Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Trang Sử Việt: Hồ Xuân Hương

15/03/201600:01:00(Xem: 4772)
HỒ XUÂN HƯƠNG
(1772 – 1822)
Nữ thi sĩ Hồ Xuân Hương quê Hà Nội, thân phụ là Hồ Phi Diễn, gốc Nghệ An. Có một số tài liệu ghi: Hồ Xuân Hương tên thật là Hồ Phi Mai (hoa mai bay trên hồ), hiệu Xuân Hương. Trong bài thơ tỏ tình của Tốn Phong với bà, đã có nhắc đến chữ “Mai”. Văn thơ của bà lời lẽ dí dỏm, châm biếm sâu sắc, ý thơ lại ẩn chứa cả nghĩa đen và nghĩa bóng nên người xem hay ngâm nga thường bàn bạc thích thú.
.
Vua Gia Long đã dựa vào thế lực ngoại bang, sau khi thống nhất đất nước. Khi trang hoàng cổng thành Thăng Long. Một vị tướng quân đến gặp nữ sĩ Hồ Xuân Hương xin câu đối để trang trí trên cổng thành, bà vui vẻ hạ bút:
“Thiên tử tinh kỳ dương bán diện  
 Tướng quân thanh thế áp tam thuỳ”
Nghĩa đen câu này là: “Cờ xí của vua giăng khắp chốn che nửa mặt. Uy danh tướng quân bao trùm cả ba cõi”. Mới xem qua câu đối thì rất hay vì khen vua và tướng quân rất giỏi. Nhưng ngẫm kỹ và nhớ đến câu thơ khác của Nữ thi sĩ: “Vành ra một góc da còn thiếu”. Thì câu đối trên có nghĩa: “cờ vua che nửa mảnh, tài của tướng quân chỉ áp vào ba góc”. Câu đối trên lại có nghĩa là:
.
“Cho nửa mảnh, rực cờ thiên tử
 Trấn ba góc, rõ tài tướng quân”.
Tướng quân bị nhục, khó nói toạc ra vì sợ thiên hạ cười.
 .
Một hôm, Hồ Xuân Hương đi chơi chùa Địch Lộng (Ninh Bình), nghe một nhóm văn nhân đang đứng nơi gác chuông ngắm cảnh bàn thơ phú vui nhộn, lại có ý chê bai thơ của Hồ Xuân Hương. Hồ Xuân Hương đến chỗ gác chuông liền bắt chuyện với họ: “Nghe các thầy bàn bạc văn thơ, chắc thơ phú các thầy hay lắm, xin các thầy thử làm bài thơ vịnh cái chuông, ai làm thơ hay em xin hầu hạ”. Thấy cô gái đẹp, một chàng tỏ vẻ sành sỏi thơ: “Muốn làm thơ thì phải ra hạn vần chứ”. Vâng, em nghĩ: “ở đây có cái chuông, xin dùng vần uông đi nhé!”. Vần uông là vần khó, các thầy nghĩ chưa ra được một câu. Xuân Hương cười bảo: “thôi để em làm thử vài câu, rồi nhờ các thầy chỉ giáo cho”, liền đọc to: 
.
“Một đàn thằng ngọng đứng xem chuông
 Chúng bảo nhau rằng: ấy cái uông”
.
Nghe xong câu thơ, các thầy biết đã gặp Hồ Xuân Hương thật rồi, đứng nhìn nhau bẽn lẽn không biết nói sao!. Hồ Xuân Hương mỉm cười bỏ ra về, bài thơ còn bỏ dở... 
.
     Tài hoa mệnh bạc, bà làm vợ lẽ ông Cai Tổng Cóc, vợ cả vợ lẽ bất hòa. Bà lại làm vợ lẽ ông Phủ Vĩnh Tường, khi ông mất. Dù buồn bã, nhưng thơ bà vẫn ẩn chứa dí dỏm:                
              “Cán cân tạo hóa rơi đâu mất
               Miệng túi càn khôn thắt lại rồi
               Hăm bảy tháng trời là mấy chốc
               Trăm năm ông phủ Vĩnh Tường ơi!”
(GS Hoàng Xuân Hãn ghi bà có 3 đời chồng, người chồng thứ 3 là quan Tham hiệp trấn Yên Quảng Trần Phúc Hiến).   
    .
     Bà để lại nhiều bài thơ Nôm tuyệt tác trong “Xuân Hương Thi Tập”, nhiều bài thơ chữ Nho trong “Lưu Hương Ký”.
.
