Hôm nay,  
Việt Báo Online

Góp Lời Về Nhà Thơ Huỳnh Công Ánh

17/12/201300:00:00(Xem: 4749)
Góp Lời Về Nhà Thơ Huỳnh Công Ánh
Phan Tấn Hải
(LTS: Bài nói chuyện trong chương trình Thơ Nhạc Yêu Nước, ngày 14-12-2013 tại Little Saigon.)

Nói như thế nào về tác giả Huỳnh Công Ánh, một người đã xuất hiện trong nhiều lĩnh vực nghệ thuật và nơi nào cũng để lại nhưng tác phẩm đầy cảm xúc?

Trước tiên Huỳnh Công Ánh là người yêu nước, với tuổi thanh xuân đã hiến mình cho cuộc chiến bảo vệ tự do, bị đẩy vào các trại tù sau 1975 cho tới khi vượt ngục năm 1980 và rồi vượt biên. Anh soạn nhạc, anh làm thơ, anh hoạt động trong các hội đoàn để tiếp tục cuộc chiến vì tự do, dân chủ cho quê nhà. Ngọn lửa yêu nước, yêu đời và yêu người nơi anh đã liên tục cháy, không hề tắt, và anh đã chuyển ngọn lửa này vào các nốt nhạc và những dòng thơ.

Huỳnh Công Ánh không chỉ là một người sáng tác, anh còn là người được bằng hữu yêu mến bằng phong thái sống của anh.

Nơi đây, chúng ta sẽ góp lời để nói về Huỳnh Công Ánh, nói về tác phẩm Huỳnh Công Ánh.

*

Trước tiên, để nói về tiểu sử của anh.

Nhà văn Hà Kỳ Lam, từng là bạn tù của Huỳnh Công Ánh trong lao tù CSVN, trong bài viết tưạ đề “Bài Giới Thiệu Về Tác Giả Huỳnh Công Ánh” nói về anh, trích:

“Anh Huỳnh Công Ánh sinh năm 1946 tại làng Phú Kim, quận Phù Cát, tỉnh Bình Định. Tốt nghiệp khóa 3/68 Sĩ Quan Trừ Bị Thủ Đức, phục vụ tại Sư Đoàn 22 Bộ Binh trong Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa. Năm 1972 anh được chọn là sĩ quan ưu tú nhất của Sư Đoàn, cùng với huân chương Anh Dũng Bội Tinh, và được tưởng thưởng đi thăm viếng Đài Loan. Sau ngày 30-4-1975, cũng như hầu hết các quân, cán, chính của Việt Nam Cộng Hòa, Huỳnh Công Ánh đã bị đưa vào trại tập trung dưới chế độ cộng sản Việt Nam, và đã trải qua các trại giam suốt từ Nam ra Bắc. Năm 1980 tại trại tù ở huyện Tân Kỳ, Nghệ Tĩnh, anh đã vượt ngục thành công, về Nam để cùng gia đình vượt biển đến Mã Lai. Anh định cư tại Hoa Kỳ năm 1982.

Là mẫu người hoạt động, từ khi đặt chân đến Hoa Kỳ, bến bờ của tự do, của cơ hội, và của mọi giá trị khác, Huỳnh Công Ánh đã không ngừn hoạt động cho sự thăng tiến những lý tưởng mà anh hằng ấp ủ, hằng tha thiết. Xin kể một vài trong số những hoạt động xã hội đa dạng của anh:

- Sáng lập viên Phong Trào Hưng Ca Việt Nam (viết và hát cho Tự Do, Dân Chủ, Nhân Quyền cho Việt Nam).

- Sáng lập viên và Chủ Tịch Tổng Hội Cựu Tù Nhân Chính Trị Cộng Sản Việt Nam.

- Sáng lập viên Hội Văn Nghệ Sĩ Việt Nam Tự Do...”(hết trích)

*

Bây giờ, hãy nhìn thấy thế này: Riêng về âm nhạc, Huỳnh Công Ánh đã có nhiều tác phẩm. Và rồi anh làm thơ, in thơ, làm báo, và kinh doanh. Anh được vinh danh bởi nhiều giải thưởng tại Hoa Kỳ, từng được tuyên dương trước Quốc Hội Hoa Kỳ (năm 1992) về hoạt động xã hội và nhân quyền, cũng như được trao giải thưởng Jefferson Award năm 1998 với lời ca ngợi là người thành công nhất trong năm tại Texas về kinh tế và xã hội.

