Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Trang Sử Việt: Ngô Đình Khả

13/01/201700:01:00(Xem: 4697)
NGÔ ĐÌNH KHẢ
(1857-1923)
     Ông Ngô Đình Khả quê làng Đại Phong, huyện Phong Lộc, tỉnh Quảng Bình, phụ thân là ông Giacôbê Ngô Đình Niêm. Ông Ngô Đình Khả xuất thân trong một gia đình theo đạo Thiên Chúa giáo lâu đời, nên tên ông còn gọi là Micae Ngô Đình Khả. 
     Thuở nhỏ, ông được phụ thân cho đi giúp lễ với một vị linh mục người Pháp ở họ đạo Mỹ Duyệt Hạ (thuộc Lệ Thuỷ). Vị linh mục này bảo trợ cho ông Khả vào tu tại Tiểu Chủng Viện An Ninh, thuộc tỉnh Quảng Trị. Năm 1870, ông được Linh mục Caspar (tên tiếng Việt là Lộc) cho đi học chữ Pháp và Latin ở trường dòng truyền giáo Pénang (Mã Lai) cùng khoá với Nguyễn Hữu Bài.
 
     Sau khi tốt nghiệp về nước làm thông ngôn tại Toà Khâm sứ Huế cho Pierre Rheinart. Năm 1885, giữ chức An phủ sứ Quảng Bình, lo việc bình định và chiêu an lực lượng nghĩa quân, văn thân, dưới quyền đại tá người Pháp là Duvillier.          Năm 1896, ông được phong Thái thường Tự Khanh; ông đã kiến nghị thành lập trường Quốc Học, được vua Thành Thái và Toàn quyền Rousseau đồng ý và giao cho ông tổ chức trường Quốc Học, lúc ấy gọi là trường Cao đẳng Tiểu học (École Primaire Supérieure), ông làm Trưởng giáo. Đây là trường trung học Pháp Việt đầu tiên ở Trung Kỳ, dạy từ tiểu học đến bậc tú tài chuyên khoa. Hai năm sau, tức năm 1898, vua Thành Thái phong ông làm Thượng Thư Phụ đạo Đại thần. Đến năm 1902, thì được thăng hàm Hiệp tá Đại học sĩ. 
 
     Năm 1905, ông được đề cử Tổng quản cấm thành bảo vệ vua Thành Thái. Hai năm sau, thì thực dân Pháp thấy vua Thành Thái có cử chỉ chống lại Pháp, nên Khâm sứ Pháp là Ferdinand Levéque và bọn thực dân vận động quần thần đòi truất vua Thành Thái, ông kiên quyết không chịu ký tên vào tờ biểu quyết này. Vì vậy, dân gian có câu truyền tụng: “Đày vua không Khả, Đào mả không Bài”. Bài là Nguyễn Hữu Bài.      
     Sau biến cố trên, Ngô Đình Khả bị người Pháp nghi kỵ rằng ông ủng hộ vua Thành Thái, mà Pháp nghi vua Thành Thái ngầm ủng hộ Kỳ Ngoại Hầu Cường Để toan tính xuất dương, do Việt Nam Quang Phục hội của Phan Bội Châu chủ xướng. Ngoài ra, lúc ấy Khâm sứ Levéque ở Huế lại không ưa ông Ngô Đình Khả về phương diện tôn giáo (ông là đạo dòng, Levéque có chân trong Hội Tam điển có lập trường chống Dòng Tên), nên họ tạo ra nhiều cớ để giáng ông xuống 3 cấp và buộc ông về hưu non. Sau khi về hưu, ông sống tại Phú Cam (Huế) thời gian sau ông mất ở đó. 
 
     Ông Ngô Đình Khả là phụ thân của một số nhân vật quan trọng trong chính quyền miền Nam Việt Nam. Vợ ông là bà Phạm Thị Thân, ông bà có tất cả 9 người con, gồm có:
 1- Ngô Đình Khôi (1885-1945), Tổng đốc tỉnh Quảng Nam, năm 1945, bị Việt Minh bắt và giết cùng với Phạm Quỳnh.
 2- Bà Ngô Đình Thị Giao (?-1944) gọi là bà Thừa Tùng.  
 3- Ngô Đình Thục (1897-1984): Giám mục. 
 4- Ngô Đình Diệm (1901-1963): Cựu Tổng thống VNCH.
 5- Elizabeth Ngô Đình Thị Hiệp (1903-2005). Bà là thân mẫu của Giám mục Nguyễn Văn Thuận (1928-2002). 
 6- Ngô Đình Thị Hoàng (thường được gọi là Bà Cả Lễ).
 7- Ngô Đình Nhu (1910-1963): Cựu cố vấn Đệ nhất VNCH.
 8- Ngô Đình Cẩn (1912-1964): Cố vấn ở miền Trung.
 9- Ngô Đình Luyện (1914-1990): Kỹ sư và làm đại sứ của VNCH tại Anh quốc. 
 
