Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Lê Thành Phương (1825-1887)

29/07/201600:00:00(Xem: 4118)

Nguyễn Lộc Yên
(Lời tâm tình: Bài viết về “Sử Việt” chỉ khái quát, không đi sâu từng chi tiết của mỗi nhân vật. Cuối mỗi bài viết, phần “Thiết nghĩ” nếu có chỉ là góp ý của tác giả, không ngoài mục đích làm sáng tỏ thêm về nội dung đã biên soạn. Trang Sử Việt luôn mong mỏi nhúm nhen tình tự dân tộc, niềm yêu thương quê hương và giữ gìn Việt ngữ cùng văn hóa Việt. Trang Sử Việt đăng trên Vietbao Online thứ Ba và thứ Sáu hằng tuần).

LÊ THÀNH PHƯƠNG (1825 - 1887)

Lê Thành Phương quê huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên. Ông đỗ Tú tài năm 1855, nên thường gọi là Tú Phương. Cụ thân sinh của ông là Lê Thành Cao, làm quan đốc học ở kinh đô Huế, tính ngay thẳng, sống thanh bạch. Thân mẫu là bà Nguyễn Thị Minh, người cùng tỉnh Phú Yên. Bà là người hiểu biết lễ giáo, cần cù, thương chồng lo con.

Năm 1885, hưởng ứng dụ Cần Vương, Lê Thành Phương mộ quân chống Pháp, với lòng yêu nước nồng nàn của người Phú Yên, chỉ trong tháng đầu cả 1.000 thanh niên địa phương cùng về tề tựu dưới lá cờ đại nghĩa. Họ cùng nguyền cắt máu ăn thề, quyết tâm chống giặc Pháp. Ngày 15-8-1885, ông cùng các sĩ phu dựng cờ khởi nghĩa tại núi Một, thôn Tân An, tổng Xuân Vinh, phủ Tuy An. Dưới lá cờ tụ nghĩa, ông được các nghĩa sĩ tôn làm Thống soái. Ông bắt đầu luyện tập binh sĩ và chia thành đội ngũ. Lê Thống soái chia quân chiếm giữ các nơi trọng yếu. Ông tổng chỉ huy toàn lực lượng, đóng quân trên núi Chóp Vung thuộc huyện Tuy An, Phú Yên.

Phó soái Bùi Giảng chỉ huy phân khu Bắc, đóng đại đồn ở núi Hòn Đồn (Định Trung). Hữu tham quân Lê Thành Bính (con trai thứ tư của ông) đóng đồn tại Long Cấm. Tham tán quân vụ Nguyễn Hào Sự giữ Tổng binh, đóng quân tại đồn Bình Tây kiểm soát dãy núi La Hiên và Võ Thiệp. Các đồn hỗ tương lẫn nhau. Nghĩa quân tấn công đồn giặc ở Tuy Hòa bắt được tên Tổng binh, dân chúng hoan hô chiến thắng.

Trước khí thế của lực lượng kháng chiến, thán phục ông là một người có kiến thức vững về quân sự. Tirant, một công sứ Pháp đã gửi thư cho Thống đốc Nam Kỳ, nói về Lê Thành Phương: “Người chỉ huy chính của phong trào khởi nghĩa ở Phú Yên, là một người dũng cảm hiếm có, nghị lực phi thường. Ông đã tổ chức thành một trung tâm hoạt động mạnh mẽ ở làng Mỹ Phú, tổng Xuân Vinh, là nơi quê quán của ông. Từ đó, ông đã cho xây đắp đồn lũy để phòng thủ với một sự thông minh hiếm có và cho tiến hành những vụ uy hiếp các đồn bót của ta, ông là người thông thạo binh pháp.”

