Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Từ TPP Đến RCEP, Hiệp Định Thương Mại RCEP Của TQ: Đường Còn Dài

30/11/201600:00:00(Xem: 4017)

Donald Trump là con buôn nhưng cũng là con diều hâu...

Thay thế Hiệp Định Đối Tác Xuyên Thái Bình Dương TPP của Mỹ bằng sáng kiến Hiệp Định Đối Tác Kinh Tế Toàn Diện Khu vực RCEP của Trung Quốc. Không đợi tổng thống tân cử Hoa Kỳ Donald Trump thông báo bỏ rơi các đối tác thương mại trong vùng Châu Á - Thái Bình Dương, Trung Quốc đã chuẩn bị «lấp vào chỗ trống» của Mỹ. Thất bại của TPP là bệ phóng cho RCEP.

Dự án của Bắc Kinh bao gồm những gì? Tiến sâu hơn vào vùng ảnh hưởng thương mại của Trung Quốc có lợi hay không cho các nước Đông Nam Á? Chiến lược nào cho Nhật Bản và Hàn Quốc, hai nền kinh tế cũng lấy xuất khẩu làm động lực chính như Trung Quốc? Chuyên gia kinh tế Nguyễn Xuân Nghĩa từ Hoa Kỳ lần lượt trả lời các câu hỏi trên.

Khác biệt nào giữa TPP và RCEP?

Vào lúc các đồng minh truyền thống của Mỹ trong vùng Châu Á - Thái Bình Dương nỗ lực để Hiệp Định Đối Tác Xuyên Thái Bình Dương TPP không bị khai tử trước khi chính thức có hiệu lực, Bắc Kinh đang đứng trước cơ hội «vẽ lại bản đồ thương mại quốc tế». Chủ trương bảo hộ của Hoa Kỳ dưới chính quyền Trump sẽ «có lợi cho Trung Quốc hơn cả» như Hoàn Cầu Thời Báo ghi nhận. Tờ báo này thậm chí còn cho rằng Trung Quốc sẽ thay thế Hoa Kỳ dẫn dắt thế giới trên con đường tự do hóa giao thương.

Không khởi xướng TPP nhưng Hoa Kỳ đã nỗ lực thúc đẩy để hiệp định mậu dịch giữa hai bờ Thái Bình Dương - không có Trung Quốc - được hình thành, tạo cơ sở cho các hoạt động thương mại trong thế kỷ 21. Sau 7 năm đàm phán cam go, tháng 10/2015, Mỹ và 11 đối tác gồm Úc, Brunei, Canada, Chilê, Nhật Bản, Malaysia, Mêhicô, New Zealand, Peru, Singapore và Việt Nam đã đặt bút ký vào văn bản lịch sử đó. Nhưng để chính thức có hiệu lực, hiệp định TPP còn phải được các nước thành viên thông qua.

Đầu tàu của TPP là Mỹ, dưới chính quyền Obama, đã gặp nhiều trở ngại. Với chính quyền sắp tới của ông Donald Trump, viễn cảnh Hoa Kỳ thông qua hiệp định tự do mậu dịch này lại càng thêm xa vời. Nhất là khi chính tổng thống tương lai của nước Mỹ đã tuyên bố, rút lui khỏi TPP là một trong những quyết định đầu tiên của ông trên cương vị chủ nhân Nhà Trắng.

Vì phải đứng ngoài TPP, Trung Quốc từ năm 2011 bắt đầu vận động cho một kế hoạch tương tự, nhưng để trực tiếp cạnh tranh với TPP. Kế hoạch đó được biết dưới tên gọi Hiệp Định Đối Tác Kinh Tế Toàn Diện Khu Vực - (Regional Comprehensive Economic Partnership - RCEP).

Tương tự như TPP, RCEP dựa trên nguyên tắc xóa bỏ các hàng rào quan thuế và phi quan thuế để thúc đẩy giao thương. Tuy nhiên, sáng kiến của Trung Quốc không quá gò bó như TPP trên những chuẩn mực như là điều kiện lao động, hay môi trường…

Nếu như TPP «loại» Trung Quốc, thì RCEP ngay từ đầu quyết định không kết nạp Hoa Kỳ mà bao gồm hầu hết các đối tác thương mại của Mỹ trong vùng Châu Á - Thái Bình Dương, từ 10 nước thành viên ASEAN đến Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, Úc và New Zealand.

