Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Trang Sử Việt: Nguyễn Quang Bích

26/08/201600:01:00(Xem: 3686)
NGUYỄN QUANG BÍCH
(1832 - 1890)
   
     Nguyễn Quang Bích, nguyên là Ngô Quang Bích tự Hàm Hy, hiệu Ngư Phong, quê Thái Bình. Ông là dòng dõi Ngô Quyền và khai quốc công thần Ngô Từ (ông ngoại vua Lê Thánh Tông). Họ Ngô đổi thành họ Nguyễn từ đời ông nội của ông đổi sang họ bên ngoại. Năm 1861, ông đỗ Cử nhân, năm 1869 đỗ Hoàng nguyên, được bổ nhiệm qua các chức vụ: Tri phủ Lâm Thao, Án sát Sơn Tây, Án sát Bình Định. 
   
     Năm 1875, vua Tự Đức cử ông duyệt lại bộ sách Khâm định Việt sử Thông giám cương mục. Khi triều đình mở doanh điền Hưng Hóa (nay Phú Thọ), ông làm Chánh sơn phòng sứ, đến năm 1876, kiêm chức tuần phủ Hưng Hóa. Nơi đây, ông đã phối hợp với Tôn Thất Thuyết, Hoàng Kế Viêm chống giặc, ông đã cảm hoá được “giặc khách” là nhóm giặc Tàu đi phá phách, có cả thủ lĩnh quân Cờ Đen Lưu Vĩnh Phúc. 
    
     Ngày 12-4-1884, thành Hưng Hóa bị quân Pháp đánh chiếm, ông thu tàn quân chạy về Tứ Mỹ, Áo Lộc, rồi lên Tiên Động (Hải Dương) lập căn cứ kháng Pháp. Năm 1885, vua Hàm Nghi xuất bôn, phong ông làm Lễ bộ Thượng thư, sung Hiệp thống Bắc Kỳ quân vụ, tước Thuần Trung hầu; nhiệm vụ tổ chức kháng chiến ở vùng Tây Bắc. Ông vừa phát triển lực lượng vừa phối hợp với các phong trào khác: Nguyễn Thiện Thuật, Đèo Văn Trì (thủ lĩnh người Thái), Nông Văn Quang, Cầm Văn Hoan... Ông đã mời được nhiều sĩ phu, tù trưởng và đông đảo các dân tộc Kinh, Thái, Mường... tham gia chiến đấu hay ủng hộ Nghĩa quân. Trong hai năm 1885-1886, ông đã hai lần sang Tàu cầu viện nhưng việc không thành.
   
     Cuối năm 1886, ông và Nguyễn Văn Giáp đem quân lên Nghĩa Lộ (thuộc Yên Bái) xây dựng căn cứ mới. Tháng 4-1888, quân Pháp chia làm hai đạo tiến lên Nghĩa Lộ. Đạo thứ nhất, thiếu tá Bose chỉ huy 400 quân đi từ Ngòi Hút (Đại Lịch). Đạo thứ hai, thiếu tá Berger chỉ huy 384 quân, tiến từ Ngòi Lao. Dọc đường cả hai đạo quân Pháp đều bị thiệt hại nặng bởi phục binh của ông. Sau đấy, mặc dù Nghĩa quân chiếm được một số nơi, nhưng ông phải triệt thoái vì không thể giữ lâu dài. Ông rời Nghĩa Lộ, đem quân đến Yên Lập (Phú Thọ) củng cố lực lượng rồi cử quân đi đánh Pháp các nơi. Công cuộc kháng chiến đang phát triển thì ông lâm bệnh và mất tại núi Tôn Sơn (thuộc xã Mộ Xuân, huyện Yên Lập, Phú Thọ) vào ngày rằm tháng chạp Kỷ Sửu (24-1-1890). Nghĩa quân chống Pháp ở vùng Tây Bắc tiếp tục chiến đấu đến năm 1893.
   
     Nguyễn Quang Bích đã để lại: Ngư phong thi tập gồm 97 bài thơ bằng chữ Nho đủ thể loại, thơ ông sáng tác trong thời gian lãnh đạo nghĩa quân chống Pháp. Ông còn có các bài văn, câu liễn đối dùng để điếu các đồng đội đã hy sinh. Sau đây là bài thơ “Hữu chinh mại chi cảm” Nghĩa là: “Cảm xúc tháng ngày qua”, ông cảm tác khi đang đi kháng chiến:
   
Nguyên văn: Kim triêu tiểu trú Quế Sơn bằng
Khứ tuế kim triêu tại Bản Tăng
Ưu phẫn nhất tâm đồng bộ uất
Sơn Nam đáo xứ cộng tằng lăng
Khởi ưng cử thế tư vi quỉ
Tố hữu ô nhân khả úy dăng
Cận nhật bất kham tần đối kính
Minh tu bạch đắc kỷ hành tăng
   
Nghĩa Nôm: Tạm trú nhà sàn đất Quế Sơn
Bản Tăng năm ngoái tái tê còn
Hai nơi rầu rĩ cùng tâm trạng
Một cảnh đá trơ với núi non
Chẳng lẽ thế gian đều quái quỉ
Không may kẻ xấu mãi chập chờn
            Gần đây ngán ngẩm nhìn trong kính
            Râu tóc do đâu sớm bạc hơn?!
  
