Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Ký Giả Lô-Răng - Người Viết Tạp Ghi Hay Nhất

10/05/201600:00:00(Xem: 6683)

blank
Phan Lạc Phúc.

Tiền Tuyến, đúng như cái tên là một tờ báo do quân đội chủ trương, không hẳn là tiếng nói chính thức của Tổng cục CTCT, được in và phát hành như một tờ báo thương mại có bán trên thị trường, dành cho độc giả cả trong lẫn ngoài quân độì. Về sau vì nhu cầu chiến trường nhất là các tiền đồn, đơn vị hành quân bốn vùng chiến thuật, xã ấp xa xôi hẻo lánh, Tiền Tuyến trở thành món ăn tinh thần miễn phí cho các người lính ít có dịp về phố thị đọc sách mua báo.

Một tờ báo mà lượng phát hành đa phần cho không biếu không, không nhận quảng cáo bảo trợ, số trang đầy đủ in ấn như một tờ báo thường, nhưng thành phần viết báo, điều hành tòa soạn đều là gốc lính, giàu thâm niên nghiệp vụ và nhiều người trong số họ đã có bề dày văn bút trước khi vào quân ngũ.

Đặc biệt có hai ông Chủ nhiệm và Chủ bút đều là nhân vật uy tín kỳ cựu trong ngành, từng là trưởng các cơ quan thông tin, báo chí, phát thanh, phát hành quân đội. Một ông là nhà thơ, trung tá Phạm Xuân Ninh, bút danh Hà Thượng Nhân, chủ mục Đàn Ngang Cung một thời báo giấy và gần như về vai vế được nể trọng như người chưởng môn của thi ca miền Nam. Một ông là nhà báo, trung tá Phan Lạc Phúc, tức ký giả Lô-Răng, viết 365 ngày một năm độc quyền cho mục Tạp Ghi do chính ông gầy dựng, chẳng khác gì viết feuilleton như kiểu Văn Quang,Thảo Trường cho các truyện dài đăng trên tờ báo cùng tên. Chưa kể nhà thơ Viên Linh ở tuổi động viên tuy nhỏ cấp cũng được điều về làm Thư ký tòa soạn, trở thành bộ ba dream team cho công tác điều hành tờ báo.

Có nhiều giai thoại tôi còn nhớ khi làm công tác biên tập điểm báo quốc phòng, xếp lớn của tôi nhắc nhở để ý cả tờ Tiền Tuyến nếu viết cái gì nhạy cảm, trình cho ông biết ngay. Điều này có hàm ý không phải cứ như CS cái gì của quân đội, của chính quyền là tô hồng, đánh bóng, mà là tờ báo nửa lính nửa dân này khi phát hành cũng phải tôn trọng người đọc, để có người bán kẻ mua. Đành rằng quan điểm là phải giữ vững, lập trường không thể ngả nghiêng, nhưng vì có thương hiệu nên Ban Biên Tập dù không chạy theo thị hiếu độc giả thì bài vở tin tức cũng phải đủ sức cạnh tranh trên thị trường cả trăm tờ báo tư nhân. Chính vậy mà có lúc tờ Tiền Tuyến bán rất chạy khi ngầm cổ súy cho phong trào chống tham nhũng nhất là đặt tầm ngắm vào mấy ông tướng bẩn. Điều này cũng gây cái khó cho hai ngưòi quản nhiệm, dù có mối quan hệ thân thiết với ông tướng đầu ngành (vì cả ba đã làm việc chung (giám đốc, phụ tá) thời Nha chiến tranh tâm lý đệ nhất cộng hòa), nhưng không hiếm khi đích danh (thường là) chủ bút nhận được những cú phôn của xếp lớn than thở các cậu viết cũng phải nương tay để đỡ phiền tới moa (nguyên văn tôi được nghe) mỗi khi có sự trách cứ từ Phủ đầu rồng!

Vì là đàn em có dịp gần gũi cả hai ông, tôi đã có dịp viết về ông Chủ nhiệm nhân ngày ông từ giã trần gian ở tuổi 90 trên San Jose thung lũng hoa vàng (Nhớ Hà Thượng Nhân - Chưởng môn thi ca miền Nam), nay lại có ít dòng về người Chủ bút khi nghe tin ông đột quỵ qui tiên ở Úc cũng vòng tuổi thọ chỉ kém vài năm so với người đồng nghiệp vai anh.