 *- Thiết nghĩ: Trong xã hội phong kiến, giai cấp thống trị đã khéo léo dùng các từ ngữ cao đẹp để đề cao danh vị của họ bằng các từ ngữ: Quân tử, thiên tử, lương tướng... Hồ Xuân Hương đã nhìn thấu tim cật của họ, nên bà công khai dùng thơ châm biếm, mỉa mai họ. Vì thực ra, trong số đó có lắm kẻ giả dối là hiền nhân quân tử; nhưng họ là kẻ khát khao phàm tục hơn ai!. Bài thơ “Vịnh cái quạt” của Hồ Xuân Hương, đã nói toạc ra bản tính thường tình của hạng người này: 
 .
        “Một lỗ sâu sâu mấy cũng vừa
Duyên em dính dán tự bao giờ
Chành ra ba góc da còn thiếu
Khép lại đôi bên thịt vẫn thừa
Mát mặt anh hùng khi tắt gió
Che đầu quân tử lúc sa mưa
Nâng niu ướm hỏi người trong trướng
Phì phạch trong lòng đã sướng chưa?”
 .
     Bàn về thơ Hồ Xuân Hương, không thể không nói đến những nét dí dỏm, châm biếm độc đáo trong thi ca của bà. 
.
 - Thứ nhất, bà thông thạo cả chữ Nho và chữ Nôm nên ý thơ dễ dàng trào lộng cả nghĩa đen và nghĩa bóng. 
.
 - Thứ hai, bà thích thú chữ Nôm, bà đã sử dụng thơ Nôm rất uyển chuyển và phong phú; nên văn thơ Nôm của bà rất tài tình, đã trang trải màu sắc tiếu lâm và châm biếm độc đáo, mong tạo dựng lại khung cảnh đạo đức cho xã hội.
.
 - Thứ ba, thơ của bà mỉa mai sự thường tình của thế tục. Có lẽ từ đấy mà có lắm người chê bai rằng thơ của bà mang tính “khiêu dâm” và “nổi loạn”. Nhưng cũng có nhiều người khen ngợi thơ của bà mang tính “đột phá” và “cách mạng”. 
  .
   Có người đã nói rằng nữ sĩ Hồ Xuân Hương mặt rỗ, nhan sắc tầm thường vì vậy nên thường làm vợ lẽ. Điều ấy không đúng mà bà chẳng những là một nhà thơ tài năng, hương sắc càng sắc sảo, nhưng “hồng nhan đa truân”. Dương Tri Tạn vịnh cái điếu (điếu dùng hút thuốc lào) để tán tỉnh Hồ Xuân Hương là một người đoan trang, xinh đẹp:
.
“Eo lưng thắt đáy thật xinh xinh
 Điếu ai hơn được điếu cô mình
 Thoát châm, thoát bén duyên hương lửa
 Càng núc, càng say nỗi tính tình”
.
     Khi Xuân Hương 35 tuổi, Tốn Phong (tên thật: Phan Huy Huân, gốc gác Phan Huy Ích), đã theo tán tỉnh Xuân Hương: 
“Như dáng cây mai xinh cốt cách, 
   Mười phần xuân sắc rạng trời xanh”.
 .
     Nhìn chung, Hồ Xuân Hương học rộng, duyên dáng, hồn nhiên. Dùng chữ ít mà nghĩa phong phú, từ mới lạ và gợi cảm, đối và vần điệu trong thơ đúng phép. Văn chương của bà lỗi lạc, nhưng sinh phải vào thời xưa, nữ lưu không được ra thi cử để đỗ đạt ra làm quan như nam giới. Nhưng với văn chương trác tuyệt của bà, tên tuổi bà đã lưu danh kim cổ.   
.
Cảm mộ: Nữ Sĩ Hồ Xuân Hương
 .
Hồ Xuân Hương, trắc trở duyên tình!
Vợ lẽ, băn khoăn chắp nối thành!
Gẫm phận lẻ loi, chua chát phận
Sầu mình quạnh quẽ, xót xa mình!
Văn thơ khéo léo, đen thành trắng 
Chữ nghĩa lạ lùng, tục giảng thanh
Bà chúa thơ Nôm, nghiền ngẫm kỹ
Tài tình, châm biếm bọn ham danh!
.
Nguyễn Lộc Yên 

.
.

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Trong cú sốc ban đầu do COVID-19 gây ra, các chính phủ và ngân hàng trung ương ứng phó bằng những đợt bơm tiền mặt khổng lồ là chuyện có thể dễ hiểu. Nhưng hiện nay, các nhà hoạch định chính sách cần lùi một bước và xem lại các hình thức kích hoạt nào thật sự cần thiết và nguy cơ nào gây nhiều hại hơn lợi. Các chính phủ trên khắp thế giới đang phản ứng mạnh mẽ với cuộc khủng hoảng COVID-19 bằng cách ứng phó kết hợp về tài chính và tiền tệ, nó đã đạt tới 10% GDP toàn cầu. Tuy nhiên, theo Cơ quan Kinh tế và Xã hội thuộc Liên Hiệp Quốc đánh giá tổng quát mới nhất, các biện pháp vực dậy này có thể không thúc đẩy cho tiêu dùng và đầu tư nhiều như các nhà hoạch định chính sách hy vọng.