Cảm mộ: Nguyễn Quang Bích
  
Nguyễn Quang Bích, mến nước lo dân! 
Đánh đuổi ngoại xâm, quyết dấn thân
Nhận chiếu Cần Vương, nung nấu chí   
Khởi binh kháng Pháp, vững vàng tâm!
  
Nguyễn Lộc Yên  

..

Ý kiến bạn đọc
26/08/201618:56:01
Khách
Cụ Nguye^~n Quang Bích làThủ lãnh kha'ng chiến phong trào Cần Vương tại Bắc Việt Nạm
Miền Trung do Cụ Phan Đình Phùng đảm nhận
Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Hiến pháp có một giá trị tự tại, nghĩa là, không cần quy chiếu hay trưng dẫn các luật khác để tạo ra giá trị chấp hành...
Lâu nay ta thường nghe nói thanh niên là rường cột của Quốc gia, nhưng tuổi trẻ Việt Nam thời Cộng sản đã xuống cấp trên mọi phương diện từ thể chất đến tinh thần và từ gia đình ra xã hội. Vậy đâu là nguyên nhân?
Rõ ràng toàn là những đòi hỏi quá đáng và … quá quắt. Ngay đến bác Hồ mà còn không bảo vệ được cả vợ lẫn con, bác Tôn cũng chỉ có mỗi một việc làm là… sửa xe đạp cho nó qua ngày đoạn tháng thì bác Quang biết làm sao hơn và làm gì khác được?
✱ VOA: Trên cương vị tổng thống, ông Trump đôi khi chia sẻ thông tin, bất kể mức độ nhạy cảm của nó. Ông ngẫu hứng cung cấp thông tin bảo mật cấp độ cao cho bộ trưởng ngoại giao Nga ✱ VOA: Những tài liệu này cần được bảo mật là việc rất nghiêm trọng- đặc biệt là đối với Mar-a-Lago, những khách nước ngoài ở đó - tạo ra một mối đe dọa đến an ninh quốc gia ✱ VOA: John Kelly khởi động một nỗ lực để cố gắng hạn chế những người có quyền tiếp cận ông Trump tại Mar-a-Lago, nhưng nỗ lực này thất bại khi Trump từ chối hợp tác...
Hôm thứ Sáu 23-9 trên tạp chí Project-Syndicate, nhà báo Laurence Tubiana cho rằng không có gì là hay, là tốt một khi châu Âu theo đuổi chính sách đa phương hóa theo tiêu chuẩn hai mặt (double standard) trong cuộc chiến Ukraine, vì cộng đồng Âu còn nhiều vấn đề ưu tiên giải quyết...
Đại Hội Đồng Liên Hiêp Quốc lần thứ 77 đã khai mạc tại New York hôm 20-9-2022, trong bối cảnh thế giới đối mặt với hàng loạt khủng hoảng, đang bị chia rẽ vì nhiều vấn đề: Cuộc chiến Ukraine, khủng hoảng khí hậu, mất an ninh lương thực, khủng hoảng năng lượng, và nạn dịch Covid-19 vẫn chưa chấm dứt...
Truyện dài chống tham nhũng, lãng phí ở Việt Nam đã được thi hành từ Trung ương xuống địa phương, nhưng tham nhũng cứ trơ ra là vì sao? Thắc mắc này không phải đến thời Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng mới có mà từ khuya lắm rồi, ít nhất cũng từ khóa đảng VII thời ông Đỗ Mười làm Tổng Bí thư (28 tháng 6 năm 1991 - 26 tháng 12 năm 1997). Nhưng tại sao tình trạng này cứ kéo dài mãi và không có dấu hiệu suy giảm mà còn biến chứng, lan nhanh mặc dù nhà nước đã tung ra nhiều biện pháp phòng ngừa và chữa trị...
Tôi đã trót có dăm ba lời về nón cối, mũ cối, và dép râu nên (lỡ trớn) cũng xin được thưa luôn, đôi câu, về cái nón tai bèo...
Bạn ơi, -Kẻ trí tuệ ít lỗi lầm và khi phạm lỗi thì nhận biết và tu sửa. Kẻ ngu si không biết lỗi lầm và khi nhận biết thì biện minh mà không hề tu sửa. -Kẻ trí tuệ trước mọi sự việc đều tìm hiểu và phân tích lợi-hại. Còn kẻ ngu si chỉ nhìn thấy lợi mà không thấy hại. -Kẻ trí tuệ biết đo lường thời thế. Còn kẻ ngu si thì làm bừa, khi thất bại lại đổ lỗi cho Trời. Tức khí nhảy ra đâm chém dễ. Nhẫn nhục chờ thời khó, “Khảng khái cần vương dị. Thung dung tựu nghĩa nan.” (Lý Trần Quán Tiến Sĩ đời Lê Trung Hưng)
Theo VOA Tiếng Việt hôm 9-9-2022 bà Aler Grubbs, giám đốc Quốc gia USAID Mỹ tại Việt Nam và ông Nguyễn Kim Sơn, Bộ trưởng GD&ĐT-VN đã ký kết bản ghi nhớ nâng cao chất lượng giáo dục Đại học và thúc đẩy xây dựng một nền Đại Học Tự Trị tại Việt Nam...
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.