Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

KHÁI HƯNG và TRƯỜNG CAN HÀNH của LÝ BẠCH

24/05/201611:04:00(Xem: 5485)

Lý Bạch (701-762) là đại thi hào bậc nhất thời Thịnh Đường, ra đời cách đây hơn 13 thế kỷ. Ông sống một cuộc đời phóng túng, cao ngạo, hào hiệp, trọng nghĩa khinh tài. Là nhà thơ, ông lại thích múa kiếm làm hiệp sĩ, thích ở ẩn, dù có một thời gian được vua Đường Minh Hoàng qúy mến vời vào cung uống rượu, làm thơ. Ông được người đời mệnh danh là “trích tiên”. Thơ của ông tự nhiên, mạnh mẽ, khoáng đạt, dào dạt, ít dụng công lựa chữ. Đề tài của thơ ông rất đa dạng, phong phú. Ông đề cập đến thú uống rượu và thưởng trăng, tình yêu thiên nhiên, ngày tháng rong chơi trên nhiều nơi của đất nước mênh mông. Tình bạn và cảnh biệt ly cũng được nhiều lần nhắc đến. Có khi ông cảm khái làm “thơ biên tái” mô tả cảnh dãi dầu, bi hùng của chiến sĩ ngoài sa trường. Ngược lại ông cũng không quên ca tụng giai nhân chốn cung đình.     

Lại cũng có khi ông quan tâm đến thân phận người con gái vừa mới về nhà chồng một vài năm thì đã phải nếm mùi chia cách. Bài Trường Can Hành thuộc về đề tài đó. Dù là một lãnh vực ít được ông chú ý, nhưng một khi ông ghé mắt vào, bài Trường Can Hành vẫn một kiệt tác. 

Thơ của ta cũng có bài chịu ảnh hưởng đôi chút của Trường Can Hành. Trong Chinh Phụ Ngâm có hai câu:

               

Chàng ruổi ngựa dặm trường mây phủ

                Thiếp dạo hài lối cũ rêu in

 

Câu thứ hai phải chăng lấy từ ý trong hai câu:

 

                Ngoài cửa thưa chân bước

                Rêu xanh mọc thành hàng

                                       (Khái Hưng dịch Trường Can Hành)

 

Cũng thế, trong Truyện Kiều có những câu:

               

                Sân rêu chẳng tỏ dấu giày

                Cỏ cao hơn thước, liễu gầy vài phân

 

hoặc:

 

                Xập xè én liệng lầu không

                Cỏ lan mặt đất rêu phong dấu giày

 

Và có thể nào Xuân Diệu đã nghĩ đến:

 

                Tháng tám ngoài vườn cỏ

                Nhởn nhơ đôi bướm vàng

                Tự cảm đau lòng thiếp

                Nhìn tàn tạ hồng nhan

                                             (Khái Hưng dịch Trường Can Hành

 

khi trong bài Đơn Sơ có những câu:

 

                Em viết trong thư mấy bữa rày

                Sao mà bươm bướm cứ đua bay

                Em buồn em nhớ, chao em nhớ

                Em gọi thầm anh suốt cả ngày

               

Gần đây, trong một lần trò chuyện với nhà phê bình Đặng Tiến, tôi được biết ông thuộc rất nhiều thơ. Một điều đặc biệt nữa là không những thuộc thơ, ông còn biết bài thơ nào in trong báo nào, tạp chí nào, sách nào. Quả vừa là nhà phê bình, vừa là nhà văn bản học. Riêng tôi chỉ nhớ được một ít thơ và tên tác giả mà thôi. Tôi không để ý đến nhà in, nhà xuất bản.

Khi tôi bảo Khái Hưng có dịch Trường Can Hành ra tiếng Việt, ông ngạc nhiên hỏi tôi bài đó đăng ở sách báo nào, lúc nào. Tôi chịu thua. Theo Đặng Tiến, Khái Hưng có dịch thơ, trong đó bài dịch Sonnet d’Arvers ra tiếng Việt được nhiều người biết đến. “Lòng ta chôn một mối tình/Tình trong giây lát mà thành thiên thâu ....”, ông đọc hai câu đầu tiên của bài thơ ấy. Nhưng đối với bài Trường Can Hành của Lý Bạch, ông chưa biết Khái Hưng có dịch hay không. Ông nói thêm có lần tạp chí Khời Hành của Viên Linh dành nguyên một số báo viết về Khái Hưng, nhưng không thấy bài nào đề cập đến chuyện Khái Hưng dịch Trường Can Hành. Trước khi chia tay, ông bảo nếu tôi nhớ rõ bài dịch ấy, thì nên cho đăng lên báo để rộng đường dư luận.  

