Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Trang Sử Việt: Vua Minh Mạng: Nguyễn Phúc Đảm

02/02/201600:01:00(Xem: 6961)
VUA MINH MẠNG: NGUYỄN PHÚC ĐẢM
 (1791-1841)
.
Năm 1815, Nguyễn Phúc Đảm (Đởm) được phong Thái tử. Năm 1820, lên ngôi, niên hiệu Minh Mạng (Mệnh). Vua là người năng động và quyết đoán, thường thức khuya dậy sớm và bảo: “... lúc trẻ tuổi còn khoẻ mạnh mà không biết sửa sang mọi việc, đến lúc già yếu thì còn mong làm gì được nữa. Bởi thế trẫm không dám lười biếng bất kỳ lúc nào”.
 .
Thời Minh Mạng có nhiều cuộc nổi dậy chống triều đình: 
 - Bắc Kỳ: Lê Duy Lương, Nông Văn Vân, Phan Bá Vành...
 - Nam Kỳ: Năm 1833, Lê Văn Khôi chiếm Gia Định, cầu cứu quân Xiêm chống lại triều đình. Vua cử Trương Minh Giảng và Nguyễn Xuân đánh tan quân Xiêm, tiến qua Chân Lạp. Năm 1835, đổi Chân Lạp là Trấn Tây Thành để bảo hộ.
 .
Vua Minh Mạng đã cho cải cách đất nước hàng loạt: 
 - Quốc hiệu: Năm 1833, vua Minh Mạng cử sứ thần sang nhà Thanh, xin ý kiến đổi quốc hiệu Việt Nam thành Đại Nam, ngụ ý một nước Nam rộng lớn. Nhưng nhà Thanh không thuận. Ngày 15-2-1839, nhận thấy nhà Thanh suy yếu, vua Minh Mạng đã chính thức công bố quốc hiệu là Đại Nam.
.
 - Hành Chánh: Vua cho bỏ các dinh, trấn; thành lập các tỉnh. Đất nước chia làm 31 tỉnh, đặt các quan Tổng đốc, Tuần phủ, Bố Chính sứ, Án sát và Lãnh binh để trông coi; bãi bỏ tổng trấn Bắc thành và Gia Định thành, đổi trấn thành tỉnh.
.
 - Quân sự: Vua Minh Mạng cho chia quân đội thành Bộ binh, thuỷ binh, kỵ binh, pháo thủ binh và tượng binh. Bộ binh có kinh binh và cơ binh. Kinh binh chia làm doanh, vệ đội, đóng ở kinh thành hay ở tỉnh. Lập đồn ải ở những nơi hiểm yếu trong nước. Ngoài biển thì lập pháo đài, vua rất chú trọng thuỷ quân. Ngày nay, các vùng hải đảo, còn “Châu bản” như: chiếu chỉ, sớ... của triều Minh Mạng ghi việc triều đình nhiều lần cử quân đội ra Hoàng Sa đo đạc và vẽ bản đồ.
.
 - Văn hóa, Giáo dục: Năm 1821, vua Minh Mạng cho thành lập Quốc tử giám ở kinh thành Huế. Vua nói: “Đạo trị nước phải gây dựng nhân tài”. Vua là người tinh thông Nho học, sùng đạo Khổng Mạnh, rất quan tâm đến nền khoa cử, học vấn. Vua đã từng làm thơ, soạn sách văn học; đã chỉ thị biên soạn các sách sử, địa. 
Ai soạn sách mới, dâng sách cũ đều được vua ban thưởng và khuyến khích. Các bộ sách: Gia Định thành thông chí, Lịch Triều Hiến Chương loại chí,… đều ra đời dưới thời Minh Mạng. Con của vua: Tùng thiện vương Miên Thẩm, Tuy lý vương Miên Trinh, Tương an Quận vương Miên Bửu... đều là những nhà văn, nhà thơ xuất sắc, rất nổi tiếng dưới các triều vua Thiệu Trị và Tự Đức.
 .
 - Xã hội: Vua cho thống nhất việc đo lường và y phục. Năm 1836, các phủ huyện được cấp các cân mẫu, đến năm 1839, được cấp các loại thước mộc, thước may, thước đo ruộng. Về y phục, vua nói: “Ngày nay nước nhà cương thổ đã hiệp nhất thì chính trị, phong tục lẽ nào khác biệt”. Từ đấy, nhiều đạo dụ được ban bố để y phục miền Bắc và miền Nam giống nhau. Vua còn ban dụ lập nhà dưỡng tế ở các tỉnh để giúp đỡ những người nghèo, tàn tật, già cả và người neo đơn.