Vòng đàm phán RCEP đầu tiên đã mở ra vào tháng 05/2013 tại Brunei và các bên vừa kết thúc đợt đàm phán thứ 15 ở Thiên Tân hồi tháng 10/2016.

Khái niệm «toàn diện» là cái gai trong các tiến trình đàm phán

Theo phân tích của chuyên gia kinh tế Nguyễn Xuân Nghĩa từ California, cái gai trong mọi tiến trình đàm phán kể cả với TPP lẫn RCEP, chính là khái niệm «toàn diện» và con đường còn nhiều chông gai để tiến tới một Hiệp Định Đối Tác Kinh Tế Toàn Diện Khu Vực.

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Có lẽ Tập Cận Bình chỉ muốn chiếm một lợi thế ngoại giao nhất thời, chứ thật ra việc hoàn thành sáng kiến RCEP không dễ dàng, nhanh chóng. Trước hết, về bối cảnh chung, ta không thể quên phản ứng bảo vệ quyền lợi quốc gia trong khối Tây phương, cho nên Hiệp ước Xuyên Đại Tây Dương TTIP giữa Hoa Kỳ và 28 nước Liên Âu cũng bị đình trệ từ tháng 08/2015 vì sự phản đối của Đức và Pháp.

Tại Hoa Kỳ, dù Hiệp ước TPP giữa Mỹ với 11 đối tác trong vùng Châu Á - Thái Bình Dương được tổng thống Obama của đảng Dân Chủ ra sức thúc đẩy, đa số bên Dân Chủ và Cộng Hòa đều chống. Nếu ông Obama mơ ngủ có muốn Quốc Hội phê chuẩn trước khi mãn nhiệm thì cũng không đủ túc số. Ông ta chỉ xác nhận trở ngại sâu xa trong cơ chế chính trị Mỹ sau khi quá nhiều người thất vọng với hiện tượng toàn cầu hóa và hội nhập.

Trở lại Hiệp ước RCEP, do ba cường quốc kinh tế Đông Á là Trung Quốc, Nhật, Hàn Quốc đề xướng với 10 nước của Hiệp Hội Các Quốc Gia Đông Nam Á ASEAN, sáng kiến này kéo thêm Ấn Độ, Úc và New Zealand nhưng không có Hoa Kỳ. RCEP mới chỉ được bắt đầu thương thuyết từ năm 2012, đến tháng 10/2016 thì mới qua vòng đàm phán thứ 15 tại Thiên Tân.

Nhớ lại thì Hiệp ước TPP mất 7 năm thương thuyết qua 21 vòng đàm phán mà cuối cùng thì thất bại. Lý do thất bại chính là khái niệm “Toàn Diện”: Các nước không chỉ thiết lập chế độ tự do buôn bán hàng hóa và dịch vụ, không còn hàng rào quan thuế hay hạn ngạch và tự do đầu tư với tối thiểu kiểm soát, mà lại muốn thống nhất tiêu chuẩn về chính sách bảo vệ môi trường, quyền lợi lao động và quyền sở hữu trí tuệ hay thương hiệu dược phẩm, v.v… Chính là quy định rộng lớn, sâu xa, rắc rối ấy làm thay đổi luật lệ quốc gia mới khiến Hiệp ước TPP bị chống tại Hoa Kỳ.

Nếu Hiệp ước RCEP cũng có mục tiêu toàn diện thì có thể gặp khó khăn tương tự, chưa kể điều khoản giải tỏa chế độ bảo vệ khu vực kinh tế quốc doanh là điều Tập Cận Bình coi như quốc sách, còn việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ lại là đòi hỏi ưu tiên của Nhật.

Vì vậy, Bắc Kinh có thể pha loãng khái niệm toàn diện mà nhắm vào mục tiêu thu hẹp hơn, là hiệp ước tự do mậu dịch để có thêm đối tác, nhưng lại giống nhiều hiệp ước thương mại đã có tại Đông Á.

