Hôm nay,  
Việt Báo Online

Lữ Quỳnh Với Những Con Chữ Lang Thang Không Ngày Tháng

26/11/201600:00:00(Xem: 2368)
Lữ Quỳnh Với Những Con Chữ Lang Thang Không Ngày Tháng

Hình dung thế nào về tác giả Lữ Quỳnh? Như một nhà thơ, hay như một nhà văn, hay như một người chiêm ngắm cuộc đời? Nhìn từ bất cứ hướng nào, có lẽ cũng không đủ chữ để nói về Lữ Quỳnh, một tài năng văn học rất mực đa dạng.

Nhà văn Nguyễn Mộng Giác nhìn về Lữ Quỳnh: “Ôi, thời đó chúng tôi lãng mạn biết chừng nào, ngây thơ biết chừng nào…”

Nhà thơ Du Tử Lê nói về họ Lữ: “…đọc lại những trang văn của Lữ Quỳnh, tôi vẫn còn nghe thoảng hương thơm của lòng nhân hậu.”

Nhà thơ Nguyễn Lương Vỵ nhận ra nơi Lữ Quỳnh là: “Nhà thơ, như một hành giả đang lặng lẽ Nhìn, lặng lẽ Thấy và lặng lẽ Nghe.”

Nhà thơ Nguyễn Thị Khánh Minh nhìn thấy nơi Lữ Quỳnh như một: “…thi sĩ đi trong thời gian của mình những bước thao thức của giấc mơ, người thơ Lữ Quỳnh.”

Tuyển tập mới ấn hành của Lữ Quỳnh có nhan đề “Những Con Chữ Lang Thang Không Ngày Tháng” đã cho thấy tác giả hiện ra đa dạng hơn, phức tạp hơn, rất mực tài năng và đúng như các tác giả trên nhận xét về họ Lữ: lãng mạn và ngây thơ, trên các trang văn thoảng hương thơm của lòng nhân hậu, nhà thơ hành giả lặng lẽ nhìn và nghe, và đi trong những bước thao thức của giấc mơ…

Tuyển tập gồm nhiều phần: thơ, thơ chuyển ngữ, truyện ngắn, truyện vừa, ký, tạp văn, bài của bằng hữu.

blank
Bìa tuyển tập “Những Con Chữ Lang Thang Không Ngày Tháng.”

Trong các bài thơ của Lữ Quỳnh, bài Áng Mây Vàng nơi trang 9, nói về mẹ chắc chắn sẽ làm xúc động tất cả độc giả:

giọt nước đựng trời mây
tàn hương bay lấp lánh
lắt lay bóng mẹ về
tóc con chừ điểm bạc
.
tám năm ngày mẹ đi
vẫn nụ cười trên mộ
trần gian đường gập ghềnh
hoàng hôn đời lệ nhỏ
.
một năm rồi mười năm
chỉ dài như hơi thở
thanh tịnh quang chân tâm
áng mây vàng tưởng niệm…

Trong khi đó nhà văn Khuất Đẩu ghi nhận rằng một bài thơ của Lữ Quỳnh có thể gọi là hay nhất trong các bài thơ về tình nghĩa phu thê.

Khuất Đẩu trong bài phân tích “Những hồi ức buồn” đã viết, trích:

“...Tôi xin chép trọn bài thơ mà tôi cho là đẹp nhất, một bài tụng ca tình nghĩa phu thê còn đằm thắm lung linh hơn cả bài “Tình quê” của Hàn Mặc Tử.

Em vẫn đi về
Dòng sông ký ức
Vầng trăng đại vực
In bóng thuyền tôi
.
Tóc em mây trôi
Trên sông áo lụa
Thuyền tôi hạt lúa
Vàng lung linh vàng
.
Một chuyến đò ngang
Sông xưa mất ngủ
Từ em thiếu phụ
Lúa vàng thôi trôi
.
Từ em thiếu phụ
Tóc rối vành nôi
Hồn xanh bóng phủ
U uẩn lời ru
.
Sông em sóng nổi
Hạt lúa thuyền tôi
Vàng không bến đậu
Mù sa bãi bồi.”

