Hôm nay,  

Chú Giải: Chuyện Đời Xưa của Trương Vĩnh Ký

19/10/201600:44:00(Xem: 7849)

Chú Giải

Chuyện Đời Xưa của Trương Vĩnh Ký
  
Nguyễn Văn Sâm
(Chuyện 1, 2, sẽ đăng từ từ tiếp theo)
.

blank

(Hình trang đầu quyển Chuyện Đời Xưa, những sách quý như thế nầy ngày trước chủ nhơn Vương Hồng Sển (có chữ ký tên và triện) cắp ca cắp củm giữ gìn nay lưu lạc tứ tán như đàn ong bể ổ. NVS)

 

Quyển Chuyện Đời Xưa của Trương Vĩnh Ký là quyển sách bán chạy nhứt của nhà văn nầy. In tới lui nhiều lần, năm 1914 đã in tới ngàn thứ chín. Những lần in không đề tái bản lần thứ mấy và in bao nhiêu thì phải nói là cơ man.

Tại sao quyển truyện mỏng nầy lại có sức hấp dẫn như vậy? Chính là nhờ ông Trương khi viết đã đưa ra hai mục tiêu và đã làm gần như trọn vẹn

1. Giáo dục về luân lý. Cho người đọc thấy những bài học tốt d ùng trong cách ở đời, cách xử thế, ứng xử v ào trạng huống cần thiết, đề phòng kẻ xấu, chớ cả tin..

2. Dùng tiếng Annam (Việt Nam) ròng. Trong toàn quyển chuyện không sự kiện làm văn chương, mặc dầu điều nầy không hẵn là xấu, mà chỉ có sự sử dụng tiếng Việt thường nhựt, với những từ ngữ của người bình dân. Người đọc đón nhận cũng vì lẽ đó.

Ngoài ra vì tác giả khéo léo cho thấy sinh hoạt của dân chúng có thể nói là cuối thế kỷ 19 nên đây là nguồn tư liệu dồi dào về những chi tiết của cuộc sống dân ta mà gần như ngày nay không thể thấy (ăn ong, ăn bánh lớ, cái chày mổ, sư làm đám, hầm bắt cọp, bắt chồn, tục mai dong, tục ở rể…).

Sách viết hơn trăm năm trước, bằng chữ của dân miền cực Nam nên chắc chắn là khó hiểu với phần đông người đọc hiện giờ. Sự chú giải những từ nầy là cần thiết nên quyển sách Chú Giải Chuyện Đời Xưa của Trương Vĩnh Ký có lý do để ra đời. Bản đánh máy được cẩn thận dò theo bản in năm 1914. (NVS)

Victorville, CA, tháng 11, 2016
  

CHUYỆN ĐỜI XƯA

1. Con chồn với con cọp

 

    Ngày kia[1] con chồn đi kiếm ăn trong rừng, mắc hơ hỏng[2] vô ý sẩy chơn sụp xuống dưới hầm, chẳng biết làm làm sao mà lên cho được. Hết sức tính[3] nữa. Than vắn thở dài, khôn bề tấn thối[4], như cá mắc lờ[5]. Tưởng đã xong đời[6] đi rồi. May đâu nghe đi thịch thịch[7] trên đất, mới lo mưu định kế, rồi lên tiếng hỏi rằng: Ai đi đó? Chẳng ngờ là con cọp, thì làm bộ mừng rỡ, mới hỏi: Chớ[8] anh đi đâu? đi có việc chi? Anh cọp nói: Tôi đi dạo kiếm chác[9] ăn, mà anh xuống mà làm chi đó vậy? Thì anh chồn ta lại trở cách[10], mà nói rằng: Ủa! Vậy chớ anh không có nghe đi gì[11] sao? Người ta đồn đến mai nầy trời sập.