Dông dài một chút về tờ báo quân đội như là cách để tiếc nhớ hai vị đầu tầu, nhưng chủ ý người viết muốn mở lời cho đoạn đời làm báo của ký giả Lô-Răng, một cái tên nghe rất Tây, nhưng lại viết những điều rất Ta, ngoài việc chủ bút quán xuyến nội dung tờ báo, ông đã sáng tạo ra mục “Tạp Ghi” nằm trong trang 2 của báo. Cái hay là bài viết in nghiêng đóng khung trong hai cột báo, không dài không ngắn, thôi thì đủ chuyện phiếm luận đời thường, chuyện đời chuyện người, chuyện văn chương chữ nghĩa, chuyện xưa chuyện nay, nơi phố thị chốn chân quê, chuyện chiến trường, chuyện hậu phương, chuyện trong nhà ngoài ngõ, đề tài nào sự việc gì ông cũng viết được. Tạp ghi một tuần một bài đã khó, viết hay lại càng khó hơn, đằng này ông chuyên trách hàng ngày, ít khi để ai viết thế. Riết rồi Tạp Ghi trở thành món ăn không thể thiếu, nhiều độc giả đâm nghiền, trong đó có tôi cứ cầm tờ báo là tìm đọc tạp ghi trước đã.

Nói vậy chứ cái tên ký giả cũng làm nhiều người dị ứng. Có lần tôi hỏi sao anh không lấy tên ký giả bằng tiếng Việt cho tiện. Ông chỉ cười và không trả lời thẳng. Hình như Lô-Răng là danh xưng đọc theo tiếng Pháp Laurent, có gốc La-tinh mang nghĩa “người đội vòng nguyệt quế” (kẻ chiến thắng). Ông sính tiếng tây một phần cũng vì giỏi tiếng Pháp, gần như trong buổi giao thời giữa Hán văn và Pháp ngữ trong bối cảnh của một xã hội thuộc địa, nhiều người thế hệ ông được học tiếng Pháp rất sớm, riêng ông biết cả chữ Hán và có một căn bản khá vững về văn Nôm. Chính vậy mà nhà báo Phan Lạc Phúc có vốn văn chương khá sâu, kiến thức cổ kim khá rộng, làm tiền đề cho các bài tạp ghi ông viết ra không còn là tạp văn cho nhu cầu làm báo, mà tự nó nâng tầm trở thành những tản văn nặng tính văn học và thể lọai này ngày càng phổ cập, khiến nhiều nhà văn sau này ra hải ngoại đã thiên về xu hướng sáng tác tạp ghi, vừa sâu sắc dí dỏm vừa phù hợp với yêu cầu của các chủ bìên dành cho mỗi entry trên internet.

Văn học cũng có dòng. Tìm về vùng quê miền Sơn Tây, Thạch Thất, nhiều văn nhân nghệ sĩ gốc gác nơi đây. Riêng nhánh Phan Lạc, ít nhất có 4 nhà văn/nhà thơ quân đội đều khá nổi tiếng (Phan Lạc Tuyên, Phan Lạc Phúc, Phan Lạc Tiếp, Phan Lạc Giang Đông). Trong giới cầm bút, PLP không nhận mình là nhà văn, thích được gọi nhà báo, tuy là nhà binh vẫn không thích xưng hô cấp bậc mà chỉ đơn thuần moa toa, anh em tùy vai vế.

Dù là nhà gì thì ông vẫn được giới văn bút trong ngoài quân đội kính nể không chỉ vì tính uyên bác, trí tuệ trong văn chương (thể hiện rất rõ trong các tùy bút văn học viết ở hải ngoại), mà nhìn lại quá trình làm báo thập niên cuối trào của báo chí thủ đô, Phan Lạc Phúc, tức ký giả Lô-Răng được kể là người viết tạp ghi hay nhất. Kẻ viết bài này là đàn em và cũng là kẻ hâm mộ ông, có thời viết văn chính luận cho cơ quan, nhưng từ hai chục năm nay cũng học đòi theo thầy ở thể loại tạp ghi.