.
 - Nông nghiệp: Vua khuyến khích việc khẩn hoang, cho quan lại mộ dân lập ấp mới từ Bắc chí Nam. Tại Bắc Bộ, vua cử quan khuyến nông, lo hệ thống đê điều, khai hoang ven biển. Tại Nam Bộ cho khai hoang và thuỷ lợi cũng được tiến hành. Năm 1832, vua Minh Mạng cho mở ngành tơ tằm Đại Nam. Triều đình còn bắt quan lại ở các tỉnh phải xuất lúa giống ở kho cho dân nghèo vay để làm mùa sau, như vậy nông dân không bị khó khăn, nông vụ không bị trở ngại.
.
 - Đinh điền và thuế khóa: Thuế đinh, thuế điền, các thuế mỏ, thuế sản vật… thì căn bản hầu hết theo luật Gia Long đã định. Đến thời vua Minh Mạng đặt lệ đánh thuế muối. Còn  đối với những người Hoa (gọi là Minh Hương) sang sinh sống ở Đại Nam, triều đình có văn thư mỗi người một năm phải nộp 2 lạng bạc. Những người già yếu và khuyết tật phải chịu 1 nửa. Đối với những người nhà Thanh sang Đại Nam buôn bán, người nào có vật lực thì một năm phải đóng 6 quan tiền; ai không có vật lực thì phải nộp một nửa.
.
 - Quan chế: Vua Minh Mạng, khi dùng người chú trọng cả tài lẫn đức, nhất là học vấn. Vì người thiếu học thì không rõ pháp luật, lỡ khi xử đoán sai thì sẽ làm khổ dân. Nên quan phủ, quan huyện không được tham nhũng hay phiền nhiễu dân. Vua Minh Mạng còn cho định mức lương bổng cho quan lại, định tiền gạo cho mỗi cấp cùng thời hạn lãnh lương. Vua còn cho cấp tiền dưỡng liêm để tránh sự tham nhũng của quan lại. Vua đặt ra lệ, người nào được thăng quan, được bổ nhiệm đều phải về kinh gặp vua trước khi nhậm chức, để nhà vua kiểm tra đức độ, tài năng và khuyên bảo làm quan phải công, minh, liêm, chính, để đời sống dân được yên ổn.
.
 - Ngoại giao: Đối với Tàu, Minh Mạng chủ trương tiếp tục triều cống và giữ quan hệ ngoại giao hữu hảo với nhà Thanh. Với những người Pháp đã từng giúp vua Gia Long trước kia, vua Minh Mạng lại tỏ thái độ lạnh nhạt, ông chỉ thoả thuận mua bán với người Pháp nhưng không chấp nhận thành lập quan hệ ngoại giao chính thức với nước Pháp, quốc thư của Pháp xin cho Chaigneau làm Lãnh sự Pháp ở nước ta không được vua Minh Mạng đồng ý. Với Ai Lao, nhiều vùng đất Ai Lao đã xin Đại Nam bảo hộ, như: Sầm Nứa, Trấn Ninh, Cam Môn và Savannakhet giáp với các tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An, Quảng Trị, đã sáp nhập và trở thành các châu, phủ của Đại Nam. Với Chân Lạp, sau khi phá được quân Xiêm, Trương Minh Giảng và Lê Đại Cương lập đồn Đại Nam gần Nam Vang (Phnôm Pênh) để bảo hộ Chân Lạp, đổi Chân Lạp thành Trấn Tây Thành, rồi chia làm 32 phủ và 2 huyện, và đặt các chức quan cai quản mọi việc quân sự và dân sự. Nên lãnh thổ Đại Nam vào thời Minh Mạng rất rộng lớn. Nhưng đến đời vua Thiệu Trị, thì triều đình Huế cho rút quân về. 
.
 - Kỹ thuật công nghệ: Thời Minh Mạng, đã chế tạo được máy cưa xẻ gỗ bằng sức nước, máy hút nước tưới ruộng. Năm 1839, Hoàng Văn Lịch và Vũ Huy Trịnh cùng thợ thuyền đã đóng thành công chiếc tàu máy hơi nước đầu tiên.
.
     Triều đình Huế thủ cựu, việc chính sự thường đem vua Nghiêu, Thuấn xưa cổ đã lỗi thời ra bàn bạc, thần phục nhà Thanh, cấm đạo Thiên Chúa, thiếu thân thiện với các nước  tân tiến Tây phương, nên nước nhà khó khăn canh tân. 