               Cảm niệm: Ông Ngô Đình Khả
  
       Ngô Đình Khả, mộ đạo, thương đời! 
               Triều chính lo toan, giúp giống nòi!
       Quốc học miệt mài, tha thiết dựng
       Học sinh nhung nhớ, khó khăn vơi!
       Một lòng nhiệt huyết, dù hung hiểm 
       Quyết chí kiên cường, dẫu thiệt thòi
       Tích đức, đời sau chan chứa phúc!
              “Đày vua không Khả” nể nang hoài?!
 
Nguyễn Lộc Yên


Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Bao lâu nữa thì hệ thống môi sinh nơi quê hương tôi sẽ bị hủy hoại, đến độ không sinh vật nào có thể sống được ở nơi này? Khi cái vòng sống liên tục vô thủy vô chung đó có một mắt xích bị hỏng, khi môi trường sinh thái ở một nơi nào đó bị mất quân bằng, có bao nhiêu sinh vật sẽ bị ảnh hưởng – và bị ảnh hưởng tận cùng rốt ráo ra sao?
Tôi đã phỏng vấn các nhà tư tưởng hàng đầu về 101 đề tài riêng biệt – từ tiền bạc tới nợ nần, các hệ thống cung cấp tới mậu dịch, việc làm tới máy robots, báo chí tới chính trị, nước tới thực phẩm, biến đổi khí hậu tới nhân quyền, thương mại điện tử tới an ninh mạng, tuyệt vọng tới tinh thần lành mạnh, giới tính tới kỳ thị chủng tộc, nghệ thuật tới văn học, và ngay cả hy vọng và hạnh phúc.Những người tôi phỏng vấn gồm chủ tịch của Viện Khoa Học Quốc Gia Hoa Kỳ, cựu giám đốc CIA, cựu tư lệnh đồng minh tối cao NATO, cựu thủ tướng Ý và nhà thiên văn học hoàng gia Anh. Tôi đã “Zoom” – chữ này đã trở nên một động từ chỉ sau một đêm – với Kishore Mahbubani tại Singapore, Yolanda Kakabadse tại Quito, Judith Butler tại Berkeley, California, Alice Ruhweza tại Nairobi và Jeremy Corbyn tại London. Đối với tập mới nhất của chúng tôi, cựu Tổng Thư Ký Liên Hiệp Quốc Ban Ki-moon từ Hán Thành. Đối với tôi, đó thật sự là lý do của điều tôi học được. Trong số những thứ khác, nó giúp tôi hiểu tại sao
Nước Mỹ đang phải đối diện với những thử thách nghiêm trọng, kể từ khi người biểu tình ủng hộ Tổng thống Donald Trump tràn vào chiếm toà nhà quốc hội ở Thủ đô Washington chiều ngày 6/1 vừa qua. Trong bốn tiếng đồng hồ bị chiếm đóng, các dân cử có lúc đã phải nằm xuống ghế, chui xuống bàn để tránh bị thương do bạo loạn, trước khi được sơ tán đến một nơi an toàn. Vụ bạo loạn hôm 6/1 làm cho 5 người chết trong đó có một cảnh sát, mấy chục người bị thương gồm hơn chục nhân viên an ninh tại quốc hội. Lịch sử đã lập lại, sau hơn hai trăm năm. Năm 1814 quân lính Anh tấn công và đốt phá nhiều nơi kể cả toà nhà quốc hội đang được xây dựng. Đó là lúc có cuộc chiến tranh mang tên “1812 War”.
Mọi người ai cũng hi vọng qua năm mới 2021 Huê kỳ thoát ra khỏi một năm đen tối : có hơn 300 000 người chết vì corona vũ hán, kinh tế khủng hoảng do đại dịch nghiêm trọng không thua hồi năm 1929 tác hại, dân da đen bị kích động vấn đề chủng tộc, cận ngày bầu cử, nổi loạn ở nhiều Tiểu bang, biến Huê kỳ trở thành một nước khủng hoảng và chia rẽ.
Hãy hỏi những người đã mang Cờ Vàng-3 sọc đỏ đi tham gia biểu tình bạo động có biết nhiều người Mỹ và báo chí Mỹ đã cáo buộc những người tấn công vào điện Capitol là “quân khủng bố nội địa” (Domestic Terrorists), hay những kẻ phá hoại (Rioters)? Vì vậy thật khó biết, khi hình ảnh một người leo lên sân thượng của Capitol phất cờ Việt Nam Cộng hòa chiều tối ngày 6/01/2021 được truyền đi khắp Thế giới, trong khi những người biểu tình khác đập phá bên trong, có khiến ai chua xót và đau lòng vì là cờ đã bị xúc phạm ?
