Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Ngoại giao Obama: thận trọng hay rụt rè?

06/12/201520:42:00(Xem: 5658)

Ngoại giao Obama: thận trọng hay rụt rè?

Đoàn Hưng Quốc


Nếu so sánh giữa hai ông Putin và Obama thì người ta có thể thấy: nước Nga tuy kinh tế yếu và quân đội không mạnh nhưng ông Putin lại rất hung hăng can thiệp ra bên ngoài để bảo vệ cái gọi là quyền lợi cốt lỏi; ngược lại Mỹ dù vượt trội trên cả hai phương diện nhưng bị phê bình là thiếu quyết đoán về ngoại giao. Liệu tính cẩn trọng của Obama là cần thiết để Hoa Kỳ không can dự vào những cuộc phiêu lưu quân sự mới, hay chính sự dè dặt của Mỹ lại là một trong những nguyên nhân khiến nhiều cuộc khủng hoảng bùng phát ngày càng mạnh lôi kéo theo nhiều quốc gia? Nhiệm kỳ 8 năm của Tổng Thống Obama sắp chấm dứt và di sản ngoại giao của ông sẽ còn là một đề tài tranh luận lâu dài vì những gì ông làm – hay không làm - sẽ để lại hậu quả ít nhất trong nửa phần đầu của thế kỷ 21.


Chính sách ngoại giao của Tổng Thống Obama được tóm gọn trong 4 chữ tiếng Anh “Don’t do anything stupid” tức là đừng làm chuyện dại dột. Thái độ này trái ngược hẳn với cung cách cao bồi “Shoot from the hip” hay là bắn trước hỏi sau của vị tiền nhiệm George W. Bush, người đã khiến nước Mỹ sa lầy vào cuộc chiến vô cùng chia rẻ lại thêm tốn kém về ngân sách, nhân mạng và uy tín tại Iraq. Có hai dòng quan điểm, một bên lập luận cho rằng Hoa Kỳ phải chấm dứt việc phiêu lưu can dự vào mọi lúc mọi chổ mà không cần đắn đo suy nghĩ đến hậu quả; ngược lại là phản bác cho rằng trong ngoại giao phải chấp nhận rủi ro, và trước các thách thức vô cùng phức tạp nên thế giới đang cần đến sự lãnh đạo của Mỹ nhưng lại không tìm thấy từ nơi ông Obama.


Tưởng cũng nên nhắc lại Obama đắc cử với hai mục tiêu chính nhằm phục hồi nền kinh tế sau vụ Đại Suy Trầm 2008 và rút quân khỏi vũng lầy Iraq; kế đó là ổn định an ninh tại Afghanistan và phục hồi (reset) bang giao với Nga vốn đang suy đồi từ sau chiến tranh Georgia và từ khi ông Putin tái đắc cử lần thứ 3. Đến năm 2011 Hoa Kỳ lại thêm quyết định chuyển trục sang Châu Á với bài viết của cựu Ngoại Trưởng Hillary Clinton trên tạp chí Foreign Policy. Theo thói quen của dân Mỹ cho điểm lãnh đạo thì nhận xét riêng của người viết rằng ông Obama được điểm B trung bình về bộ môn kinh tế với nhịp độ phục hồi vừa phải, C kém về bộ môn châu Á vì tiến độ chuyển trục vẫn ngập ngừng, F tức là thi rớt về Trung Đông, Afghanistan và Nga bởi không tìm ra giải pháp cho các cuộc khủng hoảng. Tuy nhiên từng con số điểm nói trên không thể phản ảnh toàn bộ vấn đề, vì giả sử ông Obama thành công trên mọi lãnh vực ngoại giao nhưng chỉ riêng nền kinh tế không phục hồi thì toàn bộ nhiệm kỳ của ông vẫn thất bại do nơi sức mạnh của Hoa Kỳ cùng mối quan tâm của dân chúng vẫn chính là kinh tế.