Bạch Thái Bưởi, theo Wikipedia: “Là một doanh nhân người Việt đầu thế kỷ 20. Lúc sinh thời, ông được xếp vào danh sách bốn người giàu có nhất Việt Nam vào những năm đầu của thế kỷ 20 (nhất Sĩ, nhì Phương, tam Xường, tứ Bưởi)… Xuất thân từ tầng lớp nghèo, ông luôn quan tâm đến đời sống của giới thợ thuyền. Ông dành chế độ an sinh cho các nhân viên của mình. Ông trợ cấp cho học sinh nghèo có chí du học… Năm 1921, Bạch Thái Bưởi cho ra đời tờ báo hàng ngày mang tên Khai hóa nhật báo với tôn chỉ: ‘Một là giúp đồng bào ta tự khai hoá, dạy bảo lẫn nhau... mở mang con đường thực nghiệp. Hai là giãi bày cùng Chính phủ bảo hộ những yêu cầu thiết thực, chính đáng của quốc dân. Ba là diễn giải những ý kiến, những lợi ích, tác hại của các công việc Chính phủ đang làm...’
Sự căng thẳng thẳng giữa nước Mỹ và Trung cộng mỗi ngày mỗi gia tăng. Thật vậy, kể từ ngày 25-9-2018, tổng thống Donald Trump đọc trước Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc, kêu gọi các nước trên Thế giới: “Chống lại xã hội chủ nghĩa và những đau khổ do nó đã gây ra cho nhân loại.” Mời xem link: https://youtu.be/q6XXNWC5Koc?t=95. Từ đấy, khiến cho Trung cộng lo âu phập phồng vì cả Thế giới phê phán chủ nghĩa cộng sản gay gắt.
Kết quả bầu cử Thị xã vòng nhì hôm 28/6 vừa qua khoát cho nước Pháp bộ áo mới màu xanh. Bộ áo Pháp lần đầu tiên được mặc. Các Thị xã xưa nay do Thị trưởng xã hội, phe Hữu hay thuộc xu hướng khác nay phần lớn lọt vào tay đảng Xanh. Cả những Thị xã cho tới nay vẫn nằm trong tay cộng sản cũng bị đảng Xanh cướp mất. Giới chánh trị đều ngẩn ngơ trước thực tế hoàn toàn bất ngờ này. Nhiều nhà chánh trị học, nhà báo chánh trị bắt tay ngay vào việc tìm hiểu tại sao bổng nhiên xuất hiện làn sóng xanh chiếm gần hết các thành phố lớn nhỏ của Pháp? Tại sao chỉ có 4/10 người đi bầu? Vậy người được bầu thắng cử hay làn sóng cử tri vắng mặt mới thật sự thắng cử?
Những năm gần đây sự việc Trung Quốc chiếm đảo, vét cát dưới đáy biển xây dựng căn cứ quân sự, xây phi trường, đặt tên lửa tại biển Đông khiến người ta vô tâm quên mất rằng cánh tay dài của Đại Hán đã vươn qua biển thò đến tận Phnom Penh tự thuở nào. Dưới mắt nhiều quan sát viên quốc tế thì Campuchia ngày nay là một tỉnh của Trung Quốc, và Thủ tướng Hun Sen là một bí thư tỉnh ủy của Đảng Cộng sản Trung Quốc, không hơn không kém.Trung Quốc thiết lập căn cứ quân sự trên đất Campuchia là mối đe dọa nghiêm trọng cho các quốc gia khác trong vùng Đông Nam Á, và Hoa Kỳ chắc chắn không thể không nhận ra hiểm họa to lớn đó. Trong buổi tường trình lên Ủy ban Tình báo Thượng viện Hoa Kỳ hôm tháng Giêng năm 2019, Giám đốc Sở Tình báo Quốc gia, lúc đó là ông Dan Coats, đã cảnh báo rằng “Campuchia đang có nguy cơ biến thành một quốc gia độc tài, và điều đó sẽ mở đường cho Trung Quốc thiết lập các căn cứ quân sự trên miền đất ấy.”
Ngày 22 tháng 6 năm 2020, dự luật An Ninh Quốc Gia về Hồng Kông được đưa ra tại quốc hội của Đảng Cộng Sản Trung Hoa để thông qua, và đêm 30 tháng 6 rạng sáng ngày 1 tháng 7, 2020, sau một phiên họp kín của Ủy Ban Thường Vụ Đại Biểu Nhân Dân (mà thế giới gọi là quốc hội bù nhìn tại Bắc Kinh) dự luật này đã trở thành luật. Ngày mà Luật An Ninh Quốc Gia về Hồng Kông này ra đời cũng trùng ngày mà Hồng Kông được trao trả lại cho China 23 năm trước 01-07-1997 theo thể chế “một nước hai chế độ” (one country two systems). Theo đó Hồng Kông vẫn còn quyền tự trị trong 50 năm từ 1997 đến 2047, và trên lý thuyết Hồng Kông chỉ lệ thuộc vào Bắc Kinh về quân sự và ngoại giao mà thôi.