.
Vua Minh Mệnh có nhiều vợ, tới 142 người con (78 nam, 64 nữ). Tương truyền vua Minh Mệnh nói: “Nhất dạ ngũ giao, tam hữu dâng” (một đêm ngủ với 5 Bà, 3 Bà có thai). Vua đặt ra “Đế hệ thi” để sau này con trai và cháu chắt của vua có tên lót trong “Đế hệ thi” do vua đã đặt sẵn mới được nối ngôi:                  .
       “Miên, Hồng, Ưng, Bửu, Vĩnh
Bảo, Quý, Định, Long, Tường
Hiền, Năng, Kham, Kế, Thuật
Thế, Thoại, Quốc, Gia, Xương”
.
Do vậy, các vua: Thiệu Trị là Miên Tông, vua Tự Đức là Hồng Nhậm, vua Hàm Nghi là Nguyễn Phúc Ưng Lịch...vua  Bảo Đại là Vĩnh Thụy. Vua Minh Mạng mất ngày 28 tháng 12 Canh Tý (20-1-1841 DL), thọ 50 tuổi, ở ngôi 21 năm.
.
 *- Thiết nghĩ: Vua Minh Mạng năng động, cần mẫn, đã chấn chỉnh nước nhà có kỷ cương, nhưng lại cai trị theo nước Tàu lỗi thời. Vua không có lòng khoan dung về tín ngưỡng, giết hại những người theo đạo Công giáo, thiếu hài hòa với các nước tân tiến Tây phương nên nước ta bị chậm tiến. 
     Vua cho san bằng mộ Lê Văn Duyệt là đáng trách?! 
Có lẽ, vua Minh Mạng muốn trở thành vị minh quân như vua Lê Thánh Tông, nhưng thế thời đã khác. Thời của Lê Thánh Tông chế độ phong kiến Nho giáo tại Á Đông còn vững vàng, dân dã và quần thần của nhà Lê cũng như các nước Á Đông còn quan niệm: “Trung quân, ái quốc”. Nhưng đến thời vua Minh Mạng trị vì (1820-1841), là sau cách mạng Pháp (1789) đã nửa thế kỷ, đã ảnh hưởng từ Âu sang Á, thâm nhập vào chế độ phong kiến Nho giáo đã đến tận gốc rễ; đã xác định người “ái quốc” thì không hẳn phải trung quân?! Nên vua Minh Mạng không thể sánh kịp với Lê Thánh Tông. Và không thể gọi vua Minh Mạng là vị minh quân, nhưng phải khẳng định rằng Minh Mạng là vua thông minh, quyết đoán, tận tuỵ lo nước thương dân, có lẽ từ cổ chí kim ít ai như ngài.
 .
    Cảm phục: Vua Minh Mạng
 .
Vua Minh Mệnh, củng cố xa gần
Tàn tật, nghèo nàn được đặc ân
Lo lắng triều đình, trông chính sự
Dặn dò quan lại, giúp muôn dân
Quân thuyền sắm sửa, dùng gìn giữ
Cương thổ săm soi, được định phân
Thần phục nước Tàu, oan uổng quá!
Bế quan tỏa cảng, khó canh tân?!
.
Nguyễn Lộc Yên 

.
.

Ý kiến bạn đọc
02/02/201618:24:06
Khách
Vua Gia Long = 1 bạo chúa tiểu nhân.
Vua Minh Mạng = 1 ông vua gieo giống.
Nước VN bắt đầu vào thời điềm suy đồi cho đến ngày nay vào triều đại nhà Nguyễn.
02/02/201609:33:54
Khách
Vua Minh Mang la 1 vi Vua yeu nuoc, kinh hieu TO TIEN va trong the TINH THAN dan toc. la 1 vi Vua rat dang kinh. Ngai da tieu diet bon Ngoai Toc, dang xam luoc van hoa dan toc, la 1 dieu rat dung. Neu khong co tinh than do cua Ngai, thi VN da thanh giong nhu Philippne, tho lay ngoai lai, chang biet To Tien cua minh la ai.
Vua Gia Long vi sao khong lap Hoang Tu Canh, len noi ngoi ma lap Nguyen Phuc Dam len noi ngoi. Vi Vua Gia Long nhan thuc rat ro, Hoang Tu Canh da it nhieu bi bon ngoai toc - PHAP lung lac tinh than, de dang ban nuoc. Ke tho lay Ngoai Toc, thi lam sao co TINH THAN KINH HIEU voi TO Tien, co TINH THAN DAN TOC? cai ho tho lay do la ke ngoai toc, cai van hoa ma ho ton tho do la van hoa ngoai lai, va cai mau quoc cua ho la Phu Lang sa?