Nghĩa quân vừa củng cố lực lượng, vừa tiến chiếm các đồn của Pháp. Để mở rộng vùng hoạt động, ngày 30-8-1885, Thống soái cử Phó soái Bùi Giảng đem 3.000 quân, tiến vào Khánh Hòa và Bình Thuận. Đến ngày 23-11-1885, quân Bùi Giảng lần lượt hạ thành Ninh Thuận, Phan Rí và Bình Thuận, rồi cho người liên lạc với các lực lượng chống Pháp vùng Nam Bộ, để cùng đoàn kết trong một mặt trận diệt giặc cứu quốc.

Nghĩa quân tiến đến phủ Ninh Thuận, đã giải thoát được những tù nhân yêu nước, đang bị Pháp giam giữ ở đây và cho họ tham gia vào lực lượng kháng chiến. Trong cuộc đụng độ ác liệt vào ngày 12-12-1885, quân Bùi Giảng bị thất bại phải rút về Khánh Hòa. Sau đấy, đội quân của Lê Thành Bính từ Tu Bông vừa đến. Ngày 14-12-1885, hai đạo quân phối hợp mở cuộc tấn công vào thành Diên Khánh, đánh đuổi được chính quyền thân Pháp ở tỉnh Khánh Hòa. Từ ngày 20-8-1886 đến 4-2-1887, quân Pháp và quân Triều đình phản công, đụng độ ác liệt với Nghĩa quân tại tỉnh Khánh Hoà. Các vị chỉ huy: Nguyễn Khanh, Lê Nghị, Trịnh Phong, Trần Đường, bị tử trận. Nghĩa quân phải bỏ Khánh Hoà rút về Phú Yên.


Thống soái Pháp ở Nam kỳ điều Thiếu tá Chevrieux chỉ huy 500 quân thiện chiến và Trần Bá Lộc đưa 1.000 quân tiến ra Phú Yên, cố tiêu diệt lực lượng Nghĩa quân dũng lược này. Ngày 5-2-1887, quân Pháp đổ bộ vịnh Xuân Đài, cuộc chiến khốc liệt. Vũ khí Pháp tối tân nên quân ta thất trận. Ông cho rút quân về đại đồn Định Trung, rồi rút về đồn Vân Hoà. Trần Bá Lộc cho bắt vợ con ông, ông khẳng khái bảo: “Ninh thọ tử, bất ninh thọ nhục” (Thà chết chứ không sống nhục). Ông bị bắt ngày 13-2-1887. Giặc dụ hàng, ông bất khuất, chúng đem hành hình tại bến đò Cây Dừa, phường Lụa, phủ Tuy An, ngày 20-2-1887 (28 tháng Giêng Đinh Hợi).

Ngày 23-2-1887, Hữu tham quân Lê Thành Bính bị giặc phục kích ở Vân Hòa, bị thương nặng qua đời.

Dân chúng nhớ ơn đã lập đền thờ Lê Thành Phương ở thôn Mỹ Phú, xã An Hiệp, huyện Tuy An, Phú Yên. Hằng năm, đông đảo đồng bào tổ chức Lễ hội tại Đền Lê Thành Phương ngày 28 tháng Giêng âm lịch.

*- Thiết nghĩ: Anh hùng Lê Thành Phương là một tướng lãnh tài giỏi về sách lược chống ngoại xâm. Lực lượng kháng chiến của ông đã chiếm trọn tỉnh Phú Yên, từ tay chính quyền Pháp. Chẳng những thế, mà tất cả những tỉnh từ Phú Yên vào Nam của miền Trung, đều được Nghĩa quân của ông giải phóng hay gây cho giặc Pháp bị thiệt hại nặng nề.

Sau khi chiếm trọn tỉnh Phú Yên, chế độ quân quản được thiết lập liền lạc, các tướng lãnh vừa đảm nhiệm việc chỉ huy về quân sự để đối phó với giặc Pháp, vừa là người lãnh đạo chính quyền để bảo vệ và lo lường đời sống đồng bào. Chính quyền mới của tỉnh Phú Yên, được chia thành 3 quân khu, đã giúp cho ông điều hành việc hành chánh và điều động việc quân sự được nhanh chóng và tiện lợi.