TPP, RCEP hay FTAAP

Vậy thì nên đi theo TPP của Mỹ hay nghiêng về sáng kiến thành lập vùng tự do mậu dịch đang được Trung Quốc xúc tiến? Chuyên gia Nguyễn Xuân Nghĩa trả lời:

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Nói về những lợi hại của các nước thì ta không quên là Bắc Kinh đang rao bán một sáng kiến khác là xây dựng Vùng Tự Do Thương Mại Á Châu Á-Thái Bình Dương (Free Trade Area of the Asia-Pacific - TAAP), mà họ vừa trình bày kết quả nghiên cứu khả thi cũng tại Thượng đỉnh APEC ở Peru.

Sáng kiến FTAAP gồm 12 thành viên của TPP, tức là có Hoa Kỳ, thêm Liên bang Nga, Đài Loan và 15 thành viên của Hiệp ước RCEP mà không có Ấn Độ. Sáng kiến FTAAP này mới là độc chiêu của Bắc Kinh vì không đòi hỏi khắt khe như TPP mà chỉ nhắm vào yêu cầu phát triển mậu dịch và có lợi cho Trung Quốc hơn là cho Hoa Kỳ, vì lý do dễ hiểu là kinh tế của Trung Quốc lệ thuộc vào xuất cảng hơn kinh tế Mỹ.

Vì vậy, các nước Á Châu ở giữa đang được chiêu dụ vào ba giải pháp TPP, RCEP và FTAAP. Nếu chỉ muốn buôn bán dễ dàng hơn thì cái nào cũng có lợi, nhưng nếu muốn nâng cao tiêu chuẩn về tổ chức và sản xuất để theo kịp các nước tiên tiến thì quả là khó hơn.

Mậu dịch: Hiệp định đa phương hay song phương?

Câu hỏi đặt ra là liệu các quốc gia trong khu vực có thực sự cần đến hàng loạt các dự án quy mô như TPP của Mỹ hay RCEP và rộng hơn là FTAAP của Trung Quốc để thúc đẩy trao đổi mậu dịch?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: Hiện nay, riêng trong khuôn khổ RCEP thì đã có 10 nước Đông Nam Á có thể thoải mái vì được cơ hội giao thương với các thị trường Trung Quốc, Nhật Bản, Úc, nhưng vẫn chưa được vào thị trường lớn nhất là Hoa Kỳ. Mà nếu chỉ muốn gia tăng buôn bán với nhau, thì các nước này đã có những hiệp ước tự do thương mại song phương hay đa phương như sáng kiến đã thành hình của 10 nước ASEAN.

Nếu tham gia Hiệp ước RCEP thì có khi họ sẽ lại gặp khó khăn khi đàm phán hiệp ước tự do song phương với Mỹ, là thị trường lớn nhất. Chính quyền Trump bác bỏ TPP và đòi thương thuyết lại Hiệp Ước Tự Do Bắc Mỹ NAFTA/ALENA là để nhắm tới các thỏa ước song phương với từng nước, chứ không để lui về chính sách tự cô lập hay bế môn tỏa cảng. Tình hình xoay chuyển phức tạp chứ không đơn giản như truyền thông nông cạn vẫn tường thuật.

Vắng Mỹ, vị trí bản lề của Nhật trong TPP

Một câu hỏi then chốt khác là liệu Bắc Kinh có dễ dàng thuyết phục được những đối tác lớn như Nhật Bản hay Hàn Quốc vào quỹ đạo của mình hay không, khi họ biết rằng: Thứ nhất, vế thương mại và kinh tế thường được gắn liền với những tính toán chiến lược. Về mặt này, tới nay, Tokyo và Seoul vẫn là đồng minh truyền thống của Washington. Thứ nhì, làm thế nào để Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc dễ dàng tìm ra đồng thuận khi cả ba quốc gia Đông Bắc Á này đều là những nhà vô địch về xuất nhập khẩu? Chuyên gia kinh tế Nguyễn Xuân Nghĩa phân tích:

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Đây mới là câu hỏi ngàn vàng! Kinh tế Hàn Quốc và Nhật Bản có quan hệ song phương gắn bó với Hoa Kỳ và Seoul theo dõi kết quả của Hiệp ước TPP, với vai trò trọng yếu của Nhật. Khi Hoa Kỳ duỗi ra thì Tokyo có thể bị lỡ trớn vì tiến quá sâu vào những cam kết của TPP.

