Hôm nay,  

Chú Giải Chuyện Đời Xưa của Trương Vĩnh Ký 11 12

30/10/201600:01:00(Xem: 3853)
Chú Giải:
Chuyện Đời Xưa của Trương Vĩnh Ký
 
Nguyễn Văn Sâm
  

(Chuyện 11, 12)
  

Quyển Chuyện Đời Xưa của Trương Vĩnh Ký là quyển sách bán chạy nhứt của nhà văn nầy. In tới lui nhiều lần, năm 1914 đã in tới ngàn thứ chín. Những lần in không đề tái bản lần thứ mấy và in bao nhiêu thì phải nói là cơ man.

Tại sao quyển truyện mỏng nầy lại có sức hấp dẫn như vậy? chính là nhờ ông Trương khi viết đã đưa ra hai mục tiêu và đã làm gần như trọn vẹn

1. Giáo dục về luân lý. Người đọc cẩnthận sẽ thấy những bài học tốt cho cách ở đời, cách xử thế, ứng xử trong trạng huống cần thiết, đề phòng kẻ xấu, chớ cả tin..

2. Dùng tiếng Annam (Việt Nam) ròng. Trong toàn quyển chuyện không sự kiện làm văn chương, mặc dầu điều nầy không hẵn là xấu, mà chỉ có sự sử dụng tiếng Việt thường nhựt, với những từ ngữ của người bình dân. Người đọc đón nhận cũng vì lẽ đó.

Ngoài ra vì tác giả khéo léo cho thấy sinh hoạt của dân chúng có thể nói là cuối thế kỷ 19 nên đây là nguồn tư liệu dồi dào về những chi tiết của cuộc sống dân ta mà gần như ngày nay không thể thấy (ăn ong, ăn bánh lớ, cái chày mổ, cái đường câu ống, sư làm đám, hầm bắt cọp, bắt chồn, tục mai dong, tục ở rể…).

Sách viết hơn trăm năm trước, bằng chữ của dân miền cực Nam nên chắc chắn là khó hiểu với phần đông người đọc hiện giờ. Sự chú giải những từ nầy là cần thiết nên quyển sách Chú Giải Chuyện Đời Xưa của Trương Vĩnh Ký có lý do để ra đời.  Cũng là để cho người dùng không bị sách in sai dẫn vào những kiến thức sai lạc về mặt ngôn ngữ xưa.

Victorville, CA, tháng 11, 2016

 

11. Kén rể hay trớ trinh[1] láo xược

blank

    
   
Ông kia giàu có, có một đứa con gái xinh tốt lịch sự[2]. Nhiều nơi gắm ghé[3] muốn đi nói[4], mà ông cha thì ý muốn kén một chàng rể cho lanh lợi, nói láo, trớ trinh. Có một anh nọ, tốt trai mà nghèo, ở xa nghe đồn ông ấy kén rể hay nói láo, mà cũng đã có nhiều nơi tới làm rể, láo xược thôi cũng đã hết sách hết vở[5], mà cưới không được con ông ấy[6]. Vậy nó mới tới làm rể, mà ăn ở cứ mực thiệt mà làm[7]. Như vậy cũng đã lâu. Ngày kia anh ta mới tính đã tới nước[8] nói láo, thì ra thưa với cha vợ, xin về chịu tang cha, ít ngày sẽ trở lại.

     Cách chừng được vài ba tháng, nó mới trở về, tay cầm đường câu ống[9], vai quảy một con cá lớn, đã tươi mà lại ngon thịt, vô nhà. Cha vợ mừng hỏi? Cá ở đâu mầy vác mầy đi vậy? Nó mới nói: Thưa với cha, cá của tôi câu, có cái đường câu[10] của cha tôi thuở trước làm nghề để lại, tôi đem theo, để có lỡ bữa[11] câu ăn nó cũng đỡ; (tr. 18) tôi mới câu được ngoài vàm[12], còn tươi, đem cho cha nấu canh ăn một bữa.