“Ngày 11/07/1995: Tổng thống Hoa Kỳ Bill Clinton và Thủ tướng Việt Nam Võ Văn Kiệt thông báo quyết định bình thường hóa quan hệ ngoại giao giữa 2 nước.” Với quyết định lịch sử này, Hoa Kỳ và Việt Nam Cộng sản đã ghi dấu “gác lại qúa khứ, hướng tới tương lai” được 25 năm vào ngày 11/07/2020. Nhưng thời gian ¼ Thế kỷ bang giao Mỹ-Việt đã đem lại những bài học nào cho hai nước cựu thù, hay Mỹ và Việt Nam Cộng sản vẫn còn những cách biệt không hàn gắn được ?
Trước 1975, ở bùng binh ngã Sáu (kế góc đường Gia Long và Lê Văn Duyệt) có cái biển nhỏ xíu xiu: Sài Gòn – Nam Vang 280 KM. Mỗi lần đi ngang qua đây, tôi đều nhớ đến cái câu ca dao mà mình được nghe từ thưở ấu thơ: Nam Vang đi dễ khó về… Bây giờ thì đi hay về từ Cambodia đều dễ ợt nhưng gần như không còn ma nào muốn hẻo lánh tới cái Xứ Chùa Tháp nghèo nàn này nữa. Cũng nhếch nhác ngột ngạt thấy bà luôn, ai mà tới đó làm chi… cho má nó khi. Thời buổi này phải đi Sing mới đã, dù qua đây rất khó và về thì cũng vậy – cũng chả dễ dàng gì.
Càng gần ngày tranh cử, càng nhiều người biểu lộ yêu mến Tổng thống Donald Trump và ngược lại cũng lắm người bày tỏ chán ghét ông Trump. Có những người ghét ông chỉ vì họ yêu chủ nghĩa xã hội, yêu chủ nghĩa vô chính phủ, lợi dụng cơ hội ông George Floyd bị cảnh sát đè cổ chết đã chiếm khu Capitol Hill, nội đô Seattle, tiểu bang Washington, trong suốt ba tuần trước khi bị giải tán. Nhân 244 năm người Mỹ giành được độc lập từ Anh Quốc, và sau biến cố George Floyd, thử xem nền dân chủ và chính trị Hoa Kỳ sẽ chuyển đổi ra sao?
Tôi có dịp sống qua nhiều nơi và nhận thấy là không nơi đâu mà những từ ngữ “tổ quốc,” “quê hương,” “dân tộc” … được nhắc đến thường xuyên – như ở xứ sở của mình: tổ quốc trên hết, tổ quốc muôn năm, tổ quốc anh hùng, tổ quốc thiêng liêng, tổ quốc bất diệt, tổ quốc muôn đời, tổ quốc thân yêu, tổ quốc trong tim … “Quê hương” và “dân tộc” cũng thế, cũng: vùng dậy, quật khởi, anh dũng, kiên cường, bất khuất, thiêng liêng, hùng tráng, yêu dấu, mến thương …
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
Người Việt Phone
Không còn nghi ngờ gì nữa, khẩu trang đã đóng một vai trò trung tâm trong các chiến lược đối đầu với dịch bệnh COVID-19 của chúng ta. Nó không chỉ giúp ngăn ngừa SARS-CoV-2 mà còn nhiều loại virus và vi khuẩn khác.
Hôm thứ Hai (06/07/2020), chính quyền Mỹ thông báo sinh viên quốc tế sẽ không được phép ở lại nếu trường chỉ tổ chức học online vào học kỳ mùa thu.
Đeo khẩu trang đã trở thành một vấn đề đặc biệt nóng bỏng ở Mỹ, nơi mà cuộc khủng hoảng Covid-19 dường như đã vượt khỏi tầm kiểm soát.
Trong khi thế giới đang đổ dồn tập trung vào những căng thẳng giữa Mỹ với Trung Quốc, thì căng thẳng tại khu vực biên giới Himalaya giữa Trung Quốc và Ấn Độ vào tháng 05/2020 đã gây ra nhiều thương vong nhất trong hơn 50 năm.
Ủy ban Tư pháp Hạ viện Mỹ cho biết các CEO của 4 tập đoàn công nghệ lớn Amazon, Apple, Facebook và Google đã đồng ý trả lời chất vấn từ các nghị sĩ Quốc hội về vấn đề cạnh tranh trong ngành công nghệ.