    - Cơ khổ[12] thôi nhưng! Tôi không hay một đều[13]? Mà có thật như vậy, hay là người ta đồn huyễn[14] vậy anh?   – Ấy, không thật làm sao? Bởi thật tôi mới xuống đây mà núp, kẻo đến nữa[15] (tr.6) mà chạy không kịp, trời đè giập xương chết đi uổng mạng; mà anh, chẳng qua là nghĩ tình cũ ngãi xưa[16], tôi mới nói; chớ như không[17], thì ai lo phận nấy, tôi có nói làm chi.      – Thôi, vậy thì xin anh cho tôi xuống đó với anh cho có bạn.     – Ừ, mặc ý[18] xuống, thì xuống.

    Anh cọp mới nhảy xuống, chuyện vãn[19] một hồi, rồi anh chồn mới theo chọc lét[20] anh cọp hoài. Cọp la[21] không đặng. Cứ lẻo đẻo theo khuấy[22] luôn. Con cọp nổi giận mới ngăm[23]: Chọc, tôi xách cẳng[24], tôi ném lên cho trời sập đè giẹp ruột đi giờ[25]. Anh chồn cũng không nao[26], càng ngăm, lại càng chọc hoài. Anh cọp hết sức nhịn, mới dồi quách[27] anh chồn lên: Rắn mắt[28], nói không đặng, lên trển[29] trời đè cho bỏ ghét. Anh chồn mừng quá bội mừng[30], thấy mình gạt được anh cọp mắc mớp[31]. Mới chạy kêu người ta tới đâm cọp sa hầm[32].

    Thường kẻ xấu lâm nạn, thì lo phương gỡ mình, dầu phải làm mưu cho kẻ khác mắc vòng lao lý cực khổ, miễn là cho mình khỏi thì thôi. Lại đôi khi cũng kiếm thế mà làm hại nó nữa[33].
   

2. Chàng rể bắt chước cha vợ

  

    Có một thằng khờ khạo, ít oi[34], không biết gì hết. Mà đến tuổi phải lo đôi bạn[35] với người ta, mới tính đi cưới vợ. Đi coi rồi mượn mai dong[36] (tr. 7) đi nói. Đàng gái chịu gả, cho bỏ trầu cau[37]. Mà phép hễ có miếng trầu miếng cau rồi, thì phải đi làm rể[38], mà nó không biết làm rể là làm sao. Lấy làm khó lòng[39]; mới hỏi thăm ông mai: Chớ làm rể phải làm làm sao? Ông mai mới dạy rằng: Đạo làm rể, hễ thấy ông gia[40] làm giống gì[41], thì phải giành lấy mà làm, hễ thấy làm đi gì[42], thì phải làm theo như vậy.

    Bữa ấy tới nhà làm rể. Cơm nước rồi, cha vợ nó xách rựa[43] đi đốn cây, nó cũng vác rựa mà đi theo. Ổn lại cây nầy, mới kê rựa vào đốn, thì nó lại nó nói: Cha, để tôi đốn cho. Cha nó nghe, thì để cho nó, qua cây khác. Nó cũng lại, nó nói làm vậy. Ông cũng để cho, ổng đi cây khác. Nó lại, cứ nó giành hoài. Ông gia nó thấy vậy, mới sanh nghi có khi nó điên chăng, nên giựt mình[44] đâm đầu chạy đi. Ngó ngoái lại, thấy nó lăng căng[45] chạy theo, lại càng thêm nghi. Chạy rớt cái khăn mắc trên bụi tre[46]. Nó thấy vậy, nó cũng lột cái khăn của nó, mà ném lại đó như cha vợ nó vậy.

    Ông gia nó mới tin chắc nó là điên thiệt, nên cong lưng chạy riết[47] về nhà. Thở hào hển chạy ngay vô nhà, thấy mủ[48] ngồi trong bếp đang chổng mông thổi lửa[49]. Mới đá mông mụ một đá, biểu chạy trốn đi: Thằng rể nó điên thiệt. Chàng rể chạy xợt[50], thấy bà mẹ còn đó, cũng bắt chước giơ chơn đá mủ một đá như ổng vậy. Hai (tr.8) ông bà chạy chun núp dưới vựa lúa. Nó cũng chun theo. Hai ông bà thất kinh hồn vía, sợ dại nó có làm hung chăng[51], mới la làng[52] lên. Nó cũng bắt chước la làng lên nữa.

