Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Trang Đất Việt: Tỉnh Ninh Thuận

03/01/201400:00:00(Xem: 1232)
TỈNH NINH THUẬN

Tỉnh Ninh Thuận, diện tích là 3.363 km vuông. Dân số năm 2011 là: 569.000 người, Mật độ 169 người/km vuông. Sắc dân: Kinh (Việt: 77% dân số toàn tỉnh), Chăm (12% dân số toàn tỉnh), Ra Glai (10% dân số toàn tỉnh), còn số ít người Hoa và Cơ Ho.

Tỉnh Ninh Thuận gồm có: Thành phố Phan Rang-Tháp Chàm và 6 huyện: Ninh Hải, Ninh Phước, Ninh Sơn, Thuận Bắc, Thuận Nam, Bác Ái. Tỉnh lỵ ở thành phố Phan Rang-Tháp Chàm.

Tỉnh Ninh Thuận, bắc giáp Khánh Hoà, tây giáp Lâm Đồng, nam giáp Bình Thuận, đông giáp biển Đông (105 km). Nhiệt độ trung bình 27 độ C. Vùng đồng bằng của tỉnh hằng năm ít mưa, nên được mệnh danh là miền Viễn Tây của Việt Nam. Vì sao tỉnh Ninh Thuận khô nóng lại ít mưa: Vì cao độ của khu vực đồng bằng Phan Rang quá thấp vào khoảng 10m đến 20m so với mặt biển (Đà Lạt cùng vĩ độ, nhưng nhờ có độ cao trên 1500m nên khí hậu mát mẻ quanh năm). Thứ đến, khi gió mùa từ vịnh Bắc Bộ và hướng Bắc Biển Đông thổi vào gây mưa tại vùng đồng bằng Bắc Bộ và vùng duyên hải Trung Bộ mà không tới được Ninh Thuận, do các dãy núi cao tại Khánh Hoà che chắn. Cũng vậy, khi gió mùa Tây Nam mang mưa vào Đông Nam Bộ và Nam Tây nguyên, thì hệ thống núi của Tây Nguyên và của tỉnh Bình Thuận đã làm cho những cơn gió mùa này không đến được Ninh Thuận.

Tỉnh Ninh Thuận có các sông chính là sông Mê Lam, sông Sắt, sông Ông, sông Quao. Tỉnh Ninh Thuận phía Bắc và phía Nam có hai dãy núi chạy ra biển; vùng núi cao chiếm 63% tổng diện tích tự nhiên toàn tỉnh, vùng gò đồi chiếm 15% và đồng bằng còn là 22%. Ninh Thuận là vùng đất có: Núi, biển, đồng, nên nông, lâm, thủy sản đều có đầy đủ. Giao thông có đường sắt và Quốc lộ 1A đi Bắc Nam, đường 11 đi Đà Lạt.

Tỉnh Ninh Thuận là nơi sản xuất muối nhiều nhất nước, với sản lượng 130 nghìn tấn một năm, tại các nhà máy sản xuất muối nổi tiếng: Cà Ná, Phương Cựu. Tỉnh Ninh Thuận trồng nho nhiều nhất trong nước, thu hoạch hằng năm khoảng 22.500 tấn. Rượu nho tại Ninh Thuận đã sản xuất, tuy nhiên sản xuất còn nhỏ lẻ và phân tán, sản lượng chưa được dồi dào. Các địa phương trồng nhiều nho là huyện Ninh Phước và huyện Thuận Nam. Ninh Thuận còn trồng nhiều hành, tỏi tại thành phố Phan Rang-Tháp Chàm và huyện Ninh Hải.

Lịch sử tỉnh Ninh Thuận: Năn 1901, Toàn quyền Đông Dương thành lập tỉnh Phan Rang. Năm 1913, tỉnh Phan Rang bị xóa tên, phần phía bắc nhập vào tỉnh Khánh Hoà, còn phần phía nam nhập vào tỉnh Bình Thuận. Năm 1922, tỉnh Phan Rang được tái lập, còn gọi là tỉnh Ninh Thuận, Sau năm 1975, tỉnh Ninh Thuận sáp nhập với Bình Thuận, Tuyên Đức, Lâm Đồng thành tỉnh Thuận Lâm. Năm 1976, ba tỉnh Ninh Thuận, Bình Thuận và Bình Tuy hợp nhất thành tỉnh Thuận Hải. Ngày 26-12-1991, Thuận Hải được tách thành hai tỉnh Bình Thuận và Ninh Thuận.

