Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Xây Dựng Xã Hội Dân Sự Tại Thành Phố

30/01/201400:00:00(Xem: 7364)
Mới đây, người viết đã có dịp trình bày về đề tài “Xã hội Dân sự tại Nông thôn Việt nam”, nay xin được trình bày về việc xây dựng XHDS tại thành phố.

Dân số Việt nam hiện nay vào khoảng trên 90 triệu người, trong đó có đến 70% sống ở nông thôn, và chừng 30% sống ở thành thị. Hiện tại Việt nam có 59 tỉnh và 5 thành phố lớn là Saigon, Hanoi, Hải phòng, Cần Thơ và Đà nẵng. Saigon đông dân số nhất, vào khoảng trên 7 triệu dân, Hanoi có gần 5 triệu.

So với nông thôn, thì ở các thành phố, nhất là tại các đô thị lớn như Saigon, Hanoi, Hải phòng, khu vực Xã hội Dân sự dễ có điều kiện phát triển hơn. Lý do chính yếu là vì trình độ dân trí của người dân thành phố thường bao giờ cũng cao hơn so với dân miền quê.Mức sống kinh tế vật chất với nhiều tiện nghi thoải mái cũng cao hơn. Người dân được thông tin dồi dào, mau chóng hơn, nhất là được tiếp cận giao lưu dễ dàng với thế giới văn minh bên ngoài. Và tại các thành phố lớn, thì chính quyền cũng khó mà “bắt nạt, đàn áp” người dân, như thường dễ xảy ra ở thôn quê…

Cụ thể như là trong vụ lụt tai hại vào đầu tháng 11/2008, thì dân Hanoi càng thấy rõ các mặt yếu kém, bất cập, lúng túng của guồng máy nhà nước và đã không e ngại gì trong việc phê phán chính quyền và cả đảng cộng sản. Đến nỗi mà nhân vật lãnh đạo chủ chốt của thành phố là Bí thư Thành ủy mà cũng là Ủy viên Bộ chính trị Phạm Quang Nghị đã phải lên tiếng công khai xin lỗi đồng bào về lời phát biểu vô trách nhiệm ngay sau khi vụ lụt xảy ra. Tại Saigon, thì hiện vào giữa tháng 11/2008 nhiều nơi cũng bị ngập lụt thê thảm, và dư luận dân chúng cũng như báo chí đã công khai phê phán việc làm trái khóay của các cơ quan đặc trách về vịêc quy hoạch đô thị từ nhiều năm nay, khiến gây ra hiệu quả trầm trọng ngày nay.

Đó là một trong những thí dụ điển hình của hiện tượng quần chúng nhân dân đô thị đang bắt đầu sử dụng quyền làm chủ của mình để đòi hỏi nhà nước phải chỉnh đốn lại lề lối làm việc kém cỏi, tác trách đối với xã hội. Đây quả là một báo hiệu tích cực của việc phát triển Xã hội Dân sự, đặc biệt từ môi trường đô thị và có khả năng sẽ lan rộng trên địa bàn nông thôn tòan quốc.

*Dưới đây, ta sẽ lần lượt phân tích chi tiết hơn về cái tiềm năng cực kỳ to lớn của khối quần chúng đô thị trong hòan cảnh hiện nay tại Việt nam.

1/ Đầu tiên là quá trình “Gây ý thức” (Conscientisation).

Với trình độ dân trí cao, người dân đô thị dễ tiếp thu được nhiều thông tin chính xác và nhờ đó mà sớm có được những phản ứng và hành động hợp lý, hợp thời rất cần thiết cho

cuộc sống cá nhân và tập thể. Tầng lớp tinh hoa của xã hội phải đứng ra làm chất men, chất xúc tác để khơi động quần chúng nhân dân ý thức được cái “quyền làm chủ cuộc sống, quyền được mưu cầu hạnh phúc” cho bản thân và gia đình của từng người.

Đây là quá trình “gây ý thức, gây men và vận động quầnchúng”(mass conscientisation/ fermentation /mobilization) để họ đồng thuận cùng nhau tham gia vào công cuộc phát triển Xã hội Dân sự để vừa làm “đối tác”, vừa làm “đối trọng” đối với cơ quan Nhà nước - nhằm tạo dựng được cái Không gian Xã hội (Social Space) lành mạnh, điều hòa và nhân ái cho tập thể cộng đồng dân tộc.