Tại sao anh xông xáo vào nhiều lĩnh vực như thế? Đơn giản, có thể hiểu rằng, ngọn lửa trong tâm hồn anh đã thôi thúc, không cho anh ngừng nghỉ. Không phảỉ vì anh muốn sống bù cho những ngày anh ở tù. Chỉ đơn giản vì Huỳnh Công Ánh phải sống đêm ngày thao thức vì đồng bào anh vẫn còn đau khổ, chưa thấy được ánh sáng của tự do, dân chủ.
huynh-cong-anh-2013-resized
Huỳnh Công Ánh đàn, hôm Thứ Bảy 14-12-2013 ở Little Saigon.

Nhà văn Nguyên Lương trong bài viết tưạ đề “Chất Thơ Trong Con Người Huỳnh Công Ánh” đã ghi nhận:

“...Ông đã từng là nhà giáo, sĩ quan, tù nhân, thương gia, nông gia, ông làm tất, và làm cái gì cũng được việc. Ông là người tài hoa nên bạn hữu gọi ông là nhạc sĩ, thi sĩ, họa sĩ, ông từ chối hết, chỉ nhận một chữ sĩ: liêm sỉ. Ông sống có hậu với bạn bè, người thân, và cả đến người muốn hại ông. Ở ông toát ra một cái gì đó ngang dọc, khuấy động, không chịu cúi lòn của Từ Hải trong truyện Kiều. Có lúc ông đã có, có rất nhiều và cũng có khi ông đã mất, mất hết sạch. Dù có nhiều hay mất hết, trong ông lúc nào cũng ngùn ngụt cháy một ngọn lửa của tình chiến hữu, nghĩa đồng bào, hồn dân tộc. Trong thơ ông ít nhiều mỗi bài đã nói lên những điều đó:

Thì mở vòng tay như đã mở.
Đón đời, đón tình, đón yêu thương.
Và đón những gì không còn nữa.
Biết đâu may đó là thiên đường...”(hết trích)


*

Sang tới Hoa Kỳ tỵ nạn, nhiều năm sau Huỳnh Công Ánh vẫn còn ngẩn ngơ thắc mắc vì đâu anh buông súng, khi đạn đã lên nòng.

Nhà văn Đào Văn Bình trong bài viết tựa đề “Giới thiệu tập thơ “Ơn Nghĩa Trùng Trùng” của Huỳnh Công Ánh” có ghi nhận những hình ảnh lúc hào hùng, lúc thơ mộng của Huỳnh Công Ánh, trích:

“Cũng giống như chúng ta, anh mang thân phận của một linh hồn vong quốc và lúc nào cũng ngỡ ngàng tự hỏi “vì đâu anh buông súng” trong khi “viên đạn đã lên nòng”. (Trong Vì Đâu Anh Buông Súng trang 85)

Thả vào gió vào mây hồn Phạm Thái
Và chuôi gươm lạnh ngắt tự bao giờ
Bầu rượu cạn mấy mươi mùa khô mãi
Môi anh hùng tê tái đọng giọt thơ
(trong “Rượu nhập huyết trào, thơ thống hận” trang 60)


...

Tình yêu chính là liều thuốc màu nhiệm làm sống lại một tâm hồn phiêu bạt, chai cứng, bầm giập mà anh gọi là “đá cũng trổ bông” như trong bài thơ Tình Muôn Năm nơi trang 24:

Em mưa nhỏ lời tình thiêng sũng ướt
Đá hồn ta trơ thế vẫn trổ bông
Em nắng xuống trên lưng đời óng mượt
Băng giá ta tan chảy ngập trong lòng.”(hết trích)


*

Sống với những cảm xúc như thế thật là tuyệt vời. Trong Huỳnh Công Ánh là những âm vang cuả trống trận Tây Sơn, và trong những gì làm men sống cho người thất trận như anh là hình ảnh một cô em với lời tình thiêng sũng ướt, nơi hồn anh đã trơ đá vì nỗi đau thất trận vẫn hốt nhiên trổ bông.

