Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Một Ngôi Sao Trên Vòm Trời Văn Học, Nhà Văn Võ Phiến (1925-2015)

30/09/201500:01:00(Xem: 4933)

MỘT NGÔI SAO TRÊN VÒM TRỜI VĂN HỌC,

NHÀ VĂN VÕ PHIẾN (1925-2015)


Nguyễn Ngọc Bích
,

Một nhà văn lớn, một ngôi sao sáng trong vườn văn-học Việt-nam vừa mới ra đi.  Hôm qua, trong lúc tôi đang lái xe trên đường từ Maryland về thì anh Bùi Bảo Trúc kêu tôi từ Quận Cam nói: “Anh Bích ơi, anh Võ Phiến chắc sắp ra đi rồi.  Chị Võ Phiến đã mời Thầy Viên Lý đến tụng kinh cho anh và gia-đình đoán là bất cứ giờ nào anh ấy có thể sẽ quy tiên.”  Quả như rằng, đến 7 giờ tối thứ Hai, 28 tháng 9, 2015, nhà văn Võ Phiến, một cây bút hàng đầu của Việt-nam tự do và của cộng-đồng hải-ngoại, đã trút hơi thở cuối cùng.

blank                                                     Võ Phiến

.

Không bất ngờ


Sự ra đi của ông không phải là một chuyện bất ngờ.  Từ nhiều năm nay, ông đã phải ngừng viết vì chứng bệnh Alzheimer của tuổi già, lúc nhớ lúc quên.  Nhà văn Trùng Dương, cách đây hơn 5 năm, đã đến thăm ông bà Võ Phiến, kể:

“Buổi viếng thăm anh chị lần này đã để lại trong tôi một xúc động mãnh liệt…  Đến nơi lúc 11 giờ đã thấy chị đứng sẵn ở cổng bên mấy bụi hoa hồng chờ khi tôi lái xe vào khoảng sân trước nhà để xe (nay đã biến thành kho chứa sách vì đã nhiều năm anh chị không lái xe).  Bước vào nhà đã thấy anh áo quần tề chỉnh, cả đội mũ nữa, chắc cho ấm đầu, với mái tóc trắng còn lưa thưa, đang chờ khách.  Tôi cảm động lắm, vì rõ ràng là anh chi đang ngóng chờ khách phương xa.”

Kinh-nghiệm này hoàn-toàn ăn khớp với hình ảnh vợ chồng tôi có mỗi khi có dịp sang Quận Cam và đến thăm anh chị Võ Phiến.  Vẫn một sự hiếu khách và ân cần săn đón niềm nở dành cho một người chỉ đáng tuổi em mình, vẫn một sự tò mò hỏi han về công việc văn-học của khách (khác hẳn nhiều người gặp khách chỉ kể về mình).  
.
Tôi còn giữ được không ít những lá thư anh viết cho tôi, khuyến khích tôi trên mỗi chặng đường nghiên cứu của tôi.  Như năm 1983, vợ chồng tôi có viết chung một tiểu-phẩm mang tên
Những địa-tầng ngôn ngữ trong lịch-sử tiếng Việt được cụ Nguyễn Khắc Kham khen, trong khi anh Võ Phiến thì vui hẳn:

“Bản Tin Văn Hóa của Cung Tiến ở Minnesota liên tiếp mấy kỳ đăng loạt bài về ngữ học của Anh, đọc thích ơi là thích.  Không dám khen các tác giả về kiến thức rộng…, tôi lấy làm thích thú đặc biệt là những suy tìm, nghĩ ngợi, nhận xét rất thâm thúy và tinh tế…  Tôi ngờ những bài này ở trong một cuốn sách, cắt đăng từng kỳ báo chậm quá, người đọc phải chờ đợi lâu quá.  Anh có dự tính nào về việc in cuốn này chăng?  Nếu có xin Anh báo tin cho tôi biết với.  Tôi chắc ở vùng Nam Cali này có nhiều người muốn mua đấy.”

Rồi anh kết-luận thật dí dỏm:

“Lâu quá tôi ít thư từ cho ai, không có thư thăm Anh, nhưng mới nhận được Bản Tin Văn Hóa mới hôm qua, khoái quá, không thể không ba hoa với Anh vài lời.” (Thư từ Los đề ngày 20 tháng 9 năm 1983)
.