Bài học lịch sử từ cuộc Cách mạng Độc lập của nước Mỹ hay cuộc Cách mạng Dân quyền của nước Pháp hồi cuối thế kỷ XVIII cho ta thấy rằng cái mầm mống đòi hỏi phải cải cách xã hội đã được chuẩn bị, lót đường từ mấy thế hệ trước. Cụ thể là từ các nhà tư tưởng tiến bộ như Rousseau, Montesquieu, Voltaire… ở nước Pháp, hay của các “Vị Cha Lập quốc”(Founding Fathers) ở nước Mỹ. Các tư tưởng mới mẻ được trao đổi, thảo luận thường xuyên giữa các thức giả trong những “salon litteraire”(trà đàm văn học), rồi lần lần được phổ biến rộng rãi đến các tầng lớp quần chúng bình dân và kết cuộc là gây ra được một “cao trào tư tưởng tiến bộ” của tòan thể xã hội.

Tại nước ta, thì ngay từ đầu thế kỷ XX nhà cách mạng tiền bối Phan Châu Trinh cũng đã nêu cao khẩu hiệu:“Nâng cao Dân trí, Chấn hưng Dân khí, Cải tiến Dân sinh” nhằm đưa quốc gia tiến lên một xã hội văn minh tiến bộ và thoát khỏi sự đô hộ xâm chiếm của người Pháp.Vào thế kỷ XXI này, chúng ta cũng phải đồng thời mạnh mẽ thực hiện cả ba vế của cái khẩu hiệu nói trên, thì mới mong có thể giải thoát cho dân tộc ra khỏi chế độ độc tài toàn trị hủ lậu hiện nay của đảng cộng sản.

2/ Nhóm Hành Động cụ thể (Action Groups).

Quảng đại quần chúng dù trình độ dân trí có cao đến đâu đi nữa, thì cũng chú trọng đến hành động cụ thể, chứ không phải chỉ là lý thuyết suông. Do vậy mà cần phải thật năng nổ sáng tạo trong việc tổ chức được nhiều loại hình công tác cải thiện môi trường sinh hoạt ngay trước mắt của người dân nơi từng địa phương cơ sở, để rồi từ đó lôi cuốn được cảm tình gắn bó của bà con trong khóm hẻm. Điển hình là những công tác”phát triển cộng đồng” như chỉnh trang đường hẻm, đặt cống thoát nước, cải thiện vệ sinh công cộng, tương trợ tiếp cứu lẫn nhau khi gặp rủi ro tai nạn v.v…Loại công việc nhỏ bé, mà cụ thể, thường xuyên được thực hiện như thế này, thì sẽ mau chóng gây được sự “phấn khởi nô nức” trong khối quần chúng của mỗi địa phương sở tại. Đồng thời cũng tạo ra được tình nghĩa thân thiết xóm giềng, sự keo sơn gắn bó trong cộng đồng. Và từ đó cái “nguồn vốn xã hội” (social capital) của tập thể được tích lũy mỗi ngày mỗi dồi dào phong phú thêm mãi lên. Và nhờ vậy mà đời sống cộng đồng được an vui, phấn chấn hơn.

Vì lối sống tập trung quây quần sát cạnh bên nhau tại các khu phố, nên việc huy động bà con thì dễ dàng, mau lẹ hơn là ở nông thôn là nơi mà dân cư thường sinh sống phân tán lẻ tẻ rời rạc. Điều này rất quan trọng, bởi vì nó làm cho người dân bớt sợ hãi hơn trước sự đe dọa, áp đảo của cán bộ, công an theo mệnh lệnh từ nhà nước độc tài chuyên chế.

Như ta đã biết, khu vực xã hội dân sự bao gồm mọi tổ chức phi chính phủ (NGO = non-governmental organizations) và các nhóm nhỏ (small groups) nhằm theo đuổi mọi hình thức sinh họat rất đa dạng về từ thiện nhân đạo, về thể thao văn hóa, về du lịch giải trí, về phát triển nghệ thuật, về tôn giáo tâm linh v.v…Đó là một vườn hoa muôn màu muôn sắc, đem lại phẩm chất cao cho cuộc sống của mọi người (high quality of life). Trong một quốc gia thực sự dân chủ, thì người dân được thỏai mái tổ chức các hội đoàn, các nhóm sinh hoạt tập thể, mà không hề bị nhà nước nhòm ngó, khống chế.