Thủ tướng Shinzo Abe nhiều lần thuyết phục Hoa Kỳ đừng bỏ cuộc và ông là vị lãnh đạo đầu tiên đến New York để nói chuyện riêng với tổng thống tân cử Donald Trump trước khi đi dự Thượng đỉnh APEC. Chúng ta chưa thể biết kết quả hội kiến, nhưng Nhật chỉ cần hủy bỏ một điều khoản của TPP là Hiệp ước thành hình (khi có tối thiểu sáu nước, với 85% sản lượng của toàn khối). Điều khoản ấy hàm ý là Hiệp ước TPP không thành nếu thiếu Hoa Kỳ, vì Mỹ có sản lượng chiếm 60% sản lượng của toàn khối.

Nếu hủy điều khoản ấy, TPP vẫn có thể tiếp tục mà không có Hoa Kỳ, và có nước Nhật là đầu máy cho 10 nước kia. Ta không quên là sáng kiến TPP khởi đi từ bốn nước nhỏ và Hoa Kỳ nhảy vào năm 2008 rồi nhảy ra năm 2016, nên 10 nước kia vẫn có thể xúc tiến với nhau và có khi còn kéo thêm Hàn Quốc vào cuộc cho tới khi Mỹ lại đổi ý.

Chúng ta nên bước qua khía cạnh chiến lược của các hiệp ước thương mại. Dù nói về hợp tác hay hội nhập kinh tế trong từng khối, các cường quốc đều hiểu kinh tế cũng là chính trị. Hiệp ước TPP không có Bắc Kinh chỉ là chủ đích chiến lược của Mỹ để tranh đua với Trung Quốc. Hay hiệp ước RCEP không có Mỹ chỉ là của Bắc Kinh để tranh thủ các nước về phe mình. Nhưng một cường quốc kinh tế và cũng là một đối thủ về an ninh là Nhật Bản lại hiện diện trong cả hai sáng kiến này.

Tôi thiển nghĩ là vì quyền lợi sinh tử của mình, Nhật khó tham gia một sáng kiến chỉ có lợi cho Trung Quốc. Nếu Hoa Kỳ còn tần ngần do dự, thì chính Nhật Bản mới giữ vị trí bản lề và mặc nhiên là cường quốc Đông Á đối diện với Trung Quốc, mà vẫn có đồng minh Hoa Kỳ ở sau lưng.

Các nước ở giữa phải nhìn cục diện trên cả ba góc là Mỹ-Nhật-Trung, và Trung Quốc không dễ gì tự tung tự tác tại Đông Á, chưa kể là Hoa Kỳ cũng có nhiều đòn phép kinh tế trong quan hệ với Bắc Kinh. Ta đã chứng kiến chuyện ấy khi đồng nhân dân tệ lao dốc và nạn tẩu tán tài sản gia tăng vì chính quyền Trump đề nghị giảm thuế cho các doanh nghiệp Mỹ rút vốn đầu tư về để tạo việc làm trong thị trường Hoa Kỳ. Ngoài ra, chắc chắn là Mỹ sẽ khiếu tố với Tổ Chức Thương Mại Thế Giới WTO về việc Bắc Kinh lũng đoạn hối đoái và cạnh tranh bất chính. Donald Trump là con buôn nhưng cũng là con diều hâu không dễ bị bắt nạt.