Hai sai lầm ngoại giao bị xem là lớn nhất của Obama gồm việc rút quân quá sớm khỏi Iraq, và nuốt lời không dội bom tại Syria sau khi đã vạch ra làn ranh đỏ ngăn cấm việc xử dụng vũ khí hoá học. Các quyết định này khiến hệ phái Sunni (Saudi Arabia), Shiites (Iran), cọng thêm phong trào Hồi Giáo cực đoan cùng Thổ Nhĩ Kỳ và Nga cùng nhau đánh giá rằng Hoa Kỳ không còn lòng dạ nào để nắm vai trò chủ động trong tình hình tại Trung Đông. Các phe nhảy vào lấp khoảng trống và tranh nhau mở rộng ảnh hưởng khiến khủng hoảng ngày càng lan rộng dẫn đến sự bùng phát của nhóm ISIS.


Ngược lại ông Obama muốn lợi dụng ưu thế bất ngờ của công nghệ khai thác dầu hỏa từ đá phiến để thoát khỏi sự lệ thuộc năng lượng và ảnh hưởng chính trị của Do Thái, qua đó giảm thiểu các cuộc phiêu lưu chính trị vào Trung Đông. Đã đến lúc Hoa Kỳ ngừng làm đạo diễn để Trung Đông phải tự giải quyết những khủng hoảng trong thế giới Hồi Giáo từ tranh chấp Sunni-Shiite, đến xung đột Do Thái và Palestine, tình trạng thiếu dân chủ và thiếu việc làm trong dân chúng.  Nổi bất mãn trong xã hội được xoa dịu bởi các liều thuốc độc qua chính sách khuyến khích chủ nghĩa tôn giáo cuồng tín cực đoan và khơi dậy nổi hận thù với Do Thái và Tây Phương. Tuy nhiên cánh chống đối ông Obama cho rằng chính các quyết định không can thiệp đã dẫn đến tình trạng tệ hại tồi tệ ngày hôm nay, vì tựa như ngọn lửa còn nhỏ khi nhen nhúm nên chỉ cần một nổ lực vừa phải có thể dập tắt thay vì đợi đến lúc hỏa hoạn bùng phát rồi trước sau cũng phải nhào vào chữa cháy. Nói một cách khác là ông Bush làm bể nồi cơm nhưng ông Obama không chịu quét dọn nên gánh phần trách nhiệm.


Giữa khủng hoảng Syria và việc Nga chiếm một phần đất của Ukraine không có liên hệ trực tiếp, nhưng Tổng Thống Putin là một võ sĩ nhu đạo tìm chổ yếu của đối phương trước khi tấn công. Nhiều nhận xét đánh giá ông Putin đã kết luận nơi bài học Syria rằng ông Obama sẽ phản ứng không đủ mạnh nếu Nga ngăn chận sự bành trướng của NATO xuống Nam Âu, bởi Hoa Kỳ sẽ tránh né để một cuộc khủng hoảng mới không nổ bùng trong lúc Âu Châu còn lệ thuộc vào khí đốt từ Nga và lại đang cắt giảm ngân sách quốc phòng trong tình trạng kinh tế khủng hoảng. Trước đây Saddam Hussein cũng nghĩ rằng Mỹ sẽ không can thiệp khi Iraq tấn công Kuwait nhưng ông này đã tính toán hoàn toàn sai lầm; ngược lại Putin tính đúng khi sát nhập Crimea và dựng nên hai cộng hoà phía Đông Ukraine vì các phản ứng của Tây Phương rất thận trọng và giới hạn. Tất nhiên không ai đọc biết được tâm lý lãnh tụ nhưng bàn cờ thế giới đôi khi cũng giống như một ván xì-phé: nước Nga tuy ít vốn nhưng liều lĩnh thấu cáy, còn Hoa Kỳ dù dư tiền nhưng lại không dám nhào theo vì đã bị cháy phỏng tay trong ván trước tại Iraq; hay trên võ đài, khi kẻ thắng không phải vì đánh giỏi mà dám lì lợm chịu đau giống như nước Nga tuy suy sụp do giá dầu cực thấp và kinh tế bị phong tỏa nhưng vẫn hùng hổ trong thế tấn công, trong lúc Mỹ tuy có nhiều ưu thế nhưng lại rụt rè sợ đau không dám phản ứng mạnh. Ngược lại cũng có quan điểm cho rằng ông Obama kiên nhẫn vì biết rằng nước Nga hung hãn nhưng nội lực yếu nên sẽ có lúc Nga phiêu lưu vượt khỏi khả năng kém cỏi của mình. Hoa Kỳ dù vấp ngã tại Trung Đông và Nam Âu nhưng vẫn đứng vững trong khi chế độ Putin không thể tồn tại nếu tính toán sai lầm chỉ một nước cờ.