     Bữa kia ông cha vợ biểu sắm ghe đi câu chơi. Nó đem câu đồ[13] đi. Tới khúc sông có đá hàn[14], nó thả câu xuống mắc trong đá, kéo hò lơ hò dịch[15] không lên. Nó nói: Cha chả! Con cá thật đà nên lớn! Thôi, tôi lên trên quán uống nước, rồi thì tôi sẽ xuống mà lội lặn, mà bắt nó mới được. Giả đò đi uống nước, mới lấy mỡ, hành, tiêu ớt, ướp nướng một miếng khô, bọc trong lưng[16] mà xuống. Một hồi giập bã trầu[17], nó trồi lên, tay cầm miếng khô miệng nhai nguổm nguảm[18]. Cha nó hỏi: Khô ở đâu mà ăn làm vậy? Thì nó nói: Vua Thập điện dưới ngài quải cho ông bà[19], nên ngài nói với tôi, ngài mượn con cá, để làm dọn đãi. Đang có dọn dẹp ầm ạp[20] dưới đấy, ngài mời tôi ở lại ăn, mà tôi kiếu về[21] sợ cha trông; nên ngài biểu đưa một miếng khô cho tôi cầm về ăn mà uống rượu; người nghe nói có cha đi nữa, thì người dặn biểu mời cha xuống chơi.

     Ông cha nghe lời xuống, nó liệu chừng còn đặng một sải nữa mà tới đó, thì nó dùn dây[22] lại va đầu ông ta vào đá xẻ ra[23], chảy máu; rồi trồi lên. Nó thấy vậy, nó kêu trời van đất, sao vua Thập điện ở bất nhơn làm vậy? Rồi, nó lấy muối ớt, nó xát vô[24] cho. Rát rao[25] lắm, mới nói ra: Thật mầy đã khéo nói láo! Gặp đặng thằng rể như ý, về gả con cho nó liền[26]. (tr. 19)

 

12. Bụng làm dạ chịu

 

    Có một anh bất tài chẳng biết làm gì mà ăn, mới đi học làm thầy bói[27]. Bói nhiều quẻ cũng khá ứng[28]; nên thiên hạ tin đua nhau đem tiền đến xin bói. Làm vậy ăn tiền cũng đã khá, lại càng ra dạn dĩ càng đánh phách[29] khua miệng rân[30].

    Bữa kia trong đền vua, có mất con rùa vàng[31], kiếm thôi đã cùng khắp, mà không ra.

     Người ta mới tâu có anh thầy bói kia có danh, xin cho rước va tới, mà dạy gieo quẻ bói thử, họa may có được chăng. Vậy vua giáng chỉ dạy sắm võng dá[32], quân gia dù lọng cho đi rước cho được anh ta đem về.

     Thấy quân gia rần rộ tới nhà, trong bụng đà có lo có sợ, không biết lành dữ dường nào. Chẳng ngờ, nghe nói vua đòi đến bói, mà kiếm con rùa vàng của vua mất đi, trong lòng đã bấn bíu[33], lo đái ra cây[34], sợ e bói chẳng nhằm, mà có khi bay đầu đi[35]. Mà phải vưng phải đi, đánh liều mặc may mặc rủi,. Bịt khăn bận áo[36], bước lên võng ra đi, nằm những thở ra thở vô không biết liệu phương nào[37], mới than rằng: Bụng làm dạ chịu, chớ khá than van.

     Chẳng ngờ may đâu hai thằng khiêng võng, một đứa tên là Bụng một đứa tên là Dạ, là hai (tr. 20) đứa đã đồng tình ăn cắp con rùa của vua. Nghe thầy nói làm vậy, thì ngờ là thầy thông thiên đạt địa[38] đã biết mình rồi: sợ thầy tới nói tên mình ra, vua chém đi, cho nên để võng xuống, lại lạy thầy xin thương xót đến mình, vì đã dại sinh lòng tham, mới ăn cắp con rùa ấy, mà dấu trên máng xối. Xin thầy làm phước, đừng có nói tên ra, mà chúng tôi phải chết tội nghiệp.

     Anh thầy[39] nghe nói mới hở hơi[40] được, đem bụng mừng, thì mới nói: Thôi, tao làm phước, tao không có nói đâu, mà hòng sợ[41]. Tới nơi anh ta bói xong, kiếm được, rồi vua trọng thưởng, lại phong cho chức sắc về vinh vang.

     Mà vốn thiệt là việc may đâu mà nên mà thôi[42]. Chẳng phải là tại va có tài nghề chi đâu! Ở đời có nhiều người nhờ vận may mà nên mà thôi, chớ chẳng phải tài tình chi[43].

 



[1] Trớ trinh: Nói qua nói lại, lật lọng, HTC, Trớ trinh: Nhiều lời nói, dối trá, láo xược.

