
 
     Sau khi tốt nghiệp về nước làm thông ngôn tại Toà Khâm sứ Huế cho Pierre Rheinart. Năm 1885, giữ chức An phủ sứ Quảng Bình, lo việc bình định và chiêu an lực lượng nghĩa quân, văn thân, dưới quyền đại tá người Pháp là Duvillier.          Năm 1896, ông được phong Thái thường Tự Khanh; ông đã kiến nghị thành lập trường Quốc Học, được vua Thành Thái và Toàn quyền Rousseau đồng ý và giao cho ông tổ chức trường Quốc Học, lúc ấy gọi là trường Cao đẳng Tiểu học (École Primaire Supérieure), ông làm Trưởng giáo. Đây là trường trung học Pháp Việt đầu tiên ở Trung Kỳ, dạy từ tiểu học đến bậc tú tài chuyên khoa. Hai năm sau, tức năm 1898, vua Thành Thái phong ông làm Thượng Thư Phụ đạo Đại thần. Đến năm 1902, thì được thăng hàm Hiệp tá Đại học sĩ. 
 
     Năm 1905, ông được đề cử Tổng quản cấm thành bảo vệ vua Thành Thái. Hai năm sau, thì thực dân Pháp thấy vua Thành Thái có cử chỉ chống lại Pháp, nên Khâm sứ Pháp là Ferdinand Levéque và bọn thực dân vận động quần thần đòi truất vua Thành Thái, ông kiên quyết không chịu ký tên vào tờ biểu quyết này. Vì vậy, dân gian có câu truyền tụng: “Đày vua không Khả, Đào mả không Bài”. Bài là Nguyễn Hữu Bài.      
     Sau biến cố trên, Ngô Đình Khả bị người Pháp nghi kỵ rằng ông ủng hộ vua Thành Thái, mà Pháp nghi vua Thành Thái ngầm ủng hộ Kỳ Ngoại Hầu Cường Để toan tính xuất dương, do Việt Nam Quang Phục hội của Phan Bội Châu chủ xướng. Ngoài ra, lúc ấy Khâm sứ Levéque ở Huế lại không ưa ông Ngô Đình Khả về phương diện tôn giáo (ông là đạo dòng, Levéque có chân trong Hội Tam điển có lập trường chống Dòng Tên), nên họ tạo ra nhiều cớ để giáng ông xuống 3 cấp và buộc ông về hưu non. Sau khi về hưu, ông sống tại Phú Cam (Huế) thời gian sau ông mất ở đó. 
 
     Ông Ngô Đình Khả là phụ thân của một số nhân vật quan trọng trong chính quyền miền Nam Việt Nam. Vợ ông là bà Phạm Thị Thân, ông bà có tất cả 9 người con, gồm có:
 1- Ngô Đình Khôi (1885-1945), Tổng đốc tỉnh Quảng Nam, năm 1945, bị Việt Minh bắt và giết cùng với Phạm Quỳnh.
 2- Bà Ngô Đình Thị Giao (?-1944) gọi là bà Thừa Tùng.  
 3- Ngô Đình Thục (1897-1984): Giám mục. 
 4- Ngô Đình Diệm (1901-1963): Cựu Tổng thống VNCH.
 5- Elizabeth Ngô Đình Thị Hiệp (1903-2005). Bà là thân mẫu của Giám mục Nguyễn Văn Thuận (1928-2002). 
 6- Ngô Đình Thị Hoàng (thường được gọi là Bà Cả Lễ).
 7- Ngô Đình Nhu (1910-1963): Cựu cố vấn Đệ nhất VNCH.
 8- Ngô Đình Cẩn (1912-1964): Cố vấn ở miền Trung.
 9- Ngô Đình Luyện (1914-1990): Kỹ sư và làm đại sứ của VNCH tại Anh quốc. 
 
               Cảm niệm: Ông Ngô Đình Khả
  
       Ngô Đình Khả, mộ đạo, thương đời! 
               Triều chính lo toan, giúp giống nòi!
       Quốc học miệt mài, tha thiết dựng
       Học sinh nhung nhớ, khó khăn vơi!
       Một lòng nhiệt huyết, dù hung hiểm 
       Quyết chí kiên cường, dẫu thiệt thòi
       Tích đức, đời sau chan chứa phúc!
              “Đày vua không Khả” nể nang hoài?!
 