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Có anh bạn đồng hương và đồng nghiệp trẻ, sau khi tình cờ biết rằng tôi là dân thuộc bộ lạc Tà Ru (tù ra) bèn nhỏ nhẹ khen: Không thấy ai đi “cải tạo” về mà vẫn lành mạnh, bình thường như chú! Chưa chắc đó đã là lời chân thật, và dù thật thì e cũng chỉ là câu khen trật (lất) thôi! Nói tình ngay, tôi không được “bình thường” hay “lành mạnh” gì lắm. Tôi ít khi đề cập đến những năm tháng lao tù của mình, giản dị chỉ vì nó rất ngắn ngủi và vô cùng nhạt nhẽo.
Trước hết nói về thị trường địa ốc ở Trung Quốc hiện chiến 25-30% GDP – so với 9% GDP ở Mỹ năm 2006 tức là vào lúc cao điểm trước cuộc khủng hoảng địa ốc 2007-08. Nhà đất chiếm 80% tài sản của dân Tàu (so với 40% ở Mỹ). Người Hoa không có nhiều cơ hội đầu tư vào cổ phiếu hay trái phiếu như ở Hoa Kỳ nên để dành tiền mua nhà nhất là khi giá nhà tăng liên tục từ 30 năm nay (trừ những lúc giá cả khựng lại trong ngắn hạn như vào năm 2014.) Ngành địa ốc ở Trung Quốc nếu suy sụp trong một khoảng thời gian dài sẽ ảnh hưởng đến GDP, và trực tiếp tác động lên dân chúng vốn dựa vào giá nhà như khoảng đầu tư lớn nhất trong đời chuẩn bị cho cưới hỏi, hưu trí hay gia tài để lại con cháu. Cho nên Bắc Kinh vô cùng thận trọng quản lý khủng hoảng địa ốc để không nổ bùng trở thành bất mãn xã hội như trường ở Mỹ năm 2007 vốn dẫn đến Donald Trump và Bernie Sander năm 2016 và 2020. Khủng hoảng kinh tế nguy hiểm ở chỗ từ một đốm lửa nhỏ trong chớp mắt lây lan thành trận cháy rừng, lý do nơi tâm lý
Lời người dịch: Chủ nhật vừa qua, Chủ tịch Tập Cận Bình đã kêu gọi Đài Loan gia nhập Cộng hòa Nhân dân Trung Quốc, điều mà Tổng thống Thái Anh Văn đã bác bỏ rõ ràng. Vào tuần trước đó, Trung Quốc đã nhiều lần điều máy bay chiến đấu đến vùng nhận dạng phòng không của Đài Loan. Hiện nay, Lầu Năm Góc đã thừa nhận rằng các giảng viên Mỹ đang bí mật huấn luyện cho quân đội Đài Loan.
Trước khi đội Việt Nam gặp đội Tàu China trong giải đấu chọn đội đại diện Châu Á dự World Cup Qatar 2022 ở bảng B ngày 7 tháng 10 năm 2021 thì báo chí quốc tế đưa ra nhiều nhận xét nhưng tổng quát là trình độ 2 đội coi như ngang ngửa nhau. Đội nào cũng có cơ hội thắng đội kia.Tuy vậy, cũng có vài ý kiến lo ngại rằng yếu tố chính trị sẽ xen vào chuyện thể thao- một trận đấu mang nhiều ý nghĩa danh dự của quốc gia.
Sau 2 năm vật lộn với dịch Covid-19, tình hình kinh tế Việt Nam đang đứng trước viễn ảnh u tối nhất kể từ khi Đổi mới 35 năm trước đây (1986). Theo Tổng cục Thống kê Việt Nam thì: “Tổng sản phẩm trong nước (GDP) quý III/2021 ước tính giảm 6,17% so với cùng kỳ năm trước, là mức giảm sâu nhất kể từ khi Việt Nam tính và công bố GDP quý đến nay. Trong đó, khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng 1,04%; khu vực công nghiệp và xây dựng giảm 5,02%; khu vực dịch vụ giảm 9,28%.“