[2] Lịch sự: Đẹp, có nhan sắc. Chữ nầy nay đã biến nghĩa thành ra là người biết cách giao tế.

[3] Gắm ghé: Muốn đi hỏi cưới.

[4] Đi nói: Đi hỏi cưới con gài nhà ai.

[5] Hết sách hết vở: Hay quá. Hay còn hơn sách.

[6] Vậy thì ngày trước chuyện làm rể bị xù, bị lật độ, nói theo ngày nay là bị bẻ chỉa không cho cưới cũng là khá bộn bàng!

[7] Cứ mực thiệt mà làm: Sống, hành động thiệt thà, chơn chất.

[8] Tới nước: Tới lúc, tới cở, tới hoàn cảnh… chữ nước nghĩa nầy còn thấy ở từ hết nước, thua nước, nước tiên, nước hậu…

[9] Đường câu ống: HTC, Câu ống: Câu có ống nối cũng là cách câu dầm. HTC giải thích hà tiện lời quá, tôi chưa thấy cái câu ống nên đọc lời giải thích nầy cũng chưa hình dung được câu ống ra làm sao. Trên google có nhiều người nói nhiều về câu ống nhưng có thể là cách câu ống nầy mới chớ không phải cái đường câu ống mà Trương Vĩnh Ký nói chăng?

[10] Cái đường câu: Theo nghĩa của đoạn nầy thì đây là cái cần câu. HTC: Đàng câu: Sợi dây câu. Điều nầy cho ta suy ra ngày xưa có lúc người ta câu không dùng cần câu mà chỉ thả xuống nước sợi dây câu thôi, như trẻ nhỏ nhà quê thường dùng.

[11] Lỡ bữa: HTC, Đương ăn nửa bửa; không nhằm bữa ăn, quá bữa ăn. Anh tới lỡ bữa, không biết làm sao. Ở đây có nghĩa là lúc thiếu thức ăn.

[12] Vàm: Chỗ cửa sông, như Vàm Cỏ, vàm Tượng, vàm Tuần.

[13] Câu đồ: Có lẽ là đồ câu in sai?

[14] Đá hàn: Đá ngầm dưới long song, lòng rạch.

[15] Hò lơ hò dịch (kéo câu/lưới): Kéo hết sức, kéo mệt thở le lưỡi. Hò lơ là tiếng hò cuối câu để làm khiến cho bớt mệt khi nhiều người làm công việc nặng nhọc.

[16] Bọc trong lưng: Giấu trong lưng quần.

[17] Giập bã trầu: Thời gian ngắn chừng ăn xong một miếng trầu.

[18] Nhai nguồm nguàm: Nhai miệng đầy thiếu điều rớt thức ăn ra ngoài. HTC, Nhai ngỏm ngoãm: Nhai lớn miệng, miệng cham bam.

[19] Quải cho ông bà: Cúng cơm cho vong linh ông bà hưởng. Đám giỗ ông bà.

[20] Ầm ạp: HTC không có từ nầy mà chỉ có từ ầm ầm ai cũng đã biết nghĩa.

[21] Kiếu về: Xin phép về sớm trogn đám tiệc, đám hội… Lời nói lịch sự.

[22] Dùn dây: Thả lỏng, thả thêm cho dây dùn lại. CD: Dây dùn khó đứt bạn lang khó tìm.

[23] Xẻ (đầu ) ra: Tét đầu. Thương tích hở miệng.

[24] Xát vô: Trét vô.

[25] Rát rao: Rát, xót xa, rát quá.

[26] Thú thiệt là tôi không thích cái chuyện nầy, ghét nữa là khác. Ai đời ông già có con gái cưng mà quyết gả cho thằng nào láo thiên láo địa,vậy thì nói láo lên ngôi sao? Hay là Trương Vĩnh Ký có tài tiên tri cho cả trăm năm sau?

[27] Ngay từ câu đầu Trương Vĩnh Ký đã cho thấy ông chê bai nghề nầy. Bói ra ma!

[28] Ứng (bói): Bói trúng.

[29] Đánh phách: Làm phách.

[30] Khua miệng rân: Ba hoa về tài của mình.

[31] Có mất con rùa vàng: Cách nói kiểu dư chữ nay không được dùng nhiều nữa.

