Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Chú Giải Chuyện Đời Xưa của Trương Vĩnh Ký (44-48)

22/11/201600:01:00(Xem: 2552)

 

Chú Giải

Chuyện Đời Xưa của Trương Vĩnh Ký

 

Nguyễn Văn Sâm
   

 

(Chuyện 44-48  Sẽ đăng tiếp)

 

Quyển Chuyện Đời Xưa của Trương Vĩnh Ký là quyển sách bán chạy nhứt của nhà văn nầy. In tới lui nhiều lần, năm 1914 đã in tới ngàn thứ chín. Những lần in không đề tái bản lần thứ mấy và in bao nhiêu thì phải nói là cơ man.

Tại sao quyển truyện mỏng nầy lại có sức hấp dẫn như vậy? chính là nhờ ông Trương khi viết đã đưa ra hai mục tiêu và đã làm gần như trọn vẹn

1. Giáo dục về luân lý. Người đọc cẩn thận sẽ thấy những bài học tốt cho cách ở đời, cách xử thế, ứng xử trong trạng huống cần thiết, đề phòng kẻ xấu, chớ cả tin..

2. Dùng tiếng Annam (Việt Nam) ròng. Trong toàn quyển chuyện không sự kiện làm văn chương, mặc dầu điều nầy không hẵn là xấu, mà chỉ có sự sử dụng tiếng Việt thường nhựt, với những từ ngữ của người bình dân. Người đọc đón nhận cũng vì lẽ đó.

Ngoài ra vì tác giả khéo léo cho thấy sinh hoạt của dân chúng có thể nói là cuối thế kỷ 19 nên đây là nguồn tư liệu dồi dào về những chi tiết của cuộc sống dân ta mà gần như ngày nay không thể thấy (ăn ong, ăn bánh lớ, cái chày mổ, sư làm đám, hầm bắt cọp, bắt chồn, tục mai dong, tục ở rể…).

Sách viết hơn trăm năm trước, bằng chữ của dân miền cực Nam nên chắc chắn là khó hiểu với phần đông người đọc hiện giờ. Sự chú giải những từ nầy là cần thiết nên quyển sách Chú Giải Chuyện Đời Xưa của Trương Vĩnh Ký có lý do để ra đời.

Victorville, CA, tháng 11, 2016

 blank

45. Anh học trò sửa liễn cửa ngõ phủ ông Hoàng.

 

     Có người học trò còn nhỏ tuổi mà đã già chữ nghĩa[1] lắm. Lúc dọn phủ[2] cho đức ông nhứt (tr. 65) ở, thì triều đình có hội nhau lại, mà đặt một câu liễn cửa ngõ đức ông. Đắp chữ vôi thếp vàng tử tế.

     Hai câu ấy đặt như vầy:

        Tử năng thừa phụ nghiệp,

                    Thần khả báo quân ân[3].

Anh học trò đi ngang qua cửa, thấy câu liễn, đứng lại coi, không ưng ý, đi học về giận đứng lại đó, không cất nón[4]. Quân canh nhựt[5] cửa đó, liền bắt, hỏi sao vô phép không cất nón? Có biết đó là phủ ông nào chăng?

     Người học trò nói:

     _Tôi biết, mà mắc tôi giận, thấy câu liễn đặt không nhằm, nên quên lấy nón xuống.

     Quân mới dẫn vào Thái tử Đông cung. Đức ông hỏi. Người học trò cũng cứ khai thiệt làm vậy. Chừng[6] đức ông cho mời đình thần vào, mới kể tự sự cho các quan nghe, rằng tên học trò chê câu liễn các quan đã đặt ngoài cửa.

     Vậy mới hỏi học trò, vì làm sao mà chê, bây giờ có dễ sửa lại hay không? Thì anh học trò nói: Đặng. Đức ông biểu: Bẻ làm sao thì bẻ đi[7], rồi sửa đi thử coi. Anh học trò mới bẩm:

     Câu liễn ấy thất lễ, là vì đặt con đứng trước cha, tôi đứng trước vua, làm vậy sao cho phải?