Hay như phân tích của Kathy Trần qua bài viết tưạ đề “Một chút thơ nhạc của Hưng ca Huỳnh Công Ánh,” trong đó có lời tự giải thích của Huỳnh Công Ánh, trích:

“...Ba mươi tám năm dài trên đất tự do, HCA vẫn mang một trái tim, một tấm lòng miệt mài tranh đấu. Anh đã bắt đầu lại từ con số không và vẫn mang nặng tấm lòng trăn trở về vận nước. Không còn cây súng trong tay, anh dùng lời thơ, cây đàn, tiếng hát làm vũ khí.

Anh nói về chính nghĩa của những người VN bỏ nước ra đi:

Là người Việt Nam, máu tiếp máu luân lưu
Từ cha ông đến đời đời con cháu
Giòng máu hùng anh, bền gan tranh đấu
Đánh đuổi giặc ngoài thù trong
Xin đừng nói chúng tôi lưu vong
Xin đừng nói chúng tôi tha phương,
Vì bát cơm, manh áo
Mà vì một ngày về Làm rạng rỡ Việt Nam
(Khúc Quanh Lịch Sử)”(hết trích)


*

Tuy nhiên, hãy nêu câu hỏi rằng, những gì đang xuyên suốt tất cả những nhạc, những thơ của Huỳnh Công Ánh? Vâng, đó là Tâm, đó là nhân cách, đó là tấm lòng...

Nhà văn Huỳnh Văn Phú trong bài viết tựa đề “Bài Viết Giới Thiệu Thi Tập Quẳng Gánh Lao Đao, Giữ Nụ Cười” đã ghi nhận, trích:

“...tôi thật sự bị lôi cuốn vì ngôn ngữ thơ của anh và những điều anh muốn gửi gấm đến người đọc. Bàng bạc trong suốt tập thơ, tôi nhận ra một điều chủ yếu là tác giả có cái Tâm. Chính cái Tâm này làm nên nhân cách của tác giả. Ngoài nhân cách ra, tác giả còn có một tấm lòng. Chữ tấm lòng ở đây với tất cả ý nghiã của từ ngữ này. Chỉ riêng qua bài thơ “Tâm Tình của Một Hội Viên Mới” thôi, chúng ta cũng thấy được tấm lòng của Huỳnh Công Ánh là tấm lòng của một người suốt đời hướng về gia đình vợ con, thân hữu, bè bạn, chiến hữu và quê hương đất nước với những tình cảm rạt rào và thiết tha nhất.

Càng đi sâu vào thi tập “Quẳng Gánh Lao Đao Giữ Nu Cười”, tôi khám phá thấy thơ của Huỳnh Công Ánh thật đa dạng và phong phú về mọi góc cạnh của cuộc đời. Huỳnh Công Ánh làm thơ thật tự nhiên, thật dễ dàng, có vẻ như không trau chuốt mà lại rất trau chuốt với một ngôn ngữ thơ rất là …Huỳnh Công Ánh...”(hết trích)

*

Và một điểm đặc biệt chỉ có bác sĩ mới nhìn thấy được nơi Huỳnh Công Ánh: nghệ thuật là để trị liệu cho những nỗi đau lưu vong của anh.

Nhà văn Trang Châu, cũng là một bác sĩ y khoa, từ Canada giải thích qua bài viết tựa đề “Đọc thi phẩm Quẳng Gánh Lao Đao Giữ Nụ Cười của Huỳnh Công Ánh” đã phân tích bằng những mũi dao giảỉ phẫu rất là nghệ thuật, trích:

“...Trước tiên Huỳnh Công Ánh coi việc làm thơ như một phương pháp trị liệu cho chính tâm hồn mình:

Thơ chữa lành
Tủi hận, ưu tư...


Huỳnh Công Ánh làm thơ vì cuộc đời trôi nổi của ông bắt ông không thể không làm thơ dù ông khiêm tốn không nghĩ mình là thi sĩ:

Tôi làm thơ
Không để thành thi sĩ
Ghi lại thôi
Những dữ liệu trong lòng
…………
Hồn mực nầy
Là máu nhỏ từ tim
Lời thơ ấy
Đã hằn bao oan nghiệt
Bởi lòng tôi đầy ứ những ưu phiền...


...

Huỳnh Công Ánh làm thơ để tạ ơn đời dù đời ông đã trải qua bao nhiêu kham khổ, hiểm nguy: Bị tập trung đi tù qua các trại tù từ Nam ra Bắc, rồi vượt ngục,vượt biên.Nhưng dù đời đã bắt trải qua trăm nghìn cay đắng Huỳnh Công Ánh vẫn nhìn đời bằng đôi mắt bao dung,bằng một trái tim rộng lượng,bằng một lối sống an nhiên và bằng những suy nghĩ về thế sự một cách tích cực.