Ngoại giao Obama thể hiện nhất quán nơi chính sách chuyển trục sang Á Châu, nhưng từ khi cựu Ngoại Trưởng Hillary Clinton từ chức thì ông John Kerry chỉ sang Á Châu một vài lần đâu đó rồi mất hút vì dành toàn thời gian vào Syria, Crimea, Iran, ISIS,… Chính sách ngoại giao tại Á Châu lại dành cho hai vị Bộ Trưởng Quốc Phòng là Chuck Hagel và Ash Carter. Tin tức về các chuyến công du của Obama sang Á Châu lẽ ra chiếm hàng tít lớn nhưng đều bị lu mờ bởi những biến chuyển quốc tế dồn dập: năm 2015 vì khủng bố tại Pháp; 2013 hủy bỏ công du do tranh chấp ngân sách với Quốc Hội; 2012 lúc Do Thái tấn công dãy Gaza; 2010 hủy bỏ công du vì bận vận động cho dự luật bảo hiểm sức khỏe ObamaCare ra trước Quốc Hội và vụ cháy nổ dàn khoan dầu ở vịnh Mexico. Có vài bài báo cho biết trong ban tham mưu nồng cốt gồm 5-10 nhân vật quyết định về đường lối ngoại giao thì chỉ có Tổng Thống Obama là kiên trì nhất với chính sách chuyển trục trong khi các cố vấn khác lại không đặt trọng tâm vào Á Châu, nên chính Obama đã quyết định tiếp tục công du tham dự APEC năm 2015 thay vì hũy bỏ sau vụ ISIS khủng bố tại Pháp. Có thể vì vậy nên trong vụ chiến hạm Lassen tiến vào vùng 12 hải lý quanh các đảo nhân tạo của Trung Quốc lại mang nét thận trọng cố hữu của Obama: phản ứng quá chậm và quá ít.


Thêm vào đó ông Tập Cận Bình có một lợi thế khi xuất ngoại rất thường xuyên, liên tục sang Hoa Kỳ, rồi Âu Châu, qua Nga, xuống Đông Nam Á, đi Phi Châu để vận động cho quyền lợi Trung Quốc trên khắp thế giới. Trái lại ông Obama ít ra nước ngoài vì mỗi lần công du tổ chức an ninh rất phức tạp, lại thêm phải ở trong nước chống trả với Quốc Hội do đảng Cọng Hoà chiếm đa số. Chính sách chuyển trục của Hoa Kỳ đạt được một mục tiêu là hợp tác với các quốc gia đại dương gồm Nhật, Phi, Singapore, Úc và Ấn nhằm ngăn của Trung Quốc thoát ra bên ngoài chuổi đảo thứ nhất; nhưng bên trong chuổi đảo và nhất là ở biển Đông thì Bắc Kinh ảnh hưởng và thách thức ngày càng nhiều còn Hoa Kỳ và các nước trong khu vực chưa có đối sách rỏ rệt.