Trong khi đó nhà văn Nguyễn Mộng Giác khi sinh tiền trong bài viết “Những Ảo Tưởng Một Thời” đã ghi nhận về Lữ Quỳnh, một bạn văn từ những năm đầu thập niên 70, thời đất nước còn chìm trong nội chiến:

“… Thế hệ chúng tôi, thế hệ của Lữ Quỳnh, cũng có những ảo tưởng khác. Đọc lại truyện cũ chúng tôi viết ở Quy Nhơn thời đó, không hiểu sao chúng tôi thích dựng truyện trong một khung cảnh khá khác thường: truyện xảy ra trong vùng xôi đậu, có bên này và bên kia một dòng sông, có cây cầu bắc qua hay con đò lặng lẽ lén lút chèo giữa đám sương mù. Lữ Quỳnh có Sông sương mù. Tôi có Cây cầu tuổi dại. Chiến tranh lúc đó đối với chúng tôi là một điều phi lý, dù không ai thoát ra khỏi được cuộc chiến tranh ấy. Cho nên người bên này hay bên kia đều dễ thương như nhau, ít ra là “dễ thương như nhau” qua đôi mắt trẻ thơ của bé Phượng trong Sông sương mù. Mà những người dễ thương như thế thì không có lý do chính đáng nào để ghét nhau, nói chi đến chuyện thù nhau, rồi tìm cách giết nhau. Chỉ cần nắng lên và sương mù tan hết, cuộc sống sẽ trong sáng, người ta nhìn thẳng vào mặt nhau để thấy người đối diện thật xứng đáng để thương yêu. Ôi, thời đó chúng tôi lãng mạn biết chừng nào, ngây thơ biết chừng nào. Những kẻ nắm trong tay quyền lực để sai khiến lịch sử chắc “cười đến chảy nước mắt” sự ngây thơ của chúng tôi. Chúng tôi bị gọi là “ngụy hòa”, là “nhân đạo chung chung”, là “tung hỏa mù xóa nhòa ranh giới giữa chiến tranh xâm lược và chiến tranh giải phóng” … Những thứ tội tầy đình ấy chúng tôi phải lắng nghe, tự xưng tội công khai mà lòng ấm ức. Nhưng khi cơn bão đã qua, như lúc viết những dòng này, chúng tôi không thấy hổ thẹn với lòng tin ngây thơ ấy. Chúng tôi dù sao cũng còn tin ở lòng tốt của con người. Không tin, thì còn biết làm sao với cuộc sống mà mình không được quyền lựa chọn? Không tin, mình còn biết chơi với ai?”

Nghĩa là, theo Nguyễn Mộng Giác, Lũ Quỳnh và nhiều nhà văn cùng thế hệ mang đầy những ảo tưởng, bên này bên kia đều dễ thương như nhau, lãng mạn và ngây thơ, tin vào lòng tốt của con người…

Trong khi đó, nhà thơ Du Tử Lê nhìn về Lữ Quỳnh:

“…Hôm nay, đọc lại những trang văn của Lữ Quỳnh, tôi vẫn còn nghe thỏang hương thơm của lòng nhân hậu. Hay, tính-lành của một con người không bị ô nhiễm bởi lầm than, nguy nàn, tổ quốc.

Hôm nay, đọc lại những trang văn của Lữ Quỳnh, tôi vẫn còn nghe được tiếng reo vui, hân hoan của những con chữ búng mình trên mặt sông máu / xương gập ghềnh nghiệt, oan vận nước.

Hôm nay, đọc lại những trang văn của Lữ Quỳnh, tôi vẫn còn nghe được những hồi chuông, khánh tình yêu thao thiết. Hay, những ngọn nến cháy bằng tim bấc trăm năm, giữa nghìn sao rung động, thứ nhất.

Hôm nay, đọc lại những trang văn của Lữ Quỳnh, tôi cũng còn nghe được tiếng gọi rộn rã thanh niên, đi ra từ trái tim sóng sánh nhiệt-hứng-trẻ-thơ tình bằng hữu…”

Nghĩa là, theo Du Tử Lê, trang văn Lữ Quỳnh có thoảng hương thơm của lòng nhân hậu, âm vang những hồi chuông, khánh tình yêu thao thiết…

Trong khi đó, nhà thơ Nguyễn Lương Vỵ nhìn về nhà thơ Lữ Quỳnh:

“Nhà thơ đã nhập thân vào Mây. Mây tinh khiết như giấc mơ. "lời vô ngôn / những giấc mơ nồng nàn / lạ lẫm" để rồi, "sáng ra không nhớ gì / chỉ là cõi hoang / chập chờn mây và mây". Thực và Mộng nhất quán trong cõi Thanh Tịnh miên viễn. Thơ đã dậy lên màu hương chín để cất lên tiếng hát diệu kỳ giữa thinh không diệu vợi!