Nói về binh nghiệp, Phan Lạc Phúc ít mặc áo lính trừ khi gặp xếp, đi họp và ngày lãnh lương, nhất là 7 năm làm báo Tiền Tuyến, nơi nhân viên tòa soạn được mặc thường phục đễ dễ thi hành nghiệp vụ. Ông đam mê viết lách, ít để ý đến chức vụ quân đội, chỗ ông làm thường không có bảng cấp số (ngoài biên chế). Ít ai biết người cựu sinh viên khóa 2 Võ khoa Thủ Đức ngay những năm đầu khi có hiệp đình đình chiến 54, ông đã làm tiểu đoàn trưởng một tiểu đòan khinh chiến, hành quân và tiếp thu vùng Bình Định khu 5, tiếp đến chuyển về làm công tác chiến tranh tâm lý tại Bộ Tổng tham mưu và giữ những chức vụ then chốt trong ngành cho đến khi được điều về làm chủ bút Tiền Tuyến. Hết làm báo thấy ông thâm niên quá lâu, xếp lớn muốn nâng đỡ để ông lên cấp, điều ông về làm Tham Mưu phó CTCT một quân đòan (cấp số đại tá), nhưng chỉ hơn năm sau cũng do cái nghiệp, trường Cao đẳng quốc phòng lại mời ông về làm chủ biên Tập san Nghiên Cứu của trường cho đến ngày mất nước.

Dù có người em là hạm trưởng hải quân, ông không theo dòng người di tản, bị kẹt lại đi tù cải tạo gần 10 năm. Định cư tại Úc, ông tiếp tục viết lách. Nhiều kỷ niệm đáng nhớ của một thời cảnh tù u ám, nhưng trong các ký sự, hồi ức ông vẫn viết bằng một giọng văn nhân hậu nhưng thâm thúy vừa vạch ra cái ác của những kẻ lãnh đạo chủ trương trả thù người ngã ngựa, nhưng hiếm thấy có cả trường hợp ông không ngần ngại ghi nhận cái tử tế của tình người qua một nhân vật trại trưởng nơi trại tù Sơn La mà chính ông trải nghiệm. Viên cai tù trọng tuổi đã gọi các ông khi xưng hô với các cựu sĩ quan và vì nể trọng tuổi tác của một người có nhân cách, chính ông và các bạn đã gọi lại bằng cụ.Ta hãy nghe một đoạn trong ký sự, Qua cơn mê, nhớ lại đêm văn nghệ trong tù, của nhà văn Phan Lạc Phúc mà một lần tôi được nghe trên Đài Á châu tự do RFA,

“Tôi có một điều ước, tôi ước mong cho ngày nào trời đất phong quang, chúng ta được trở về đất nước Việt Nam yêu dấu, muốn đi đâu thì đi. Tôi sẽ đi tới những trại tù năm cũ, thăm lại người xưa, thăm lại các bạn tù chúng ta còn nằm lại. Tôi sẽ tới Trại Yên Hạ, tới quận Phù Yên hỏi xem ông cụ Việt trại trưởng năm xưa còn sống hay không? Nếu gặp được ông cụ tôi sẽ nắm lấy tay mà nói “Tôi là cựu tù nhân Yên Hạ đây, cụ còn nhớ tôi không, thưa cụ?...”

Đã 40 năm kể từ đêm văn nghệ năm ấy (Tết 76), cả hai cụ Phúc cụ Việt đều ra người thiên cổ. Cụ Việt chết trong cảnh an phận của một người nghỉ hưu sống nhờ tem phiếu, không được nhìn thấy cái ngày bổng lộc tràn trề của thế hệ đàn em thời còn Đảng còn mình. Cụ Phúc may còn sống sót sau những ngày tù đầy lao khổ, tuy sống tha hương nhưng an ủi còn để lại cho đời chút di sản văn bút, chỉ tiếc là vẫn chưa thực hiện lời ước một mai qua cơn mê ta lại về thăm quê.