Lần khác, anh nhận-định chung về tình-hình nghiên cứu ở hải-ngoại: “Tình hình biên khảo về văn học VN do người Việt hải ngoại lâu nay khá bi quan.  Từ sau cụ Hoàng Xuân Hãn, thường thường không mấy ai phát giác ra cái gì mới mà chỉ tổng kết những thành quả khảo cứu của các học giả trong nước.  Vì vậy khi được đọc những bài của Anh với những phát giác mới, những bài khảo cứu có tinh thần sáng tạo, tôi thật khoái và thêm tin tưởng ở hoạt động văn hóa của bà con hải ngoại chúng ta.” (Thư đề ngày 7 tháng 12, 1983)
.

Sang đầu năm 1984, anh lại viết cho tôi về hai chữ Nôm nhức óc mà cho đến gần đây chưa mấy ai đọc được cho chính-xác:

“Vụ ‘song viết’ tôi cũng nghĩ là anh thắng, các nhà nghiên cứu ngoài Bắc thua…  Nhân dịp Đào Duy Anh bị ‘chôn’ sống [ở ngoài Bắc], tôi có ý kiến là anh nên tìm cách phổ biến bài nghiên cứu của anh càng rộng càng hay.  Đề phòng một ngày kia, Hà nội dùng ngay những phát giác của anh mà tỉnh bơ không nhắc tới tên anh.  Lúc bấy giờ mình lấy những tờ báo đã đăng bài của anh ra làm bằng chứng” (Thư đề ngày 25 tháng 1, 1984) mà tố-cáo sự gian lận của họ.

Sở dĩ tôi hơi dông dài nhắc về một vài kỷ-niệm của tôi (cái tôi đáng ghét) với anh Võ Phiến như trên đây là để thấy là như một người đàn anh trong văn-đàn, anh lúc nào cũng ưu ái theo dõi công việc của người khác mà anh coi như đồng-nghiệp chứ không phải đòi ăn trên ngồi trốc như một ông tiên-chỉ trong làng văn.  Đó là một đặc-điểm của cái mà nhà văn Mai Thảo gọi là “cộng-hòa chữ nghĩa” (“la République des lettres” nói theo kiểu Pháp) trong đó chỉ có anh em chứ không có ai chiếu trên, ai chiếu dưới—một điểm đặc-thù của văn-học miền Nam và của hải-ngoại.

.

Một tổng-tác-phẩm đồ sộ


Sinh năm 1925 ở Bình-định, ông có tên thật là Đoàn Thế Nhơn nhưng lấy tên vợ, Viễn Phố, đảo lại thành bút-hiệu Võ Phiến—một ý-tưởng vừa ngộ nghĩnh vừa đáng yêu.  Bắt đầu viết từ rất sớm (1943 trên Trung Bắc Tân Văn), tham-gia kháng-chiến xong bỏ về thành, cùng với một số bạn ra tạp-chí văn-học Mùa Lúa Mới ở miền Trung.  Thời-gian trước năm 1975 vì làm trong ngành kiểm duyệt của Bộ Thông tin nên có dịp theo dõi rất sát sinh-hoạt văn-học của miền Nam.  Nhờ những hiểu biết này mà về cuối đời, ông đã viết được ra một cuốn văn-học-sử rất giá trị mang tên Văn học Miền Nam: Tổng quan (Văn Nghệ, 1987, đã được Võ Đình dịch sang tiếng Anh và G.S. Nguyễn Xuân Thu xuất bản ở Úc) và dựa vào quyển này ông lại thu thập và tuyển chọn được một bộ hợp-tuyển “Văn học miền Nam” gồm 7 quyển, trong đó có ba quyển giới-thiệu Truyện dài và truyện ngắn, một quyển dành cho Ký, một quyển dành cho Kịch và Tùy bút, và một quyển dành cho Thơ (tất cả đều do nhà xuất bản Văn Nghệ của ông Võ Thắng Tiết in ra).