"Mây Trong Những Giấc Mơ" đã có những chiêm nghiệm thật sâu lắng về Không-Thời-Gian, vẫn thấm đẫm Tình Đời, Tình Người. Nhà thơ, như một hành giả đang lặng lẽ Nhìn, lặng lẽ Thấy và lặng lẽ Nghe. "Mây Trong Những Giấc Mơ" cũng chính là những tâm tình chân thành nhất mà nhà thơ muốn trao gửi đến bạn đọc và bằng hữu xa gần.”

Nghĩa là, theo Nguyễn Lương Vỵ, Lữ Quỳnh là Thực và Mộng nhất quán, là tiếng hát diệu kỳ, là chiêm nghiệm thật sâu lắng, như một hành giả đang lặng lẽ Thấy và Nghe…

Trong khi đó, nhà thơ Nguyễn Thị Khánh Minh nhìn về nhà thơ Lữ Quỳnh:

“…đến từ miền bắc Calif. miền đất nở ra một thung lũng hoa vàng thơ mộng, nên thi sĩ đi trong thời gian của mình những bước thao thức của giấc mơ, người thơ Lữ Quỳnh…

…Ánh sáng nhất trong dòng thơ Lữ Quỳnh là tình bạn. Và ẩn chìm trong ánh sáng ấy là con mắt của giấc mơ. Vì, trong những giờ phút đẹp, thực của cuộc sống Lữ Quỳnh cũng dùng con mắt giấc mơ để hưởng thụ nó, để cảm xúc vui buồn cùng nó. Như một nghệ thuật (hay kinh nghiệm?) để trộn lẫn giữa thực và phi thực. Cái phi thực là áo khoác của thơ mộng lên tất cả những niềm vui lẫn đau buồn, trong thơ Lữ Quỳnh…

Tôi nghĩ, anh quý thương bạn bè, và anh đã được hạnh phúc chia cùng họ, rất thực, những phút giây đẹp đẽ, đẹp đến nỗi anh cho nó là giấc mơ. Mơ trong lúc sống thực nhé. Rồi khi một mình anh lại sống thêm một lần nữa thời khắc ấy, bằng giấc mơ. Trời ạ, người thơ sao biết sống quá vậy! Bởi vì lúc tỉnh hay mơ anh đều mơ cả… Cho nên, cái lúc tỉnh ra thấy quạnh hiu kia, tôi nghĩ, chắc nó chỉ xảy ra ở vào giấc ngủ cuối cùng, cho đến khi anh nhắm con mắt của giấc mơ…”

Trong phần Thơ Chuyển Ngữ, một số bài được dịch ra Anh văn và Pháp văn. Các dịch giả chuyển ngữ là: Trương Văn Dân, Elena Pucillo Truong, N. Sao Mai, Phan Tấn Hải.

Trong phần Bài của bằng hữu, là các bài của: Nguyên Minh, Huỳnh Như Phương, Đinh Cường, Nguyễn Mộng Giác, Trần Thị Nguyệt Mai, Du Tử Lê, Lữ Kiều, Nguyễn Mạnh Trinh, Nguyễn Thị Khánh Minh, Nguyễn Thị Hải Hà, Trần Hoài Thư, Luân Hoán, Nguyễn Lệ Uyên, Trần Văn Nam, Đỗ Nghê, Đỗ Hồng Ngọc, Cao Kim, Khuất Đẩu, Nguyễn Xuân Thiệp, Huyển Chiêu, Nguyễn Quang Chơn, Phan Tấn Hải, Nguyễn Lương Vỵ, Trần Huiền Ân, Lê Ký Thương, Trần Đình Sơn Cước, Nguyễn Chí Kham.

Lữ Quỳnh tên thật là Phan Ngô, sinh năm 1942 tại Thừa Thiên – Huế. Cha mất lúc một tuổi, thuở nhỏ phần lớn ông sống tự lập. Từ năm 1959 đến 1962 ông là học sinh trường Quốc Học Huế. Năm 1962-1963 dạy học tại trường Bán công Vinh Lộc.