Nguyễn Lộc Yên


Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
)
Không ai biết chắc khi nào một đế chế sẽ sụp đổ. Chẳng ai có thể xác định chính xác thời điểm Đế chế La Mã, Bồ Đào Nha, Ottoman hay Anh kết thúc. Trong bài thơ "Waiting for the Barbarians", nhà thơ Hy lạp Constantine P. Cavafy nhiều lần khẳng định rằng những kẻ man rợ sẽ đến hôm nay. Người ta chờ đợi, như thể đây là chuyện thường nhật như việc một công ty sẽ phá sản, hay một buổi lễ ra trường vậy. Nhưng một đế chế thì sao? Liệu vào thời của mình, nhà thơ Hy Lạp Cavafy có thuộc về một đế chế nào đáng để gọi là đế chế không?
Tôi hoàn toàn (và tuyệt đối) không có năng khiếu hay tham vọng gì ráo trong lãnh vực thơ văn/thi phú. Suốt đời chỉ ước mong sao có sách báo để đọc, để thưởng thức những lời hay ý đẹp của giới văn nhân thi sỹ, là vui thích lắm rồi. Sở thích, cùng niềm vui, tuy giản dị thế thôi nhưng đôi lúc tôi vẫn bị lôi thôi vì những câu cú (vô cùng) tối nghĩa:
Tệ nạn “dưới đẩy lên, trên đùn xuống” và “vô trách nhiệm” không mới trong cán bộ, đảng viên CSVN, nhưng số người “sáng vác ô đi tối vác về” vẫn khơi khơi trong hệ thống cầm quyền mới là điều lạ. Tổng Bí thư đảng CSVN Nguyễn Phú Trọng từng nói:“Ai không làm thì đứng sang một bên cho người khác làm”, nhưng không ai muốn về vườn vì chứng bệnh nan y “tham quyền cố vị” đã có trong máu thịt Đảng...
Đảng CSVN đang bối rối về câu hỏi: Tại sao phải kiên định Chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Cộng sản Hồ Chí Minh để xây dựng đất nước? Lý do đơn giản, vì đảng sợ “dân chủ”, nhát “tự do” và lo phải đối phó với tình trạng “tự diễn biến, tự chuyển hóa” trong nội bộ đảng, đe dọa sự sống còn của chế độ...
BBC ái ngại loan tin: “Hôm 8/6, Đài Truyền hình Việt Nam (VTV) đã phát một video (‘Thông tin xuyên tạc ẩn tu của ông Thích Minh Tuệ’) có độ dài 3 phút 40 giây … Sau khi phóng sự được đăng tải trên các trang báo, cũng như các trang mạng xã hội, có không ít người nghi ngờ về độ chân thực của video”.
Hội nghị thượng đỉnh về hoà bình cho Ukraine tại Bürgenstock, Thụy Sĩ vào ngày 15 và 16 tháng 6 năm 2024 được coi là một thành công khiêm nhường cho Ukraine. 80 nước đã lên tiếng ủng hộ mạnh mẽ cho chính nghĩa đấu tranh của Ukraine, nhưng tiếp tục phát huy thành quả này sẽ là không chắc chắn.
Cảnh người Mỹ tranh cãi và dọa dẫm kiện tụng liên quan đến “Thập giới” lại làm tôi nghĩ đến “Thập cửu giới” – tức “Mười chín điều đảng viên không được làm” trên đất Việt. Trên phương diện sử học thì “Thập giới”, hay “Mười điều răn”, chính là bộ luật hình sự đầu tiên của nhân loại. Theo Cựu ước thì bộ luật này được Thượng Đế ban cho Nhà tiên tri Moses trên đỉnh núi Sinai để thiết lập trật tự cho cộng đồng Do Thái. Cũng trên phương diện sử học thì Cựu ước chính là một “đại tự sự” – một “câu chuyện lớn” tương tự câu chuyện về Bốn ngàn năm văn hiến hay con Rồng cháu Tiên của chúng ta v.v.. – với ý hướng tạo một bản sắc chung để kết hợp các bộ lạc Do Thái lại với nhau.
Tôi quen Đinh Quang Anh Thái đã lâu, lâu tới cỡ không còn biết là mình đã gặp gỡ y vào cái thuở xa xưa nào nữa. Dù không mấy khi có dịp “giao lưu” (hay “tương tác”) nhưng tôi vẫn nghe thằng chả ra rả hàng ngày, về đủ thứ chuyện trên trời/biển – ròng rã suốt từ thế kỷ này, qua đến thế kỷ kia – và hoàn toàn chưa thấy có dấu hiệu gì là gã sẽ (hay sắp) tắt đài trong tương lai gần cả. Nghề của chàng mà. Tắt tiếng là (dám) treo niêu luôn, chớ đâu phải chuyện chơi. Chỉ có điều hơi bất ngờ là đương sự không chỉ nói nhiều mà viết cũng nhiều không kém. Hết xuất bản Ký 1, Ký 2, rồi tới Ký 3. Nay mai (không chừng) sẽ có Ký 4 và Ký 5 luôn nữa.
Đảng CSVN tiếp tục cãi chầy cãi cối về các quyền tự do tôn giáo, tự do tư tưởng, tự do báo chí, tự do lập hội và tự do biểu tình. Tất cả những quyền này đã được quy định trong Hiến pháp 2013, nhưng khi thi hành thì lại nại cớ “theo pháp luật quy định” với những điều kiện khe khắt để can thiệp thô bạo...
Việc tòa án New York sẽ công bố mức án của Donald Trump vào ngày 11 tháng 7 năm 2024 và kết quả của cuộc bầu cử tổng thống vào ngày 5 tháng 11 năm 2024 là hai diễn biến nội chính trọng đại của nước Mỹ, nhưng cũng sẽ là thách thức mới dành cho các nước khắp thế giới. Nhiều nước đang quan tâm, theo dõi và chuẩn bị tìm cách đối phó, trong đó có cả châu Âu.
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.