 

  


[1] Ngày kia: Hôm nọ, bữa nọ. Ông TVK không viết ngày xưa mà viết ngày kia chắc hẵn vì ông không muốn chuyện của mình mang tính cách thần thoại, truyền kỳ…

[2] Mắc hơ hỏng: Bị lơ đảng, không chú ý, không cẩn thận.

[3] Hết sức tính: Suy nghĩ nhiều, tính toán lắm mà cũng chẳng giải quyết được gì. Hết cách.

[4] Khôn bề tấn thối: Chẳng giải quyết được tình huống.

[5] Cá mắc lờ: Cá vô lờ rồi thì có thể lội trong vòng lờ nhưng không thoát ra được. Lờ, thứ bẩy để bắt cua, cá. Cá trong lờ đỏ hoe con mắt/Cá ngoài lờ ngúc ngắc muốn vô. Hay Tung tăng như cá trong lờ/Trong ra không được, ngoài ngờ là vui. CD.

[6] Tưởng đã xong đời: Tưởng rằng sẽ phải chết,

[7] Thịch thịch: Nay nói thình thịch, tiếng động bước đi của thú lớn trên mặt đất.

[8] Chớ: Tiếng đầu câu hỏi, ngày xưa hay dùng.

[9] Kiếm chác: Kiếm thứ gì đó để ăn hay để làm của, không dùng cho việc kiếm đồ đã mất. Nay dùng từ nầy trong ý nghĩa xấu như lợi dụng, ăn cắp, ăn hối lộ, cửa quyền…

[10] Trở cách: Đổi giọng ra bộ niềm nỡ hay lạnh lùng.

[11] Đi gì: HTC, Tiếng hỏi giống gì vậy, sự chi, ra làm sao, thế nào. Cách nói nầy thấy nhiều trong sách Thiên Chúa giáo từ hồi thế kỷ 18.

[12] Cơ khổ: Tiếng đầu câu để tỏ ý ngạc nhiên, than thở.

[13] Không hay một đều: Không hay chuyện gì hết. Một điều cũng không ngơ!

[14] Đồn huyễn: Lời đồn không có thiệt.

[15] Kẻo đến nữa: Để không thôi sau nầy…

[16] Nghĩ tình cũ ngãi xưa: Nhớ tới tình nghĩa ngày trước (của hai đàng).

[17] Chớ như không: Nếu không, nếu không có lòng nghĩ đến…

[18] Mặc ý: Mặc tình, kệ anh, tùy ý anh…

[19] Chuyện vãn: Chuyện trò.

[20] Chọc lét: Chọc cho nhột, cù lét.

[21] La: Rầy, biểu không được làm điều gì đó.

[22] Lẻo đẻo theo khuyấy: Đi theo chọc phá hoài.

[23] Ngăm: hăm, hăm he. HTC, Lấy lời nói, hoặc ra bộ, tỏ ra sự mình muốn làm hung dữ thế gì. 

[24] Xách cẳng ném: Nắm cẳng ai đó nhỏ con hơn mình mà quăng đi. Cử chỉ của kẻ mạnh và ác độc.

[25] Trời sập đè giẹp ruột đi giờ: …bây giờ. Chữ đi giờ nay không còn dùng, đuợc thay bằng bây giờ, bi giờ, chừ… Có lẽ đi>bi>bây.

[26] Không nao: Không nao núng, không sợ.

[27] Dồi quách: Liệng lên đại.

[28] Rắn mắt: nghịch ngợm.  HTC, Trì trợm, nặng nề, không biết sợ; khó khiến, khó dạy. (Xấu, tốt, hai nghĩa).

[29] Lên trển: Lên trên ấy. Để ý cách dùng từ nói gộp lại như thế nầy thường thấy ở văn ông Trương Vĩnh Ký: cổ, ổng, trển…

[30] Mừng quá bội mừng: Mừng quá xá.

[31] Mắc mớp: Mắc bẩy lừa gạt của ai bằng lời nói, xua giục, hứa hẹn…

[32] Đâm cọp sa hầm: Giết cọp bị xụp hầm do người dân đánh bầy.