Hang trieu dong bao va nghia quan khang chien chong Thuc dan Phap xam luoc da bi bon tay sai, Viet gian giet hai. Bai van te Nghia Si Can Guoc van con do! Va loi day cua Tien Nhan: " Cho bao nhieu Dao thuyen khong kham, Dam may thang gian but chang ta"? Ai la nhung thang gian ma To Tien chung ta da xac dinh?
Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Chiến tranh ở Việt Nam sôi động nhất là vào thập niên 70. Nam ký giả nhà binh thì nhiều, nhưng nữ ký giả chỉ có Phan Trần Mai, thuộc binh chủng Nhảy Dù, sau khi giải ngũ về làm cho nhật báo Trắng Đen. Chúng tôi gặp nhau vào mùa hè đỏ lửa, lúc ở địa đầu giới tuyến, tỉnh Quảng Trị.
Hôm nay công sở và trường học cùng một số hãng xưởng đã được nghỉ lễ ngày Martin Luther King Jr. Day để đón mừng sinh nhật và tưởng niệm ông. MLK sinh ngày 15 tháng Một năm 1929 nhưng ngày MLK Day được chọn là ngày thứ Hai thứ ba trong tháng Một hàng năm, tức hôm nay. Ngoại trừ sinh nhật tổng thống George Washington và Abraham Lincoln được kết hợp và đón chào như một ngày lễ liên bang qua Ngày Tổng Thống - President Day, ông là công dân Hoa Kỳ duy nhất có ngày sinh đã được Quốc Hội chuẩn thuận và tổng thống Ronald Reagan thông qua vào năm 1983, trở thành ngày lễ liên bang chính thức, nhằm tưởng niệm và vinh danh một nhân vật lịch sử vĩ đại của nước Mỹ. Người mà cái tên hầu như hiện diện khắp nước Mỹ qua những bảng tên đường, các trung tâm, tổ chức, phong trào xã hội dân sự.
Bạn tôi, tất cả, phần lớn đều là lính ráo. Chúng tôi không chỉ có chung những năm cầm súng, và một quãng đời tù, mà còn chia chung rất nhiều … cố tật! Hễ gặp nhau là uống, và câu chuyện trên bàn rượu trước sau gì rồi cũng xoay quanh kỷ niệm về đám chiến hữu hồi còn chinh chiến: những thằng đã chết, những đứa đang vất vưởng ở quê nhà, hay lưu lạc (đâu đó) nơi đất lạ xứ người.
Đọc các bản tin về ngày lễ nhậm chức của Tổng Thống tân cử Joe Biden cùng Phó TT Kamala Harris với chủ đề Nước Mỹ Đoàn Kết (America United), bên cạnh những thông tin áp đảo về vấn đề an ninh, có thể nhiều người còn thấy con số 191,500 lá cờ đủ kích cỡ tượng trưng cho người dân không thể đến tham dự cùng 56 bệ đèn được cắm và dựng quanh khu vực tổ chức.
Kết quả bầu cử tại Georgia cho thấy quyền lực chính trị ở Mỹ thay đổi chỉ vỏn vẹn 10 ngàn lá phiếu nhất là đến từ dân thiểu số. Cho nên đảng Dân Chủ dưới thời Biden sẽ gấp rút đẩy mạnh các chính sách nhập cư và an sinh xã hội nhằm biến đỏ thành xanh ở các tiểu bang như Arizona, Georgia hay ngay cả Florida và Texas vốn là những thành trì của đảng Cộng Hòa cho đến nay.
Bao lâu nữa thì hệ thống môi sinh nơi quê hương tôi sẽ bị hủy hoại, đến độ không sinh vật nào có thể sống được ở nơi này? Khi cái vòng sống liên tục vô thủy vô chung đó có một mắt xích bị hỏng, khi môi trường sinh thái ở một nơi nào đó bị mất quân bằng, có bao nhiêu sinh vật sẽ bị ảnh hưởng – và bị ảnh hưởng tận cùng rốt ráo ra sao?