Sau câu chuyện nói trên, tôi trở về nhà tìm đọc trên các sách báo mà tôi có, và trên Internet. Có đến 10 tác giả đã dịch Trường Can Hành  ra tiếng Việt; không thấy tên Khái Hưng. Nhưng tôi nhớ rõ đã đọc bài dịch của Khái Hưng trên một cuốn sách hay tạp chí cũ nào đó từ khi tôi còn học trung học, nghĩa là cách đây hơn nửa thế kỷ, và đã thuộc lòng vì đó là bài dịch hay. Nếu so bài ấy với 10 bài vừa kể trong đó có bài của Trần Trọng San, Trúc Khê, theo tôi, bài của Khái Hưng hay nhất.

Bạn đọc có thể nghĩ rằng tôi nói vớ vẩn, vô căn cứ, hoặc nhớ sai. Cho nên tôi thử soát lại một loạt bài thơ Tiền Chiến tôi đã đọc, đã thích, đã nhớ, cùng một lúc. Nào một số thơ của Xuân Diệu, Huy Cận, nào một số thơ của Hàn Mạc Tử, Vũ Hoàng Chương, Thâm Tâm, Đinh Hùng, vân vân, và cả bài dịch Trường Can Hành của Khái Hưng cũng theo lối thơ ngũ ngôn. Tôi nhận ra rằng tôi đã nhớ đầy đù và gần đúng hết. Ai cũng thế, hồi còn trẻ, đầu óc gần như trang giấy trắng, những gì đã được ghi vào ký ức sẽ khó bị xoá nhoà.

Khái Hưng, một tiểu thuyết gia biệt tài, một tấm lòng bao la, man mác, đã xây dựng nên Hồn Bướm Mơ Tiên như một bài thơ xuôi thật dài, thật duyên dáng, êm đềm, thơ mộng, và đã nhập vào hồn Trường Can Hành để chuyển thành một bài thơ tiếng Việt đầy xúc cảm dù có một vài chi tiết không theo sát với nguyên tác chữ Hán.

 

Tôi xin ghi lại dưới đây bài Trường Can Hành nguyên tác chữ Hán của Lý Bạch, bài dịch nghĩa và dịch thành thơ của Trần Trọng San, và cuối cùng là bài dịch của Khái Hưng.  

 

Nguyên tác của Lý Bạch:     

 

                                Thiếp phát sơ phú ngạch

                                Chiết hoa môn tiền kịch

                                Lang kỵ trúc mã lai

                                Nhiễu sàng lộng thanh mai

                                Đồng cư Trường Can lý

                                Lưỡng tiểu vô hiềm sai

                                Thập tứ vi quân phụ

                                Tu nhan vị thường khai

                                Đê đầu hướng ám bích

                                Thiên hoán bất nhất hồi

                                Thập ngũ thủy triển mi

                                Nguyện đồng trần dữ hôi

                                Thường tồn bão trụ tín

                                Khởi thướng Vọng Phu đài

                                Thập lục quân viễn hành

                                Cồ Đường Diễm Dự đôi

                                Ngũ nguyệt bất khả xúc

                                Viên thanh thiên thượng ai

                                Môn tiền cựu hành tích

                                Nhất nhất sinh lục đài

                                Đài thâm bất năng tảo

                                Lạc diệp thu phong tảo

                                Bát nguyệt hồ điệp lai

Song phi tây viên thảo

                                Cảm thử  thương thiếp tâm

                                Toạ sầu hồng nhan lão

                                Tảo vãn há Tam Ba

                                Dự tương thư báo gia

                                Tương nghinh bất đạo viễn

                                Trực chỉ Trường Phong sa.

 

Dịch nghĩa:

 

                Nhớ lại ngày còn nhỏ, tóc thiếp mới rủ xuống trán. Thiếp bẻ hoa chơi trước cổng. Chàng cưỡi con ngựa tre chạy lại, vòng quanh giường nghịch cành mai xanh.

                Chàng và thiếp cùng ở làng Trường Can, vì cùng còn nhỏ tuổi nên việc giao du không có sự nghi ngờ. Khi mười bốn tuổi, thiếp về làm vợ chàng, mặt thẹn thùng chưa từng hé mở.

                Thiếp ngượng ngùng quay đầu vào vách tối. Chàng gọi trăm nghìn lần, thiếp không một lần quay lại. Năm mười lăm tuổi, lông mày mới bắt đầu giải rộng, thiếp nguyện cùng chàng gian khổ có nhau.

                Thiếp thường giữ vững lòng tin như Vĩ sinh ôm cột ngày xưa. Có bao giờ nghĩ rằng phải lên đài Vọng Phu. Khi thiếp mười sáu tuổi, chàng phải đi xa đến mãi Cồ Đường và Diễm Dự đôi.