Sửa chữa các thiệt hại này trong một sớm một chiều sẽ là chuyện rất khó, nếu không muốn nói là không thể. Trump sẽ không còn là tổng thống nữa, nhưng Trump sẽ vẫn có ảnh hưởng trong đảng Cộng hòa và đất nước. Trong khi thế giới đang ngày càng rối ren và ảnh hưởng của Hoa Kỳ đã suy giảm, Trump đã thúc đẩy đáng kể cả hai xu hướng. Điểm mấu chốt là Trump đang để lại một đất nước và một thế giới trong tình trạng tồi tệ hơn nhiều so với những gì mà Trump được thừa hưởng. Đó là di sản đau buồn của Trump.
Nước Mỹ đang lâm vào Nội Chiến -Civil War-đó là thông điệp mà người Mỹ tìm thấy trên áo của đám người bạo loạn tấn công đập phá điện US Capitol hôm 6-1-2021. Bộ trưởng lâm thời về Nội An của Mỹ vừa từ chúc hôm 9/1, FBI liền cảnh cáo Trump sẽ xách động những cuộc bạo loạn vũ trang trên khắp 50 State Capitols từ ngày 16-1 đến 20-1, US Capitol kể từ ngày 17 đến 20-1, Acting DHS Secy resigns as FBI warns of “Armed Protests” at all 50 State Capitols from Jan-16-20, US Capitol from Jan 17-20.
Bạn đã đến Washington D.C. để tham gia cuộc bạo loạn tại Quốc Hội, đã xông vào tòa quốc hội hay chỉ đơn giản là vượt qua các rào chắn không được phép bước sang hay leo lên bậc thềm tòa quốc hội, nay có thể đang ở nhà và nghĩ rằng mình đã thoát tội. Có phải vậy không?
Nhưng chúng ta không nên có ảo tưởng về những gì mà Tổng thống đắc cử Joe Biden sẽ phải đối mặt khi nhậm chức. Trong nhiệm kỳ tổng thống và một trận đại dịch mà chính quyền sắp mãn nhiệm đã làm rất ít để chống chọi, Trump để lại những vết hằn sâu thẳm. Những tổn thương kinh tế sẽ không thể hàn gắn trong một sớm một chiều, và nếu không có sự hỗ trợ toàn diện vào thời điểm cần thiết quan trọng này – bao gồm hỗ trợ cho các chính quyền địa phương và tiểu bang thiếu ngân khoản – thì nỗi đau sẽ còn kéo dài. Tất nhiên, các đồng minh lâu đời của Mỹ sẽ hoan nghênh sự trở lại thế giới nơi Hoa Kỳ đứng lên đấu tranh cho dân chủ và nhân quyền, đồng thời hợp tác quốc tế để giải quyết các vấn đề toàn cầu như đại dịch và biến đổi khí hậu. Nhưng, lại một lần nữa, sẽ là ngu ngốc nếu cho rằng thế giới không thay đổi một cách triệt để. Xét cho cùng, Mỹ đã cho thấy mình là một đồng minh không đáng tin cậy. Đúng như vậy, Hiến pháp Hoa Kỳ và 50 tiểu bang đã tồn tại và bảo vệ nền dân chủ thoát ra kh
Một ngày sau khi tạm đóng danh khoản của tổng thống Donald Trump trong 12 tiếng, Twitter đã ra thông báo chính thức đóng vĩnh viễn danh khoản này vì đã tiếp tục tái phạm các quy định và chính sách sử dụng của Twitter sau khi được phép hoạt động lại. Twitter viện dẫn lý do là các tin nhắn ẩn chứa "nguy cơ tiếp tục xách động bạo lực" (risk of further incitement of violence) và "những tái phạm nghiêm trọng" (repeated and severe violations).
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
Người Việt Phone
Trung tâm thủ đô Washington bị phong tỏa sau vụ bạo loạn ở Quốc hội và nguy cơ bạo lực gia tăng tại lễ nhậm chức của ông Biden.
Tổng thống đắc cử Joe Biden dự kiến sẽ công bố đề xuất gói kích thích 1.900 tỷ USD nhằm khôi phục kinh tế Mỹ, tăng tốc phản ứng với đại dịch
Theo thông báo mới của Intel, CEO Bob Swan sẽ từ chức vào ngày 15/02/2021 và được thay thế bởi Pat Gelsinger, CEO đương nhiệm của VMWare.
Thành phố New York sẽ chấm dứt tất cả hợp đồng trị giá 17 triệu USD một năm với Tập đoàn Trump (Trump Organization) vì cuộc bạo loạn ngày 06/01/2021.
Theo nghiên cứu được công bố trên tạp chí y khoa The Lancet, nghiên cứu trên bệnh nhân nhập viện vì Covid-19 ở Vũ Hán cho thấy họ vẫn xuất hiện triệu chứng như mệt mỏi hay khó ngủ sau 6 tháng.