Tỉnh Ninh Thuận, người Chăm là dân tộc bản địa lâu đời, các nhà khảo cổ đã tìm thấy ở Nhơn Hải, các mộ cổ chôn trong đấy có đồ đá, đồ sắt thuộc nền văn hóa Sa Huỳnh cách đây khoảng 2500 năm. Ninh Thuận là nơi còn giữ được nhiều di sản quý báu của nền văn hoá Chiêm Thành, bao gồm: Chữ viết, dân ca, nghệ thuật múa, trang phục và nghề dệt thổ cẩm. cùng nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc lạ lẫm. Tỉnh Ninh Thuận, hầu như còn nguyên vẹn các tháp Chăm xây dựng những thế kỷ trước, tiêu biểu là cụm tháp Hoà Lai (Ba Tháp) xây dựng thế kỷ 9, ở huyện Ninh Hải, trước đây có 3 tháp, nay chỉ còn tháp Bắc và tháp Nam. Tháp Hòa Lai thuộc loại kiến trúc đồ sộ của người Chăm. Tháp Po Klong Garai xây thế kỷ 13, cách thành phố Phan Rang 9 km, tháp thờ vua Po klong Garai (1151-1205), tháp chính cao 20m. Cụm tháp Po Rome xây thế kỷ 17, thuộc huyện Ninh Phước, tháp có 4 tầng cao 8m.

Lễ hội người Chăm ở Ninh Thuận: Lễ Katê tổ chức ngày 1 tháng 7 (Chàm lịch, khoảng tháng 10 DL), để tưởng nhớ tổ tiên, anh hùng dân tộc. Lễ Cha Bun tổ chức tại tháp Poklong hay đền Ponagar, tưởng nhớ đấng mẹ Ponagar, cùng thần Đất. Dân tộc Raglai nghĩ rằng khi cha mẹ đã mất, khó mà đền đáp hết công ơn sanh thành dưỡng dục. Nên khi cha mẹ già yếu họ tổ chức lễ đền ơn, nghi lễ gồm có: Lễ cúng Thần Giàng, tổ tiên, những người đã khuất, rồi họ dâng những món ăn ngon nhất lên cha mẹ.

Phong cảnh du lịch tỉnh Ninh Thuận: Bãi Cà Ná cách thành phố Phan Rang 32 km về phía nam, cát trắng mịn màng. Đầm Ninh Chữ, cách thành phố Phan Rang 5 km về phía đông, xung quanh đầm rừng dương bát ngát. Vịnh Vĩnh Hy cách thành phố Phan Rang 40 km về phía đông bắc, trông thơ mộng.

Núi đá trắng ở huyện Ninh Phước, nơi đây toàn là đá trắng. Truyền thuyết kể rằng, khi Chiêm Thành thất thủ, vua Chiêm chôn giấu ngọc vàng nơi này, đã yểm một cặp rắn làm thần giữ của, trước đây phát xít Nhật, mon men khai thác đều bị chết.

Nước non Ninh Thuận tốt tươi
Tháp đền, đầm vịnh, sông ngòi nên thơ
.
Cảm tác: Non nước Ninh Thuận

Phía tây Ninh Thuận, tỉnh Lâm Đồng
Oi ả vào hè, khắp núi sông
Giáp giới Khánh Hoà, nơi phía bắc
Dạt dào sóng biển, chốn trời đông
.
Tháp đền Ninh Thuận, khắp miền quê
Kinh tế bán buôn, khá bộn bề
Tiêu tỏi, nho xanh, trông mướt mượt
Cá tôm, thuỷ sản, được tràn trề
.
Raglai chữ hiếu, họ lo toan
Dưỡng dục sinh thành, giữ phận con
Lễ vật sửa sang, lo lắng hiếu
Đồ ăn cung kính, đáp đền ơn
.
Tháp Chàm cổ kính, sắc sảo thay!
Di tích Poklong, công kỷ dày
Nhiều tháp rỡ ràng, vuông vức dựng
Lắm đền chắc chắn, vững vàng xây
.
Thênh thang, Cà Ná nước trong veo
Sóng nhẹ lăn tăn, vung vẩy chèo
Ninh Chữ bên đầm, rừng bát ngát
Vĩnh Hy sát vịnh, núi cheo leo
.
Núi non Đá Trắng, lạ lùng thay
Thần thoại, vua Chàm yểm ở đây
Kho báu ngọc ngà, truyền tụng mãi
Đất đai Ninh Thuận, vấn vương hoài.