Lê Thành Phương đã tiên liệu cuộc kháng chiến đầy gian nguy và thử thách, nên đã cho xây dựng các căn cứ sơn phòng tại vùng rừng núi hiểm trở, làm căn cứ rút quân khi cuộc khởi nghĩa gặp khó khăn. Các căn cứ: Vân Hòa, Tổng Binh trên vùng rừng núi phía tây huyện Đồng Xuân là những căn cứ hiểm yếu, mà sau này nghĩa quân rút lui an toàn sau khi lực lượng ở đồng bằng bị thất baị, Nhờ vào các căn cứ này mà lực lượng nghĩa quân đã tiếp tục kháng chiến một thời gian khá dài, sau khi vị thủ lĩnh của mình đã hy sinh.

Sách lược kháng chiến của ông, thần tốc và toàn diện. Ông chỉ đạo các cánh quân: Bùi Giảng, Lê Thành Bính... tiến vào Khánh Hòa, Bình Thuận lật đổ chính quyền thân Pháp, mở rộng vùng giải phóng. Từ đấy, có thể bắt tay với các lực lượng đang kháng chiến ở miền Nam, với mong mỏi cùng phối hợp giải phóng toàn đất nước. Khi Pháp và Trần Bá Lộc đem đại quân từ Nam Kỳ ra đàn áp cuộc khởi nghĩa, ông đã lãnh đạo nghĩa quân nhanh chóng bố trí lực lượng để chiến đấu. Các trận đụng độ ở vịnh Xuân Đài và căn cứ Xuân Vinh vào tháng 2-1887, rất ác liệt và hào hùng.

Vùng đất do Nghĩa quân của ông giải phóng (4 tỉnh) lớn hơn hết so với bất cứ vùng đất kháng chiến nào khác.

Cảm phục: Lê Thành Phương

Lê Thành Phương, trọn sắt son lòng!
Đánh đuổi quân Tây, cứu nước mong
Kháng chiến, vẫy vùng trên bốn tỉnh
Đồng bào cung kính, nhớ nhung trông!