[32] Võng dá: Nguyên bổn viết như thế, tự điển viết võng giá, tức võng lọng, những thứ dùng mời rước quan chức hay người đáng kính trọng. Như xe limousine ngày nay! Nói láo đời nào cũng vậy, ăn trên ngồi trước thiên hạ.

[33] Bấn bíu: Lo lắng quá nhiều. Bấn xúc xích.

[34] Lo đái ra cây: Lo quá sức.

[35] Bay đầu: Bị xử trảm. Xưa làm việc với vua, ngán cái chuyện nầy do thất bại hay không vừa ý vua

[36] Bịt khăn bận áo: Sửa soạn áo quần tề chỉnh. Nhờ Trươgn Vĩnh Ký dùng chữ bịt khăn ta nay hình dung được phần nào lối ăn mặc ngày xưa: Khăn bị trên đầu khi ra đường. Nó là hình thức đầu tiên của khăn đóng sau nầy.

[37] Liệu phương nào: Tính cách nào, nghĩ cách gì đó để giải quyết vấn đề.

[38] Thông thiên đạt địa: Biết chuyện trên trời dưới đất. biết nhiều điều người khác không biết.

[39] Anh thầy: Dùng từ kiểu nầy cũng là dụng ý của tác giả, như chữ va ở dưới, coi thường tên thầy bói.

[40] Hở hơi: Thở ra khoan khoái, hết lo rầu.

[41] Mà hòng sợ: Đừng lo sợ.

[42] Mới hở hơi: Mới thở được, mới hết lo lắng.

[43] Lới bình luận thường có cuối truyện của ông Trương.



.
.