Nguyễn Lộc Yên

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
“Việc xảy đến với Tuân… thật đột ngột và bất ngờ. Nó cứ như tai họa từ đâu bỗng giáng xuống gia đình Vương Thúy Kiều vào năm Gia Tĩnh triều Minh… Trong một khoảng thời gian ngắn, tai họa đến với ba người bạn tôi: Tuân Nguyễn, Bùi Ngọc Tấn, Vũ Huy Cương.”
Cuối cùng (hay nói chính xác hơn là cuối đời) rồi tôi cũng thấy một cây hoa gạo, mọc cạnh tường thành bao quanh Cung Điện Mandalay – kinh đô cuối cùng của vương triều Miến. Có thể vì mới đầu tháng ba, chưa tới giai đoạn mãn khai, và cũng vì tôi đứng khá xa (khoảng cách là cả một cái hào nước rộng) nên ảnh chụp những cành hoa gạo trông … không rõ nét! Kể cũng hơi đáng tiếc nhưng dù sao thì tôi cũng đã nhìn được tận mắt, và (tưởng) thế cũng đã đủ vui rồi.
Giữa nạn dịch thế kỷ Vũ Hán (Covid-19) mà bàn chuyện “phai Đoàn”, “nhạt Đảng” của Cộng sản Việt Nam có hợp thời không ? Không chỉ đúng và trúng mà còn khẩn trương, vì là chuyện sống còn của chế độ, theo cảnh báo của cơ quan tuyên truyền Tuyên giáo đảng.
Tôi tình cờ “nhặt” trên FB một tác phẩm khá độc đáo của Marc Riboud. Ông “chớp” được cảnh một anh bộ đội (với con búp bê nằm dưới nắp ba lô, và cái sắc cầm tay) đang trên đường trở về quê cũ. Cùng với bức ảnh là lời bình, cũng độc đáo không kém, của face booker Nguyễn Hoàng : “Thằng này coi vậy mà hiền, chỉ lấy con búp bê cho con và cái bóp đầm cho vợ mà thôi.”
Là người, chúng ta thường có khuynh hướng hay khen, chê và phán xét trong cuộc sống. Đây là chuyện rất bình thường và rất tự nhiên của con người ở bất cứ thời đại nào.
Quốc Hội và Hành Pháp Hoa Kỳ thông qua một gói cứu trợ khẩn cấp 2 ngàn tỷ USD (10% GDP Mỹ) vào tuần rồi. Cộng thêm vào các biện pháp cấp thời của Ngân Hàng Trung Ương nhằm ổn định thị trường USD thì tổng số đã lên đến 4 ngàn tỷ USD kể từ ngày ôn dịch Vũ Hán bùng phát hồi đầu tháng 03/2020.
Tranh chấp ở Biển Đông là tranh chấp chủ quyền ở hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa. Trung Cộng là đầu mối gây ra bất ổn trong khu vực. Trung Cộng tuyên bố có chủ quyền ở hai quần đảo nầy và vùng biển hình lưỡi bò ở Biển Đông.
Thiệt là đại họa. Trong họa có phúc nếu Tập Cận Bình nhận thức được rằng khi chưa có khả năng kiểm soát được một con vi khuẩn thì chớ có nuôi tham vọng làm bá chủ toàn cầu. Qua coronavirus, tôi cũng hy vọng rằng dân tộc Trung Hoa (nói riêng) và nhân loại (nói chung) sẽ không tiếp tục để yên cho một thằng điên đẩy hết cả mọi người xuống hố.
Nói chuyện quyền dân hay nhân quyền với Cộng sản Việt Nam như nước đổ đầu vịt hay nước đổ lá khoai, thế mà nhà nước và báo đài đảng thì cứ oang oang cái mồm “Tôn trọng, bảo vệ và thúc đẩy quyền con người là chủ trương nhất quán của Việt Nam”.
Trải thảm đỏ rước họa vào nhà, hăng hái sốt sắn tham gia Con Đường Tơ Lụa Mới, rồi cả nước Ý Đại Lợi đang ôm nhau khóc (bằng tiếng Ý) vì đã thấy một vành đai với gần năm ngàn cái quan tài – con số chính xác là 4825 tính đến sáng ngày 22 tháng 3 năm 2020 – cùng thái độ trơ trẽn và tráo trở của “đối tác thương mãi” Trung Hoa.
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
Người Việt Phone
Thứ Hai (06/04/2020), thủ tướng Anh Boris Johnson được chuyển vào phòng chăm sóc đặc biệt do tình trạng xấu đi sau một ngày nhập viện vì nhiễm Covid-19
Sau khi lang thang đây đó xa Mặt trời, Sao Kim rực rỡ đang băng qua phương trời nơi các ngôi sao của cụm sao Thất Nữ (Tua Rua – Pleiades).
Theo một nghiên cứu, những người lao động trẻ và có mức lương thấp có khả năng bị ảnh hưởng nhiều nhất bởi việc đóng cửa các doanh nghiệp trong bối cảnh khắp nơi phong tỏa vì đại dịch Covid-19.
Giám đốc điều hành của Apple, Tim Cook đã tiết lộ thông tin mới về phản ứng của công ty đối với cuộc khủng hoảng Covid-19.
Singapore đã yêu cầu 20,000 công nhân nước ngoài ở lại trong ký túc xá của họ trong 14 ngày trong bối cảnh các ca nhiễm coronavirus mới đang gia tăng.