     – Ừ, nói nghe được. Mà bây giờ sửa lại làm sao?

     – Bẩm lịnh các ông lớn, sửa lại như vầy, thì hay quyết đi mà thôi. (tr. 66)

Phụ nghiệp tử năng thừa

Quân ân thần khả báo

     Các quan ai nấy đều khen. Vua cho người ấy đậu tiến sĩ, lại ban cho một ngàn quan tiền thưởng tài, triều đình lại thưởng ít ngàn nữa.

 

 

46. Trét chai cho trơn

 

    Tên thợ lắp vò[8] kia ngồi nơi trại[9] một mình, đang nấu chai mà trét ghe. Xảy đâu có một tên trên rẫy cỡi lừa đi ngang đó, thấy lạ, mới đứng lại, nhảy xuống, bước vô coi và hỏi rằng: không biết anh nấu chi đó hé?

      – Chú mầy không thấy nấu chai đó sao?

      – Nấu chai làm chi vậy, anh?

     – Nấu chai trét ghe, chớ làm chi? Thuở nay không thấy người ta trét ghe sao?

    – Tôi ở trên rẫy[10], ghe cộ đâu mà thấy? Mà trét làm chi vậy, anh?

    – Khéo hỏi không trét cho nó trơn, cho ghe đi cho mau.

    _ Vậy hà!... Tôi không có ghe, mà có con lừa đây, nó chạy tợ rùa bò. Không biết ước chừng trét chai nó, nó có trơn, có chạy mau hơn không?

    – Mau lắm chớ!

    – The thía[11]! Không dám nào xin anh làm ơn trét giùm nó cho tôi chút, được không?

    – Sao không được? Đâu chú mầy vén cạy đuôi nó lên, qua trét giùm cho mà coi. (tr. 67)

     Tên rẫy mừng, dắt lừa lại, vén luốc đuôi lên[12], chú thợ múc một vá chai sôi, bắt tạt vô chỗ ấy đó... Con lừa bèn nhảy nai, phóng riết... Tên rẫy mừng khen rằng: Phép hay thiệt! Cám ơn anh... Ủa cơ khổ! Thôi rồi! Nó chạy mau quá, mất rồi!... Tôi theo bắt sao cho kịp?... Thôi, anh chịu khó làm ơn trét tôi luôn thể, trét bằng hai, cho tôi rượt cho kịp.

      – Mặc ý.

     Chú thợ tạt cho một vá chai sôi, anh ta nhủi xuống la lên:

     _Cha ôi[13]! Chết tôi! Trơn đâu mà chạy!

 

 

47. Thầy bói bị trác[14] cổi quần vắt vai đi giữa chợ.

 

     Thằng cha thầy bói kia đi đâu, có mướn đứa dắt để chỉ chừng đường sá. Mà nhằm đứa lý lắc[15] hay chơi pha lửng[16], dặn nó hễ có mương thì nó la lên, cho thầy biết mà nhảy kẻo sụp.

     Đi ngang qua chợ đông, nó muốn khuấy chơi, nó nói: Mương, thầy, mương! Nhảy, thầy, nhảy! Thầy nghe nói nhảy một chặp. Rồi nó nói: Đây có cái hào lớn, thầy cổi quần ra mà lội mới được. Anh thầy tin tưởng là thật, cởi tuột quần ra vắt vai đi xung xăng[17] giữa chợ. Thiên hạ thấy trêu làm vậy, thì cười om cả chợ. (tr. 68)

 

48. Hà tiện đến chết cũng còn hà tiện.

 

     Ông kia cả đời những hà tiện rít róng[18], tiện tặn, không dám ăn dám mặc, bo bo giữ của[19] hoài. Xán bịnh xuống[20], tính thế cầm không đậu, mới kêu ba đứa con vào trối trăng mọi sự. Hỏi người con thứ tư: Cha chết rồi, con tính chôn cất làm sao, cho khỏi tốn kém? Thì nó nói: Mua một chiếc đệm rách bó xác vác đi, đào lỗ dập lại, thì khỏi tốn cơm tốn tiền.

