Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Huỳnh Hữu Ủy In Sách Mới: ‘Mỹ Thuật Việt Nam Ngày Xưa’

07/01/201400:00:00(Xem: 7957)
Có thể rằng bạn đã đi du lịch nhiều nơi tại Việt Nam, đã nhìn ngắm các hình ảnh, tranh tượng ở nhiều đình chùa và bảo tàng tại quê nhà, đã từng nhìn ngắm tranh dân gian, tranh Đông Hồ, tranh thờ, tranh Tết... nhưng không mấy ai phân biệt được những chi tiết dị biệt và do vậy cũng không mấy ai nhận ra các hướng đi hay các thử nghiệm của nghệ thuật qua các thời đại – thí dụ, tranh tượng về con rồng thời Lý, thời Trần, khác thế nào với hình ảnh con rồng thời Lê, thời Nguyễn...

Hay nếu đi ngược xa hơn, có thể bạn đã từng về hình ảnh con rồng thời Cha Rồng Mẹ Tiên trong huyền sử dân Việt...

Những dị biệt mỹ thuật đó y hệt như mê hồn trận. Làm sao dò ra được hướng đi của những tâm hồn nghệ sĩ trong dòng sống dân tộc Việt qua nghệ thuật?

Nhà biên khảo Huỳnh Hữu Ủy đã nỗ lực viết sách về dòng sống mỹ thuật đó, và đã trình bày cho chúng ta hiểu được, một phần lớn (với tôi, là phần rất lớn), qua tập biên khảo “Mỹ Thuật Việt Nam Ngày Xưa” mới xuất bản tuần trước – như thế, cuốn biên khảo dày 418 trang này đã có một vị trí rất mực độc đáo, không chỉ cho chúng ta phân biệt được các dòng tranh và tượng truyền thống tại VN qua các thời đại, nhưng cũng cho chúng ta dò tìm được những mảng hồn dân tộc Việt.

Đó là một kỳ tích của tác giả Huỳnh Hữu Ủy vậy. Nơi đây, sự thật là: bản thân tôi (một người vốn đã say mê tìm hiểu và đã đọc nhiều về văn học nghệ thuật) khi đọc cuốn này đã học thêm được về mỹ thuật truyền thống VN nhiều hơn là mình mong đợi.

Sự xuất hiện của họ Huỳnh không bất ngờ, vì ông đã có một số tác phẩm đã in trước đây. Trong đó, tác phẩm biên khảo tựa đề “Nghệ Thuật Tạo Hình Việt Nam Hiện Đại” (do VAALA xuất bản năm 2008) đã trở thành một kinh điển đối với nhiều người tìm hiểu về nghệ thuật VN – trong đó, các bài viết của Huỳnh Hữu Ủy tuy có một số nhận xét có thể dẫn tới tranh luận, nhưng các sử liệu ông đưa ra đã cho chúng ta một sợi chỉ đỏ để dò ra mối dây lịch sử của dòng chảy nghệ thuật hiện đại VN.

Những nghiên cứu của Huỳnh Hữu Ủy thực ra không thuần túy là sách vở. Nếu chúng ta đọc, chúng ta có thể nghĩ rằng tác giả họ Huỳnh là nhà nghiên cứu ưa bay bổng trên mây. Thực tế, ông còn là một nhà sưu tầm các tập brochure (vựng tập, hay tập tài liệu giới thiệu) hiếm về rất nhiều cuộc triển lãm từ trước 1975 tại VN.
huynh-huu-uy-1-2014-luong-van-ty-2-resized
Nhà biên khảo Huỳnh Hữu Ủy, trái, và họa sĩ Lương Văn Tỷ, phải, trước tòa soạn Việt Báo trong tuần đầu năm. (Photo PTH)

Phải say mê nghệ thuật lắm, mới sống và viết được như Huỳnh Hữu Ủy.