Ý kiến bạn đọc
30/10/201611:07:03
Khách
Con đang định viết vài dòng phúc âm gửi đến Bác Sâm ...phân vân không biết có nên . Bóp trán nghĩ ngợi một lúc , liếc nhìn đồng hồ thì thấy 5:55
BA NĂM = BĂM NA :)
Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
)
Tôi may mắn được bằng hữu gửi cho cuốn băng ghi âm buổi nói chuyện (“Định Hướng Tương Lai Với Thế Hệ Tăng Sĩ Trẻ Ngày Nay”) của Thích Tuệ Sỹ, tại chùa Từ Hiếu. Khi đề cập đến sự “căng thẳng” giữa quý vị sư tăng bên Viện Hóa Đạo và nhà đương cuộc Hà Nội, về quyết định khai sinh ra Giáo Hội Phật Giáo Quốc Doanh – vào năm 1981 – Hòa Thượng có nhắc lại lời phát ngôn (rất độc đáo và thú vị) của một vị tướng lãnh trong của lực lượng công an
Nỗi buồn tận huyệt của những đầu óc cải cách lớn nhất của dân tộc cũng giống như nỗi lòng của người mẹ khi thấy đàn con ngày càng suy kiệt. Mà những thách thức họ từng đối phó cũng chính là chướng ngại của người mẹ vì sự nhỏ nhen, ghen tuông của những thứ “cha/dượng” nhỏ nhen, thậm chí chỉ đơn thuần là thứ tiểu nhân mơ làm cha, làm dượng.
Nhà báo thạo tin nội bộ đảng CSVN. Huy Đức (Trương Huy San, Osin Huy Đức) và Luật sư Trần Đình Triển, chuyên bênh vực Dân oan bị bắt tạm giam, theo tin chính thức của nhà nước CSVN ngày 07/06/2024...
Quý vị nghĩ sao nếu có người nói với quý vị rằng chính phủ và giới truyền thông Hoa Kỳ đang bị kiểm soát bởi một băng nhóm bí mật, nhóm người này tôn thờ ma quỷ và đứng sau hàng loạt các vụ bắt cóc trẻ em? Theo một cuộc khảo sát gần đây, 17% người dân Hoa Kỳ tin rằng thuyết âm mưu này là có thật.
Ngày 30 tháng 5, một bồi thẩm đoàn ở New York kết luận, cựu Tống thống Donald Trump phạm tất cả 34 tội danh. Đây là một sự kiện chưa từng xảy ra trong lịch sử nước Mỹ, khi lần đầu tiên một cựu tổng thống bị tuyên án nhiều tội đại hình trong một vụ án hình sự. Ông Trump bị kết tội làm làm giả hồ sơ kinh doanh để che giấu các khoản khoản thanh toán tiền bịt miệng cho cựu ngôi sao phim khiêu dâm Stormy Daniels, nhằm mục đích ém nhẹm các thông tin bất lợi trước cuộc bầu cử năm 2016, để cử tri bỏ phiếu cho ông ta.
Hôm rồi, cháu Út hỏi: Người mình hay nói “phải sống đàng hoàng tử tế”. Thế nào là “đàng hoàng”, hả bố ? Tôi lúng túng không biết trả lời sao cho gọn gàng và dễ hiểu nên đành phải kể lại cho con nghe mẩu chuyện ngăn ngắn, của một nhà báo lẫy lừng (Anh Ba Sàm) đọc được qua Thông Tấn Xã Vỉa Hè: “Sau 1975, có những thứ mà Sài Gòn, miền Nam làm cho hắn rất lạ và không thể quên. Một đêm, chạy xe máy về nhà (ông cậu), tới ngã tư đèn đỏ, ngó hai bên đường vắng hoe, hắn rồ ga tính vọt thẳng. Bất ngờ nghe bên tai tiếng thắng xe cái rẹc, liếc qua thấy ông lão với chiếc xích lô trống không. Quê quá, phải dừng theo!”
Nếu cái gì cũng có bước khởi đầu của nó thì -- ngoài công việc thường ngày là quan sát hành động của từng con người để có một phán xét cuối cùng vào thời điểm thích hợp -- đâu là việc làm đầu tiên của Thượng Đế? Câu trả lời, theo một câu chuyện chỉ để cười chơi, rất thích hợp với bộ máy chuyên tạo nên cảnh rối ren hỗn loạn trên đất nước chúng ta. Cái câu chuyện về một cảnh trà dư tửu hậu khi những nhà chức nghiệp cãi nhau rằng nghề của ai có trước, dựa trên những tín lý từ bộ kinh Cựu Uớc, đặc biệt là chương Sáng Thế Ký.
Đảng CSVN có nhiều chứng bệnh lây nhiễm trong thời kỳ “đổi mới” như tham nhũng, tiêu cực, lợi ích nhóm và chia rẽ, nhưng 3 chứng “nhận vơ”, “lười lao động” và “lười làm việc” của một bộ phận không nhỏ cán bộ đảng viên đã khiến Đảng lo sợ.
Bất ngờ sáng 30/05/24, TT Biden tuyên bố bỏ giới hạn sử dụng võ khí của Huê Kỳ cung cấp cho Ukraine đánh Nga. Đồng thời, Âu châu đã thỏa thuận một quyết định mới quan trọng là bỏ giới hạn đỏ, gởi huấn luyện viên quân sự qua Ukraine giúp quân đội Ukraine, cho phép Ukraine sử dụng các loại võ khí mạnh và có tầm hoạt động xa tới lãnh thổ Nga nhằm những mục tiêu quân sự. Riêng Anh đã bước tới trước, một số quân đội Anh đang hoạt động tại Ukraine.
“Que Sera Sera,” ca khúc này luôn gắn bó với tâm tư của cậu bé bảy tuổi. Đi xem xi-nê với mẹ, sau này mới biết là phim The Man Who Knew Too Much, về nhà tôi nhớ mãi cái giai điệu vui tươi và đôi môi nhảy múa, khi nữ diễn viên hát đoạn que sera sera. “Chuyện gì đến sẽ đến,” một câu nói đầy thơ mộng đối với cậu bé, rồi dần dần lớn lên biến thành câu nói chấp nhận chuyện ngày mai ‘Life is a crazy ride, and nothing is guaranteed. (Đời là chuyến đi điên rồ, không có gì bảo đảm. ‘Eminem’.) Dường như, có một chút bất cần, không quan tâm chuyện gì sẽ xảy đến. Tưởng chỉ là như vậy, ai ngờ, câu nói bỗng đứng dựng lên, lớn tiếng hỏi: “Chuyện gì đến sẽ đến là sao?” Đúng, “sẽ đến” thuộc về tương lai, thuộc về bí mật, nhưng “chuyện gì đến,” một phần đã bị khám phá, tìm thấy, công bố. Chúng ta, con người hiện tại, thế kỷ 21, may mắn có một khoa học khá trung thực và năng nổ, mở ra cho sự hiểu biết còn kém cỏi, nhiều nơi quá khứ còn tối tăm và nhiều nơi chờ ánh sánh rọi tới.
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.