     Mới hỏi đến người con thứ ba, thì con thứ ba nói: Cha một mai có nhắm mắt lại rồi thì rinh mà chuồi xuống sông[21] thì xong.

      Cha cũng chưa ưng bụng: Vậy cũng chưa hay mấy, vì phải mất công mà vô ích.

      Mới kêu con trưởng nam đầu lòng ra hỏi: Trẻ em[22] nó tính làm vậy đó, mà như con, con tính làm sao? Vậy con thứ hai mới thưa với cha rằng: Cha mạng một[23] đi rồi, thì con chất lửa thui cái xác đi, lấy tro làm phân trồng hành, bán có lợi. Cha nghe nói ưng ý mới chịu, mà lại khen: Con thiệt giống ý cha. Tính vậy là phải lắm.

      Hà tiện làm sao đến đỗi đã gần chết hòng lìa bỏ mọi sự[24], mà hãy còn so hơn tính thiệt, tính lợi tính hại! (tr. 69)

 



[1] Già chữ nghĩa: Học giỏi, nhớ sách hơn người.

[2] Dọn phủ: con trai của vua khi lớn lên được cấp cho một cái nhà gọi là phủ. Lúc sửa soạn phủ cho ông hoàng thì gọi là dọn phủ.

[3] Tử năng thừa phụ nghiệp 子能乘父業: Con cái nên tiếp nối công trình của cha. Thần khả báo quân ân 臣可報君恩 : Bề tôi phải báo đáp ơn vua.

[4] Không cất nón: Không giở nón ra, chứng tỏ long tôn kính. Xưa đi ngang phủ ông hoàng phải tỏ ra kính cẩn kiểu giở nón.

[5] Canh nhựt: Canh giữ.

[6] Chừng: Cho tới khi. Nguyên bản in sai thành chửng.

[7] Bẻ (bắt): Nói  ra lý lẽ để chê trách chuyện gì.

[8] Thợ lắp vò: Thợ làm nghề xảm trét dầu chai cho ghe thuyền. Lấp Vò là tên quận ở giửa sông Tiền và sông Hậu. có thể ngày trước ở đây nghề làm ghe, trét ghe thành hành.

[9] Trại: Nhà lớn rộng, trống trải được dựng lên để làm công việc hay chứa đồ vật: Trại ghe, trại hòm, trại cưa…

[10] trên rẫy: Ở chỗ trồng rau đậu, cây củ… cũng có nghĩa là nơi quê mùa, không phải nơi sông nước có người qua lại.

[11] The thía: HTC: May lắm, tốt vía vang; tiếng con buôn gặp mối hàng bán, được mầng rỡ mà la lên, cũng như nói rằng gặp vía vang tốt. Từ nầy tôi chưa từng nghe/ thấy, cũng chẳng biết nghĩa, may quá nhờ tự điển của ông HTC và sách của ông Trương Vĩnh Ký.

[12] Vén luốc đuôi lên: Vén hết cái đuôi lên, ý hết nầy suy từ chữ luốt mà G. Hue cắt nghĩa là hoàn toàn, complètement, entièrement. Vậy thì Trương Vĩnh Ký viết chánh tả sai chỗ nầy!

[13] Cha ôi: Tiếng than kiểu nầy bây giờ là Trời ơi, mẹ ơi, không nghe nói cha ơi nữa.

[14] Trác (bị): Bị gạc chuyện nhè nhẹ, thuờng là không phải chuyện tiền bạc. Tổ trác.