Lữ Quỳnh là cựu Sĩ Quan VNCH (Khóa 19 Trường Bộ Binh Thủ Đức), phục vụ tại các đơn vị: Tổng Y Viện Duy Tân – Đà Nẵng (năm 1965-66), Tiểu đoàn 22 Quân Y -Bình Định (năm 1967-70), Quân Y Viện Quy Nhơn (năm 1971-75). Ông có mười năm sống ở Quy Nhơn.

Sau 1975, ông bị tù cải tạo ở trại Cồn Tiên, Ái Tử (Quảng Trị). Năm 2000 Lữ Quỳnh sang định cư tại San Jose, California.

Lữ Quỳnh đã sáng tác từ cuối thập niên 1950s, cộng tác với nhiều tạp chí trong và ngoài nước, đã ấn hành nhiều tác phẩm thơ, tập truyện ngắn, truyện vừa, truyện dài, ký…

Nhìn thời gian trôi qua, với rất nhiều bạn thân đã ra đi bên đời, Lữ Quỳnh có lúc ngậm ngùi viết:

…tháng tư dành tưởng niệm. ngậm ngùi
sao người đi nhiều hơn kẻ ở
tôi ngồi chép A Di Đà Sám
thay làm thơ cho một cõi đi về…

Tuyển tập “Những Con Chữ Lang Thang Không Ngày Tháng” của Lữ Quỳnh đã có trên Amazon.com (Search chữ: “lu quynh”). Tuyển tập dày 548 trang.