Đỗ Xuân Tê

Cali, những ngày tháng tư phượng tím *2016

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Một tiểu tiết khá thú vị được ghi nhận trong cuộc gặp gỡ này là TT Biden đã đến biệt thự Villa La Grande, nơi tổ chức cuộc họp sau Putin. Theo bản tin của VOA Anh ngữ, dù Putin đã đến khá đúng giờ, nhưng đây là sắp xếp chu đáo của các nhân viên Bạch Ốc nhằm ngừa sự tái diễn như TT Donald Trump đã bị Putin cho đợi đến 30 phút trong cuộc họp thượng đỉnh tại Helsinki vào năm 2018, dù trước đó Trump đã đến muộn khi đến họp với NATO hay yết kiến Nữ Hoàng Anh.
Nền âm nhạc Việt Nam đã mất đi những khuôn mặt tài hoa, nhân cách… nhưng, rất may đã gởi lại những ca khúc bất tử. Nhạc sĩ tài hoa của nhân loại Johann Sebastian Bach (1865-1750) cho rằng “Âm nhạc có thể giúp tinh thần rũ sạch mọi bụi trần của cuộc sống thường ngày” nên khi “đầu óc vẩn đục” hãy lắng nghe ca khúc của tác giả đã quý mến để rũ sạch bụi trần.
Tôi đã được đọc rất nhiều bài trong “Hoa Cỏ Bên Đường” trước khi chúng được chọn cho vào tuyển tập này. Mấy năm nay, cô Kiều Mỹ Duyên luôn dành cho Bút Tre hân hạnh đăng những bài viết ngắn của cô. Bài nào cũng được độc giả khen tặng, đặc biệt bài “Cho Nhau Thì Giờ” gây tác động sâu sắc đến người đọc.
Dưới thời Việt Nam Cộng hòa ở trong Nam, chuyện tranh luận giữa Chính quyền và người dân về những ưu, khuyết điểm của chế độ chính trị là việc bình thường. Các Dân biểu và Nghị sỹ tại lưỡng viện Quốc hội có quyền chất vấn Thủ tướng và các Bộ trưởng Chính phủ bất kỳ lúc nào thấy cần. Nhưng ở Việt Nam Dân chủ Công hòa miền Bắc trước năm 1975 thì khác. Phê bình đảng cầm quyền là tự mở cửa vào tù. Đại biểu Quốc hội và các Hội đồng Nhân dân các cấp chỉ biết làm việc theo lệnh của Bộ Chính trị và cấp trên.
Nước Úc đã bước vào tiết Thu, khí trời lạnh, những chiếc lá đang đổi sang màu, cơn mưa đầu mùa làm lòng người se lại. Nhận tin báo từ quê nhà Thầy đã viên tịch, lòng con đau nhói vì không về được để đảnh lễ Kim Quan nhục thân Thầy, thọ tang Ân Sư Giáo Dưỡng. Nơi phương trời viễn xứ, con hướng về ngôi Chùa Bình An, Giác Linh Đài tâm tang thọ phục.
Tôi tin vào những điều không thể. Tưởng tượng bạn đang rất căm ghét một con người hay một con vật nào đó. Rồi bỗng dưng một ngày bạn thấy họ là chính mình. Bạn có cảm giác mình biết về họ rõ như biết về những đường chỉ trên bàn tay của mình. Thậm chí, bạn cảm được cái khát khao và thương nó như thương nỗi khát khao của mình ngày nào - đó là cái tình cảm lạ lùng mà tôi dành cho con chuột của con trai tôi.
Nước tìm chỗ trũng thì tiền cũng biết chạy vòng quanh thế giới kiếm lời. Thị trường nhà đất ở Nhật bị sụp vào đầu thập niên 1990 nên tiền chạy sang Đông Nam Á và Đông Âu tìm các con rồng sắp cất cánh. Khi Đông Á và Đông Âu bị khủng hoảng vào cuối thập niên 1990 tiền lại đổ vào Mỹ và Nam Âu bơm thành hai bong bóng địa ốc rồi vỡ tung năm 2007 (Mỹ) và 2010 (Nam Âu).
Tôi tình cờ tìm được ấn bản Lá Thư Về Làng của nhạc sỹ Thanh Bình, do nxb Lúa Mới phát hành, năm 1956. Vào thời điểm đó, tuy chưa đủ tuổi để cắp sách đến trường nhưng tôi cũng đã thuộc lời của nhạc phẩm này rồi vì nghe mấy bà chị và radio hay hát
Thới gian vẫn không ngừng trôi, hết xuân lại hạ, ngày tháng dần qua như nước chảy mây bay, sóng sau đè sóng trước, từng thế hệ lần lượt nối tiếp nhau. Ba chẳng mấy chốc giờ đã lên nội, ngoại. Tóc ba đã bạc trắng mái đầu, mỏi gối chồn chân… Thương ba nhưng đành chịu thôi, quy luật sinh – lão – bệnh – tử có chừa ai đâu!
Khi vừa nhận chức, Tổng thống Joe Biden đã phát biểu rằng dân chúng Mỹ sẽ có thể tụ họp ăn mừng Lễ Độc lập 4/7 trong hè sắp tới. Điều đó chắc sẽ xảy ra vì còn một tháng nữa là đến ngày 4/7, trong khi tiểu bang California là nơi đã có những giới hạn khắc khe nhất nước trong việc phòng chống Covid thì cũng đang mở cửa ra. Nhiều trường phổ thông và đại học đang tổ chức lễ tốt nghiệp, trong giãn cách xã hội và giới hạn khách tham dự là dấu hiệu đáng mừng cho sinh viên học sinh. Giờ N sắp điểm với Covid-19 ở California. Chiến thắng cơn đại dịch trên nước Mỹ cũng đã thật gần.
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.