Để kết luận, ông Obama đã đạt hai mục tiêu đầu là phục hồi kinh tế và rút khỏi Iraq, nhưng lại không đủ tư thế lãnh đạo trước những biến chuyển dồn dập sau đó. Thành quả ngoại giao của ông có thể chính nhờ thái độ Đừng làm chuyện dại dột để Hoa Kỳ không phung phí nhân vật lực trong một vũng lầy mới. Nếu là thuyền trưởng thì ông có công giữ tàu không lật trong giông bão để rồi giao tàu cho thuyền trưởng sau này định hướng. Tuy nhiên không một ứng cử viên nào của đảng Cộng Hoà tranh cử chức Tổng Thống có kinh nghiệm về ngoại giao, ngược lại bà Clinton tuy rất lão luyện nhưng chưa chứng tỏ có được tầm nhìn của Tổng Thống Wilson hay Roosevelt. Thiên cơ bất khả lậu, chúng ta còn phải chờ xem thế giới diễn biến thế nào vào thế kỷ 21.  









.
.

Ý kiến bạn đọc
09/12/201505:32:39
Khách
Tác giả Trần Khải có bài viết rất hay về bản lãnh của thuyền trưởng obama, nói thì rất hay ... nhưng thực hành ... thì ... keeps doing the stupid things over & over.

Obama sẵn sàng dùng tiền thuế đi vacation & chơi golf, theo thống kê là người xài tiền nhiều nhứt cho mục này ...