[33] Trương Vĩnh Ký nhiều lúc kết thúc chuyện bằng những lời ‘dạy đời’ rất có ích lợi cho người đọc. Những bài học đó làm cho người đọc sáng nước hơn trong cuộc sống và tử tế hơn với người chung quanh. 

[34] Ít oi: Không khôn, khờ, không biết tính toán, dễ tin nên thường bị gạt.

[35] Lo đôi bạn: Lo chuyện lấy vợ, lấy chồng.

[36] Mai dong: Người làm mai mối giới thiệu hai đàng. Xưa mai dong là một nghề vì người ta ít đi xa, ít giao thiệp, ít đến trường… nên sự quen biết nhau của trai gái rất khó khăn, vai trò của mai dong do đó cần thiết.

[37] Bỏ trầu cau: Làm đám hỏi, đám nói.

[38] Làm rể: Chàng rể sau đám hỏi phải đến nhà cha mẹ vợ tương lai ở để làm công việc nhà.Nhà vợ đánh giá để chấp nhận luôn hay từ chối tùy theo cách sống lúc nầy của chàng rể. Cũng là dịp để nhà gái lợi dụng nếu họ xấu. Ca Dao: Công anh làm rể có tài/ Một mình ăn hết mười hai vại cà…

[39] Lấy làm khó lòng: Không biết phải làm sao cho đúng. Khó nghĩ.

[40] Ông gia: Ông già vợ. Gần đây người ta thường dùng chữ ông bô là do ảnh hưởng của Pháp.  Hết Tàu rồi tới Tây!

[41] Làm giống gì: Làm chuyện gì.

[42] Thấy làm đi gì: Thấy làm chuyện gì. Cách nói xưa.

[43] Rựa: Thứ dao lớn dài, có nghéo ở đầu, dùng để chặt cây phá rẫy.

[44] Giựt mình: Lo sợ.

[45] Lăng căng: Bộ mau mắn, lanh lẹ.

[46] Người xưa khăn thường được quấn trên đầu, hay vắt trên vai. Ở đây là đội trên đầu. (Thằng rể lột khăn)

[47] Cong lưng chạy riết: Cắm đầu cắm cổ chạy hoài hủy.

[48] Mủ: Mụ ấy. Petrus Ký thường dùng cách nói gọn nầy: ổng, trển …

[49] Chổng mông thổi lửa: Nấu nướng xưa cực nhọc, nhúm lửa rồi phải thổi cho củi bắt lửa

[50] Chạy xợt: Chạy ngang thiệt mau.

[51] Sợ dại nó có làm hung chăng: Sợ e nó làm dữ.

[52] La làng: Kêu lên lớn cho bà con làng nước chung quanh ai đó tới cứu.




..