Điển hình như tại nước Mỹ, thì thống kê cho biết là có đến hàng triệu NGO với quy mô lớn nhỏ đủ lọai có đăng ký hợp pháp, và được hưởng qui chế miễn thuế, cùng với cỡ 3 triệu nhóm nhỏ tự phát, mà không cần phải đăng ký, hay phải xin giấy phép hoạt động; mà họ cũng chẳng cần phải xin được cấp quy chế miễn thuế, bởi lẽ họ không sử dụng nhiều đến tiền bạc do quyên đậu của công chúng. Mà trong hai hình thức tổ chức này, thì có đến trên 60% là do các tôn giáo đứng ra tổ chức hay yểm trợ, mà thường được xếp vào loại “Hoạt động xã hội dựa vào niềm tin” (Faith-based Social Action).

Có thể nói óc sáng tạo và tính năng động rất dễ có môi trường phát huy tại các thành phố lớn vốn quy tụ được tinh hoa của dân tộc.Vì thế, mặc dầu bị cấm cản đủ bề do người cộng sản muốn giữ độc quyền thao túng, thì nhân dân vẫn có thể tìm mọi cách để vượt qua được hết mọi loại rào cản, y hệt như đã vượt được”bức tường lửa” để tiếp cận với internet của thế giới, để mà dành lại “quyền làm chủ cuộc sống” của bản thân, gia đình và của toàn thể dân tộc mình.

3/ Liên kết giữa Đại học và Tôn giáo (Academy and Churches).

Đại học vừa có chức năng đào tạo, vừa có chức năng nghiên cứu ở cấp cao nhất. Đó là nơi tập trung của “Trí tuệ, và Nguyên khí” của quốc gia. Trong khi đó thì Tôn giáo là “Tiêu biểu cho Điều Thiện, cho tấm lòng Nhân ái bao dung”. Một bên có sự hiểu biết khoa học, có kỹ thuật tinh xảo, có tầm nhìn khai phóng sâu xa. Một bên có sự nhẫn nại hy sinh, có tâm hồn cao thượng, có cuộc sống thanh thoát, và lại được số đông quần chúng noi theo. Kết hợp được cả hai phía “Trí và Tâm” của Đại học và của Tôn giáo, để cùng chăm lo cho hạnh phúc của Dân tộc, thì nhất định là phải thành công tốt đẹp thôi.

Rất tiếc là người cộng sản ngay từ ngày đầu nắm giữ được chính quyền năm 1945, thì họ đã có cái nhìn sai lạc, coi tôn giáo là kẻ thù, là nha phiến làm mê hoặc quần chúng (opium). Và họ đã tìm mọi cách để tiêu diệt, triệt hạ tôn giáo, do vậy mà gây chia rẽ phân hóa rất ư là trầm trọng trong đại gia đình dân tộc chúng ta.Và hiện nay, họ vẫn còn tiếp tục coi tôn giáo như là một”thế lực thù địch” làm suy yếu guồng máy cai trị độc quyền của họ. Chính quyền Hanoi vẫn còn dùng mọi thủ đọan, đòn phép để khống chế các tổ chức tôn giáo,và lại còn khích động thêm lòng đố kỵ hận thù giữa các tôn giáo với nhau nữa. Đó là cái thủ đoạn cố hữu “ Chia rẽ để dễ bề cai trị”, mà xưa nay người cộng sản vẫn thường áp dụng.

Mặt khác, đối với giới trí thức trong khu vực hàn lâm đại học, thì giới lãnh đạo cộng sản vẫn tìm cách khống chế, kềm kẹp rất gắt gao. Họ coi trọng “Hồng hơn Chuyên”, tức là chỉ xử dụng loại người “ngu trung, rắp mắt tuân theo mệnh lệnh của đảng”, mà không đếm xỉa gì đến quyền lợi đích thực của dân tộc; họ bất chấp lề lối làm việc theo tinh thần khách quan khoa học. Vì thế, người trí thức, chuyên gia mà còn có chút ít lòng tự trọng, liêm sỉ, thì không thể a dua, tự biến mình thành ra một thứ nô lệ, bán rẻ linh hồn cho chế độ độc tài chuyên chế được.