[15] Lý lắc: Ưa trửng giởn, ưa chọc phá.

[16] Pha lửng: Nói chơi, nói đùa.

[17] Xung xăng (đi): Đi lăng xăng, tung tăng một cách hồn nhiên.

[18] Rít róng: Hà tiện quá mức.

[19] Bo bo giữ của: Bỏn xẻn quá, không lòi ra đồng nào cho ai.

[20] Xán bịnh: Bị bịnh nặng thình lình.

[21] Chuồi xuống sông: Thả nhẹ vật gì xuống sông theo chiều dọc. Kẻ gian có thể chuồi xuống sông để không tạo tiếng động.

[22] Trẻ em: Nói chung là mấy đứa em. Trẻ, trái lại chỉ người làm công cho gia đình giàu có.

[23] Mạng một: Tức mệnh một, chết.

[24] Hòng lìa bỏ mọi sự: Sắp bỏ hết tất cả mọi thứ.



.

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Nước. Nước từ đâu cứ dâng lên; lên rồi rút, rút rồi lại lên, ngập tràn đồng ruộng, ao hồ, vườn tược, làng quê, và phố thị của nhiều tỉnh thành miền Trung. Cuồng phong bão tố từ đại dương cuộn xoáy vào đất liền, kéo theo những cơn mưa xối xả ngày đêm.
Vấn đề không phải là để truy thù hay báo oán. Truyền thống văn hoá bao dung dân tộc Việt không cho phép bất cứ ai thực hiện điều đó. Tuy nhiên, quá khứ cần phải được thanh thoả – và không thể thanh thỏa bằng một (hay vài) cuốn truyện– để chúng ta đều cảm thấy được nhẹ lòng, và an tâm hơn khi hướng đến tương lai.
Làm thương mại, nhất là làm trong nghề buôn bán nhà cửa, muốn mọi người thương mình rất khó. Chín người thương mình cũng có một người ghét mình. Ăn ở cho mọi người thương mình chỉ có chân thành mới làm được.
Rừng điêu tàn thì đất nước suy vong; đây mới chính là cội rễ của vấn đề.bChúng ta cứu giúp đồng bào bị nạn nhưng chính chúng ta có ai nghĩ đến cội nguồn của vấn đề là nạn phá rừng cưa gỗ tàn phá đất nước. Tác động tới môi trường, phá rừng vẫn đang tiếp diễn và đang làm thay đổi khí hậu và địa lý.
Trưa ngày 16/10/2020, một thanh niên người Tchétchène, tên Abdoullakh Anzarov, đã cắt cổ Thầy giáo Sử Địa, ông Samuel Paty, ngay trước trường Trung học Le Bois d'Aulne nơi ông đang dạy, ở Thành phố Conflans-Sainte-Honorine, ngoại ô Tây-Bắc cách Paris chừng 40km Paris.
Tôi rất hãnh diện đã ủng hộ đạo luật lịch sử, mang 130,000 người tị nạn đầu tiên từ các nước Việt Nam, Lào, và Campuchia đến Hoa Kỳ vào năm 1975 và đã thông qua nghị quyết chào đón họ. Tôi đã bỏ phiếu chấp thuận gia tăng ngân quỹ để giúp những người Việt mới đến định cư và sau này tôi đã đồng bảo trợ cho đạo luật dẫn đến sự hình thành của hệ thống di trú theo quy chế tị nạn hiện hành. Tinh thần cứu giúp người tị nạn, chào đón họ đến với tự do sau khi trốn thoát chế độ đàn áp, là giá trị nền tảng của chúng ta và của Hoa Kỳ. Cũng do giá trị đó mà nước Mỹ trở thành biểu tượng của tự do và hy vọng, dẫn đầu thế giới không chỉ bằng sức mạnh của một cường quốc mà bằng hành động cụ thể làm gương cho thế giới. Trong vai trò tổng thống, tôi cam kết sẽ giữ cho nước Mỹ là quốc gia luôn chào đón người tỵ nạn và di dân, và chúng ta ghi nhận sức mạnh phi thường của Hoa Kỳ đến từ xã hội đa dạng và đa sắc tộc của chúng ta.