Ta hãy đọc:

Ít ra cũng gởi lại đời
Chút bâng khuâng, phớt nụ cười đắng cay
Chút thiết tha đôn hậu kiếp nầy
Chút chua chát, khẽ nhíu mày thứ tha...”(hết trích)


*

Nhìn chung, Huỳnh Công Ánh đa dạng, đa tài, đa hiệu... Anh không chỉ hiện thân trong nghệ thuật, mà thực ra anh đã phân thân, anh đã hóa thân để trở thành một chuỗi kính vạn hoa. Nhìn sang bên này, anh là thơ; sang bên kia, anh là nhạc. Tuy nhiên, dù nhìn trước hay nhìn sau, nhìn phải hay nhìn trái... tận cùng trong tác phẩm Huỳnh Công Ánh là nỗi nhớ quê hương, là ước mơ dân chủ cho đồng bào, là những tình yêu nồng nhiệt của anh giành cho đất nước, cho con người, và cả cho người tình.

Xin cảm ơn Huỳnh Công Ánh.

Phan Tấn Hải

19/10/2018(Xem: 422)
Tổng Bí thư đảng Cộng sản Nguyễn Phú Trọng nhận thêm chức Chủ tịch nước từ chiều ngày 23/10/2018, sau cuộc bỏ phiếu kín của Quốc hội nhưng liệu tam đầu chế gồm ông, bà Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc và 14 Ủy viên Bộ Chính trị có dám công bố bản kê khai tài sản cho dân kiểm tra để làm gương, hay vì, như lời ông nói: “khó, nhạy cảm và phức tạp” nên cứ im đi cho đẹp lòng nhau?
18/10/2018(Xem: 665)
Blogger “Mẹ Nấm” là một trong những nhà tranh dấu nhân quyền tôi quan tâm trong thời gian qua. Vào tháng 3 năm 2017, cô đã xứng đáng được chính quyền Hoa Kỳ trao giải “Phụ Nữ Can Đảm Quốc Tế.” Cô thật sự là một người phụ nữ can đảm
18/10/2018(Xem: 618)
Việc đứng lên tranh đấu cho người dân Việt Nam, chống lại tham nhũng và chỉ trích các chính sách sai trái của chính quyền không phải là “tuyên truyền chống phá nhà nước”, mà là yêu nước, đơn giản là như vậy
18/10/2018(Xem: 605)
vào Thứ Bẩy, ngày 3 tháng 11/2018 tại hội trường Việt Báo, Westminster, từ 7.00pm-10.30pm... viết cho tình yêu tuổi trẻ, tình bạn xa xưa, tình yêu của mẹ và nỗi nhớ quê hương vùng trời cũ Saigon xưa.
17/10/2018(Xem: 480)
Điều này sẽ làm cho đất nước ngày càng tụt hậu, xoi mòn khả năng phát triển Kinh tế, Tự do, Dân chủ…90 triệu đồng bào ta tiếp tục sẽ là nạn nhân của Chuyên chính Vô sản, họ sẽ bị gạt sang một bên, đứng bên lề
17/10/2018(Xem: 1605)
Trong suốt thời gian bị giam cầm một cách bất công, Mẹ Nấm cho thấy sự can đảm và tiếp tục đấu tranh cho quyền tự do phát biểu. Mẹ Nấm là một niềm khích lệ cho tất cả chúng ta, và tôi sung sướng được biết
17/10/2018(Xem: 2271)
Trưa thứ Tư, ngày 17.10.2018 Nguyễn Ngọc Như Quỳnh và gia đình đã đáp chuyến máy bay EVA 398 rời Hà Nội, quá cảnh tại Taipei và sẽ đến Houston trên chuyến bay EVA 52 vào lúc 11 khuya cùng ngày
17/10/2018(Xem: 1099)
Nhạc sĩ SONG NGỌC vừa qua đời tại Houston - Texas tối chủ nhật, 14/10/2018. Ông là tác giả của nhiều nhạc phẩm nổi tiếng trong đó có HÀ NỘI NGÀY THÁNG CŨ, một nhạc phẩm bất hủ về Hà Nội.
17/10/2018(Xem: 1045)
Sự hả hê (và hể hả) lan toả khắp nước sau cái chết của nhị vị lương đống quốc gia là điều hoàn toàn sai trái, đi ngược với chủ trương và đường lối của Đảng và Nhà Nước, cần phải chấn chỉnh ngay.
16/10/2018(Xem: 1723)