Vậy nhưng vẫn làm tổng thống Mỹ 8 năm ... người dân Mỹ sẽ trả giá đắt với những sai lầm của obama!
08/12/201501:29:57
Khách
Ong Doan Hung Quoc oi,
Sao su the ro rang vay ma ong van go gac cho Obama vay. Obama khong co mot chinh sach gi ve doi ngoai ca. Hay nho lai trong luc ong ta ra tranh cu co su xam lang cua Nga voi nuoc Georgia. McCain len tieng phan doi Putin va Obama ngam tam mot thoi gian roi len tieng 3 lan moi tuong duong voi su phan doi ngay tuc thi cua McCain. Them nua Obama la nguoi CHONG DOI khai thac dau hoa o HK dung bat ky ky thuat nao (Ky thuat moi tu da phien). Nhung su chong doi khong hieu qua thoi.
Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Trong những trang sổ tay trước, chúng tôi đã có dịp đề cập đến vài mảnh đời lưu lạc của đồng bào H’mong đến từ Mường Nhé. Những dòng chữ còn lại của S.T.T.D hôm nay xin được dành riêng cho những đồng bào Thượng đi từ Tây Nguyên mà chúng tôi đã có dịp tiếp chuyện – nhiều lần – ở ven đô Bangkok.
Hôm nay 24/11/20, theo tin AFP, ông TT.Trump bật đèn xanh cho ông Joe Biden đắc cử Tổng thống trong cuộc bầu cử hôm 3/11 tiếp cận chương trình chuyển giao quyền lực tuy ông Trump vẫn chưa thừa nhận sự thắng cử của ông Biden.
Trước hết chúng ta hãy biết ơn chính nền dân chủ. Trong mùa bầu cử này, chúng ta đã thấy những con số kỷ lục về số người Mỹ thực hiện quyền thiêng liêng nhất của họ, đó là quyền bỏ phiếu để bày tỏ ý nguyện của họ qua lá phiếu. Hơn 150 triệu người đã đi bỏ phiếu. Đó là điều phi thường. Nếu quý vị muốn biết điều gì đang đập tận trong trái tim nước Mỹ thì đó là nền dân chủ.
Qua bao nhiêu mùa lễ Tạ Ơn trên đất Hoa Kỳ, năm nào tôi cũng thầm tạ ơn đất nước này đã cho tôi một nếp sống tự do, một mái nhà ấm cúng dung dưỡng gia đình tôi từ ngày tôi rời Việt Nam. Năm nay là lần đầu tiên tôi nghĩ mình nên trải lòng biết ơn sâu xa này xuống mà nói thành lời. Nguyên nhân chính có lẽ vì biến cố đại dịch và sự mâu thuẫn chính trị của nước Mỹ tác động mạnh đến tôi và cuộc sống của triệu triệu người dân.
Xét lại lịch sử đảng, bài học hàng hàng lớp lớp Thanh niên-Trí thức đã xếp bút nghiên theo tiếng gọi kháng chiến chống Pháp giàng độc lập trước 1945, để sau này phải hối hận vì đã sai lầm để cho đảng Cộng sản cướp công kháng chiến, biến hành động gọi là Cách mạng tháng Tám thành bệ phóng cho đảng lên nắm quyền cai trị độc tài Cộng sản.
Số dân Việt Nam đang trôi nổi ở xứ Chùa Tháp thì không. Họ là thứ sắc dân vô tổ quốc (stateless ethnic Vietnamese, theo như cách gọi chính thức của các N.G.O đang hoạt động ở Cambodia) nên không có quyền sở hữu tài sản hay đất đai, và buộc phải chấp nhận một nếp sống rất bồng bềnh, và vô cùng bấp bênh – như hiện cảnh.
Một vài ghi chép lại trong nhiều tháng qua là như vậy. Câu chuyện về những người Việt ủng hộ Trump và chống Trump sẽ vẫn kéo dài thêm một thời gian nữa. Nó sẽ khép lại, hay mở rộng thêm còn tùy vào nghiệp lực của nước Mỹ, của cộng đồng người Việt ở Mỹ. Qui luật nhân quả vẫn sẽ vận hành như một qui luật muôn đời của vũ trụ.
Đã vài tuần kể từ lần cuối tôi liên lạc với quý vị. Trong thời gian đó, chúng tôi đã gắng sức làm việc để thành lập một nội các thể hiện các giá trị mà chúng tôi đã đưa ra là, hàn gắn sự chia rẽ quốc gia sâu đậm tại quốc nội và khôi phục vai trò lãnh đạo của chúng ta ở quốc ngoại.
Giữa những giờ phút ngự trị bởi các con số khổng lồ chóng mặt, những tranh cãi dao búa, một câu nói của ông Joe Biden đã nhắc nhở tới chiều sâu của một cuộc bầu cử dân chủ: đằng sau mỗi lá phiếu là một con người. Câu nói như một công án thiền. Tường chừng chìm lỉm trong những tiếng la hét, reo hò, bên này giận dữ, bên kia vui mừng.
Tổng thống Donald Trump sau khi lên nhậm chức đã nhanh chóng ký quyết định rút khỏi Hiệp Định Đối Tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP) và nay nhìn trở lại cuộc tranh cử 2016, tôi tin rằng nếu giả sử bà Hillary Clinton thắng cử, bà cũng khó có thể đưa nước Mỹ gia nhập TPP.
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
Người Việt Phone
Mắt thường chúng ta có thể nhìn thấy bao xa?
Theo nhà dịch tễ học hàng đầu của Thụy Điển, hầu như không có dấu hiệu nào cho thấy miễn dịch cộng đồng đang giúp nước họ chống lại Covid-19
Theo dự báo mới nhất của Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA), đại dịch Covid-19 sẽ gây thiệt hại lớn cho ngành hàng không toàn cầu trong giai đoạn 2020-2021.
Sau khi các hãng dược phẩm Mỹ và Anh lần lượt công bố kết quả thử nghiệm khả quan vaccine phòng Covid-19, Nga cũng tuyên bố sẽ bán vaccine Covid-19 với giá rẻ hơn và đặt mục tiêu sản xuất 1 tỷ liều trong năm 2021
Theo trang Financial Times, Facebook đang lên kế hoạch “lấy lòng” ông Biden bằng các chiến dịch tập trung vào Covid-19 và biến đổi khí hậu.