                Tháng năm , không đến được miền đó. Trên trời, tiếng vượn kêu bi ai. Trước cổng, rêu đã mọc xanh trên những vết chân xưa.

                Rêu mọc dày, không sao quét hết. Năm nay, gió thu thổi, lá vàng rơi sớm hơn mọi năm. Tháng tám, những con bướm lại, bay đôi trên cỏ vườn tây.

                Cảm xúc trước cảnh ấy, lòng thiếp đau thương. Thếp ngồi buồn thấy hồng nhan thêm già. Sớm muộn chàng sẽ xuống miền Tam Ba, xin hãy báo tin về nhà.

                Thiếp không ngại đường sá xa xôi, sẽ thẳng tới Trường Phong sa gặp chàng.

 

Dịch thơ của Trần Trọng San:

 

                                Tóc thiếp vừa buông trán,

                                Hái hoa trước cổng ngoài.

                                Chàng cưỡi ngựa tre đến,

                                Quanh giườmg đùa nhánh mai.

                                Trường Ca cùng một xóm,

                                Hai trẻ đều thơ ngây.

                                Mười bốn về làm vợ,

                                Thiếp còn e lệ hoài.

                                Cúi đầu vào vách tối,

                                Gọi mãi chẳng buồn quay.

                                Mười lăm vừa hết thẹn,

                                Thề cát bụi không dời.

                                Bền vững niềm son sắt,

                                Há lên Vọng phu đài.

                                Chàng đi năm mười sáu,

                                Cồ Đường, Diễm Dự đôi.

                                Tháng năm không đến được,

                                Tiếng vượn kêu vang trời.

                                Dấu chân ngoài cổng trước,

                                Rêu biếc mọc xanh tươi.

                                Rêu đầy không quét hết,

                                Gió thổi lá vàng rơi.

                                Tháng tám đàn bươm bướm,

                                Trên cỏ vườn bay đôi.

                                Cảm xúc đau lòng thiếp,

Má hồng sầu pha phôi.

                                Tam Ba chàng sẽ đến,

                                Xin báo tin về nhà.

Đón chàng thiếp chẳng ngại,

                                Thẳng đến Trường Phong sa.

 

Dịch thơ của Khái Hưng:

 

Thiếp ngắt hoa trước cửa

                                Tóc chấm trán vừa ngang

                                Chàng cưỡi ngựa trúc đến

                                Tung hoa chạy quanh giường

                                Làng Trường Can cùng ở

                                Hai trẻ một lòng thương

                                Mười bốn về làm vợ

                                Thiếp e thẹn bẽ bàng

                                Cúi đầu vào vách tối

                                Gọi mãi chẳng quay sang

Mười lăm mi mới nở

Nguyện ghi tạc đá vàng

Chàng không hề lỗi hẹn

Thiếp rất được yêu thương

Mười sáu chàng ra đi

Trơ vơ lối Cồ Đường

Tháng năm ai dám tới

Tiếng vượn kêu thảm thương    

Ngoài cửa thưa chân bước

Rêu xanh mọc thành hàng

Rêu đầy không thể quét

Lá rụng gió thu mang

Tháng tám ngoài vườn cỏ

Nhởn nhơ đôi bướm vàng

Tự cảm đau lòng thiếp

Nhìn tàn tạ hồng nhan

Sớm chiều đến Ba Quận

Mong ngóng đợi tin chàng

Xa xôi đâu dám ngại

Trường Phong bao dặm đàng.

 

                Nếu quý vị nào tìm được trên báo chí, sách vở cũ bài Trường Can Hành do Khái Hưng dịch, tôi xin được chỉ giáo, và xin vô cùng cảm tạ.

Ngự Thuyết

5/2016

                                                                                                                                          