Trước tình trạng bế tắc đó, giới sĩ phu trí thức và giới lãnh đạo tinh thần phải tìm cách sát cánh, liên kết chặt chẽ với nhau để cùng mưu cầu sự phục hưng và phát triển của đất nuớc. Cần phải minh định trước rằng: Sự liên kết này không hề nhằm mục tiêu “đánh đổ chính quyền cộng sản”, mà chỉ là để nâng cao vai trò của Xã hội Dân sự trong việc làm “Đối tác và Đối trọng” đối với Nhà nuớc - khiến cho đảng cộng sản không còn có thể “một mình một chợ”, tự tung tự tác mãi mãi trên quê hương đất nước Việt nam này mà thôi. Đây là vấn đề của Luơng tâm, của Lẽ phải mà những thành phần tinh hoa, ưu tú của dân tộc không thể lẩn tránh mãi trước tình trạng mỗi ngày một thêm bi đát, sa đọa, nguy khốn của quê hương chúng ta được.

* *

Nói vắn tắt lại, thì ở các thành phố, chúng ta có đầy đủ những sĩ phu trí thức là tinh hoa ưu tú của dân tộc, họ có sự hiểu biết thâm sâu, nhiều năng động sáng tạo và quen nhìn xa thấy rộng (Think globally). Chúng ta cũng có những nhà lãnh đạo tinh thần là tiêu biểu cho nền đạo đức lễ nghĩa trong truyền thống nhân bản và nhân ái từ ngàn xưa do cha ông để lại; họ sẵn sàng hy sinh và kiên trì phục vụ tại hạ tầng cơ sở (Act locally). Và đồng thời, chúng ta cũng tiếp thu và hội nhập được với trào lưu khai phóng dân chủ và nhân quyền của thế giới văn minh hiện đại ở thế kỷ XXI.

Với những điều kiện thuận lợi cả về nhân sự, cũng như về thời cơ như vậy, nhất định là chúng ta có thể làm sống lại cái truyền thống nhân ái, thuận thảo và hài hòa của dân tộc và phục hồi lại nhân phẩm của người dân, để cùng chen vai, sát cánh với toàn thể nhân loại văn minh tiến bộ khắp năm châu vậy.

Một lần nữa, người viết xin được phép nhắc lại là: “ Dân tộc đang trông chờ sự dấn thân nhập cuộc của các sĩ phu quân tử, của các trí thức văn nghệ sĩ, của giới lãnh đạo tinh thần nơi các tôn giáo”. Vấn đề còn lại đối với tất cả quý vị là phải làm sao” đáp ứng cho thỏa đáng đối với lòng tin tưởng và trông đợi này của đất nước “.

Về các chi tiết trong kế hoạch hành động, thì với tài trí cao kiến và kinh nghiệm chuyên môn thành thạo, quý vị đều dư sức tìm kiếm ra được lối thoát cho tình trạng bế tắc hiện nay. Miễn là cả hai giới Hàn lâm Đại học và Tôn giáo tâm linh biết kết hợp thật tình với nhau, để cùng nhau theo đuổi công cuộc xây dựng Xã hội Dân sự tại các thành phố trước, rồi lần lần phát triển mở rộng ra khắp các vùng nông thôn. Đó là điều khả dĩ trong tầm tay của tất cả quý vị vậy./