Độc giả có thể liên lạc với tác giả qua email: songsuongmu@yahoo.com

15/07/2019(Xem: 379)
Báo chí và các hãng thông tấn trong nước đã ghi nhận môt diễn biến bất thường trong việc bố trí nhân sự cấp cao của chính phủ VN khi thấy Chủ Tich Quốc Hội Nguyễn thị Kim Ngân tiếp đại sứ TQ, Hùng Ba hôm 4-7 chứ không phải Phó Chủ Tich nước Đặng Thị Ngọc Thịnh.
15/07/2019(Xem: 146)
Lễ kỳ yên tức là lễ cầu an, là lễ tế Thành hoàng lớn nhất của một ngôi đình ở Nam Bộ.
15/07/2019(Xem: 244)
Thành phố Hamburg là thủ đô Phật giáo của nước Đức.
15/07/2019(Xem: 302)
Hầu hết chúng ta đã tham dự các cuộc bầu cử tự do tại Việt Nam trước 1975 và tại các quốc gia tự do mà chúng ta đang cư ngụ sau năm 1975.
14/07/2019(Xem: 1525)
cô Nguyễn Quang Hồng Ân được phép ở lại Đức quốc vì lý do học vấn. Thân phụ cô Hồng Ân là ông Nguyễn Quang Hồng Nhân, từng bị tù 20 năm vì hoạt động đòi nhân quyền, cùng với vợ (thân mẫu cô Hồng Ân) đã bị Sở Di Trú Đức Quốc từ chối đơn xin tỵ nạn chính trị và đã trục xuất về Việt Nam.
14/07/2019(Xem: 892)
Khi nói đến chênh lệch giàu nghèo ở Mỹ ngày nay không thể giải thích bằng chủ nghĩa Mác của giai cấp chủ nhân bóc lột thợ thuyền, mà chính yếu bắt nguồn từ cấu trúc xã hội không thay đổi kịp theo đà phát triển của hai trào lưu toàn cầu hóa và điện toán hóa.
14/07/2019(Xem: 888)
Kính mời quý Phật tử vùng Nam California đến tham dự khóa tu hằng tuần với sự hướng dẫn của Sư Bà Như Hương tại Trung Tâm Sunshine - 13071 Brookhurst Str. Suite 197, Garden Grove, CA 92843.
14/07/2019(Xem: 637)
Anh ở Trung Đông về nghỉ phép Nét vui rạng rỡ áo hoa rừng Đẹp đôi cô bạn…dài đuôi tóc Có nụ cười tươi mặt sáng trưng / Nầy anh lính chiến đồng hương trẻ! Vào cash tiền xong nhớ lẹ ra Kể chuyện hai năm …miền đất lạ Buồn vui đời lính chiến trường xa
14/07/2019(Xem: 793)
Đây là tựa đề tập sách mới trên 700 trang vừa được phát hành trên toàn cầu theo dạng eBook của người viết. Đây cũng là kết quả nghiên cứu sau nhiều năm về chính sách gọi là “đổi mới” của chế độ toàn trị trải qua trên 30 năm
13/07/2019(Xem: 2503)
Iran là một nước nhỏ, thua kém Hoa Kỳ về mọi mặt, thế nhưng vì sao lại dám ngang nhiên thách thức Hoa Kỳ trong tình trạng căng thẳng có thể đưa tới chiến tranh giữa hai nước. .. Đã bắn hạ máy bay do thám không người lái loại hạng nhất của Mỹ.
13/07/2019(Xem: 786)
Với vc văn hóa là vô cùng quan trọng bởi nó định hướng cho mọi sanh hoạt của chế độ và của nhơn dân. Không thấy sao ở Việt nam nhan nhản những tấm bảng lớn kẻ chữ đỏ lòm «Nếp sống văn hóa, Khu phố văn hóa, … ». Nghĩa là Việt nam dưới chế độ ta là nước đầy văn hóa. Không có ở đâu bằng!
12/07/2019(Xem: 616)
Nói đến cái đẹp, triết gia Kant cho rằng "Cái đẹp là cái làm người ta thích". Phạm Quỳnh thì bảo "Cái đẹp là phải có thể cảm ngay người ta được".
12/07/2019(Xem: 913)
Đảng cộng sản Việt Nam (CSVN) đang lo tối mặt vì “mạng xã hội” và “xã hội dân sự” đã thúc đẩy tình trạng “suy thoái tư tưởng, “tự diễn biến” và “tự chuyển hóa” trong đảng đến hố chôn vùi chế độ.
11/07/2019(Xem: 1021)
Nằm trên địa bàn phường 1, cách trung tâm thành phố Cà Mau vế phía Tây là Vườn chim Cà Mau.
11/07/2019(Xem: 1293)
Có vài giai thoại về tỳ kheo ni Liên Hoa Sắc, nhưng ở đây xin kể vắn tắt về Tỳ kheo ni Liên Hoa Sắc phải chịu quả báo do ác nghiệp ở đời trước tạo ra trong kinh Hiền Ngu.
Tin công nghệ
Trong kỷ nguyên mạng 5G, Mỹ đang tụt hậu trước Trung Quốc. Để phần nào khỏa lấp sự thua thiệt, Mỹ dự định sẽ dồn nguồn lực phát triển thế hệ mạng 6G với hy vọng việc đón đầu mạng 6G sẽ giúp họ trở thành quốc gia dẫn đầu về công nghệ mạng tương lai.
Người ta thường so sánh ngành công nghiệp trí tuệ nhân tạo với ngành dầu mỏ: một khi ta khai thác được dữ liệu, ta có thể tinh lọc để biến nó thành một thứ hàng trao đổi quý giá. Phép so sánh còn chỉ ra một điểm chung khác, khi xét tới những ảnh hưởng môi trường của quá trình xử lý deep learning.