Chính trị nước Mỹ luôn ảnh hưởng đến chính trị thế giới và luôn ảnh hưởng mạnh đến chính trị Việt Nam.
16/10/2018(Xem: 533)
Năm thứ 477 CE, Kasyapa là con trai không phối ngẫu của Vua cha Dhatusana. Lúc vua cha còn sống Kasyapa xây tường chung quanh để giết hại vua cha rồi chiếm đọat ngai vàng mà ngai vàng đó thuộc về Moggallana - Mục Kiền Liên người con trai chánh thức của Vua Dhatusena và Hoàng Hậu. Mục Kiền Liên sợ bị Kasyapa ám sát nên chạy qua Ấn Độ ẩn nấu.
16/10/2018(Xem: 396)
Đoàn hành hương đã đi quá nửa cuộc hành trình. Sau một ngày vui chơi trên hồ Inle chiếc xe buýt chở chúng tôi đến khách sạn Hu-Bin bên bờ hồ thơ mộng thôn Myaung Shwe. Tôi và anh bạn đồng hành híu kỳ đi dạo phố nhỏ. bất ngờ thấy một đám cháy thiêu rui năm căn phố bên hong chợ. Nhìn chủ nhà với gương mặt buồn hiu, đang bơi xới đóng tro tàn tìm lại những mảnh vụn của cuộc đời khiến cả hai chúng tôi đều buồn lây. Chúng tôi trở về khách sạn chuẩn bị cho ngày mai.
16/10/2018(Xem: 297)
Sinh ngày 6, tháng Tám, 1928, tại Pittsburgh, Pennsylvania, Andy Warhol là một nhà minh họa cho tạp chí và ngành vẽ quảng cáo và trở nên một nghệ sĩ hàng đầu vào thập niên 1960 của phong trào nghệ thuật Pop – Pop art. Anh mạnh dạn bước vào nhiều hình thức đa dạng của nghệ thuật, kể cả nghệ thuật trình diễn, làm phim và video cũnhg như viết văn và đã làm mờ đi lằn ranh giữa mỹ thuật và mỹ học dòng của dòng chính. Warhol chết ngày 22, tháng Hai năm 1987, tại New York City.
15/10/2018(Xem: 601)
BPSOS cùng 5 tổ chức xã hội dân sự Việt Nam nộp bản báo cáo chung cho Uỷ Ban Chống Tra Tấn của Liên Hiệp Quốc để chuẩn bị cho cuộc kiểm điểm đối với Việt Nam về thực thi Công Ước LHQ về Chống Tra Tấn
Tin công nghệ
Android Pie hay Android 9.0 là một bản cập nhật lớn của hệ điều hành Android. Nó đi kèm với rất nhiều tính năng mới như giao diện Material mới, cải thiện thời lượng pin... Khoảng giữa tháng 10/2018, Sony đã công bố lịch trình cập nhật lên phiên bản Android mới cho các thiết Xperia của hãng.
Được chụp lúc gần nửa đêm ở địa phương, bức tranh toàn cảnh đêm mùa thu này nối tiếp mái vòm của dải Ngân Hà băng qua đường chân trời phía bắc từ High Fens, Công viên Tự nhiên Eifel (Eifel Nature Park) ở biên giới Bỉ và Đức.
Khoảng giữa tháng 10/2018, một số nguồn tin cho biết, Trung Quốc có kế hoạch táo bạo xây dựng một Mặt trăng nhân tạo sáng gấp 8 lần Mặt trăng thật.
Khoảng giữa tháng 10/2018, sàn đấu giá trực tuyến eBay đã đệ đơn kiện chống lại Amazon với cáo buộc cho rằng sàn thương mại điện tử đang lôi kéo bất hợp pháp những người bán hàng có giá trị cao bằng cách xâm nhập vào hệ thống nhắn tin nội bộ của eBay.
Khoảng giữa tháng 10/2018, IBM, hãng công nghệ khổng lồ của Mỹ, đã chính thức ra mắt mạng lưới theo dõi thực phẩm dựa trên blockchain, Food Trust, sau 18 tháng thử nghiệm.