Bên cạnh đó nhà xuất bản Văn Nghệ cũng in ra Toàn Tập Võ Phiến gồm Tùy bút (I và II), Tạp Luận, Tiểu Luận, Truyện ngắn (I và II), Tiểu thuyết (I và II), Tạp Bút.  Tóm lại, một tổng-tác-phẩm rất đồ sộ.  Sau này, nhà xuất bản Người Việt cũng lại cho in một Tuyển tập Võ Phiến bìa dầy rất trang trọng.  Trong những tác-phẩm của ông mà được người ta nhắc đến nhiều có: các tiểu-thuyết Mưa Đêm Cuối Năm (Giải văn chương toàn-quốc 1960), Giã từ (Bách Khoa, 1962), Một mình (Thời Mới, 1965), Đàn ông (Thời Mới, 1966), và các tập truyện ngắn Chữ tình (Bình Minh, 1956), Người tù (Qui Nhơn, 1957), Mưa đêm cuối năm (Tự Do, 1958), Đêm xuân trăng sáng (Nguyễn Đình Vượng, 1961), Thương hoài ngàn năm (Bút Nghiên, 1962), Ảo Ảnh (1967), Phù Thế (1969), chưa kể ông còn có một số tác-phẩm dịch (Hăm bốn giờ trong đời một người đàn bà dịch Stefan Zweig, Các trào lưu lớn của tư tưởng hiện đại dịch André Maurois, Truyện hay các nước I và II, dịch với Nguyễn Minh Hoàng, và Ông chồng muôn thuở dịch Dostoyevsky).  Đặc-biệt mê Võ Phiến thì có Võ Đình (có lần anh tả cho tôi cái óc quan-sát đặc-biệt tinh tế về một con ruồi của Võ Phiến trong truyện “Một ngày để tùy nghi”), Thụy Khuê cũng đã viết một thiên khảo cứu về Võ Phiến trên Hợp Lưu số 103 (tháng 12/2008) và Nguyễn Hưng Quốc đã có nguyên một cuốn sách dài viết về Võ Phiến (1996).  Một giáo-sư người Mỹ, ông John C. Schafer, cách đây gần 10 năm cũng đã có Võ Phiến and the Sadness of Exile (“Võ Phiến và nỗi buồn lưu vong”), một cuốn chuyên-đề do Northern Illinois University in ra (Monograph Series on Southeast Asia, 2006).

Tỵ nạn sang Mỹ, ông bắt đầu viết lại với Thư Gửi Bạn (1976), rồi Lại Thư Gửi Bạn (1978), Ly Hương (1977, viết chung với Lê Tất Điều) và truyện dài Nguyên Vẹn (1978, đã được James Banerian dịch sang tiếng Anh).  Tiểu-luận của ông viết ở Mỹ đã được Nguyễn Ngọc Bích, Huỳnh Sanh Thông dịch sang tiếng Anh và truyện ngắn của ông (do Võ Đình, Phan Phan, và Huỳnh Sanh Thông dịch) cũng đã được đưa vào sách Landscape and Exile (Marguerite Bouvard, ed., Boston: Rowan Tree Press, 1985).  Sang thập niên 1990, ông còn có thêm các tác-phẩm Truyện thật ngắn (1991), Quê (1992), Viết (1993), Đối Thoại (1993), Sống và Viết (1996), Thơ Thẩn (1997), tất cả cũng do nhà xuất bản Văn Nghệ ở Cali in ra.

Không chỉ viết, ông là một trong những cây bút cột trụ của báo Bách Khoa trước năm 1975, ông còn lập ra nhà xuất bản Thời Mới để in sách của mình và của những tác-giả trẻ mà ông tin tưởng là có tương-lai nên muốn giới-thiệu với công-chúng.

.

Lăng-xê các cây bút trẻ


Một vài người ác-ý cho rằng Võ Phiến chỉ thích giúp và giới-thiệu các cây bút nữ ra với công-chúng.  Nhưng theo Hồ Trường An, viết trong sách Cảo thơm lần giở (Tổ Hợp Xuất Bản Miền Đông Hoa Kỳ xb, 2015), nhà xuất bản Thời Mới của ông, ngoài sách của chính Võ Phiến, còn in sách của Võ Hồng, Lê Tất Điều, Thế Uyên, Y Uyên, Đỗ Tấn bên cạnh Túy Hồng, Nguyễn Thị Thụy Vũ…  Ngoài ra, tuy không in tác-phẩm của họ, ông Võ Phiến vẫn làm cho công-chúng chú ý đến Hoàng Ngọc Tuấn, Trùng Dương…
.

Sang Mỹ, Võ Phiến là một trong những người đầu tiên cầm bút trở lại mặc dù ông thừa biết là nhà văn mà mất đi độc-chúng thì cũng như cá bị ném lên trên cạn.  Mặc dầu vậy, ông vẫn viết và cho rằng chỉ cần còn bạn tri kỷ là còn “thư gửi bạn” được.  Ông tin tưởng đủ ở văn-học Việt-nam hải-ngoại để cùng Nguyễn Mộng Giác lập ra một trong những tạp-chí văn-học đầu tiên ở xứ người, tờ Văn Học Nghệ Thuật, sau này trở thành tờ Văn Học (do Nguyễn Mộng Giác chủ-trì một thời-gian dài).
.