Không thể phủ nhận, vaccine là một trong những phát minh y tế vĩ đại nhất lịch sử nhân loại. Từ sự ra đời của loại vaccine đầu tiên phòng bệnh đậu ở thế kỷ 19, cho tới hàng loạt vaccine phòng cúm thường liên tục được cập nhật mỗi năm, các mũi tiêm đã giúp cho hàng triệu người phát triển khả năng miễn dịch với những căn bệnh, một thời từng là công cụ của thần chết trong quá khứ.
Khi sử dụng điện thoại Android, người dùng có quyền quyết định rằng không cho phép một phần mềm theo dõi thông tin từ điện thoại, và có lẽ sẽ cảm thấy yên tâm rằng ứng dụng đó sẽ không thể truy cập thông tin từ điện thoại của mình. Tuy nhiên, khoảng giữa tháng 07/2019, các nhà nghiên cứu lại chỉ ra rằng hàng nghìn ứng dụng đã tìm ra cách qua mặt hệ thống cấp quyền truy cập của Android, truy cập thông tin trên điện thoại hay thậm chí có thể theo dõi được vị trí của người dùng.
Khoảng giữa tháng 07/2019, các quan chức y tế cộng đồng ở Mỹ đang kêu gọi mọi người đề phòng và bảo vệ bản thân trước một loại ký sinh trùng siêu nhỏ, có thể sống nhiều ngày trong bể bơi và các khu vực vui chơi dưới nước.
Khoảng giữa tháng 07/2019, IBM và Red Hat công bố đã hoàn tất thương vụ sáp nhập, theo đó IBM đã mua lại tất cả các cổ phiếu phổ thông đã phát hành và đang lưu hành trên thị trường của Red Hat với giá 190 USD mỗi cổ phiếu bằng tiền mặt, tương đương tổng giá trị vốn chủ sở hữu khoảng 34 tỷ USD.
Những hình ảnh cận cảnh của NGC 3242 cho thấy sự lột xác của một ngôi sao giống Mặt trời đang hấp hối một cách lạ thường, được gọi là Tinh vân Bóng ma của Sao Mộc.
Khoảng giữa tháng 07/2019, theo công ty bảo mật Check Point của Israel, một malware có tên Agent Smith đang khiến 25 triệu chiếc smartphone chạy Android bị ảnh hưởng. Mã độc lợi dụng một lỗ hổng bảo mật của Android, vốn là tính năng giúp cho việc cập nhật phiên bản mới nhất của hệ điều hành Android trên những chiếc điện thoại trở thành ưu tiên hàng đầu. Sau khi nhiễm vào chiếc điện thoại, Agent Smith sẽ tự động cài những phiên bản giả mạo của những ứng dụng như WhatsApp, và hiện quảng cáo tới mức gây phiền toái cho người dùng.
Khoảng đầu tháng 07/2019, dịch vụ xe tự lái Waymo của Google đang tìm cách trở nên khác biệt trên thị trường taxi trong bối cảnh đang phải cạnh tranh với cả taxi truyền thống, phương tiện công cộng, các ứng dụng gọi xe và dịch vụ tự lái khác. Phương thức Waymo sử dụng là tập trung vào việc cung cấp những tiện nghi nhằm thu hút khách hàng.
Dù là chiếc máy với nhiều công nghệ đột phá giúp đặt nền móng cho các sản phẩm về sau, MacBook 12 inch đã bị Apple khai tử để nhường chỗ cho MacBook Air
Thời gian qua, Samsung đã dần dần đóng cửa các cơ sở sản xuất smartphone của hãng tại Trung Quốc và chỉ để lại duy nhất một nhà máy ở Huệ Châu. Hồi tháng 06/2019, Samsung cũng bắt đầu sa thải công nhân viên ở Huệ Châu
Khoảng đầu tháng 07/2019, các nhà khoa học phát hiện ở vùng núi Pyrenees không có người sinh sống ở miền nam nước Pháp, những trận mưa đã đem các hạt vi nhựa từ biển khơi, tích tụ trên những đám mây và rơi xuống vùng đất. Đây chính là hậu quả trực tiếp của việc con người lạm dụng việc sử dụng đồ nhựa trong cuộc sống hàng ngày và thải chúng ra ngoài môi trường. Họ đã phát hiện ra, cứ mỗi ngày một mét vuông ở vùng Pyrenees đo được 365 phân tử vi nhựa được nước mưa “rơi” xuống.
Khoảng đầu tháng 07/2019, theo nguồn tin từ chuỗi cung ứng, iPad mới (tạm gọi là iPad 7) sẽ bắt đầu được sản xuất hàng loạt trong cùng tháng. Bên cạnh đó, MacBook Pro mới với màn hình 16 inch sẽ được sản xuất hàng loạt trong Q4 2019. Đối tác Radiant Opto-Electronics sẽ là hãng cung cấp module đèn nền độc quyền cho iPad mới và MacBook Pro 16 inch.
Khoảng đầu tháng 07/2019, trong khuôn khổ hội nghị hàng không vũ trụ diễn ra ở Atlanta (Mỹ), Boeing đã tiết lộ hình ảnh render của mẫu máy bay siêu thanh do hãng đang phát triển
Khoảng đầu tháng 07/2019, một nghiên cứu mới phân tích những sơ yếu lý lịch của các nhân viên làm việc cho tập đoàn Huawei đã chỉ ra những mối liên quan giữa tập đoàn công nghệ khổng lồ với quân đội, chính phủ và cơ quan tình báo Trung Quốc. Những nghi vấn đã tồn tại từ lâu nhưng sau cuộc nghiên cứu mới, có lẽ mối liên quan mà phương Tây lo ngại thậm chí còn sâu sắc và gắn kết hơn so với tưởng tượng.