Nguyễn Lộc Yên

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Tôi tin vào những điều không thể. Tưởng tượng bạn đang rất căm ghét một con người hay một con vật nào đó. Rồi bỗng dưng một ngày bạn thấy họ là chính mình. Bạn có cảm giác mình biết về họ rõ như biết về những đường chỉ trên bàn tay của mình. Thậm chí, bạn cảm được cái khát khao và thương nó như thương nỗi khát khao của mình ngày nào - đó là cái tình cảm lạ lùng mà tôi dành cho con chuột của con trai tôi.
Nước tìm chỗ trũng thì tiền cũng biết chạy vòng quanh thế giới kiếm lời. Thị trường nhà đất ở Nhật bị sụp vào đầu thập niên 1990 nên tiền chạy sang Đông Nam Á và Đông Âu tìm các con rồng sắp cất cánh. Khi Đông Á và Đông Âu bị khủng hoảng vào cuối thập niên 1990 tiền lại đổ vào Mỹ và Nam Âu bơm thành hai bong bóng địa ốc rồi vỡ tung năm 2007 (Mỹ) và 2010 (Nam Âu).
Tôi tình cờ tìm được ấn bản Lá Thư Về Làng của nhạc sỹ Thanh Bình, do nxb Lúa Mới phát hành, năm 1956. Vào thời điểm đó, tuy chưa đủ tuổi để cắp sách đến trường nhưng tôi cũng đã thuộc lời của nhạc phẩm này rồi vì nghe mấy bà chị và radio hay hát
Thới gian vẫn không ngừng trôi, hết xuân lại hạ, ngày tháng dần qua như nước chảy mây bay, sóng sau đè sóng trước, từng thế hệ lần lượt nối tiếp nhau. Ba chẳng mấy chốc giờ đã lên nội, ngoại. Tóc ba đã bạc trắng mái đầu, mỏi gối chồn chân… Thương ba nhưng đành chịu thôi, quy luật sinh – lão – bệnh – tử có chừa ai đâu!
Khi vừa nhận chức, Tổng thống Joe Biden đã phát biểu rằng dân chúng Mỹ sẽ có thể tụ họp ăn mừng Lễ Độc lập 4/7 trong hè sắp tới. Điều đó chắc sẽ xảy ra vì còn một tháng nữa là đến ngày 4/7, trong khi tiểu bang California là nơi đã có những giới hạn khắc khe nhất nước trong việc phòng chống Covid thì cũng đang mở cửa ra. Nhiều trường phổ thông và đại học đang tổ chức lễ tốt nghiệp, trong giãn cách xã hội và giới hạn khách tham dự là dấu hiệu đáng mừng cho sinh viên học sinh. Giờ N sắp điểm với Covid-19 ở California. Chiến thắng cơn đại dịch trên nước Mỹ cũng đã thật gần.
Nhưng ngặt nổi, cả 3 Văn kiện Cương lĩnh, Điều lệ đảng và Hiến pháp đều tập trung vào một mục tiêu là bảo vệ tuyệt đối quyền cai trị độc tôn và độc tài cho đảng. Cho nên, khi tình trạng “tự diễn biến, tự chuyển hóa” của cán bộ đảng vẫn “tưng bừng hoa lá cành” đe dọa vị trí cầm quyền của đảng và sự sống còn của chế độ thì “bảo vệ nội bộ” cũng chính là giữ cho đảng khỏi vỡ từ trong lòng Chế độ.
Tuần này đã mang đến một sự thay đổi đầy ngạc nhiên trong cuộc tranh luận về dịch Covid. Tổng thống Biden đã ký một sắc lệnh hành pháp ra lệnh cho giới tình báo Hoa Kỳ tái xét cuộc điều tra về nguồn gốc của virus. Lệnh xảy ra sau khi Avril Haines, Giám đốc Cơ quan Tình báo Quốc gia, thừa nhận là chúng ta không kết luận được căn bệnh khởi phát như thế nào.
Một số người cho rằng việc điều tra hình sự tổ chức Trump Organization là một vụ án chính trị hay để trả thù thì có thể biết thêm rằng, thủ tục tố tụng hay Đại Bồi Thẩm Đoàn theo hiến định nói riêng là nhằm để bảo vệ cho người dân được đối xử công bằng, không bị tấn công vì mục đích riêng tư hay chính trị. Vì trong quá trình điều tra và xem xét hồ sơ do các công tố viên cung cấp, Đại BTĐ cũng có thể đưa ra quyết định là không đủ bằng chứng thuyết phục để truy tố.
Chả phải vô cớ mà tiếng nói của Nguyên Ngọc bỗng trở nên tiếng cú: “Chế độ này thế nào cũng sụp đổ. Nhưng không biết nó sẽ sụp đổ theo kịch bản nào?” Kịch bản nào cũng được vì ngày nào mà cái chính thể hiện hành còn tồn tại thì cả nước Việt sẽ không có lối ra, chứ chả riêng chi vùng cao nguyên Đồng Văn – Mèo Vạc.
Tháng 6 năm 1983 tôi rời Hoa Kỳ lên đường qua Togo dạy học. Sau ba tháng huấn luyện tại chỗ, tôi và các bạn được chính thức tuyên thệ trở thành Tình nguyện viên Peace Corps, trước khi về nơi công tác nhận nhiệm sở. Trong nhóm 20 giáo viên toán lý hoá và sư phạm, có bạn lên tận vùng Dapaong, sát biên giới phía bắc Togo với Upper Volta (bây giờ là Burkina Faso), có bạn về Tsévie cách thủ đô chừng 30 cây số. Hai bạn thân là giảng viên sư phạm Anh ngữ làm việc ngay tại thủ đô Lomé.
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.