Hai Dự thảo “Báo cáo Chính trị” (BCCT) và “Tổng kết công tác xây dựng Đảng và thi hành Điều lệ Đảng nhiệm kỳ Đại hội XII”, gọi ngắn là “Xây dựng, chỉnh đốn đảng”, dành cho Đại hội đảng XIII vào đầu tháng Giêng năm 2021, đã bộc lộ bản tính tham quyền cố vị và tư duy giáo điều
Tại Hoa Kỳ, tháng 10 được chọn là tháng nâng cao hiểu biết về ung thư vú. Theo thông tin từ trang web của Hiệp Hội Ung Thư Vú Quốc Gia (National Breast Cancer Foundation), trung bình cứ 2 phút thì có một phụ nữ được chẩn đoán bị ung thư vú tại đất nước có hệ thống y tế đứng đầu thế giới này. Theo trang web của Hội Ung Thư Việt Mỹ (Vietnamese American Cancer Foundation), ung thư vú là loại ung thư thường gặp nhất ở phụ nữ người Việt nhưng lại có rất ít thông tin về những gì người mắc bệnh đã từng trải qua. Đây một tổ chức vô vụ lợi có văn phòng tại miền Nam Cali được thành lập từ năm 2002 với sứ mệnh ủng hộ và tranh đấu cho quyền lợi của bệnh nhân ung thư.
Dân Việt Nam và các dân tộc trên thế giới tùy theo ảnh hưởng môi trường của nơi cư trú, văn hóa tập tục truyền từ đời này qua đời khác, cách sinh sống, tôn giáo khác nhau, họ có các hình thức mai táng khác biệt riêng mà tôi xin dần dà trình bày ra đây để gọi là góp thêm chút ý kiến với quý vị:
Mấy ngày qua nghe tin nước lụt ngập tràn miền Trung, tôi cứ cố "giả lơ" vì biết mình không thể cầm lòng được khi đối diện thêm lần nữa cảnh hoang tàn mùa lụt lội. Tôi xem lướt qua những hình ảnh nước ngập nhiều nơi ở miền Trung trong tâm trạng bất lực vì những điều tôi mong và muốn cho quê hương vẫn còn xa quá trong tầm với của tay mình.
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
Người Việt Phone
Không còn nghi ngờ gì nữa, khẩu trang đã đóng một vai trò trung tâm trong các chiến lược đối đầu với dịch bệnh COVID-19 của chúng ta. Nó không chỉ giúp ngăn ngừa SARS-CoV-2 mà còn nhiều loại virus và vi khuẩn khác.
Hôm thứ Hai (06/07/2020), chính quyền Mỹ thông báo sinh viên quốc tế sẽ không được phép ở lại nếu trường chỉ tổ chức học online vào học kỳ mùa thu.
Đeo khẩu trang đã trở thành một vấn đề đặc biệt nóng bỏng ở Mỹ, nơi mà cuộc khủng hoảng Covid-19 dường như đã vượt khỏi tầm kiểm soát.
Trong khi thế giới đang đổ dồn tập trung vào những căng thẳng giữa Mỹ với Trung Quốc, thì căng thẳng tại khu vực biên giới Himalaya giữa Trung Quốc và Ấn Độ vào tháng 05/2020 đã gây ra nhiều thương vong nhất trong hơn 50 năm.
Ủy ban Tư pháp Hạ viện Mỹ cho biết các CEO của 4 tập đoàn công nghệ lớn Amazon, Apple, Facebook và Google đã đồng ý trả lời chất vấn từ các nghị sĩ Quốc hội về vấn đề cạnh tranh trong ngành công nghệ.