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
)
Việc tòa án New York sẽ công bố mức án của Donald Trump vào ngày 11 tháng 7 năm 2024 và kết quả của cuộc bầu cử tổng thống vào ngày 5 tháng 11 năm 2024 là hai diễn biến nội chính trọng đại của nước Mỹ, nhưng cũng sẽ là thách thức mới dành cho các nước khắp thế giới. Nhiều nước đang quan tâm, theo dõi và chuẩn bị tìm cách đối phó, trong đó có cả châu Âu.
Đảng Cộng sản Việt Nam (CSVN) có nhiều chứng bệnh nan y vì chúng là máu thịt của cán bộ, đảng viên. Chúng tồn tại và sinh sôi nẩy nở thường xuyên từ thời ông Hồ Chí Minh còn sống. Đứng đầu trong số này là chứng “chủ nghĩa cá nhân” đã đẻ ra tham nhũng, tiêu cực và “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”.
Tôi may mắn được bằng hữu gửi cho cuốn băng ghi âm buổi nói chuyện (“Định Hướng Tương Lai Với Thế Hệ Tăng Sĩ Trẻ Ngày Nay”) của Thích Tuệ Sỹ, tại chùa Từ Hiếu. Khi đề cập đến sự “căng thẳng” giữa quý vị sư tăng bên Viện Hóa Đạo và nhà đương cuộc Hà Nội, về quyết định khai sinh ra Giáo Hội Phật Giáo Quốc Doanh – vào năm 1981 – Hòa Thượng có nhắc lại lời phát ngôn (rất độc đáo và thú vị) của một vị tướng lãnh trong của lực lượng công an
Nỗi buồn tận huyệt của những đầu óc cải cách lớn nhất của dân tộc cũng giống như nỗi lòng của người mẹ khi thấy đàn con ngày càng suy kiệt. Mà những thách thức họ từng đối phó cũng chính là chướng ngại của người mẹ vì sự nhỏ nhen, ghen tuông của những thứ “cha/dượng” nhỏ nhen, thậm chí chỉ đơn thuần là thứ tiểu nhân mơ làm cha, làm dượng.
Nhà báo thạo tin nội bộ đảng CSVN. Huy Đức (Trương Huy San, Osin Huy Đức) và Luật sư Trần Đình Triển, chuyên bênh vực Dân oan bị bắt tạm giam, theo tin chính thức của nhà nước CSVN ngày 07/06/2024...
Quý vị nghĩ sao nếu có người nói với quý vị rằng chính phủ và giới truyền thông Hoa Kỳ đang bị kiểm soát bởi một băng nhóm bí mật, nhóm người này tôn thờ ma quỷ và đứng sau hàng loạt các vụ bắt cóc trẻ em? Theo một cuộc khảo sát gần đây, 17% người dân Hoa Kỳ tin rằng thuyết âm mưu này là có thật.
Ngày 30 tháng 5, một bồi thẩm đoàn ở New York kết luận, cựu Tống thống Donald Trump phạm tất cả 34 tội danh. Đây là một sự kiện chưa từng xảy ra trong lịch sử nước Mỹ, khi lần đầu tiên một cựu tổng thống bị tuyên án nhiều tội đại hình trong một vụ án hình sự. Ông Trump bị kết tội làm làm giả hồ sơ kinh doanh để che giấu các khoản khoản thanh toán tiền bịt miệng cho cựu ngôi sao phim khiêu dâm Stormy Daniels, nhằm mục đích ém nhẹm các thông tin bất lợi trước cuộc bầu cử năm 2016, để cử tri bỏ phiếu cho ông ta.
Hôm rồi, cháu Út hỏi: Người mình hay nói “phải sống đàng hoàng tử tế”. Thế nào là “đàng hoàng”, hả bố ? Tôi lúng túng không biết trả lời sao cho gọn gàng và dễ hiểu nên đành phải kể lại cho con nghe mẩu chuyện ngăn ngắn, của một nhà báo lẫy lừng (Anh Ba Sàm) đọc được qua Thông Tấn Xã Vỉa Hè: “Sau 1975, có những thứ mà Sài Gòn, miền Nam làm cho hắn rất lạ và không thể quên. Một đêm, chạy xe máy về nhà (ông cậu), tới ngã tư đèn đỏ, ngó hai bên đường vắng hoe, hắn rồ ga tính vọt thẳng. Bất ngờ nghe bên tai tiếng thắng xe cái rẹc, liếc qua thấy ông lão với chiếc xích lô trống không. Quê quá, phải dừng theo!”
Nếu cái gì cũng có bước khởi đầu của nó thì -- ngoài công việc thường ngày là quan sát hành động của từng con người để có một phán xét cuối cùng vào thời điểm thích hợp -- đâu là việc làm đầu tiên của Thượng Đế? Câu trả lời, theo một câu chuyện chỉ để cười chơi, rất thích hợp với bộ máy chuyên tạo nên cảnh rối ren hỗn loạn trên đất nước chúng ta. Cái câu chuyện về một cảnh trà dư tửu hậu khi những nhà chức nghiệp cãi nhau rằng nghề của ai có trước, dựa trên những tín lý từ bộ kinh Cựu Uớc, đặc biệt là chương Sáng Thế Ký.
Đảng CSVN có nhiều chứng bệnh lây nhiễm trong thời kỳ “đổi mới” như tham nhũng, tiêu cực, lợi ích nhóm và chia rẽ, nhưng 3 chứng “nhận vơ”, “lười lao động” và “lười làm việc” của một bộ phận không nhỏ cán bộ đảng viên đã khiến Đảng lo sợ.
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.