Tôi đã từng quan sát Huỳnh Hữu Ủy trong một số cuộc triển lãm tranh tại Quận Cam, nơi đó tất cả, hay hầu hết, các họa sĩ đều là bạn của ông, trong đó có những người ông thân thiết từ VN trước 1975. Những buổi tiếp tân khai mạc phòng tranh thường có rượu, có nhạc, có diễn văn... nhưng Huỳnh Hữu Ủy thường lặng lẽ đi tới đứng trước từng tấm tranh, nhìn lặng lẽ, khuôn mặt đăm chiêu và rực sáng. Như dường, khi đứng nhìn tranh hay nhìn tượng, Huỳnh Hữu Ủy đã biến thành đá tảng và rồi từ đá tảng biến trở lại thành người xem tranh. Như thế, họ Huỳnh như dường đứng nhập thiền trước các tấm tranh. Và rồi họ Huỳnh bước sang nhìn tấm tranh kế bên, cứ như thế. Tôi đã thấy như thế, nếu nhớ không nhầm là trong 2 cuộc triển lãm tranh của họa sĩ Rừng; một cuộc triển lãm khi Rừng thử nghiệm họa pháp Bát Quái với các tảng màu đơn giản trắng, đen, đỏ... và vài năm sau, Rừng thử nghiệm họa pháp khác với tranh vẽ về phụ nữ cây lá đa sắc như rừng già...

Huỳnh Hữu Ủy lặng lẽ, nhưng rồi nhiều tháng sau, hay có khi cả năm sau, chúng ta bắt gặp một bài viết của Huỳnh Hữu Ủy phân tích tinh tế về những dòng tranh cả mới lẫn cũ, có khi ông cũng không nhắc gì tới họa sĩ ta hay tây... và rồi chúng ta lại nhớ mơ hồ rằng những giây phút trầm ngâm của họ Huỳnh trước các tảng màu sắc thực sự đã vang lên thành tiếng nói trong ông.

Những gì Huỳnh Hữu Ủy viết đều có sức mạnh như thế, như các dây ngòi nổ để cháy ngún cả năm hay cả nhiều năm sau mới vang lên thành tiếng.

Trong tác phẩm biên khảo “Mỹ Thuật Việt Nam Ngày Xưa” gồm nhiều bài viết, nhiều tranh ảnh. Mỗi bài viết là một công trình nghiên cứu công phu.

Đó không phải là loại bài viết có tính khẩn cấp để làm đầy các trang nhật báo và rồi 24 giờ sau là bị quên lãng. Huỳnh Hữu Ủy chưa từng viết dễ dãi; đối với ông, mỗi bài viết là những trầm ngâm, là những lặng lẽ nhiều tuần, nhiều tháng.

Như bài “Hành Trình của Con Rồng Qua Văn Hóa và Mỹ Thuật Việt Nam” ở trang 19-53, Huỳnh Hữu Ủy dẫn từ hình tượng sơ thời, “...từ con cá sấu Việt cổ, con Khú Mường, con Cù dân gian Việt đến con Rồng truyềnt hống, thì con đường biến hóa đã trải qua hàng ngàn năm. Khởi từ con cá sấu nguyên mẫu của vật tổ Rồng, bố Rồng, vua Rồng Lạc, con Rồng đã chuyển hóa để trở thành hình tượng Rồng tượng trưng quyền uy tối thượng của vua chúa các thời đại phong kiến, bên cạnh con Rồng dân gian của đình chùa miếu vũ và trong sinh hoạt thường ngày của nhân dân...”(trang 36).

Những nghiên cứu này của Huỳnh Hữu Ủy cũng có thể dẫn độc giả tới những bất ngờ khác. Thí dụ, tôi bất ngờ có thêm một kiến thức mới: lần đầu tiên tôi nhìn thấy bức phù điêu có ghi chú “H.112. Quan viên cợt nhã các thiếu nữ đang tắm trần nơi ao sen mùa hè. Đền Đệ Tam, Nam Hà, thế kỷ XVII. Bảo tàng Mỹ Thuật Việt Nam.” (trang 252)
huynh-huu-uy-bia-sach-resized
Hình trái, bìa sách “Mỹ Thuật Việt Nam Ngày Xưa”; và chân dung Huỳnh Hữu Ủy do Lương Văn Tỷ vẽ.