Các tin vịt, tin định hướng sai là vấn đề khiến Facebook bị chỉ trích rất nhiều trong cuộc bầu cử tổng thống Mỹ năm 2016. Khoảng giữa tháng 10/2018, gần đến kì bầu cử giữa kì sắp tới, Facebook quyết định lập hẳn một phòng "war room" để theo dõi, giám sát và xử lý nhanh các loại tin giả, tin sai. Trong căn phòng chứa được khoảng 24 người tại trụ sở chính của hãng tại Menlo Park, Facebook cho gắn 17 màn hình, mỗi cái sẽ theo dõi một luồng thông tin khác nhau.
Mọi người thường sử dụng kính sát tròng như một phương pháp thay thế các gọng kính cồng kềnh hoặc sử dụng chúng trong nhu cầu làm đẹp là chính. Tuy nhiên, khoảng giữa tháng 10/2018, các nhà khoa học tại đại học Đông Nam và đại học Dược Trung Quốc tại Nam Ninh đã phát triển một hệ kính sát tròng không chỉ có khả năng phóng thích thuốc qua đường mắt, mà còn có thể thông báo tình trạng phóng thích đã hết thuốc hay chưa
Những màn hình máy tính với viền siêu mỏng đã trở thành xu hướng của các nhà sản xuất phần cứng máy tính vài năm trở lại đây. Khoảng giữa tháng 10/2018, AOC giới thiệu series màn hình mới mang tên V2, với ba phiên bản với kích thước màn hình 22, 24 và 27 inch
Khoảng giữa tháng 10/2018, chuyên gia phân tích Ming-Chi Kuo cho biết Apple có thể sẽ chuyển từ chip Intel sang bộ vi xử lý dựa trên ARM cho máy tính Mac vào năm 2020 hoặc 2021. Hồi tháng 04/2018, trang Bloomberg cũng dự đoán đến năm 2020, mọi người sẽ bắt đầu thấy những chiếc MacBook sử dụng vi xử lí dựa trên nhân ARM của Apple.
Khoảng giữa tháng 10/2018, một số nguồn tin cho biết, Facebook đang bị cáo buộc cố ý làm sai lệch thời lượng xem video quảng cáo có trả phí được đăng tải trên mạng xã hội, từ đó khiến các nhà làm quảng cáo bị lừa rằng video của họ được nhiều người quan tâm, quảng cáo trên Facebook là hiệu quả và tiếp tục chi tiền, nhưng thực tế là không mấy ai coi quảng cáo video trên Facebook.
Trong năm 2018, những công ty công nghệ lớn như Facebook và Google đã phải đối mặt với hàng loạt scandal rò rỉ dữ liệu của người dùng hay sử dụng sử liệu để nhắm mục tiêu vào quảng cáo.
Vào ngày 10 tháng 10, một kính viễn vọng mới phản chiếu ánh sáng khi mặt trời lặn. Trong ảnh chụp nhanh từ Đài quan sát Roque del Los Muchachos, với đường chân trời tối màu ở phía trên và sắc màu hoàng hôn ở bên dưới, mặt gương phân đoạn của kính đảo ngược hình ảnh bầu trời đang vào đêm tuyệt đẹp trên Đảo Canary của La Palma. Các mảnh gương bao phủ đường kính 23 mét và được đặt trong cấu trúc mở của Kính viễn vọng Large Scale Telescope 1, được tạo ra là thành phần đầu tiên của Kính viễn vọng Cherenkov (CTA - Cherenkov Telescope Array).
Khoảng giữa tháng 10/2018, thẩm phán Alison Nathan của tòa án Quận phía Nam New York, đã chính thức phê duyệt đơn thỏa thuận giữa CEO Tesla Elon Musk và Ủy ban Chứng khoán Hoa Kỳ SEC về việc dàn xếp giữa 2 bên.
Trang CNBC cho biết, dữ liệu của khoảng 3 triệu người dùng Facebook ở Châu Âu đã bị ảnh hưởng trong vụ hacker tấn công mạng xã hội lớn nhất thế giới vào tháng 09/2018.
Khoảng giữa tháng 10/2018, Facebook đã ra mắt Portal, thiết bị gọi video có thể ra lệnh bằng giọng nói để cạnh tranh với Google Home Hub, Amazon Echo Show và Apple HomePod.