Mô-tả cách viết của Võ Phiến, Trùng Dương nói khá chính-xác:

“Mặc thời đại vi tính với Internet, anh vẫn viết tay.  Tôi còn nhớ có lần nghe anh nói anh phải cảm ơn thấy da thịt của tay mình tiếp xúc với mặt giấy mới yên tâm sáng tác được, hay một ý tưởng tương tự.  Tôi hình dung mặt tờ giấy đối với anh có lẽ cũng giống như cái ‘security blanket’ đối với nhiều trẻ nhỏ.  Nhưng từ vài năm nay anh không viết nữa.  Một đời gắn liền với chữ nghĩa bỗng như hụt hẫng, thừa, chị nói với riêng tôi, nước mắt ứa ra.  Anh không biết tại sao mình sống lâu như vậy.  Tôi vỗ về cánh tay trái mới té gãy và còn băng bột của chị.  Chị rất sợ lỡ phải ‘đi’ trước anh, vì không biết ai sẽ chăm sóc anh được như chị chăm sóc anh.  Chị không muốn con cái phải bận tâm nhiều về cha mẹ già.  Hôm chị té gẫy tay, mãi sau khi đi bác sĩ băng bó xong, đến tối mấy người con mới hay…
.

“Tôi ra về, trong đầu lởn vởn ba câu thơ của anh làm năm 1986, mà chị đọc cho tôi nghe trước đó.  Tôi đã hỏi chị ‘sao chỉ có ba câu, thay vì bốn?’  Chị đáp, ‘ai mà biết, cô hỏi tác giả xem.’  Tôi đáp, nhìn sang cửa phòng đã khép, ‘thôi để anh nghỉ.’  Tôi xin phép về, cũng để chị nghỉ nữa.  Tôi nghĩ với riêng mình, có những điều tốt hơn không cần giải thích.  Vả, tôi nghĩ là tôi hiểu vì sao bài thơ chỉ có ba câu:

Ra đi, tuổi chẳng năm mươi.

Năm mươi tuổi nữa, nào nơi ta về?

Ngàn năm mây trắng lê thê…”


.
.

Ý kiến bạn đọc
30/09/201510:23:45
Khách
Mai Thảo tự khen mình: "Ta Thấy Hình Ta Những Miếu Đền...". Du Tử Lê được khen: "Phù Thủy của Chữ Nghĩa". Tú Rua khen Nguyễn Ngọc Bích: "Sư Phụ của Trường Phái Bể Dâu". Nguyễn Ngọc Bích khen Võ Phiến: "Một Ngôi Sao Trên Vòm Trời Văn Học".