Ngược lại, những biến cố dồn dập đủ loại trong COVID-19 mở ra cuộc đấu tranh chính trị mới: đòi quyền được sống còn, có thuốc trị cho tất cả, đi lại an toàn, đó là một cái gì thiết thực trong đời sống hằng ngày và không còn chờ đợi được chính quyền ban phát ân huệ; nó khiến cho người dân có ý thức là trong các vấn đề nội chính, cải tổ chế độ là cần ưu tiên giải quyết. Người dân không còn muốn thấy vết nhơ của Đồng Tâm hay tiếp tục qùy lạy van xin, thì không còn cách nào khác hơn là phải có ý thức phản tỉnh để so sánh về các giá trị tự do cơ bản này và hành động trong gạn lọc. Tình hình chung trong việc chống dịch là bi quan và triển vọng phục hồi còn đấy bất trắc. Nhưng đó là một khởi đầu cho các nỗ lực kế tiếp. Trong lâu dài, dân chủ hoá là xu thế mà Việt Nam không thể tránh khỏi. Cải cách định chế chính trị và đào tạo cho con người để thích nghi không là một ý thức riêng cho những người quan tâm chính sự mà là của toàn dân muốn bảo vệ sức khoẻ, công ăn việc làm
Trong vài thập niên vừa qua, giải Nobel Hòa Bình và Văn Chương được xem là một tuyên ngôn của ủy ban giải Nobel về các vấn đề thời cuộc quan trọng trong (những) năm trước và năm 2021 này cũng không là ngoại lệ. Giải Nobel Văn Chương năm nay được trao cho nhà văn lưu vong gốc Tazania - một quốc gia Châu Phi, là Abdulrazak Gurnah "vì sự thẩm thấu kiên định và bác ái của ông đối với những ảnh hưởng của chủ nghĩa thực dân và số phận của những người tị nạn trong vực sâu ngăn cách giữa các nền văn hóa và lục địa". Cũng vậy, giải Nobel Hoà Bình đã dành cho hai ký giả Maria Ressa của Phi Luật Tân và Dmitry Muratov của Nga "vì những nỗ lực bảo vệ sự tự do ngôn luận, vốn là điều kiện tiên quyết cho nền dân chủ và sự hòa bình lâu dài". Ủy ban Nobel Hòa Bình Na Uy còn nói thêm rằng, "họ đại diện cho tất cả các ký giả đang tranh đấu cho lý tưởng này, trong một thế giới mà nền dân chủ và tự do báo chí đang đối mặt với những điều kiện ngày càng bất lợi" và cho "nền báo chí tự do, độc lập
Sau đó, sau khi “phát khóc” và lau nước mắt/nước mũi xong, bác Hồ liền thỉnh ngay bác Lê về thờ nên mới có Suối Lê Nin (với Núi Các Mác) cùng hình ảnh – cũng như tượng đài – của cả hai ông trưng bầy khắp mọi nơi, để lập ra một tôn giáo mới, thay thế cho Phật/Chúa/Thánh Thần/Ông Bà/Tiên Tổ ... các thứ.
Sự nghiệp chính trị của đại đế Nã-Phá-Luân chẳng liên hệ gì nhiều đến Trung Quốc nên không biết tại sao ông nổi hứng tuyên bố một câu bất hủ mà giờ này có giá trị của một lời tiên tri “Hãy để Trung Hoa ngủ yên bởi vì khi tỉnh giấc nó sẽ làm rung chuyển thế giới.” Vào tháng 03/1978 có một sự kiện ít được biết đến nhưng bắt đầu lay thức gã khổng lồ Trung Quốc khi một hợp tác xã nông nghiệp ở Phúc Kiến xin phép được giữ lại phần sản xuất vượt chỉ tiêu để khuyến khích nông dân hăng hái làm việc. Đây là giai đoạn trước Đổi Mới nên viên thư ký đảng bộ của hợp tác xã bị phê bình kiểm điểm. Chỉ 8 tháng sau đó vào cuối năm 1978 Đặng Tiểu Bình tuyên bố cải tổ và mở cửa nền kinh tế. Đề nghị nói trên của hợp tác xã được mang ra thử nghiệm với kết quả sáng chói nên viên thư ký đảng được ban khen.
Sau 10 năm ra sức Xây dựng, chỉnh đốn hàng ngũ để bảo vệ đảng không tan, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng vẫn thừa nhận: ”Tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, những biểu hiện "tự diễn biến", "tự chuyển hoá" vẫn chưa được ngăn chặn, đẩy lùi một cách căn bản, thậm chí có mặt còn diễn biến tinh vi, phức tạp hơn, có thể gây ra những hậu quả khôn lường.”
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.