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Rõ ràng toàn là những đòi hỏi quá đáng và … quá quắt. Ngay đến bác Hồ mà còn không bảo vệ được cả vợ lẫn con, bác Tôn cũng chỉ có mỗi một việc làm là… sửa xe đạp cho nó qua ngày đoạn tháng thì bác Quang biết làm sao hơn và làm gì khác được?
✱ VOA: Trên cương vị tổng thống, ông Trump đôi khi chia sẻ thông tin, bất kể mức độ nhạy cảm của nó. Ông ngẫu hứng cung cấp thông tin bảo mật cấp độ cao cho bộ trưởng ngoại giao Nga ✱ VOA: Những tài liệu này cần được bảo mật là việc rất nghiêm trọng- đặc biệt là đối với Mar-a-Lago, những khách nước ngoài ở đó - tạo ra một mối đe dọa đến an ninh quốc gia ✱ VOA: John Kelly khởi động một nỗ lực để cố gắng hạn chế những người có quyền tiếp cận ông Trump tại Mar-a-Lago, nhưng nỗ lực này thất bại khi Trump từ chối hợp tác...
Hôm thứ Sáu 23-9 trên tạp chí Project-Syndicate, nhà báo Laurence Tubiana cho rằng không có gì là hay, là tốt một khi châu Âu theo đuổi chính sách đa phương hóa theo tiêu chuẩn hai mặt (double standard) trong cuộc chiến Ukraine, vì cộng đồng Âu còn nhiều vấn đề ưu tiên giải quyết...
Đại Hội Đồng Liên Hiêp Quốc lần thứ 77 đã khai mạc tại New York hôm 20-9-2022, trong bối cảnh thế giới đối mặt với hàng loạt khủng hoảng, đang bị chia rẽ vì nhiều vấn đề: Cuộc chiến Ukraine, khủng hoảng khí hậu, mất an ninh lương thực, khủng hoảng năng lượng, và nạn dịch Covid-19 vẫn chưa chấm dứt...
Truyện dài chống tham nhũng, lãng phí ở Việt Nam đã được thi hành từ Trung ương xuống địa phương, nhưng tham nhũng cứ trơ ra là vì sao? Thắc mắc này không phải đến thời Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng mới có mà từ khuya lắm rồi, ít nhất cũng từ khóa đảng VII thời ông Đỗ Mười làm Tổng Bí thư (28 tháng 6 năm 1991 - 26 tháng 12 năm 1997). Nhưng tại sao tình trạng này cứ kéo dài mãi và không có dấu hiệu suy giảm mà còn biến chứng, lan nhanh mặc dù nhà nước đã tung ra nhiều biện pháp phòng ngừa và chữa trị...
Tôi đã trót có dăm ba lời về nón cối, mũ cối, và dép râu nên (lỡ trớn) cũng xin được thưa luôn, đôi câu, về cái nón tai bèo...
Bạn ơi, -Kẻ trí tuệ ít lỗi lầm và khi phạm lỗi thì nhận biết và tu sửa. Kẻ ngu si không biết lỗi lầm và khi nhận biết thì biện minh mà không hề tu sửa. -Kẻ trí tuệ trước mọi sự việc đều tìm hiểu và phân tích lợi-hại. Còn kẻ ngu si chỉ nhìn thấy lợi mà không thấy hại. -Kẻ trí tuệ biết đo lường thời thế. Còn kẻ ngu si thì làm bừa, khi thất bại lại đổ lỗi cho Trời. Tức khí nhảy ra đâm chém dễ. Nhẫn nhục chờ thời khó, “Khảng khái cần vương dị. Thung dung tựu nghĩa nan.” (Lý Trần Quán Tiến Sĩ đời Lê Trung Hưng)
Theo VOA Tiếng Việt hôm 9-9-2022 bà Aler Grubbs, giám đốc Quốc gia USAID Mỹ tại Việt Nam và ông Nguyễn Kim Sơn, Bộ trưởng GD&ĐT-VN đã ký kết bản ghi nhớ nâng cao chất lượng giáo dục Đại học và thúc đẩy xây dựng một nền Đại Học Tự Trị tại Việt Nam...
Trận đánh tái chiếm cổ thành Quảng Trị kéo dài 81 ngày trong mùa Hè đỏ lửa 1972 là một trong những trận đánh dài và khốc liệt nhất trong chiến tranh Việt Nam. Trong tạp chí tháng Tư trên trang mạng khảo cứu lịch sử historynet năm nay, Thiếu Tướng hồi hưu John D. Howard, một sĩ quan West Point và cựu cố vấn tại chiến trường Việt Nam vào năm 1972 đã kể lại diễn biến toàn bộ chiến dịch và trận tái chiếm lịch sử này. Xin giới thiệu lại bài viết này nhân kỷ niệm 50 năm trận tái chiếm cổ thành kết thúc vào ngày 16 tháng 9 năm 1972...
Vào giữa tháng 3, chưa đầy một tháng sau khi Nga xâm lăng Ukraine, nhà khoa học chính trị Francis Fukuyama đã đưa ra một dự đoán nổi bật: Ukraine sẽ chiến thắng. Sáu tháng sau, Ukraine đang trên đà tấn công và tái chiếm lãnh thổ quan trọng giữa nhiều dấu hiệu là quyết tâm của Nga đang suy yếu. Các bản tường thuật chỉ ra rằng vũ khí và thông tin tình báo do Hoa Kỳ và các quốc gia đồng minh khác cung cấp đang mang lại cho cuộc phản công của Ukraine một sự thúc đẩy nghiêm trọng. Liên minh NATO vẫn bền vững và đoàn kết đứng sau Ukraine, bất chấp nỗ lực của Nga nhằm làm suy yếu sự thống nhất đó bằng cách hạn chế xuất khẩu khí đốt tự nhiên sang châu Âu...
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.