HK là một quốc gia rất trọng dụng nhân tài, ai có tài năng xuất chúng thường thường là triệu phú cả. Không biết các nhà văn lớn VN có ai là triệu phú chưa ?
Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Với niềm hoan hỷ ấy, đệ tử Huệ Hương (Úc Châu) kính xin được tường thuật lại những gì đã thu thập trong buổi Đại Hộ Hoằng Pháp lần 1 năm 2021, được mở rộng trên diễn đàn online theo hệ thống trực tiếp Zoom. Vào 4:00 giờ sáng thứ Bảy ngày 27/11/2021 theo giờ Âu Châu hoặc giờ thay đổi tại nhiều địa phương khác nhau: Sài Gòn (Việt Nam): 10:00 sáng thứ Bảy 27/11/2021; Los Angeles (USA): 8PM thứ Sáu 26/11/2021; Ottawa (Canada): 11PM thứ Sáu 26/11/2021; Melbourne (Australia): 2PM thứ Bảy, 27/11/202.
Paris by Night hân hạnh kính mời quý vị đến tham dự chương trình văn nghệ trực tiếp thu hình với chủ đề “Xuân Với Đời Sống Mới” sẽ được tổ chức vào hai xuất 7:30PM Thứ Bảy 11 tháng 12, 2021 và 1:30PM Chủ Nhật 12 tháng 12, 2021 trên sân khấu rạp Pechanga Theater.
Chủ Nhật ngày 21 Tháng Mười Một, năm 2021, Chùa Liên Hoa tọa lạc tại số 9561 Bixby Ave, Thành phố Garden Grove CA 92841 do Trưởng Lão Hòa Thượng Thích Chơn Thành làm viện chủ đã long trọng tổ chức Lễ Hội Rằm Tháng 10 kỷ niệm 35 năm thành lập (1986-2021) với sự tham dự chứng minh có Trưởng Lão Hòa Thượng Thích Chơn Thành, HT. Thích Tâm Vân, Thượng Tọa Thích Thánh Minh, Thượng Tọa Thích Trừng Sĩ cùng quý chư tôn đức Tăng, Ni trú xứ tại Chùa Liên Hoa và các chùa tại Nam California,
Vào lúc 10 giờ sáng Chủ Nhật ngày 21 tháng 11 năm 2021, tại chánh điện Tổng Hội Cư Sĩ Phật Giáo Việt Nam Tại Hoa Kỳ số 1612 N. Spurgeon Street, Santa Ana, CA 92701, Tổng Vụ Pháp Chế HĐĐH/ GHPGVNTN/HK và Tổng Hội Cư Sĩ Phật Giáo do Tiến Sĩ Huỳnh Tấn Lê, Tổng Vụ Trưởng đã long trọng tổ chức Lễ Giỗ Lần Thứ Tám Cố Trung Tướng Tôn Thất Đính.
Tại hội trường Thư Viện Việt Nam vào lúc 10 giờ sáng Thứ Bảy, ngày 20 tháng 11 năm 2021, Hội H.O. Cứu Trợ Thương Phế Binh, Quả Phụ VNCH đã tổ chức cuộc họp báo để tường trình kết quả tài chánh trong Đại Nhạc Hội “Cám Ơn Anh Kỳ thứ 14” tổ chức vào ngày 29 tháng 8 vừa qua tại Westminster Mall.
Lễ Tạ Ơn là lúc tồi tệ nhất trong năm với các vụ cháy khi nấu ăn tại nhà. Dĩ nhiên, cách an toàn nhất để ngăn chặn nguyên nhân hàng đầu gây ra những vụ cháy do nấu nướng không có người trông coi trong bếp là luôn có ít nhất một người nấu ăn trong bếp. Đây là điều quan trọng trong cả năm, nhưng đặc biệt là vào Ngày Lễ Tạ Ơn khi báo cáo cho thấy số vụ cháy do nấu ăn tại nhà trên toàn quốc lên tới đỉnh điểm mỗi năm, cao gấp ba lần mức trung bình, với 1,400 vụ so với 430 vụ vào ngày thường, theo Hiệp Hội Cứu Hỏa Quốc gia. Một phần ba số vụ cháy là do không có người trông chừng khi nấu ăn, đặc biệt là chiên, nướng và xào.
Đại hội này cũng là bước đầu tiến đến việc thành lập Hội Đồng Phiên Dịch Tam Tạng Lâm Thời, tiếp nối công việc của Hội Đồng Giáo Phẩm Trung Ương qua Hội Nghị Toàn Thể Hội Đồng Phiên Dịch Tam Tạng đã được tổ chức vào các ngày 20, 21, 22 tháng 10 năm 1973 tại Trường Đại học Vạn Hạnh, Phú Nhuận, Sài-gòn.
Sau phần nghi thức, MC mời Bà Từ Dung, một trong những vị sáng lập và điều hành Hội suốt hơn 30 năm qua lên ngỏ lời chào mừng và cảm ơn các cơ sở bảo trợ, các mạnh thường quân. Các cơ quan truyền thông. Đặc biệt Bà đã nhắc từng vị đã có công thành lập ra Hội như bà Lana Martinez, cụ Nguyễn Văn Giai, cụ Mai Bắc Đẩu, nhạc sĩ Nguyễn Hiền. Bà cũng không quên nhắc lại những biến chuyển thăng trầm của Hội suốt 30 năm qua đã gắn bó, gìn giữ truyền thống văn hóa cổ truyền của dân tộc, hàng năm đều tổ chức đại lễ Giỗ Quốc Tổ Hùng Vương thật huy hoàng trọng thể.
Vào mùa lễ hội năm nay, Garden Grove sẽ mang đến cộng đồng chương trình ‘Winter in the Grove’, được tổ chức vào ngày Thứ Bảy, 4 tháng 12, 2021, tại khuôn viên Village Green Park, tọa lạc tại 12732 Main Street, từ 3:00 giờ chiều tới 7:00 giờ tối. Năm nay, các hoạt động mới tại sự kiện bao gồm một khu vực thủ công dành cho trẻ em, thức uống nhẹ, viết thư cho ông già Noel, cơ hội chụp hình chủ đề ngày lễ, các trò chơi cho các em nhỏ và hơn 50 tấn tuyết tạo thành 9 cầu trượt (snow slide). Vé chơi cầu trượt (snow slides) không giới hạn là $5. Thức ăn nhẹ sẽ có bán sẵn từ các tổ chức bất vụ lợi tại địa phương.
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.