Hình gì nơi phù điêu này? Đó là hình 3 thiếu nữ đang tắm truồng – trong đó 2 cô đang xõa tóc dài và rửa tóc nơi ao sen, thiếu nữ thứ ba (gọi lịch sự là tắm trần) đang cầm lá sen lớn che “nơi nhạy cảm” vì bên cạnh cô là một người đàn ông mặc trang phục nhà quan đưa tay níu kéo cô này... Không ngờ ông bà mình làm nghệ thuật rất mực gợi tình như thế. Thay vì lấy 2 tay bụm lại khoảng đen nhạy cảm trên cơ thể trắng muốt, thiếu nữ trong mỹ thuật của ông bà mình đã cầm lá sen che lại... Phải chăng đây cũng là biểu tượng dân tộc?

Và nhiều, nhiều nữa. Mỗi bài viết của Huỳnh Hữu Ủy là trình bày những cái nhìn lặng lẽ nhưng hóm hỉnh, tuy ít lời nhưng gợi ra nhiều suy nghĩ...

Nơi Lời Đầu Sách, Huỳnh Hữu Ủy viết, trích:

"...Mỹ thuật Việt Nam sẽ dễ nhận ra được ngay qua các chặng đường, từ thời sơ sử, thời đồ đá, thời kim khí, rất đặc sắc với mỹ thuật Đông Sơn. Rồi sau đêm dài tăm tối dày đặc của thời Bắc thuộc, nước nhà rạng rỡ bước vào kỷ nguyên độc lập với mỹ thuật Lý-Trần. Bước đi tiếp của mỹ thuật những triều đại phong kiến là mỹ thuật Lê-Nguyễn. Rồi bước qua thời mỹ thuật hiện đại, là một bước nhảy vọt gần như cắt đứt hẳn với nghệ thuật truyền thống, để chuyển qua một nền nghệ thuật hoàn toàn mới với sự tiếp thu kỹ thuật và cách nhìn từ phương Tây, với sự hình thành của Trường Mỹ Thuật Đông Dương ở Hà Nội từ năm 1924..."(hết trích)

Tác phẩm biên khảo này cần thiết cho tất cả những người quan tâm về mỹ thuật Việt Nam.

Nhà Xuất Bản Văn Mới ấn hành. Đề giá 25 đôla.

Thư từ liên lạc:

NXB Văn Mới

P.O. Box 287

Gardena, CA 90248

Phone: (310) 366-6867

Fax: (310) 366-6967.