Wesminster California, Tháng 11, năm 2008

Đoàn Thanh Liêm

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Tôi tin vào những điều không thể. Tưởng tượng bạn đang rất căm ghét một con người hay một con vật nào đó. Rồi bỗng dưng một ngày bạn thấy họ là chính mình. Bạn có cảm giác mình biết về họ rõ như biết về những đường chỉ trên bàn tay của mình. Thậm chí, bạn cảm được cái khát khao và thương nó như thương nỗi khát khao của mình ngày nào - đó là cái tình cảm lạ lùng mà tôi dành cho con chuột của con trai tôi.
Nước tìm chỗ trũng thì tiền cũng biết chạy vòng quanh thế giới kiếm lời. Thị trường nhà đất ở Nhật bị sụp vào đầu thập niên 1990 nên tiền chạy sang Đông Nam Á và Đông Âu tìm các con rồng sắp cất cánh. Khi Đông Á và Đông Âu bị khủng hoảng vào cuối thập niên 1990 tiền lại đổ vào Mỹ và Nam Âu bơm thành hai bong bóng địa ốc rồi vỡ tung năm 2007 (Mỹ) và 2010 (Nam Âu).
Tôi tình cờ tìm được ấn bản Lá Thư Về Làng của nhạc sỹ Thanh Bình, do nxb Lúa Mới phát hành, năm 1956. Vào thời điểm đó, tuy chưa đủ tuổi để cắp sách đến trường nhưng tôi cũng đã thuộc lời của nhạc phẩm này rồi vì nghe mấy bà chị và radio hay hát
Thới gian vẫn không ngừng trôi, hết xuân lại hạ, ngày tháng dần qua như nước chảy mây bay, sóng sau đè sóng trước, từng thế hệ lần lượt nối tiếp nhau. Ba chẳng mấy chốc giờ đã lên nội, ngoại. Tóc ba đã bạc trắng mái đầu, mỏi gối chồn chân… Thương ba nhưng đành chịu thôi, quy luật sinh – lão – bệnh – tử có chừa ai đâu!
Khi vừa nhận chức, Tổng thống Joe Biden đã phát biểu rằng dân chúng Mỹ sẽ có thể tụ họp ăn mừng Lễ Độc lập 4/7 trong hè sắp tới. Điều đó chắc sẽ xảy ra vì còn một tháng nữa là đến ngày 4/7, trong khi tiểu bang California là nơi đã có những giới hạn khắc khe nhất nước trong việc phòng chống Covid thì cũng đang mở cửa ra. Nhiều trường phổ thông và đại học đang tổ chức lễ tốt nghiệp, trong giãn cách xã hội và giới hạn khách tham dự là dấu hiệu đáng mừng cho sinh viên học sinh. Giờ N sắp điểm với Covid-19 ở California. Chiến thắng cơn đại dịch trên nước Mỹ cũng đã thật gần.
Nhưng ngặt nổi, cả 3 Văn kiện Cương lĩnh, Điều lệ đảng và Hiến pháp đều tập trung vào một mục tiêu là bảo vệ tuyệt đối quyền cai trị độc tôn và độc tài cho đảng. Cho nên, khi tình trạng “tự diễn biến, tự chuyển hóa” của cán bộ đảng vẫn “tưng bừng hoa lá cành” đe dọa vị trí cầm quyền của đảng và sự sống còn của chế độ thì “bảo vệ nội bộ” cũng chính là giữ cho đảng khỏi vỡ từ trong lòng Chế độ.
Tuần này đã mang đến một sự thay đổi đầy ngạc nhiên trong cuộc tranh luận về dịch Covid. Tổng thống Biden đã ký một sắc lệnh hành pháp ra lệnh cho giới tình báo Hoa Kỳ tái xét cuộc điều tra về nguồn gốc của virus. Lệnh xảy ra sau khi Avril Haines, Giám đốc Cơ quan Tình báo Quốc gia, thừa nhận là chúng ta không kết luận được căn bệnh khởi phát như thế nào.
Một số người cho rằng việc điều tra hình sự tổ chức Trump Organization là một vụ án chính trị hay để trả thù thì có thể biết thêm rằng, thủ tục tố tụng hay Đại Bồi Thẩm Đoàn theo hiến định nói riêng là nhằm để bảo vệ cho người dân được đối xử công bằng, không bị tấn công vì mục đích riêng tư hay chính trị. Vì trong quá trình điều tra và xem xét hồ sơ do các công tố viên cung cấp, Đại BTĐ cũng có thể đưa ra quyết định là không đủ bằng chứng thuyết phục để truy tố.
Chả phải vô cớ mà tiếng nói của Nguyên Ngọc bỗng trở nên tiếng cú: “Chế độ này thế nào cũng sụp đổ. Nhưng không biết nó sẽ sụp đổ theo kịch bản nào?” Kịch bản nào cũng được vì ngày nào mà cái chính thể hiện hành còn tồn tại thì cả nước Việt sẽ không có lối ra, chứ chả riêng chi vùng cao nguyên Đồng Văn – Mèo Vạc.
Tháng 6 năm 1983 tôi rời Hoa Kỳ lên đường qua Togo dạy học. Sau ba tháng huấn luyện tại chỗ, tôi và các bạn được chính thức tuyên thệ trở thành Tình nguyện viên Peace Corps, trước khi về nơi công tác nhận nhiệm sở. Trong nhóm 20 giáo viên toán lý hoá và sư phạm, có bạn lên tận vùng Dapaong, sát biên giới phía bắc Togo với Upper Volta (bây giờ là Burkina Faso), có bạn về Tsévie cách thủ đô chừng 30 cây số. Hai bạn thân là giảng viên sư phạm Anh ngữ làm việc ngay tại thủ đô Lomé.
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.