Tôi đã phỏng vấn các nhà tư tưởng hàng đầu về 101 đề tài riêng biệt – từ tiền bạc tới nợ nần, các hệ thống cung cấp tới mậu dịch, việc làm tới máy robots, báo chí tới chính trị, nước tới thực phẩm, biến đổi khí hậu tới nhân quyền, thương mại điện tử tới an ninh mạng, tuyệt vọng tới tinh thần lành mạnh, giới tính tới kỳ thị chủng tộc, nghệ thuật tới văn học, và ngay cả hy vọng và hạnh phúc.Những người tôi phỏng vấn gồm chủ tịch của Viện Khoa Học Quốc Gia Hoa Kỳ, cựu giám đốc CIA, cựu tư lệnh đồng minh tối cao NATO, cựu thủ tướng Ý và nhà thiên văn học hoàng gia Anh. Tôi đã “Zoom” – chữ này đã trở nên một động từ chỉ sau một đêm – với Kishore Mahbubani tại Singapore, Yolanda Kakabadse tại Quito, Judith Butler tại Berkeley, California, Alice Ruhweza tại Nairobi và Jeremy Corbyn tại London. Đối với tập mới nhất của chúng tôi, cựu Tổng Thư Ký Liên Hiệp Quốc Ban Ki-moon từ Hán Thành. Đối với tôi, đó thật sự là lý do của điều tôi học được. Trong số những thứ khác, nó giúp tôi hiểu tại sao
Nước Mỹ đang phải đối diện với những thử thách nghiêm trọng, kể từ khi người biểu tình ủng hộ Tổng thống Donald Trump tràn vào chiếm toà nhà quốc hội ở Thủ đô Washington chiều ngày 6/1 vừa qua. Trong bốn tiếng đồng hồ bị chiếm đóng, các dân cử có lúc đã phải nằm xuống ghế, chui xuống bàn để tránh bị thương do bạo loạn, trước khi được sơ tán đến một nơi an toàn. Vụ bạo loạn hôm 6/1 làm cho 5 người chết trong đó có một cảnh sát, mấy chục người bị thương gồm hơn chục nhân viên an ninh tại quốc hội. Lịch sử đã lập lại, sau hơn hai trăm năm. Năm 1814 quân lính Anh tấn công và đốt phá nhiều nơi kể cả toà nhà quốc hội đang được xây dựng. Đó là lúc có cuộc chiến tranh mang tên “1812 War”.
Mọi người ai cũng hi vọng qua năm mới 2021 Huê kỳ thoát ra khỏi một năm đen tối : có hơn 300 000 người chết vì corona vũ hán, kinh tế khủng hoảng do đại dịch nghiêm trọng không thua hồi năm 1929 tác hại, dân da đen bị kích động vấn đề chủng tộc, cận ngày bầu cử, nổi loạn ở nhiều Tiểu bang, biến Huê kỳ trở thành một nước khủng hoảng và chia rẽ.
Hãy hỏi những người đã mang Cờ Vàng-3 sọc đỏ đi tham gia biểu tình bạo động có biết nhiều người Mỹ và báo chí Mỹ đã cáo buộc những người tấn công vào điện Capitol là “quân khủng bố nội địa” (Domestic Terrorists), hay những kẻ phá hoại (Rioters)? Vì vậy thật khó biết, khi hình ảnh một người leo lên sân thượng của Capitol phất cờ Việt Nam Cộng hòa chiều tối ngày 6/01/2021 được truyền đi khắp Thế giới, trong khi những người biểu tình khác đập phá bên trong, có khiến ai chua xót và đau lòng vì là cờ đã bị xúc phạm ?
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
Người Việt Phone
Giá dầu thế giới tăng cùng với thị trường chứng khoán Mỹ trong phiên giao dịch hôm thứ Ba (19/01/2021), một ngày trước lễ nhậm chức của Tổng thống đắc cử Joe Biden,
Tổng thống Mỹ Donald Trump kêu gọi người dân "vượt lên trên thù hận đảng phái", ca ngợi thành tựu dưới thời ông, chúc chính quyền mới may mắn trong thông điệp tạm biệt
Hôm thứ Hai (18/01/2021), một ủy ban độc lập về chuẩn bị và ứng phó đại dịch, do cựu thủ tướng New Zealand Helen Clark và cựu tổng thống Liberia Ellen Johnson Sirleaf dẫn đầu, đã công bố đánh giá về sự khởi đầu khủng hoảng ở Trung Quốc
Hôm thứ Hai (18/01/2021), ông Trump đã duyệt gỡ bỏ lệnh cấm đi lại từ Anh, Châu Âu và Brazil vào Mỹ, quyết định dự kiến có hiệu lực từ ngày 26/01/2021.
Các đồng minh và cộng sự thân thiết của Tổng thống Mỹ Donald Trump bị cáo buộc đã thu hàng chục nghìn USD từ những người xin ông ân xá.