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Cuộc họp thượng đỉnh giữa hai tổng thống Biden và Putin được báo chí quốc tế quan tâm và tin tức về cuộc họp này được loan tải rộng rãi. Phần tóm lược sau dựa vào các bản tin và bình luận của các cơ quan truyên thông Anh, Pháp, Nga và Trung Quốc về cuộc họp này.
Một tiểu tiết khá thú vị được ghi nhận trong cuộc gặp gỡ này là TT Biden đã đến biệt thự Villa La Grande, nơi tổ chức cuộc họp sau Putin. Theo bản tin của VOA Anh ngữ, dù Putin đã đến khá đúng giờ, nhưng đây là sắp xếp chu đáo của các nhân viên Bạch Ốc nhằm ngừa sự tái diễn như TT Donald Trump đã bị Putin cho đợi đến 30 phút trong cuộc họp thượng đỉnh tại Helsinki vào năm 2018, dù trước đó Trump đã đến muộn khi đến họp với NATO hay yết kiến Nữ Hoàng Anh.
Nền âm nhạc Việt Nam đã mất đi những khuôn mặt tài hoa, nhân cách… nhưng, rất may đã gởi lại những ca khúc bất tử. Nhạc sĩ tài hoa của nhân loại Johann Sebastian Bach (1865-1750) cho rằng “Âm nhạc có thể giúp tinh thần rũ sạch mọi bụi trần của cuộc sống thường ngày” nên khi “đầu óc vẩn đục” hãy lắng nghe ca khúc của tác giả đã quý mến để rũ sạch bụi trần.
Tôi đã được đọc rất nhiều bài trong “Hoa Cỏ Bên Đường” trước khi chúng được chọn cho vào tuyển tập này. Mấy năm nay, cô Kiều Mỹ Duyên luôn dành cho Bút Tre hân hạnh đăng những bài viết ngắn của cô. Bài nào cũng được độc giả khen tặng, đặc biệt bài “Cho Nhau Thì Giờ” gây tác động sâu sắc đến người đọc.
Dưới thời Việt Nam Cộng hòa ở trong Nam, chuyện tranh luận giữa Chính quyền và người dân về những ưu, khuyết điểm của chế độ chính trị là việc bình thường. Các Dân biểu và Nghị sỹ tại lưỡng viện Quốc hội có quyền chất vấn Thủ tướng và các Bộ trưởng Chính phủ bất kỳ lúc nào thấy cần. Nhưng ở Việt Nam Dân chủ Công hòa miền Bắc trước năm 1975 thì khác. Phê bình đảng cầm quyền là tự mở cửa vào tù. Đại biểu Quốc hội và các Hội đồng Nhân dân các cấp chỉ biết làm việc theo lệnh của Bộ Chính trị và cấp trên.
Nước Úc đã bước vào tiết Thu, khí trời lạnh, những chiếc lá đang đổi sang màu, cơn mưa đầu mùa làm lòng người se lại. Nhận tin báo từ quê nhà Thầy đã viên tịch, lòng con đau nhói vì không về được để đảnh lễ Kim Quan nhục thân Thầy, thọ tang Ân Sư Giáo Dưỡng. Nơi phương trời viễn xứ, con hướng về ngôi Chùa Bình An, Giác Linh Đài tâm tang thọ phục.
Tôi tin vào những điều không thể. Tưởng tượng bạn đang rất căm ghét một con người hay một con vật nào đó. Rồi bỗng dưng một ngày bạn thấy họ là chính mình. Bạn có cảm giác mình biết về họ rõ như biết về những đường chỉ trên bàn tay của mình. Thậm chí, bạn cảm được cái khát khao và thương nó như thương nỗi khát khao của mình ngày nào - đó là cái tình cảm lạ lùng mà tôi dành cho con chuột của con trai tôi.
Nước tìm chỗ trũng thì tiền cũng biết chạy vòng quanh thế giới kiếm lời. Thị trường nhà đất ở Nhật bị sụp vào đầu thập niên 1990 nên tiền chạy sang Đông Nam Á và Đông Âu tìm các con rồng sắp cất cánh. Khi Đông Á và Đông Âu bị khủng hoảng vào cuối thập niên 1990 tiền lại đổ vào Mỹ và Nam Âu bơm thành hai bong bóng địa ốc rồi vỡ tung năm 2007 (Mỹ) và 2010 (Nam Âu).
Tôi tình cờ tìm được ấn bản Lá Thư Về Làng của nhạc sỹ Thanh Bình, do nxb Lúa Mới phát hành, năm 1956. Vào thời điểm đó, tuy chưa đủ tuổi để cắp sách đến trường nhưng tôi cũng đã thuộc lời của nhạc phẩm này rồi vì nghe mấy bà chị và radio hay hát
Thới gian vẫn không ngừng trôi, hết xuân lại hạ, ngày tháng dần qua như nước chảy mây bay, sóng sau đè sóng trước, từng thế hệ lần lượt nối tiếp nhau. Ba chẳng mấy chốc giờ đã lên nội, ngoại. Tóc ba đã bạc trắng mái đầu, mỏi gối chồn chân… Thương ba nhưng đành chịu thôi, quy luật sinh – lão – bệnh – tử có chừa ai đâu!
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.